ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.1

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે મોક્ષોપાયનિરૂપણં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ
ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે દ્વિતીયો ધર્મકાણ્ડઃ સમાપ્તઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્
શ્રીગણેશાયનમઃ ।
શ્રીલક્ષ્મીનૃસિંહાય નમઃ ।
શ્રીદત્તાત્રેયાય નમઃ ।
શ્રીવેદવ્યાસાય નમઃ ।
શ્રીહયગ્રીવાય નમઃ ।
અથ ગારુડે બ્રહ્મકાણ્ડસ્તૃતીય આરભ્યતે ।
ઓં મલ્લાનામશનિર્નૃણાં નરવરઃ સ્ત્રીણાં સ્મરો મૂર્તિમાન્ ગોપાનાં સ્વજનો ઽસતાં ક્ષિતિભૃતાં શાસ્તા સ્વપિત્રોઃ શિશુઃ ।
મૃત્યુર્ભોજપતેર્વિધાતૃવિહિત સ્તત્ત્વં પરં યોગિનાં વૃષ્ણીનાં ચ પતિઃ સદૈવ શુશુભે રઙ્ગે ઽચ્યુતઃ સાગ્રજઃ

નમો નારાયણાયેતિ તસ્મૈ વૈ મૂલરૂપિણે ।
નમસ્કૃત્ય પ્રવક્ષ્યામિ નારાયણકથામિમામ્

શૌનકાદ્યા મહાત્માનો હ્યૃષયો બ્રહ્મવાદિનઃ ।
નૈમિષાખ્યે મહાપુણ્યે તપસ્તેપુર્મહત્તરમ્

જિતેન્દ્રિયા જિતાહારાઃ સંતઃ સત્યપરાયણાઃ ।
યજન્તઃ પરયા ભક્ત્યા વિષ્ણુમાદ્યં જગદ્ગુરુમ્

ગૃણન્તઃ પરમં બ્રહ્મ જગચ્ચક્ષુર્મહૌજસઃ ।
સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞાસ્તેપુર્નૈમિષ કાનને

યજ્ઞૈર્યજ્ઞપતિં કેચિજ્જ્ઞાનૈર્જ્ઞાનાત્મકં પરમ્ ।
કેચિત્પરમયા ભક્ત્યા નારાયણમપૂજયન્

એકદા તુ મહાત્માનઃ સમાજં ચક્રુરુત્તમાઃ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણામુપાયં જ્ઞાતુમિચ્છવઃ

ષદ્વિંશતિસહસ્રાણિ મુનીનામૂર્ધ્વરેતસામ્ ।
તેષાં શિષ્યપ્રશિષ્યાણાં સંખ્યા વક્તું ન શઙ્ક્યતે

મુનયો ભાવિતાત્માનો મિલિતાસ્તે મહોજસઃ ।
લોકાનુગ્રહકર્તારો વીતરાગા વિમત્સરાઃ

કથં હરૌ મનુષ્યાણાં ભક્તિરવ્યભિચારિણી ।
કેન સિધ્યેત્તુ સકલં કર્મ ત્રિવિધમાત્મનઃ

ઇત્યેવં પ્રષ્ટુમાત્માનમુદ્યતાન્પ્રેક્ષ્ય શૌનકઃ ।
સાંજ લિર્વાક્યમાહ સ્મ વિનયાવનતઃ સુધીઃ

શૌનક ઉવાચ ।
આસ્તે સિદ્ધાશ્રમે પુણ્યે સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ ।
સ એતદખિલં વેત્તિ વ્યાસશિષ્યો યતીશ્વરઃ

તસ્માત્તમેવ પૃચ્છામ ઇત્યેવં શૌનકો મુનિઃ ।
અથ તે ઋષયો જગ્મુઃ પુણ્યં સિદ્ધાશ્રમં તતઃ

પપ્રચ્છુસ્તે સુખાસીનં નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ।
ઋષય ઊચુઃ ।
વયં ત્વતિથયઃ પ્રાપ્તાસ્ત્વાતિથેયોસિ સુવ્રત

સ્નાનદાનોપચારેણ પૂજયિત્વા યથાવિધિ ।
કેન વિષ્ણુઃ પ્રસન્નઃ સ્યાત્સ કથં પૂજ્યતે નરૈઃ

મુક્તિસાધનભૂતં ચ બ્રૂહિ તત્ત્વવિનિર્ણયમ્ ।
સૂત ઉવાચ ।
શૃણુધ્વમૃષ્યઃ સર્વે હરિં તત્ત્વવિનિર્ણયમ્

નત્વા વિષ્ણું શ્રિયં વાયું ભારતીં શેષસંજ્ઞકમ્ ।
દ્વૈપાયનં ગુરું કૃષ્ણં પ્રવક્ષ્યામિ યથામતિ

નાસ્તિ નારાયણસમં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
એતેન સત્યવાક્યેન સર્વાર્થાન્સાધયામ્યહમ્

શૌનક ઉવાચ ।
કિમર્થં નમનં વિષ્ણોર્ગ્રન્થાદૌ મુનિસત્તમ ।
કર્તવ્યં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્કૃપયા મમ સુવ્રત

તતઃ શ્રિયં તતો વાયું ભારતીં ચ તતઃ પરમ્ ।
અન્તે વ્યાસં કિમર્થં ચ ત્વં નમસ્કૃતવાનસિ ।
સૂતસૂત મહાભાગ બ્રૂહિ કારણમત્ર ચ

સૂત ઉવાચ ।
આદૌ વન્દ્યઃ સર્વવેદૈકવેદ્યો વેદે શાસ્ત્રે સેતિહાસે પુરાણે ।
સત્તાં પ્રાયો વિષ્ણુરેવૈક એવ પ્રકાશતે ઽતો નમ્ય એકો હરિર્હિ

સર્વત્ર મુખ્યસ્ત્વધિકોન્યતોપિ સ એવ નમ્યો ન ચ શઙ્કરાદ્યાઃ ।
નમન્તિ યે ઽવિનયાચ્છઙ્કરં તુ વિનાયકં ચણ્ડિકાં રેણુકાં ચ

તથા સૂર્યં ભૈરવં માતારશ્વ તથા વાણીં ગિરિજાં વૈ શ્રિયં ચ ।
સર્વેપિ તે વૈષ્ણવા નૈવ લોકે ન તદ્ભક્તા વેતિ ચાર્યા વદન્તિ

ન પાર્થિક્યાન્નમનં કાર્યમેવ પ્રીણન્તિ નૈતા દેવતાઃ પૂજનેન ।
પૂજાં ગૃહીત્વા દેવતાશ્ચૈવ સર્વાઃ કિઞ્ચિદ્દત્વા ફલદાનેન તાંશ્ચ

સંતર્પ્ય તુષ્ટૈઃ સ્વમનોનુ સારાત્તૈઃ કારિતાં કામ્યપૂજાં તથૈવ ।
નિવેદયિત્વા પરદેવતાયાં વિષ્ણૌ હરૌ શ્રીપુરુષાદિવન્દ્યે

ઇહાપરત્રાપિ સુખેતરાણિ દાસ્યન્તિ પશ્ચાદધરં વૈ તમશ્ચ ।
અતો હ્યેતે નૈવ પૂજ્યા ન નમ્યા મોક્ષેચ્છુભિર્બ્રાહ્મણાદ્યૈર્દ્વિજેન્દ્ર

તથૈવ સર્વાશ્રમિભિશ્ચ નિત્યં મહાવિપત્તાવપિ વિપ્રવર્યાઃ ।
શ્રીકામ્ય યા યે તુ ભજન્તિ નિત્યં શ્રીબ્રહ્મરુદ્રેદ્રયમાદિદેવાન્

ઇહેવ ભુઞ્જન્તિ મહચ્ચ દુઃ ખં મહાપદઃ કુષ્ઠભગન્દરાદીન્ ।
નમન્તિ યે ઽવૈષ્ણવાન્બ્રહ્મરુદ્રવાયુ પ્રતીકાન્નૈવ તે વિષ્ણુભક્તાઃ

અભિપ્રાયં ત્વત્ર વક્ષ્યે મુનીન્દ્રાઃ પરં ગોપ્યં હૃદિ ધાર્યં હિ તદ્ધિ ।
વાયોઃ પ્રતીકં પૂજ્યમેવેહ વિપ્રા ન બ્રહ્મરુદ્રાદિપ્રતીકમેવ

પૂજાકાલે દેવદેવસ્ય વિષ્ણોર્વાયોઃ પ્રતીકં યોગ્યભાગે નિધાય ।
અન્તર્ગતં તસ્ય વાયોર્હરિં ચ લક્ષ્મીપતિં પૂજયિત્વા હિ સમ્યક્

પશ્ચાદ્વાયોઃ સુપ્રતીકં ચ સમ્યઙ્ નિર્માલ્યશેષેણ હરેઃ સમર્ચયેત્ ।
પૃથક્ચ સ્રગ્ધૂપવિલેપનાદિપૂજાં પ્રકુર્વન્તિ ચ યે વિમૂઢઃ

તેષાં દુઃ ખમિહ લોકે પરત્ર ભવિષ્યતે નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં સ્વસ્તિ વિપ્રાઃ કથઞ્ચિત્તત્કુર્વન્તુ સ્મરણં નામ વિષ્ણોઃ

પાષણ્ડરુદ્રાદિકસં પ્રતિષ્ઠિતાન્હરેર્વાયોઃ શઙ્કરસ્ય પ્રતીકાન્ ।
નમન્તિ યે ફલબુદ્ધ્યા વિભૂઢાસ્તેષાં ફલં શાશ્વતં દુઃ ખમેવ

વાયોઃ પ્રતીકં યદિ વિપ્રવર્યૈઃ પ્રતિષ્ઠિતં ચેન્નમનં હિ કાર્યમ્ ।
નૈવેદ્યશેષેણ હરેશ્ચ વિષ્ણોઃ પૂજા કૃતા ચેન્ન હિ દોષલેશઃ

ગુરુર્હિ મુખ્યો હનુમજ્જનિર્મહાન્રામાઙ્ઘ્રિભક્તો હનુમાન્સદૈવ ।
એવં વિદિત્વા પરમં હરિં ચ પુત્રં પુનર્મુખ્યદેવસ્ય વાયોઃ

નમસ્કારો નાન્યથા વિપ્રવર્યા આધીયતાં હૃદિ સર્વૈ રહસ્યમમ્ ।
યે વૈષ્ણવા વૈષ્ણ વદાસભૃત્યાઃ સર્વેપિ તે સર્વદા વિષ્ણુમેવ

નમન્તિ યે વૈ પ્રતિપાદયન્તિ તથૈવ પુણ્યાનિ ચ સાત્ત્વિકાનિ ।
નમન્તિ યે વાસુદેવં હરિં ચ સમ્યક્ સ્વશક્ત્યા પ્રતિપાદયન્તિ

પ્રવૃત્તિમાર્ગેણ ન પૂજયન્તિ હ્યાપત્કાલે પરદૈવં તદન્યમ્ ।
તે વૈષ્ણવા વૈષ્ણવદાસભૃત્યા અન્યે ચ સર્વે ઽવૈષ્ણવમાત્રકાઃ સ્મૃતાઃ

ઉપક્રમૈરુપસંહારસ્ય લિઙ્ગૈર્હરિં ગુરું હ્યન્તરેણૈવ યાન્તિ ।
તાનેવાહુઃ સત્પુરાણાનિ વિપ્રાઃ કલૌ યુગે નાભ્યસૂયન્તિ સર્વે

યતો હિતાન્યે પ્રતિપાદયન્તિ પ્રવૃત્તિધર્માન્સ્વસ્વવર્ણાનુરૂપાન્ ।
અતો હ્યસૂયન્તિ સદા વિમૂઢાઃ કલૌ હિ વિપ્રાઃ પ્રચુરા હિ તેપિ

ન ચાસ્તિ વિષ્ણોઃ સદૃશં ચ દૈવતં ન ચાસ્તિ વાયોઃ સદૃશો ગુરુશ્ચ ।
ન ચાસ્તિ તીર્થં સદૃશં વિષ્ણુપદ્યાઃ ન વિષ્ણુભક્તેન સમોસ્તિ ભક્તઃ

અન્યાનિ વિષ્ણોઃ પ્રતિપાદકાનિ સર્વાણિ તે સાત્ત્વિકાનીતિ ચાહુઃ ।
શ્રાવ્યાણિ તાન્યેવ મનુષ્યલોકે શ્રાવ્યાણિ નાન્યાનિ ચ દુઃ ખદાનિ

કલૌ યુગે સર્વ પુરાણમધ્યે ત્રીણ્યેવ મુખ્યાનિ હરિપ્રિયાણિ ।
મુખ્યં પુરાણં હિ કલૌ નૃણાં ચ શ્રેયસ્કરં ભાગવતં પુરાણમ્

પૂર્વં હિ સૃષ્ટિઃ પ્રતિપાદ્યતે ત્ર યતો હ્યતો ભાગવતં પરં સ્મૃતમ્ ।
યસ્મિન્પુરાણે કથયન્તિ સૃષ્ટિં હ્યાદૌ વિષ્ણોર્બ્રહ્મરુદ્રાદિકાનામ્

નાનાર્થમેવં કથયન્તિ વિપ્ર નીચોચ્ચરૂપં જ્ઞાનમાહુર્મહાન્તઃ ।
તેનૈવ સિદ્ધં પ્રવદન્તિ સર્વં હ્યતઃ પરં ભાગવતં પુરાણમ્

તતઃ પરં વિષ્ણુપુરાણમાહુસ્તતઃ પરં ગારુડસંજ્ઞકં ચ ।
ત્રીણ્યેવ મુખ્યા નિ કલૌ નૃણાં તુ તથા વિશેષો ગારુડે કિઞ્ચિદસ્તિ

શૃણુધ્વં વૈ તં વિશેષં ચ વિપ્રાસ્ત્ર્યંશૈર્યુક્તં ગારુડાખ્યં પુરાણમ્ ।
આદ્યાંશં વૈ કર્મકાણ્ડં વદન્તિ દ્વિતીયાંશં ધર્મકાણ્ડં તમાહુઃ

તૃતીયાંશં બ્રહ્મકાણ્ડં વદન્તિ તેષાં મધ્યે ત્વન્તિમોયં વરિષ્ઠઃ ।
તૃતીયાંશશ્રવણાત્પુણ્યમાહુસ્તુલ્યં પુણ્યં ભાગવતસ્ય વિપ્રાઃ

તૃતીયાંશે પઠિતે વેદતુલ્યં ફલં ભવેન્નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
તૃતીયાંશશ્રવણાદેવ વિપ્રાઃ ફલં પ્રોક્તં પઠતોપ્યર્થમેવમ્

તૃતીયાંશશ્રવણાદર્થતશ્ચ પુણ્યં ચાહુઃ પઠતો વૈ દશાંશમ્ ।
તતો વરં મત્સ્યપુરાણમાહુસ્તતો વરં કૂર્મપૂરાણમાહુઃ

તથૈવ વૈ વાયુપુરાણમાહુસ્ત્રીણ્યેવ ચાહુઃ સાત્ત્વિકાનીતિ લોકે ।
તત્રાપિ કિઞ્ચિદ્વેદિતવ્યં ભવેચ્ચ પુરાણષટ્કે સત્ત્વરૂપે મુનીન્દ્રાઃ

સત્ત્વાધમે માત્સ્યકૌર્મે તથાહુર્વાયુ ચાહુઃ સાત્ત્વિકં મધ્યમં ચ ।
વિષ્ણોઃ પુરાણં ભાગવતં પુરાણં સત્ત્વોત્તમં ગારુડં ચાહુરાર્યાઃ

સ્કાન્દં પાદ્મં વામનં વૈ વરાહં તથાગ્રેયં ભવિષ્યં પર્વસૃષ્ટૌ ।
એતાન્યાહૂ રાજસાનીતિ વિપ્રાસ્તત્રૈકદેશઃ સાત્ત્વિકસ્તામસશ્ચ

રજઃ પ્રાચુર્યાદ્રાજસાનીતિ ચ હુઃ શ્રાવ્યાણિ નૈતાનિ મુમુક્ષુભિઃ સદા ।
તેષાં મધ્યે સાત્ત્વિકાંશાશ્ચ સંતિ તેષાં શ્રુતેર્ગારુડીયં ફલં ચ

બ્રહ્માણ્ડલૈઙ્ગ્યે બ્રહ્મવૈવર્તકં વૈ માર્કંણ્ડેયં બ્રાહ્મમાદિત્યકં ચ ।
એતાન્યા હુસ્તામસાનીતિ વિપ્રાસ્તત્રૈકદેશઃ સાત્ત્વિકો રાજસશ્ચ

શ્રાવ્યાણિ નૈતાનિ મનુષ્યલોકે તત્ત્વેચ્છુભિસ્તામસાનીત્યતો હિ ।
તેષુ સ્થિતાઃ સાત્ત્વિકાંશા મુનીન્દ્રાસ્તેષાં શ્રુતિર્ગારુડૈકાઙ્ઘ્રિતુલ્યા

અલ્પાન્યુપપુરાણાનિ વદન્ત્યષ્ટાદશાનિ ચ ।
વિષ્ણુધર્મોતરં ચૈવ તન્ત્રં ભાગવતં તથા

તત્ત્વસારં નારસિંહં વાયુપ્રોક્તં તથૈવ ચ ।
તથા હંસપુરાણં ચ ષડેતાનિ મુનીશ્વરાઃ

સાત્ત્વિકાન્યેવ જાનીધ્વં પ્રાયશો નાત્ર સંશયઃ ।
એતેષાં શ્રવણાદેવ ગારુડાર્ધફલં શ્રુતમ્

ભવિષ્યોત્તરનામાનં બૃહન્નારદમેવ ચ ।
યમનારદસંવાદં લઘુનારદમેવ ચ

વિનાયકપુરાણં ચ બૃહદ્બ્રહ્માણ્ડમેવ ચ ।
એતાનિ રાજસાન્યાહુઃ શ્રવણાદ્ભુક્તરુત્તમા

ગારુડાત્પાદતુલ્યં ચ ફલં ચાહુર્મનીષિણઃ ।
પુરાણં ભાગવતં શૈવં નન્દિપ્રોક્તં તથૈવ ચ

પાશુપત્યં રૈણુકં ચ ભૈરવં ચ તથૈવ ચ ।
એતાનિ તામસાન્યાહુર્હરિતત્ત્વાર્થવેદિનઃ

એતેષાં શ્રવણાદ્વિપ્રાગારુડાઙ્ઘ્યર્ધ્મેવ ચ ।
સર્વેષ્વપિ પુરાણેષુ શ્રેષ્ઠં ભાગવતં સ્મૃતમ્

વેદૈસ્તુલ્ય સમ પાઠે શ્રવણે ચ તદર્ધકમ્ ।
અર્થતઃ શ્રવણે ચાસ્ય પુણ્યં દશગુણં સ્મૃતમ્

વક્તુઃ સ્યાદ્દ્વિગુણં પુણ્યં વ્યાખ્યાતુશ્ચ તથાધિકમ્ ।
અનન્તવેદૈઃસામ્યમાહુર્મહાન્તઃ ભારાન્મહત્ત્વાદ્ભારતસ્યાપિ વિપ્રાઃ

વેદોભ્યોસ્ય ત્વર્થતશ્ચાધિકત્વં વદન્તિ બૈ વિષ્ણુરહસ્યવેદિનઃ

તત્ર શ્રેષ્ઠાં ગીતિકામાહુરાર્યાસ્તથૈવ વિષ્ણોર્નામસાહસ્રક ચ ।
તયોસ્તત્ર શ્રવણાદ્ભારતસ્ય દશાધિકં ફલમાહુર્મહાન્તઃ

દૈત્યાઃ સર્વ વિપ્રકુલેષુ ભૂત્વા કૃતે યુગે ભારતે ષટ્સહસ્ર્યામ્ ।
નિષ્કાસ્ય કાંશ્ચિન્નવનિર્મિતાનાં નિવેશનં તત્ર કુર્વન્તિ નિત્યમ્

મત્વા હરિં ભગવાન્વ્યાસરૂપી ચક્રે તદા ભાગવતં પુરાણમ્ ।
તથા સમાખ્યાય ચ વૈષ્ણવં તત્તતઃ પરં ગારુડાખ્યં સ ચક્રે

અતો હિ ગારુડં મુખ્યં પુરાણં શાસ્ત્રસંમતમ્ ।
ગારુડેન સમં નાસ્તિ વિષ્ણુધર્મપ્રદર્શને

યથા સુરાણાં પ્રવરો જનાર્દનો યથાયુધાનાં પ્રવરઃ સુદર્શનમ્ ।
યથાશ્વમેધઃ પ્રવરઃ ક્રતૂનાં છિન્નેષુ ભક્તેષુ તથૈવ રુદ્રઃ

નદીષુ ગઙ્ગા જલજેષુ પદ્મમચ્છિન્નભક્તેષુ તથૈવ વાયુઃ ।
તથા પુરાણેષુ ચ ગારુડં ચ મુખ્યં તદાહુર્હરિતત્ત્વદર્શને

ગારુડાખ્યપુરાણે તુ પ્રતિપાદ્યો હરિઃ સ્મૃતઃ ।
અતો હરિર્નમસ્કાર્યો ગમ્યો યોગ્યો હરિઃ સ્મૃતઃ

ભાગ્યાત્મકત્વાચ્છ્રીદેવ્યા નમનં નદનુ સ્મૃતમ્ ।
પરો નરોત્તમો વા સ સાધકેશોપિ ચ સ્મૃતઃ

અતો નમ્યો વાયુરપિ પુરાણાદૌ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ભારતી વાક્યરૂપત્વાન્નમ્યા વાયોરનન્તરમ્

ઉપસાધકો નરઃ પ્રોક્તો યતોતસ્તદનન્તરમ્ ।
નમ્ય ઇત્યચ્યતે સદ્ભિસ્તારતમ્યેન સર્વદા

અતો વ્યાસં નમસ્કુર્યાદ્ગ્રન્થકર્તૃત્વહેતુતઃ ।
શૌનક ઉવાચ ।
વ્યાસસ્ય નમનં હ્યન્તે કથં કાર્યં મહાત્મનઃ

અન્તે ચ વન્દને તસ્ય કારણં બ્રૂહિ સુવ્રત ।
સૂત ઉવાચ ।
વિષ્ણોરનન્તરં વ્યાસનમનં મુખ્યમેવ હિ

હરિરેવ યતો વ્યાસો વાચ્યચક્રસ્વરૂપકઃ ।
વ્યાસો નૈવ સમત્વેન પ્રોક્તો ભગવતો હરેઃ

તત્રાપિ કારણં વક્ષ્યે સાદરેણ મુનીશ્વરાઃ ।
વ્યાસસ્તુ કશ્ચન ઋષિઃ પુરાણે તામસે સ્મૃતઃ

ઇતિ જ્ઞાના વલંબેન દૈત્યા દૈત્યાનુગૈઃ સમાઃ ।
પ્રવિશન્તિ હ્યન્ધતમ ઇતિ ત્વન્તે નમસ્કૃતઃ

યદિદં પરમં ગોપ્યં હૃદિ ધાર્યં ન સંશયઃ ।
પરાણાં નમ્યમેવોક્તં પ્રતિપાદ્યં યતોત્ર હિ

સમાસવ્યાસભાવાદ્ધિ પરાણાં તત્પ્રતીયતે ।
વાસ્તવં તં ન જાનીયુરુપજીવ્યો યતો હરિઃ

હરિર્વ્યાસસ્ત્વેક એવ વ્યાસસ્તુ હરિવત્સ્મૃતઃ ।
ઉપજીવ્યતદીશત્વે તયોરેવ ન સંશયઃ

ઈશકોટિપ્રવિષ્ટત્વાચ્છ્રિયઃ સ્વામિત્વમીરિતમ્ ।
ત્રયાણામુપજીવ્યત્વાત્સેવ્યત્વાત્સ્વામિતા સ્મૃતાઃ

વાય્વાદીનાં ત્રયાણાં ચ સેવ્યત્વાત્સેવ્યતા સ્મૃતા ।
ભૂભારહરણે વિષ્ણોઃ પ્રધાનાઙ્ગં હિ મારુતિઃ

વાક્યરૂપા ભારતી તુ દ્વિતીયાઙ્ગં હિ સા સ્મૃતા ।
તૃતીયાઙ્ગ હરેઃ શેષો ન નમ્યાઃ સામ્યતો હરેઃ

પ્રતિપાદ્યા મુખ્યતયા નમ્યા એવ સમીરિતાઃ ।
અવાન્તરાશ્ચ વાય્વાદ્યા ન નમ્યાસ્તેન તે સ્મૃતાઃ

ભીષ્મદ્રોણાદિનામાનિ ભીમાદિષ્વેવ મુખ્યતઃ ।
વાચકાનિ યતો નિત્યં તન્નમ્યાસ્તે મુનીશ્વરાઃ

પરાણામેવ નમ્યત્વં પ્રતિપાદ્યત્વમેવ હિ ।
એતત્સર્વં મયાખ્યાતં કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છથ