Garuda Purana · Chapter 3.12

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe śrīkṛthṇagaruḍasaṃvāde 'jñānahetunirūpaṇaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 12
śrīkṛṣṇa uvāca /
nāḍīṃ samāviśya mahānubhāvaḥ śrīviṣṇubhakto tvatha puṣkarasthaḥ /
vicārayāmāsa guruṃ svamūlaṃ nārāyaṇaṃ nirguṇamadvitīyam

etāvatā haribhaktasya tasyāpyacchinnabhaktasya caturmukhasya /
vicārakāle ca vicintanīyo hyajñānaleśastu khageśvareśvara

yathāsti viṣṇormanaḥ saṅkalpa eva tathaiva sopi prakaroti nityam /
ālocane tasya sadāsti bhūmansvayogyatāmanatikramya caiva

hareḥ svarūpe ca tathā prapañcaḥ svasminsvarūpe ca khagasti jñānam /
yathāpi nityaṃ paricāravāri ca ajñātavaddṛśyate viṣṇunā ca

hareḥ prītyarthaṃ kurute sau kadāccittatrāpi kaścidviśeṣo 'sti vīndra /
śṛṇuṣva samyaṅnigṛhītacitto yathā provāca sa vijānāti devaḥ

sadā tvadoṣaṃ praviśeṣeśca muktavedāstathā vā pavijānanti nityam /
tasya svarūpaṃ na tathā hariṃ ca svayogyatāmanatikramya vedhāḥ

hareḥ svarūpaṃ na vijānāti sarvaṃ svayo gyarūpaṃ sarvadā vetti viṣṇoḥ /
tatrājñānaṃ nāsti kiñciddvijendra yāvatsvarūpaṃ ca tathaiva lakṣmyāḥ

vedhā na jānāti kutastadanye tayoḥ svarūpaṃna vijānāti sarvam /
tathāpi vedānekadeśena veda jānāti lakṣmīrharirūpaṃ ca yāvat

tāvanna jānāti vidhiḥ khagendra jñāne vidhātuśca svayogyabhūte /
ato viriñcasya na cintanīyo hyajñānaleśaḥ kvāpi deśe ca kāle

nāḍīṃ samāviśya tadā viriñco na veda nārāyaṇamekavacca /
tadā śṛṇottaṃ kamalāsanaṃ prabhustapastapa dvyakṣaraṃ sādareṇa

abhiprāyaṃ tasya samyagvidittvā tapaḥ kuru tvaṃ harituṣṭyarthameva /
tapo 'karoddharipādaika niṣṭho hareḥ prītyarthaṃ divyasahasravarṣam

tato hariḥ prādurāsītkhagendra varaṃ dātuṃ bhaktavarasya divyam /
sadā viṣṇuṃ devadevo dadarśa caturbhujaṃ taṃ jalajāyatākṣam

śrīvatsalakṣmaṃ galaśobhikaustubhaṃ saṃpaśyantaṃ suprasannārdradṛṣṭyā /
dṛṣṭvā hariṃ brahma nārāyaṇaṃ ca puraḥ sthitaṃ bhaktavaśyaṃ dayālum

samarcayāmāsa mahāvibhūtyā bhaktyā hareḥ pādatīrthaṃ dadhāra /
astaunmahābhāgavatapradhāno hariṃ guruṃ bhaktivivardhitātmā

brahmovāca /
rameśa lokeśa jagannivāsa tava svarūpaṃ na vijānāti devī /
tava prasādātsuvijānāti devī guṇānvedoktānsarvadā vīndra sarvān

tathāpi sā na vijānāti devī sākalyenāśeṣitaḥ sadguṇāṃśca /
yadyapyanuktaṃ pañcabhirnāsti vedaistathāpi deve 'tra viśeṣa āste

tattvecchavaḥ pravijānanti nityaṃ vede sūktānkvāpyanuktāṃśca sarvān /
ādau jānantyatra vedā murāre ṛgādayaḥ suṣṭhu catvāra eva

vedā hyete vedayantīti deva tathā purāṇaṃ bhārataṃ pañcarātram /
kramādito vicintya sā viṣṇuguṇānsvayogyānsadā vijānāti ramāpi devī

viśeṣato hyuktaguṇā nṛgādiṣu svayogyabhūtānsaṃvijānāti devī /
sāmānyataḥ pravijānāti devī harerguṇānna viśeṣācca nityam

ahaṃ vijānāmi ramāpra sādāttava prasādācca guṇānsadaiva /
svayogyabhūtāñchrutipūktān guṇāṃśca kāṃścidvijānāti harerna kaścit

tava prasādācca mama prasādātkālāntare tāṃśca jānāti śeṣaḥ /
duṣkarmaleśānna tirohitān guṇānyāneva pūrvaṃ viditān svayogyān

tāneva jñātvā punareva śeṣastiro hitāṃllabdhaguṇastataḥ smṛtaḥ /
sadā svayogyāṃśca harerguṇāṃśca umāpatiścāpi tava prasādāt

yadā vijānāti hare murāre aprāptalabdheti tadocyate haraḥ /
mamāpi lokaṃ ca yadā murāre tadā vijānāti tava svarūpam

govinda nityāvyaya citsupūrṇa tava prasādānnāsti śateṣu tanmamayeye hi devāśca śarīradhāriṇaste jñānahīnā viṣayeṣu niṣṭhāḥ

yeye devā viṣayeṣu niṣṭhāstete devā bahirarthabhāvāḥ /
yeye devā bahirarthabhāvā mokṣā danye pralapantaḥ sadaiva

tava svarūpe ca jagatsvarūpe tavāsamānaṃ nāsti viṣṇo sadaiva /
yatastava prākṛto nāsti deho yato jñānaṃ nāsti nāstye va nityam

pūrṇānandajñānadeho 'pi nityaṃ sadā śarīrī bhāṣyate bhaktimadbhiḥ /
yatastava prākṛto nāsti deho hyatopi nityamaśarīrīti ca smṛtaḥ

nato 'haṃ sarvadāsmiñśarīre 'haṃmametyabhimānena śūnyaḥ /
atto 'pyahaṃ tvaśarīrī sadaiva tathaiva nityaṃ bahirarthaiśca śūnyaḥ

svabhogabhāryāsatyalokādibhogaḥ svayogyabhogo vastramālyādibhogaḥ /
ete hi sarve bahirarthasaṃjñakāḥ naisargakāmāḥ sarvadā me hi viṣṇo

tathāpyahaṃ kāmahīno hi nityaṃ rudrādayaḥ kāmavanto yatotaḥ /
śarīriṇaste bahirarthabhāvā ajñānavanto 'pi ca saṃsmṛtāḥ khaga

svadārabhoge kevalāṃ prītimevaṃ harerevaṃ sarvadāhaṃ karoti /
stambāstrādīndhāriyiṣye sadaiva viṣṇoḥ prītyarthaṃ naiva gātrārthameva

nityānandādanyakāmo na mesti ataḥ sadā bahirarthaiśca śūnyaḥ /
mamāpi bhāryā bahirarthaśūnyā amūḍhabhāvā mūḍhavatīva dṛśyate

amūḍhabhūtā jñānināṃ sarvadaiva tathājñānāṃ jñānahīneti bhāti /
yāvajjñānaṃ cāsti me vāstudeva tāvajjñānaṃ vāsudevasya cāsti

yāvajjñānaṃ vāsudevasya cāsti tāvajjñānaṃ jñānavatāmṛjūnām /
krameṇaivājñānināṃ vānṛjūnāmaspaṣṭarūpo jñānagato viśeṣaḥ

sauriprakāśe ca yathaiva darśanaṃ tathā mama jñānagato viśeṣaḥ /
dīpaprakāśe ca yathaiva darśanaṃ tathā jñānaṃ vāsudevasya cāsti

aspaṣṭaparūpā nyūnatā hyasti vāyau tathā jñānaṃ naiva saṃcintanīyam /
etādṛśī jñānaśaktirmurārervāyvādīnāṃ mokṣaparyantamasti

jñānaṃ tvṛjūnāṃ mokṣakāle pipañcavāyvādīnāṃ pralayenādrādīrna /
vāyormama pralaye sṛṣṭikāle tathā gāyatryā nāstināstyeva mohaḥ

gāyatrīvadbhāratyā devadeva jñātavyamevaṃ haritattvavedibhiḥ /
mamājñānaṃ dṛśyate yatra kutra daityādīnāṃ mohanārtha sadaiva

tena prītirdevadevasya viṣṇarbhaviṣyatītyeva viniścitātmā /
praśrādikaṃ tvajñavatsarvadaivaṃ kariṣyehaṃ mohanāyādhamānām

sūryodaye nāsti yathā tamaśca tathājñānaṃ nāstināstyeva deva /
karomyahaṃ śravaṇaṃ sarvadaiva hariprītyarthaṃ niścatārthaṃ satāṃ hi

śatajanmagatānāṃ tvanṛjūnāṃ pūrvameva tu /
aparokṣābhāva eva hyajñānaṃ samudīritam

aparokṣānantaraṃ tu nāstyajñānaṃ na saṃśayaḥ /
śatajanmasu deveśa aparokṣeṇa sarvadā

pūrṇajñānaṃ mamāstyeva nātra kāryā vicāraṇā /
śatajanmasu pūrvaṃ tu parokṣeṇa mama prabho

pūrṇaṃ jñānaṃ sadāpyastītyevamāhurmaharṣayaḥ /
saṃjñājanmagatāyāśca sarasvatyā mahāprabho

nājñānaṃ cintanīyaṃ hi brahmayvośca deva hi /
atra kaścidviśeṣosti jñātavyastatvamicchubhiḥ

avatāreṣu bhāratyāḥ kadācijjñānapūrvakam /
sarvadā jñānarūpā sā sarvaduḥ khavivarjitā

daityānāṃ mohanārthāya aṃśe duḥ khīva dṛśyate /
tasyā duḥ khādikaṃ kiñcinnāstināstyeva sarvathā

aparokṣatirobhāva īṣatkāle pradṛśyate /
tāvanmātreṇa vājñānaṃ tasyāṃ naivāhitaṃ ca yat

mūlarūpe tu nāstyeva bhāratyā jñānavismṛtiḥ /
bhāratyāstu yathā nāsti sarasvatyāstu kiṃ punaḥ

aṃśāvataraṇaṃ nāsti sarasvatyāḥ kadācana /
aṃśāvataraṇaṃ nāsti mamāpi madhusūdana

tathaiva jñānamastyeva harernārāyaṇasya ca /
vāyoraṃśāvatārosti yathā mūle tathaiva ca

balajñānā dikaṃ sarvaṃ cintanīyaṃ na saṃśayaḥ /
tathāpi vāyau dṛśyante balajñānādivyaktayaḥ

avatāreṣu vāyostu samyak śaktyātmanāsti hi /
aparokṣatirobhāvau nāṃśāvataraṇeṣvapi

balajñānādikaṃ yāvanmūlarūpe pradṛśyate /
tretāyugasvarūpe ca na darśayati tādṛśam

tretāyugasvarūpe ca yādṛk cādarśayatprabho /
dvāparasthe svarūpe tattaddarśayati tādṛśam /
tretāyugasvarūpe ca yādṛk cādarśayatprabho

dvāparasthe vāyurūpe yādṛgvā darśayatprabhuḥ /
vāyuḥ kaliyuge rūpe taddarśayati tādṛśam

tathā darśayate vāyurdaityānāṃ mohanāya ca /
avatāreṣu vāyośca antaraṃ ye viduḥ prabho

te 'dhaṃ tamaḥ praviśante te daityā na ca te surāḥ /
vāyāvapyantaraṃ nāsti haritattvavinirṇaye

nindāṃ kurvanti ye viṣṇorjihvāchedaṃ karomyaham /
tadarthameva vāyośca avatāraḥ sadā bhuvi

guṇapūrṇasya viṣṇostu nirguṇatvavicintanam /
jātānandādipūrṇāṅkhyaṃ sohamityādicintanam

cidānandātmake dehe utpattyādivicintanam /
acchedyābhedyagātreṣu cchedabhedādicintanam

devyā nityāviyoginyā viyogādivicintanam /
kleśaśokādiśūnyasya hareḥ kleśādicintanam

vyāsarāmādirūpeṣvanṛṣivipratvacintanam /
kṛṣṇarāmādirūpeṣu antarasya vicintanam

rāmakṛṣṇādirūpeṣu antarasya vicintanam /
rāmakṛṣṇādirūpeṣu parājayavicintanam

santānārthaṃ tu kṛṣṇe na śivapūjādicintanam /
rāmeṇa duḥ khayuktena liṅgasya sthāpanaṃ kṛtam

pañcadhātumaye kṛṣṇe harirūpavicintanam /
svayaṃ vyaktasthale cāpi cidā nandatvakalpanam

pitṛmātṛdvijātīnāṃ harirūpatvacintanam /
asvatantreṇa rudreṇa hareraikyadicintanam

viṣṇoḥ sūryeṇa sākaṃ ca abhedā divicintanam /
sarvottamaḥ sūrya eva viṣṇvādyāstasya kiṅkarāḥ

ityādicintanaṃ doṣo harinindeti cocyate /
asvayaṃ vyaktiliṅgeṣu aśvatthatulasīṣu ca

śālagrāmaṃ vihāyaiva namanaṃ ye prakurvate /
te sarve harinindāyāmavikāriṇa eva hi

mokṣādhikāriṇo ye tu ajñānātparameśvaram /
pārthakyanayanaṃ yeṣu kurvanti yarhi vā prabho

tarhi teṣāṃ hi kāleṣu duḥ khaṃ yāti na saṃśayaḥ /
ataḥ prārthakyanayanaṃ ye kurvantyeṣu sarvadā

te sarve tvabudhā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā /
asvayaṃvyaktaliṅgeṣu namanaṃ ye prakurvate

te sarve hyasurā jñeyā nānyathā tu kathañcana /
vihāya śūnyamaśvatthaṃ namanaṃ ye prakurvate

dvimāsahīnāṃ tulasīmaprasūtāṃ ca gāṃ navām /
te sarve hyasurā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā

gulmādyāśca manuṣyāntāste jñeyā brahmabāhavaḥ /
asmacchatāyuḥ paryantameka eva kaliḥ smṛtaḥ

kalau saṃti kalpamānaṃ kalerante saṃti ca /
tasmindine brahmarūpe gacchanti ca tamontikam

tatra sthitvā lokamārgaṃ pratīkṣante na saṃśayaḥ /
sādhakairviṣṇukāryāṇāṃ vāyudāsaiḥ prapīḍitāḥ

śatavarṣānantaraṃ ca sarveṣāṃ kalinā saha /
vāyorgadāprahāreṇa liṅgabhaṅgo bhaviṣyati

tamondhaṃ praviśantyete tāratamyena sarvaśaḥ /
tamasyandhepi saṃsāre nātra kāryā vicāraṇā

sarveṣāmuttamonte yaḥ kalireva na saṃśayaḥ /
dūṣako viṣṇubhaktānāṃ tatsamo nāsti sarvadā

saṃsāre vāndhatamasi sarvatra haridūṣakaḥ /
mithyādāne jñānabuddhirduḥ khe ca sukhabuddhimān

tasmātkalisamo loke śivabhakto na kutracit /
duryodhanaḥ sa evokto duḥ khānantyasvarūpavān

tasmācchataguṇāṃśena kalibhāryā tu sarvadā /
alakṣmīriti vikhyātā sā loke mantharā smṛtā

tasmāddaśaguṇāṃśono vipracittistu sarvadā /
jarāsaṃdhaḥ sa evoktaḥ kālanemistataḥ param

tasmācchataguṇāṃśonaḥ sa tu kaṃseti viśrutaḥ /
tasmātpañcaguṇairhīnau madhukraiṭabhasaṃjñakau

tāveva haṃsahiḍaṃbakau jñeyau tau ca janārdana /
vipracittisamo jñeyo bhaumo vai bhūtale smṛtaḥ

tasmādaṣṭa guṇairucyo hariṇyakaśiṣuḥ smṛtaḥ /
tasmācca triguṇairhīno hiraṇyākṣo mahāsuraḥ

maṇimāṃstatsamo jñeyaḥ kiñcidūno bakaḥ smṛtaḥ /
tasmādviṃśadguṇairhīnastārakākhyo mahāsuraḥ

tasmātṣaḍguṇato hīnaḥ śaṃbaro lokakaṇṭakaḥ /
śaṃbarasya samo jñeyaḥ śālvo daityeṣu cādhamaḥ

śaṃbarāttu dviguṇato hiḍiṃbo nyūna ucyate /
bāṇastato 'dhamo jñeyaḥ sa tu kīcakanāmataḥ

dvāpārakhyo mahāhāsobāṇāsurasamaḥ smṛtaḥ /
tasmāddaśaguṇairhīno namucidaityasattamaḥ

namucestusamau jñeyau pāka ilvala ityubhau /
tasmāccaturguṇairhīno vātāpirdānavādhamaḥ

tasmātsārdhaguṇairhīno dhenuko nāma daityarāṭ /
dhenukādardhaguṇataḥ keśī daityastu cāvaraḥ

keśīdaityasamo jñeyastṛṇāvarto mahāsuraḥ /
tasmāddaśaguṇairhīno haṃso nāmaramāpate

tririkastu samo jñeyastatsamaḥ paurukasmṛtaḥ /
vetaḥ sa eva vijñeyaḥ pūrvajanmani sattama

tasmādekaguṇairhīnau kuṃbhāṇḍakakuparṇakau /
duḥ śāsanastu vijñeyo jarāsaṃdhasamaḥ prabho

kaṃsena tulyo vijñeyo vikarṇo daityasattamaḥ /
kuṃbhakarṇācchataguṇairhīnau kradhyeti viśrutaḥ

tasmācchataguṇairhīnaḥ śatadhanvā mahāsuraḥ /
samānastasya vijñeyaḥ karmārirdaityasattamaḥ

kālakeyastu vijñeyaḥ sadā venasamo mataḥ /
adhamānāṃ tu daityānāmuttamaiḥ sāmyamucyate

tatrāveśācca vijñeyaṃ devānāṃ nātra saṃśayaḥ /
tasmācchatagurṇaihīnaścittamānasuro mahān

taccharīrābhimānī tu tasmācchataguṇairvaraḥ /
tasmācchataguṇaihīṃno hastamānasuro mahān

tasmācchataguṇairhīnaḥ pādamānasuro mahān /
netrendriyābhimānī tu tasmācchataguṇo varaḥ

cakṣurindriyamānī tu tasmācchataguṇo varaḥ /
tasmācchaguṇairhīnaḥ sparśamānasuro mahān

tasmācchatagurṇaihīnaścaṇḍamānasuro mahān /
tasmācchatagurṇairhīnaḥ śiśramānasuro mahān

tasmācchataguṇairhīnaḥ karmamānasuraḥ smṛtaḥ /
kalpādyaiḥ preritāḥ sarve rudrādyā adhikāriṇaḥ

kadācitsuviruddhaṃ ca kurvanti tava sattama /
kadāpyahaṃ ca vāyuśca viruddhaṃ nācareva bhoḥ

mūleṣvaṃśāvatāreṣu rudrādīnā mahāprabho /
buddhirvinaśyate yasmāttasmācchinnā hi te 'khilāḥ

mahīpate ca madbuddhistasmādacchinnasaṃjñikaḥ /
etādṛśopyahaṃ deva na ca śaktistu nastave

mahyamacchinnabhaktāya dayāṃ kuru mahāprabho /
iti stutvā hariṃ brahmā sthitaḥ prāñja liragrataḥ