ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.12

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે શ્રીકૃથ્ણગરુડસંવાદે ઽજ્ઞાનહેતુનિરૂપણં નામૈકાદશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 12
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
નાડીં સમાવિશ્ય મહાનુભાવઃ શ્રીવિષ્ણુભક્તો ત્વથ પુષ્કરસ્થઃ ।
વિચારયામાસ ગુરું સ્વમૂલં નારાયણં નિર્ગુણમદ્વિતીયમ્

એતાવતા હરિભક્તસ્ય તસ્યાપ્યચ્છિન્નભક્તસ્ય ચતુર્મુખસ્ય ।
વિચારકાલે ચ વિચિન્તનીયો હ્યજ્ઞાનલેશસ્તુ ખગેશ્વરેશ્વર

યથાસ્તિ વિષ્ણોર્મનઃ સઙ્કલ્પ એવ તથૈવ સોપિ પ્રકરોતિ નિત્યમ્ ।
આલોચને તસ્ય સદાસ્તિ ભૂમન્સ્વયોગ્યતામનતિક્રમ્ય ચૈવ

હરેઃ સ્વરૂપે ચ તથા પ્રપઞ્ચઃ સ્વસ્મિન્સ્વરૂપે ચ ખગસ્તિ જ્ઞાનમ્ ।
યથાપિ નિત્યં પરિચારવારિ ચ અજ્ઞાતવદ્દૃશ્યતે વિષ્ણુના ચ

હરેઃ પ્રીત્યર્થં કુરુતે સૌ કદાચ્ચિત્તત્રાપિ કશ્ચિદ્વિશેષો ઽસ્તિ વીન્દ્ર ।
શૃણુષ્વ સમ્યઙ્નિગૃહીતચિત્તો યથા પ્રોવાચ સ વિજાનાતિ દેવઃ

સદા ત્વદોષં પ્રવિશેષેશ્ચ મુક્તવેદાસ્તથા વા પવિજાનન્તિ નિત્યમ્ ।
તસ્ય સ્વરૂપં ન તથા હરિં ચ સ્વયોગ્યતામનતિક્રમ્ય વેધાઃ

હરેઃ સ્વરૂપં ન વિજાનાતિ સર્વં સ્વયો ગ્યરૂપં સર્વદા વેત્તિ વિષ્ણોઃ ।
તત્રાજ્ઞાનં નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્દ્વિજેન્દ્ર યાવત્સ્વરૂપં ચ તથૈવ લક્ષ્મ્યાઃ

વેધા ન જાનાતિ કુતસ્તદન્યે તયોઃ સ્વરૂપંન વિજાનાતિ સર્વમ્ ।
તથાપિ વેદાનેકદેશેન વેદ જાનાતિ લક્ષ્મીર્હરિરૂપં ચ યાવત્

તાવન્ન જાનાતિ વિધિઃ ખગેન્દ્ર જ્ઞાને વિધાતુશ્ચ સ્વયોગ્યભૂતે ।
અતો વિરિઞ્ચસ્ય ન ચિન્તનીયો હ્યજ્ઞાનલેશઃ ક્વાપિ દેશે ચ કાલે

નાડીં સમાવિશ્ય તદા વિરિઞ્ચો ન વેદ નારાયણમેકવચ્ચ ।
તદા શૃણોત્તં કમલાસનં પ્રભુસ્તપસ્તપ દ્વ્યક્ષરં સાદરેણ

અભિપ્રાયં તસ્ય સમ્યગ્વિદિત્ત્વા તપઃ કુરુ ત્વં હરિતુષ્ટ્યર્થમેવ ।
તપો ઽકરોદ્ધરિપાદૈક નિષ્ઠો હરેઃ પ્રીત્યર્થં દિવ્યસહસ્રવર્ષમ્

તતો હરિઃ પ્રાદુરાસીત્ખગેન્દ્ર વરં દાતું ભક્તવરસ્ય દિવ્યમ્ ।
સદા વિષ્ણું દેવદેવો દદર્શ ચતુર્ભુજં તં જલજાયતાક્ષમ્

શ્રીવત્સલક્ષ્મં ગલશોભિકૌસ્તુભં સંપશ્યન્તં સુપ્રસન્નાર્દ્રદૃષ્ટ્યા ।
દૃષ્ટ્વા હરિં બ્રહ્મ નારાયણં ચ પુરઃ સ્થિતં ભક્તવશ્યં દયાલુમ્

સમર્ચયામાસ મહાવિભૂત્યા ભક્ત્યા હરેઃ પાદતીર્થં દધાર ।
અસ્તૌન્મહાભાગવતપ્રધાનો હરિં ગુરું ભક્તિવિવર્ધિતાત્મા

બ્રહ્મોવાચ ।
રમેશ લોકેશ જગન્નિવાસ તવ સ્વરૂપં ન વિજાનાતિ દેવી ।
તવ પ્રસાદાત્સુવિજાનાતિ દેવી ગુણાન્વેદોક્તાન્સર્વદા વીન્દ્ર સર્વાન્

તથાપિ સા ન વિજાનાતિ દેવી સાકલ્યેનાશેષિતઃ સદ્ગુણાંશ્ચ ।
યદ્યપ્યનુક્તં પઞ્ચભિર્નાસ્તિ વેદૈસ્તથાપિ દેવે ઽત્ર વિશેષ આસ્તે

તત્ત્વેચ્છવઃ પ્રવિજાનન્તિ નિત્યં વેદે સૂક્તાન્ક્વાપ્યનુક્તાંશ્ચ સર્વાન્ ।
આદૌ જાનન્ત્યત્ર વેદા મુરારે ઋગાદયઃ સુષ્ઠુ ચત્વાર એવ

વેદા હ્યેતે વેદયન્તીતિ દેવ તથા પુરાણં ભારતં પઞ્ચરાત્રમ્ ।
ક્રમાદિતો વિચિન્ત્ય સા વિષ્ણુગુણાન્સ્વયોગ્યાન્સદા વિજાનાતિ રમાપિ દેવી

વિશેષતો હ્યુક્તગુણા નૃગાદિષુ સ્વયોગ્યભૂતાન્સંવિજાનાતિ દેવી ।
સામાન્યતઃ પ્રવિજાનાતિ દેવી હરેર્ગુણાન્ન વિશેષાચ્ચ નિત્યમ્

અહં વિજાનામિ રમાપ્ર સાદાત્તવ પ્રસાદાચ્ચ ગુણાન્સદૈવ ।
સ્વયોગ્યભૂતાઞ્છ્રુતિપૂક્તાન્ ગુણાંશ્ચ કાંશ્ચિદ્વિજાનાતિ હરેર્ન કશ્ચિત્

તવ પ્રસાદાચ્ચ મમ પ્રસાદાત્કાલાન્તરે તાંશ્ચ જાનાતિ શેષઃ ।
દુષ્કર્મલેશાન્ન તિરોહિતાન્ ગુણાન્યાનેવ પૂર્વં વિદિતાન્ સ્વયોગ્યાન્

તાનેવ જ્ઞાત્વા પુનરેવ શેષસ્તિરો હિતાંલ્લબ્ધગુણસ્તતઃ સ્મૃતઃ ।
સદા સ્વયોગ્યાંશ્ચ હરેર્ગુણાંશ્ચ ઉમાપતિશ્ચાપિ તવ પ્રસાદાત્

યદા વિજાનાતિ હરે મુરારે અપ્રાપ્તલબ્ધેતિ તદોચ્યતે હરઃ ।
મમાપિ લોકં ચ યદા મુરારે તદા વિજાનાતિ તવ સ્વરૂપમ્

ગોવિન્દ નિત્યાવ્યય ચિત્સુપૂર્ણ તવ પ્રસાદાન્નાસ્તિ શતેષુ તન્મમયેયે હિ દેવાશ્ચ શરીરધારિણસ્તે જ્ઞાનહીના વિષયેષુ નિષ્ઠાઃ

યેયે દેવા વિષયેષુ નિષ્ઠાસ્તેતે દેવા બહિરર્થભાવાઃ ।
યેયે દેવા બહિરર્થભાવા મોક્ષા દન્યે પ્રલપન્તઃ સદૈવ

તવ સ્વરૂપે ચ જગત્સ્વરૂપે તવાસમાનં નાસ્તિ વિષ્ણો સદૈવ ।
યતસ્તવ પ્રાકૃતો નાસ્તિ દેહો યતો જ્ઞાનં નાસ્તિ નાસ્ત્યે વ નિત્યમ્

પૂર્ણાનન્દજ્ઞાનદેહો ઽપિ નિત્યં સદા શરીરી ભાષ્યતે ભક્તિમદ્ભિઃ ।
યતસ્તવ પ્રાકૃતો નાસ્તિ દેહો હ્યતોપિ નિત્યમશરીરીતિ ચ સ્મૃતઃ

નતો ઽહં સર્વદાસ્મિઞ્શરીરે ઽહંમમેત્યભિમાનેન શૂન્યઃ ।
અત્તો ઽપ્યહં ત્વશરીરી સદૈવ તથૈવ નિત્યં બહિરર્થૈશ્ચ શૂન્યઃ

સ્વભોગભાર્યાસત્યલોકાદિભોગઃ સ્વયોગ્યભોગો વસ્ત્રમાલ્યાદિભોગઃ ।
એતે હિ સર્વે બહિરર્થસંજ્ઞકાઃ નૈસર્ગકામાઃ સર્વદા મે હિ વિષ્ણો

તથાપ્યહં કામહીનો હિ નિત્યં રુદ્રાદયઃ કામવન્તો યતોતઃ ।
શરીરિણસ્તે બહિરર્થભાવા અજ્ઞાનવન્તો ઽપિ ચ સંસ્મૃતાઃ ખગ

સ્વદારભોગે કેવલાં પ્રીતિમેવં હરેરેવં સર્વદાહં કરોતિ ।
સ્તમ્બાસ્ત્રાદીન્ધારિયિષ્યે સદૈવ વિષ્ણોઃ પ્રીત્યર્થં નૈવ ગાત્રાર્થમેવ

નિત્યાનન્દાદન્યકામો ન મેસ્તિ અતઃ સદા બહિરર્થૈશ્ચ શૂન્યઃ ।
મમાપિ ભાર્યા બહિરર્થશૂન્યા અમૂઢભાવા મૂઢવતીવ દૃશ્યતે

અમૂઢભૂતા જ્ઞાનિનાં સર્વદૈવ તથાજ્ઞાનાં જ્ઞાનહીનેતિ ભાતિ ।
યાવજ્જ્ઞાનં ચાસ્તિ મે વાસ્તુદેવ તાવજ્જ્ઞાનં વાસુદેવસ્ય ચાસ્તિ

યાવજ્જ્ઞાનં વાસુદેવસ્ય ચાસ્તિ તાવજ્જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામૃજૂનામ્ ।
ક્રમેણૈવાજ્ઞાનિનાં વાનૃજૂનામસ્પષ્ટરૂપો જ્ઞાનગતો વિશેષઃ

સૌરિપ્રકાશે ચ યથૈવ દર્શનં તથા મમ જ્ઞાનગતો વિશેષઃ ।
દીપપ્રકાશે ચ યથૈવ દર્શનં તથા જ્ઞાનં વાસુદેવસ્ય ચાસ્તિ

અસ્પષ્ટપરૂપા ન્યૂનતા હ્યસ્તિ વાયૌ તથા જ્ઞાનં નૈવ સંચિન્તનીયમ્ ।
એતાદૃશી જ્ઞાનશક્તિર્મુરારેર્વાય્વાદીનાં મોક્ષપર્યન્તમસ્તિ

જ્ઞાનં ત્વૃજૂનાં મોક્ષકાલે પિપઞ્ચવાય્વાદીનાં પ્રલયેનાદ્રાદીર્ન ।
વાયોર્મમ પ્રલયે સૃષ્ટિકાલે તથા ગાયત્ર્યા નાસ્તિનાસ્ત્યેવ મોહઃ

ગાયત્રીવદ્ભારત્યા દેવદેવ જ્ઞાતવ્યમેવં હરિતત્ત્વવેદિભિઃ ।
મમાજ્ઞાનં દૃશ્યતે યત્ર કુત્ર દૈત્યાદીનાં મોહનાર્થ સદૈવ

તેન પ્રીતિર્દેવદેવસ્ય વિષ્ણર્ભવિષ્યતીત્યેવ વિનિશ્ચિતાત્મા ।
પ્રશ્રાદિકં ત્વજ્ઞવત્સર્વદૈવં કરિષ્યેહં મોહનાયાધમાનામ્

સૂર્યોદયે નાસ્તિ યથા તમશ્ચ તથાજ્ઞાનં નાસ્તિનાસ્ત્યેવ દેવ ।
કરોમ્યહં શ્રવણં સર્વદૈવ હરિપ્રીત્યર્થં નિશ્ચતાર્થં સતાં હિ

શતજન્મગતાનાં ત્વનૃજૂનાં પૂર્વમેવ તુ ।
અપરોક્ષાભાવ એવ હ્યજ્ઞાનં સમુદીરિતમ્

અપરોક્ષાનન્તરં તુ નાસ્ત્યજ્ઞાનં ન સંશયઃ ।
શતજન્મસુ દેવેશ અપરોક્ષેણ સર્વદા

પૂર્ણજ્ઞાનં મમાસ્ત્યેવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
શતજન્મસુ પૂર્વં તુ પરોક્ષેણ મમ પ્રભો

પૂર્ણં જ્ઞાનં સદાપ્યસ્તીત્યેવમાહુર્મહર્ષયઃ ।
સંજ્ઞાજન્મગતાયાશ્ચ સરસ્વત્યા મહાપ્રભો

નાજ્ઞાનં ચિન્તનીયં હિ બ્રહ્મય્વોશ્ચ દેવ હિ ।
અત્ર કશ્ચિદ્વિશેષોસ્તિ જ્ઞાતવ્યસ્તત્વમિચ્છુભિઃ

અવતારેષુ ભારત્યાઃ કદાચિજ્જ્ઞાનપૂર્વકમ્ ।
સર્વદા જ્ઞાનરૂપા સા સર્વદુઃ ખવિવર્જિતા

દૈત્યાનાં મોહનાર્થાય અંશે દુઃ ખીવ દૃશ્યતે ।
તસ્યા દુઃ ખાદિકં કિઞ્ચિન્નાસ્તિનાસ્ત્યેવ સર્વથા

અપરોક્ષતિરોભાવ ઈષત્કાલે પ્રદૃશ્યતે ।
તાવન્માત્રેણ વાજ્ઞાનં તસ્યાં નૈવાહિતં ચ યત્

મૂલરૂપે તુ નાસ્ત્યેવ ભારત્યા જ્ઞાનવિસ્મૃતિઃ ।
ભારત્યાસ્તુ યથા નાસ્તિ સરસ્વત્યાસ્તુ કિં પુનઃ

અંશાવતરણં નાસ્તિ સરસ્વત્યાઃ કદાચન ।
અંશાવતરણં નાસ્તિ મમાપિ મધુસૂદન

તથૈવ જ્ઞાનમસ્ત્યેવ હરેર્નારાયણસ્ય ચ ।
વાયોરંશાવતારોસ્તિ યથા મૂલે તથૈવ ચ

બલજ્ઞાના દિકં સર્વં ચિન્તનીયં ન સંશયઃ ।
તથાપિ વાયૌ દૃશ્યન્તે બલજ્ઞાનાદિવ્યક્તયઃ

અવતારેષુ વાયોસ્તુ સમ્યક્ શક્ત્યાત્મનાસ્તિ હિ ।
અપરોક્ષતિરોભાવૌ નાંશાવતરણેષ્વપિ

બલજ્ઞાનાદિકં યાવન્મૂલરૂપે પ્રદૃશ્યતે ।
ત્રેતાયુગસ્વરૂપે ચ ન દર્શયતિ તાદૃશમ્

ત્રેતાયુગસ્વરૂપે ચ યાદૃક્ ચાદર્શયત્પ્રભો ।
દ્વાપરસ્થે સ્વરૂપે તત્તદ્દર્શયતિ તાદૃશમ્ ।
ત્રેતાયુગસ્વરૂપે ચ યાદૃક્ ચાદર્શયત્પ્રભો

દ્વાપરસ્થે વાયુરૂપે યાદૃગ્વા દર્શયત્પ્રભુઃ ।
વાયુઃ કલિયુગે રૂપે તદ્દર્શયતિ તાદૃશમ્

તથા દર્શયતે વાયુર્દૈત્યાનાં મોહનાય ચ ।
અવતારેષુ વાયોશ્ચ અન્તરં યે વિદુઃ પ્રભો

તે ઽધં તમઃ પ્રવિશન્તે તે દૈત્યા ન ચ તે સુરાઃ ।
વાયાવપ્યન્તરં નાસ્તિ હરિતત્ત્વવિનિર્ણયે

નિન્દાં કુર્વન્તિ યે વિષ્ણોર્જિહ્વાછેદં કરોમ્યહમ્ ।
તદર્થમેવ વાયોશ્ચ અવતારઃ સદા ભુવિ

ગુણપૂર્ણસ્ય વિષ્ણોસ્તુ નિર્ગુણત્વવિચિન્તનમ્ ।
જાતાનન્દાદિપૂર્ણાઙ્ખ્યં સોહમિત્યાદિચિન્તનમ્

ચિદાનન્દાત્મકે દેહે ઉત્પત્ત્યાદિવિચિન્તનમ્ ।
અચ્છેદ્યાભેદ્યગાત્રેષુ ચ્છેદભેદાદિચિન્તનમ્

દેવ્યા નિત્યાવિયોગિન્યા વિયોગાદિવિચિન્તનમ્ ।
ક્લેશશોકાદિશૂન્યસ્ય હરેઃ ક્લેશાદિચિન્તનમ્

વ્યાસરામાદિરૂપેષ્વનૃષિવિપ્રત્વચિન્તનમ્ ।
કૃષ્ણરામાદિરૂપેષુ અન્તરસ્ય વિચિન્તનમ્

રામકૃષ્ણાદિરૂપેષુ અન્તરસ્ય વિચિન્તનમ્ ।
રામકૃષ્ણાદિરૂપેષુ પરાજયવિચિન્તનમ્

સન્તાનાર્થં તુ કૃષ્ણે ન શિવપૂજાદિચિન્તનમ્ ।
રામેણ દુઃ ખયુક્તેન લિઙ્ગસ્ય સ્થાપનં કૃતમ્

પઞ્ચધાતુમયે કૃષ્ણે હરિરૂપવિચિન્તનમ્ ।
સ્વયં વ્યક્તસ્થલે ચાપિ ચિદા નન્દત્વકલ્પનમ્

પિતૃમાતૃદ્વિજાતીનાં હરિરૂપત્વચિન્તનમ્ ।
અસ્વતન્ત્રેણ રુદ્રેણ હરેરૈક્યદિચિન્તનમ્

વિષ્ણોઃ સૂર્યેણ સાકં ચ અભેદા દિવિચિન્તનમ્ ।
સર્વોત્તમઃ સૂર્ય એવ વિષ્ણ્વાદ્યાસ્તસ્ય કિઙ્કરાઃ

ઇત્યાદિચિન્તનં દોષો હરિનિન્દેતિ ચોચ્યતે ।
અસ્વયં વ્યક્તિલિઙ્ગેષુ અશ્વત્થતુલસીષુ ચ

શાલગ્રામં વિહાયૈવ નમનં યે પ્રકુર્વતે ।
તે સર્વે હરિનિન્દાયામવિકારિણ એવ હિ

મોક્ષાધિકારિણો યે તુ અજ્ઞાનાત્પરમેશ્વરમ્ ।
પાર્થક્યનયનં યેષુ કુર્વન્તિ યર્હિ વા પ્રભો

તર્હિ તેષાં હિ કાલેષુ દુઃ ખં યાતિ ન સંશયઃ ।
અતઃ પ્રાર્થક્યનયનં યે કુર્વન્ત્યેષુ સર્વદા

તે સર્વે ત્વબુધા જ્ઞેયા નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
અસ્વયંવ્યક્તલિઙ્ગેષુ નમનં યે પ્રકુર્વતે

તે સર્વે હ્યસુરા જ્ઞેયા નાન્યથા તુ કથઞ્ચન ।
વિહાય શૂન્યમશ્વત્થં નમનં યે પ્રકુર્વતે

દ્વિમાસહીનાં તુલસીમપ્રસૂતાં ચ ગાં નવામ્ ।
તે સર્વે હ્યસુરા જ્ઞેયા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગુલ્માદ્યાશ્ચ મનુષ્યાન્તાસ્તે જ્ઞેયા બ્રહ્મબાહવઃ ।
અસ્મચ્છતાયુઃ પર્યન્તમેક એવ કલિઃ સ્મૃતઃ

કલૌ સંતિ કલ્પમાનં કલેરન્તે સંતિ ચ ।
તસ્મિન્દિને બ્રહ્મરૂપે ગચ્છન્તિ ચ તમોન્તિકમ્

તત્ર સ્થિત્વા લોકમાર્ગં પ્રતીક્ષન્તે ન સંશયઃ ।
સાધકૈર્વિષ્ણુકાર્યાણાં વાયુદાસૈઃ પ્રપીડિતાઃ

શતવર્ષાનન્તરં ચ સર્વેષાં કલિના સહ ।
વાયોર્ગદાપ્રહારેણ લિઙ્ગભઙ્ગો ભવિષ્યતિ

તમોન્ધં પ્રવિશન્ત્યેતે તારતમ્યેન સર્વશઃ ।
તમસ્યન્ધેપિ સંસારે નાત્ર કાર્યા વિચારણા

સર્વેષામુત્તમોન્તે યઃ કલિરેવ ન સંશયઃ ।
દૂષકો વિષ્ણુભક્તાનાં તત્સમો નાસ્તિ સર્વદા

સંસારે વાન્ધતમસિ સર્વત્ર હરિદૂષકઃ ।
મિથ્યાદાને જ્ઞાનબુદ્ધિર્દુઃ ખે ચ સુખબુદ્ધિમાન્

તસ્માત્કલિસમો લોકે શિવભક્તો ન કુત્રચિત્ ।
દુર્યોધનઃ સ એવોક્તો દુઃ ખાનન્ત્યસ્વરૂપવાન્

તસ્માચ્છતગુણાંશેન કલિભાર્યા તુ સર્વદા ।
અલક્ષ્મીરિતિ વિખ્યાતા સા લોકે મન્થરા સ્મૃતા

તસ્માદ્દશગુણાંશોનો વિપ્રચિત્તિસ્તુ સર્વદા ।
જરાસંધઃ સ એવોક્તઃ કાલનેમિસ્તતઃ પરમ્

તસ્માચ્છતગુણાંશોનઃ સ તુ કંસેતિ વિશ્રુતઃ ।
તસ્માત્પઞ્ચગુણૈર્હીનૌ મધુક્રૈટભસંજ્ઞકૌ

તાવેવ હંસહિડંબકૌ જ્ઞેયૌ તૌ ચ જનાર્દન ।
વિપ્રચિત્તિસમો જ્ઞેયો ભૌમો વૈ ભૂતલે સ્મૃતઃ

તસ્માદષ્ટ ગુણૈરુચ્યો હરિણ્યકશિષુઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માચ્ચ ત્રિગુણૈર્હીનો હિરણ્યાક્ષો મહાસુરઃ

મણિમાંસ્તત્સમો જ્ઞેયઃ કિઞ્ચિદૂનો બકઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માદ્વિંશદ્ગુણૈર્હીનસ્તારકાખ્યો મહાસુરઃ

તસ્માત્ષડ્ગુણતો હીનઃ શંબરો લોકકણ્ટકઃ ।
શંબરસ્ય સમો જ્ઞેયઃ શાલ્વો દૈત્યેષુ ચાધમઃ

શંબરાત્તુ દ્વિગુણતો હિડિંબો ન્યૂન ઉચ્યતે ।
બાણસ્તતો ઽધમો જ્ઞેયઃ સ તુ કીચકનામતઃ

દ્વાપારખ્યો મહાહાસોબાણાસુરસમઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો નમુચિદૈત્યસત્તમઃ

નમુચેસ્તુસમૌ જ્ઞેયૌ પાક ઇલ્વલ ઇત્યુભૌ ।
તસ્માચ્ચતુર્ગુણૈર્હીનો વાતાપિર્દાનવાધમઃ

તસ્માત્સાર્ધગુણૈર્હીનો ધેનુકો નામ દૈત્યરાટ્ ।
ધેનુકાદર્ધગુણતઃ કેશી દૈત્યસ્તુ ચાવરઃ

કેશીદૈત્યસમો જ્ઞેયસ્તૃણાવર્તો મહાસુરઃ ।
તસ્માદ્દશગુણૈર્હીનો હંસો નામરમાપતે

ત્રિરિકસ્તુ સમો જ્ઞેયસ્તત્સમઃ પૌરુકસ્મૃતઃ ।
વેતઃ સ એવ વિજ્ઞેયઃ પૂર્વજન્મનિ સત્તમ

તસ્માદેકગુણૈર્હીનૌ કુંભાણ્ડકકુપર્ણકૌ ।
દુઃ શાસનસ્તુ વિજ્ઞેયો જરાસંધસમઃ પ્રભો

કંસેન તુલ્યો વિજ્ઞેયો વિકર્ણો દૈત્યસત્તમઃ ।
કુંભકર્ણાચ્છતગુણૈર્હીનૌ ક્રધ્યેતિ વિશ્રુતઃ

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ શતધન્વા મહાસુરઃ ।
સમાનસ્તસ્ય વિજ્ઞેયઃ કર્મારિર્દૈત્યસત્તમઃ

કાલકેયસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સદા વેનસમો મતઃ ।
અધમાનાં તુ દૈત્યાનામુત્તમૈઃ સામ્યમુચ્યતે

તત્રાવેશાચ્ચ વિજ્ઞેયં દેવાનાં નાત્ર સંશયઃ ।
તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચિત્તમાનસુરો મહાન્

તચ્છરીરાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણૈર્વરઃ ।
તસ્માચ્છતગુણૈહીંનો હસ્તમાનસુરો મહાન્

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ પાદમાનસુરો મહાન્ ।
નેત્રેન્દ્રિયાભિમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ

ચક્ષુરિન્દ્રિયમાની તુ તસ્માચ્છતગુણો વરઃ ।
તસ્માચ્છગુણૈર્હીનઃ સ્પર્શમાનસુરો મહાન્

તસ્માચ્છતગુર્ણૈહીનશ્ચણ્ડમાનસુરો મહાન્ ।
તસ્માચ્છતગુર્ણૈર્હીનઃ શિશ્રમાનસુરો મહાન્

તસ્માચ્છતગુણૈર્હીનઃ કર્મમાનસુરઃ સ્મૃતઃ ।
કલ્પાદ્યૈઃ પ્રેરિતાઃ સર્વે રુદ્રાદ્યા અધિકારિણઃ

કદાચિત્સુવિરુદ્ધં ચ કુર્વન્તિ તવ સત્તમ ।
કદાપ્યહં ચ વાયુશ્ચ વિરુદ્ધં નાચરેવ ભોઃ

મૂલેષ્વંશાવતારેષુ રુદ્રાદીના મહાપ્રભો ।
બુદ્ધિર્વિનશ્યતે યસ્માત્તસ્માચ્છિન્ના હિ તે ઽખિલાઃ

મહીપતે ચ મદ્બુદ્ધિસ્તસ્માદચ્છિન્નસંજ્ઞિકઃ ।
એતાદૃશોપ્યહં દેવ ન ચ શક્તિસ્તુ નસ્તવે

મહ્યમચ્છિન્નભક્તાય દયાં કુરુ મહાપ્રભો ।
ઇતિ સ્તુત્વા હરિં બ્રહ્મા સ્થિતઃ પ્રાઞ્જ લિરગ્રતઃ