Garuda Purana · Chapter 2.34

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pratakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde yamalokavistṛtidṛvarṇanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 34
śrīkṛṣṇa uvāca /
śṛṇu tārkṣya yathānyāyaṃ dharmādharmsya lakṣaṇam /
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ nṝṇāmagre dhāvati dhāvatām

kṛte tapaḥ praśaṃsanti tretāyāṃ jñānasādhanam /
dvāpare yajñadāne ca dānamekaṃ kalau yuge

gṛhasthānāṃ smṛto dharma uttamānāṃ vicakṣaṇaiḥ /
iṣṭāpūrte svaśaktyā hi kurvatāṃ nāsti pātakam

vṛkṣastu ropito yena khanikūpajalāśayāḥ /
yamamārge sukhaṃ tasya vrajato nitarāṃ bhavet

agnitāpapradātāre yaiḥ śītapīḍite dvije /
tapyamānāḥ sukhaṃ yānti sarva kāmaiḥ prapūritāḥ

suvarṇamaṇimuktādi vastrāṇyābharaṇāni ca /
tena sarvamidaṃ dattaṃ yena dattā vasundharā

yāniyāni ca bhūtāni dattāni bhuvi mānavaiḥ /
yamalokapathe tāni tiṣṭhantyeṣāṃ samīpataḥ

vyañjanāni vicitrāṇi bhakṣyabhojyāni yāni ca /
dadāti vidhinā putra prete tadu patiṣṭhati

ātmā vai putranāmāsti putrastrātā yamālaye /
tārayet pitaraṃ ghorāt tena puttraḥ pravakṣyate

ato deyañca putreṇa śrāddhamājī vitāvadhi /
ativāhastadā preto bhogān vai labhate hi saḥ

dahyamānasya pretasya svajanairyo jalāñjaliḥ /
dīyate pretarūpo 'sau prīto yāti yamālaye

apakve mṛnmaye pātre dugdhaṃ dattaṃ dinatrayam /
kāṣṭhatrayaṃ guṇairbaddhvā prītyai rātrau catuṣpathe

prathame 'hni dvitīye ca tṛtīye ca tathā khaga /
ākāśasthaṃ pibeddugdhaṃ preto vāyuvapurdharaḥ

caturthe sañcayaḥ kāryaḥ caturthe?vāpi sāgnike /
asthisañcayanaṃ kāryaṃ dadyādāpāñjaliṃ tataḥ

na pūrvāhne na madhyāhne nāparāhne na sandhiṣu /
yāte prathamayāme tu dadyādāpajalāñjaṃlīn

puttreṇa datte te sarve gotriṇo hitabāndhavāḥ /
svajātyaiḥ parajātyaiśca deyo nadyāṃ jalāñjaliḥ

gantavyaṃ naiva vipreṇa dātuṃ śīghraṃ jalāñjalim /
nivṛttāśca yadā nāryo lokācāraḥ sadābhavet

pañcatvañca gate śūdre yaḥ kāṣṭhaṃ nayate citām /
anuvrajedyadā viprastrirātramaśucirbhavet

trirātre ca tataḥ pūrṇe nadīṃ gacchet samudragām /
prāṇāyāmaśataṃ kṛtvā ghṛtaṃ prāśya viśudhyati

śūdro gacchati sarvatra vaiśyastriṣu dvayoḥ paraḥ /
gacchati svīyavarṇeṣu dātuṃ prete jalāñjalim

datte jalāñjalau paścādvidadhyāddantadhāvanam /
tyajanti gotriṇaḥ sarve dināni nava kāśyapa

jalāñjaliṃ tathā dātuṃ gacchanti dvijasattamāḥ /
yatra sthāne mṛto yastu adhvanyapi gṛhe 'pi vā /
viśleṣastu tataḥ sthānānna kvacidvihito budhaiḥ

strījanaścāgrato gacchet pṛṣṭhato navasañcayaḥ /
ācamanaṃ vidhātavyaṃ pāṣāṇopari saṃsthitaiḥ

yavāṃśca sarṣapān dūrvāḥ pūrṇapātre vilokayet /
prāśayennimbapatrāṇi snehasnānaṃ samācaret

gotribhirna ca kartavyaṃ gṛhānnañca na bhojayet /
bhuñjīta mṛnmaye pātre uttānañca vivarjayet

mṛtakasya guṇā grāhyā yamagāthāṃ samudgiret /
śubhāśubhe ca dhyātavye pūrvakarmopasañcite

labdhenaiva ca dehena bhuṅkte sukṛtaduṣkṛte /
vāyurūpo bhramatyeva vāyurūrdhvaṃ sa gacchati

daśāhakarmakriyayā kuṭī niṣpādyate dhruvam /
navakaiḥ ṣoḍaśaśrāddhaiḥ prayāti hi kuṭīṃ naraḥ

tilairdarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī dhātumayī bhavet /
pañca ratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati

yadā puṣpaṃ pranaṣṭaṃ hi tadā garbhaṃ na dhārayet /
ādarācca tato bhūmau tiladarbhānviniḥ kṣipet

paśutve sthāvaratve ca yatra kvāpi sa jāyate /
tatraiva janturutpannaḥ śrāddhaṃ tatropatiṣṭhati

dhanvinā lakṣyamuddiśya mukto bāṇastadāpnuyāt /
yathā śrāddhaṃ yamuddiśya kṛtaṃ tasyopatiṣṭhati

yāvannotpādito dehastāvacchrāddhairna prīṇanam /
kṣudhāvibhramamāpanno daśāhena ca tarpitaḥ

piṇḍadānaṃ na yasyābhūdākāśe bhramate tu saḥ /
dinatrayaṃ vasaṃstoye agnāvapi dinatrayam /
ākāśe vasate trīṇi dinamekantu vāsake

dagdhe dehe ca vahnau ca jalenaiva tu tarpitaḥ /
snehasnānaṃ jalenaiva pūpakaiḥ kṛśarairgṛhe

prathame 'hni tṛtīye ca pañcame saptame 'pi vā /
navamaikādaśe caiva śrāddhaṃ navakamucyate

gṛhadvāre śmaśāne vā tīrthe devālaye 'pi vā /
yatrādyo dīyate piṇḍastatra sarvān samāpayet

ekādaśāhe yacchrāddhaṃ tat sāmānyamudāhṛtam /
caturṇāmekavarṇānāṃ śuddhyarthaṃ snānamucyate

kṛtvā caikādaśāhañca punaḥ snātvā śucirbhavet /
dadyādviprāya yaḥ śayyāṃ yathoktaṃ pretamokṣadām

na bhavet yadā sa gotro paro 'pi vidhimācaret /
bhāryā vā puruṣaḥ kaścit tuṣṭaśca kurute striyaḥ

prathame 'hani yaḥ piṇḍo dīyate vidhipūrvakam /
annādyena ca tenaiva sarvaśrāddhāni kārayet

amantraṃ kārayecchrāddhaṃ daśāhaṃ nāmagotrataḥ /
śrāddhaṃ kṛtantu yairvastraistāni tyaktvā gṛhaṃ viśet

asagotraḥ sagotro vā yadi strī yadi vā pumān /
prathame 'hani yaḥ kuryāt sa daśāhaṃ samāpayet

jīvasya daśabhiḥ piṇḍairdeho niṣpādyate dhruvam /
vṛddhiśca daśabhirmāsairgarbhasthasya yathā bhavet

āśaucaṃ yāvadetasya tāvat piṇḍodakakriyā /
caturṇāmapi varṇānāmeṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ

yatra trirātramāśaucaṃ tatrādau trīn pradāpayet /
caturastu dvitīye 'hni tṛtīye trīṃśtathaiva ca

pṛthak śarāvayordadyādekāhaṃ kṣīramambu ca /
ekoddiṣṭantu vai śrāddhaṃ caturthe 'hani kārayet

prathame 'hani yaḥ piṇḍastena mūrdhā prajāyate /
cakṣuḥ śrotrañca nāsā ca dvitīye 'hni prajāyate

gaṇḍau vaktraṃ tathā grīvā tṛtīye 'hani jāyate /
hṛdayaṃ kukṣirudaraṃ caturthe tadvadeva hi

kaṭipṛṣṭhaṃ gudañcāpi pañcame 'hani jāyate /
ṣaṣṭhe ūrū ca vijñeye saptame gulphasambhavaḥ

aṣṭame divase prāpte jaṅghe ca bhavato 'ṇḍaja /
pādau ca navame jñeyau daśame balavatkṣudhā

ekādaśāhe yaḥ piṇḍastaṃ dadyādāmiṣeṇa tu /
siddhānnaṃ tasya dātavyaṃ kṛśarāḥ pūpakāḥ payaḥ /
prakṣālya vipracaraṇāvarghyaṃ dhūpañca dīpakram

dvādaśa pratimāsyāni śrāddhānyaikādaśe tathā /
tripakṣañcāpi ṣaṇmāse dve śrāddhāni ca ṣoḍaśa

prati māsaṃ pradātavyaṃ mṛtāhe yā tithirbhavet /
sa māsaḥ prathamo jñeya iti vedavido viduḥ

śavahaste ca yacchrāddhaṃ mṛtisthāne dvijāsane /
tadeva prathamaṃ śrāddhaṃ tat syādekādaśe 'hani

sā tithirmāsike śrāddhe mṛto yasmin dine naraḥ /
riktayośca tripakṣe ca sā tithirnādriyeta vai

paurṇamāsyāṃ mṛto yo 'sau caturthī tasya conakā /
caturthyāntu mṛto yastu navamī tasya conakā

navamyāñca mṛto yaśca riktā tasya caturdaśī /
etā riktāśca vijñeyā antyeṣṭau kuśalena ca

ekādaśāhe yacchrāddhaṃ navakaṃ tat prakīrtitam /
catuṣpathe tyajedannaṃ punaḥ snānaṃ samācaret

ekādaśāhādārabhya ghaṭasyānnaṃ jalānvitam /
dinedine ca dātavyamabdaṃ yāvaddvijottame

mānuṣasya śarīre tu vidyate hyasthisañcayaḥ /
tatsaṃkhyaḥ sarvadeheṣu ṣaṣṭyadhikaśatatrayam

udakumbhena puṣṭāni tānyasthīni bhavanti hi /
etasmāddīyate kumbhaḥ prītiḥ pretasya jāyate

yasmin dine mṛto janturaṭavyāṃ viṣame 'pi vā /
yadā tadā bhaveddāhaḥ sūtakaṃ mṛtavāsarāt

tilapātraṃ tathānnādyaṃ gandhadhapādikañca yat /
ekādaśāhe dātavyaṃ tena śūddho dvijo bhavet

kṣattriyo dvādaśāhe tu vaiśyaḥ pañcadaśe tathā /
śuddhiḥ śūdrasya māsena mṛtake jātasūtake

māsatraye trirātraṃ syāt ṣaṇmāsena tu pakṣiṇī /
ahaḥ saṃvatsarādarbvāk pūrṇe dattvodakaṃ śuciḥ /
anenaivā nusāreṇa śuddhiḥ syāt sārvavarṇikī

ekādaśāhaprabhṛti purataḥ prativatsaram /
viśvedevāṃstu sampūjya piṇḍamekañca nirvapet

yathā tārāgaṇāḥ sarve cchādyante raviraśmibhiḥ /
evaṃ pracchādyate sarvaṃ na preto bhavati kvacit

śayyādānaṃ praśaṃsanti sarvadaiva dvijottamāḥ /
anityaṃ jīvanaṃ ysamāt paścāt ko nu pradāsyati

tāvadvandhuḥ pitā tāvadyāvajjīvati mānavaḥ /
mṛte mṛta iti jñātvā kṣaṇāt sneho nivartate

ātmaiva hyātmano bandhurevaṃ jñātvā muhurmuhuḥ /
jīvannapīti sañcintya svīyaṃ hitamanustamaret

mṛtānāṃ kaḥ suto dadyāddvijeśayyāṃ satūlikām /
evaṃ jānannidaṃ sarvaṃ svahastenaiva dāpayet

tasmācchayyāṃ samāsādya sāradārumaryo dṛḍhām /
dantādirucirāṃ ramyāṃ hemapaṭṭai ralaṅkṛtām /
tasyāṃ saṃsthāpya haimañca hariṃ lakṣmyā samanvitam

ghṛtapūrṇañca kalaśaṃ parikalpayet /
vijñeyo garuḍa prītyai sa nidrākalaśo budhaiḥ

tāmbūlakuṅkumakṣodakarpūrāgurucandanam /
dīpikopānahacchatracāmarāsanabhājanam

pārśveṣu sthāpayecchaktyā saptadhānyāni caivahi /
śayanasthasya bhavati yaccānyadupakārakam

bhṛṅgārakarakādarśaṃ pañcavarṇaṃ vitānakam /
śayyāmevaṃvidhāṃ kṛtvā brāhmaṇāya nivedayet

sapatnīkāya sampūjya svarlokasukhadāyinīm /
vastraiḥ suśobhanaiḥ pūjya cailakaṃ paridhāpayet

karṇakaṇṭhāṅgulībāhubhūṣaṇaiścitrabhūṣaṇaiḥ /
gṛhopakaraṇairyuktaṃ gṛhaṃ dhenvā samanvitam

tator'ghaḥ sampradātavyaḥ pañcaratnaphalākṣataiḥ

yathā na kṛṣṇaśayanaṃ śūnyaṃ sāgarakanyayā /
śayyā mamāpyaśūnyāstu tathā janmanijanmani

dattvaivaṃ talpamamalaṃ kṣamāpya ca visarjayet /
tathā caikādaśāhe tu vidhireṣa prakīrtitaḥ

dadāti yo hi dharmārthe bāndhavo bāndhave mṛte /
viśeṣamatra pakṣe tu kathyamānaṃ mayā śṛṇu

upayuktañca tasyāsīt yat kiñcit svagṛhe purā /
tasya yadgātrasaṃ lagnaṃ vastraṃ bhājanavāhanam /
yadabhīṣṭañca tasyāsīt tat sarvaṃ parikalpayet

sthāpayet puruṣaṃ haimaṃ śayyopari śubhaṃ budhaḥ /
pūjayitvā pradātavyā mṛtaśayyā yathoditā

purandaragṛhe sarvaṃ sūryaputrālaye tathā /
upatiṣṭhet sukhaṃ jantoḥ śayyādānaprabhāvataḥ

pīḍayanti na taṃ yāmyāḥ puruṣā bhīṣaṇānanāḥ /
na gharmeṇa na śītena bādhyate sa naraḥ kvacit

śayyādānaprabhāveṇa preto mucyate bandhanāt /
apiḥ pāpasamāyuktaḥ svargalokaṃ sa gacchati

vimānavaramārūḍhaḥ sevyamāno 'psarogaṇaiḥ /
ābhūtasaṃplavaṃ yāvat tiṣṭhet pātakavarjitaḥ

navakaṃ ṣoḍaśaśrāddhaṃ śayyā sāṃvatsaraṃ tathā /
bharturyā kurute nārī tasyāḥ śreyo hyanantakam

upakārāya sā bharturjīvantī na mṛtā tathā /
uddharejjīvamānā sā satī satyavatī priyam

striyā dadhyannaśayane hemakuṅkumamañjanam /
vastrabhūṣā tathā śayyā sarvametaddhi dāpayet

upakārakaraṃ strīṇāṃ yadbhavodiha kiñcana /
bhūṣaṇaṃ gātralagnañca vastu bhogyādikañca yat

tat sarvaṃ melayitvā tu svesve sthāne niyojayet /
pūjayellokapālāṃśca grahān devīṃ vināyakam

tataḥ śuklāmbaradharo gṛhītakusumāñjaliḥ /
imamuccārayenmantraṃ viprasya purato budhaḥ

pretasya pratimā hyeṣā sarvopakaraṇairyutā /
sarvaratnasamāyuktā tava vipraniveditā

ātmā śambhuḥ śivā gaurī śakraḥ suragaṇaiḥ saha /
tasmācchayyāpradānena saiṣa ātmā prasīdatu

ācāryāya pradātavyā brāhmaṇāya kuṭumbine /
gṛhīte brāhmaṇastatra ko 'dāditi ca kīrtayet

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya praṇipatya visarjayet /
vidhinānena vai pakṣin dānamekasya dāpayet

bahubhyo na pradeyāni gaurgṛhaṃ śayanaṃ striyaḥ /
vibhaktadakṣiṇā hyete dātāraṃ pātayanti hi

evaṃ yo vitaret tārkṣya śṛṇu tasya ca yat phalam /
sāgraṃ varṣaśataṃ divyaṃ svargaloke mahīyate

yat puṇyantu vyatīpāte kārtikyāmayanadvaye /
dvārakāyāntu yat puṇyaṃ candrasūryagrahe tathā

prayāge naimiṣe yacca kurukṣetre tarthābude /
gaṅgāyāṃ yamunāyāñca sindhusāgarasaṃgame

teṣu yaddīyate dānaṃ tasmādapyadhikantvidam /
etacchayyāpradānasya nāpnoti ṣoḍaśīṃ kalām

yatrāsau jāyate prāṇī bhuṅkte tatraiva tat phalam /
karmakṣaye kṣitau yāti mānuṣaḥ śubhadarśanaḥ

mahādhanī ca dharmajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ /
punaḥ sa yāti vaikuṇṭhaṃ mṛto 'sau narapuṅgavaḥ

divyaṃ vimānamāruhya apsarobhiḥ samāvṛtaḥ /
aho 'sau havyakavyeṣu pitṛbhiḥ saha modate

aṣṭakāsu kṛtaṃ śrāddhamamāvāsyādine tathā /
maghāsu pitṛparvāṇi yāniyāni ca teṣu ca

śṛṇu tārkṣya yathānyāyaṃ pretatve pitaro yadi /
nopatiṣṭhanti śrāddhāni sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā

sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ pūrṇe varṣe na saṃśayaḥ /
ādyantu śavaśuddhyarthaṃ kṛtvā caivākṣa ṣoḍaśīm

pitṛpāṅktiviśurdhyaṃ śatārdhena? tu yojayet /
vṛddhiṃ prāpyāgrataḥ kuryācchūdrasya svacchayaiva hi

sāmprataṃ sāgnike kāryaṃ dvādaśāhe sapiṇḍanam /
na cāsau kurute yāvat preta eva sa vahnimān /
dvādaśāhe tataḥ kāryaṃ sāgnikena sapiṇḍanam

asthipokṣe gayāśrāddhaṃ śrāddhañcāparapakṣikam /
abdamadhye na kurvīta sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā

sapatnyo yadi bahvyaḥ syurekā putravatī bhavet /
sarvāstāḥ putravatyaḥ syustenaikenātmajena hi

nāsapiṇḍognimān putraḥ pitṛyajñaṃ samācaret /
samācārādbhavet pāpī pitṛhā cāpi jāyate

mṛte bhartari yā nārī prāṇāṃścaiva parityajet /
bhartraiva hi samaṃ tasyāḥ prakurvīta sapiṇḍanam

asthānikāpi yā vyūḍhā vaiśyā vā kṣattriyāpi vā /
yāḥ patnyo vai pituḥ kaścit kuryāt putraḥ sapiṇḍanam

vipreṇaiva yadā śūdrā pariṇītā pramādataḥ /
ekoddiṣṭantu tacchrāddha sā tu tenaiva yujyate

anye tu daśa ye putrā jātā varṇa catuṣṭaye /
te tāsutāsu yoktvayāḥ sapiṇḍīkaraṇe sadā

anvaṣṭakāsu yacchrāddha yacchrāddhaṃ vṛddhihetukam /
pituḥ pṛthak pradāvyaṃ striyāḥ piṇḍaṃ sapiṇḍane

pitāmahyā samaṃ mātuḥ pituḥ sahapitāmahaiḥ /
sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryamiti tārkṣya mataṃ mama

aputrāyāṃ mṛtāyāṃ tu patiḥ kuryāt sapiṇḍanam /
mātrāditisṛbhiḥ sārdhamevaṃ dharmeṇa yojayet

putro nāsti na bhartā ca strīṇāṃ tārkṣya sapiṇḍanam /
kārayedvṛddhisamaye bhrātṛdāyādadevaraiḥ

patiputravihīnānāṃ gotrī nāsti na devaraḥ /
ekoddiṣṭena dātavyaṃ pareṇa saha bhrātṛbhiḥ

ajñānādvighnato vāpi na kṛtañcet sapiṇḍanam /
navakaṃ ṣoḍaśaśrāddhamābdikaṃ kārayet tataḥ

adāhe na ca kartavyaṃ sadāhe kārayedbudhaḥ /
darbhaputtalakaṃ kṛtvā vahninā dāhayecchavam

pituḥ putreṇa kartavyaṃ na kurbvīta pitā sute /
atisnehānna kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ sate

bahavo 'pi yadā putrā vidhimekaḥ samācaret /
navaśrāddhaṃ sapiṇḍatvaṃ śrāddhānyanyāni ṣoḍaśa

ekenaiva tu kāryāṃṇi avibhaktadhaneṣvapi /
antyeṣṭiṃ kurute hyeko munibhaiḥ samudāhṛtam

vibhaktaiśca pṛthak kāryā kriyā sāṃvatsarādikā /
ekaikena ca kartavyā putreṇa ca svayaṃsvayam

yasyaitāni na dattāni pretaśrāddhāni ṣoḍaśa /
piśācatvaṃsthiraṃ tasya kṛtaiḥ śrāddhaśatairapi

bhrātā vā bhrātṛputro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā /
sapiṇḍīkaraṇaṃ kuryāt putrahīne khageśvara

sarveṣāṃ putrahīnānāṃ patrī kuryāt sapiṇḍanam /
ṛtvijaṃ karāyedvātha purohitamathāpi vā

mṛte pitaryabdamadhye hyuparāgo yadā bhavet /
pārvaṇaṃ na sutaiḥ kāryaṃ śrāddhaṃ nāndīmukhaṃ na ca

tīrthaśrāddhaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhamanyacca paitṛkam /
abdamadhye na kurvīta mahāguruvipattiṣu

yamake ca gajacchāyāmanvādiṣu yugādiṣu /
pitṛpiṇḍo na dātavyaḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ vinā

yajñapuruṣasya yaddānaṃ devādīnāñca yat tathā /
apūrṇe 'pyabdamadhyepi kartavyamiti ke ca na

pitṛbhyopi hi yaddattamarghapiṇḍavivarjitam /
kartavyaṃ tacca vai sarvameṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ

devānāṃ pitaro devā pitṝṇāmṛṣayastathā /
ṛṣīṇāṃ pitaro devāḥ pitā jayati tena vai

pitṛdevamanuṣyāṇāṃ yajñanatho vibhurbhavet /
yajñanāthasya yaddattaṃ taddattaṃ sarvadehinām

mṛte pitaryabdamadhye yaḥ śrāddhaṃ kārayet sutaḥ /
saptajanmakṛtā dharmāt hīyate nātra saṃśayaḥ

pretībhūtāstu pitaro luptapiṇḍodakakriyāḥ /
bhramanti vāyunā sarve kṣuttṛḍbhyāṃ paripīḍitāḥ

pitari pretatāpanne lupyate paitṛkī kriyā /
atha māturvipattiḥ syāt pitṛkāryaṃ na lupyate

mṛtā mātā pitā tiṣṭhejjīvantī ca pitāmahī /
sapiṇḍanantu kartavyaṃ pitāmahyā sahaiva tu

satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ śrūyatāṃ vacanaṃ mama /
na piṇḍo milito yeṣāṃ mṛtānāntu nṛṇāṃ bhuvi

upatiṣṭhenna ve teṣāṃ putrairdattamanekadhā /
hantakārastaduddeśe śrāddhaṃ naiva jalāñjaliḥ