ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.34

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે યમલોકવિસ્તૃતિદૃવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 34
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
શૃણુ તાર્ક્ષ્ય યથાન્યાયં ધર્માધર્મ્સ્ય લક્ષણમ્ ।
સુકૃતં દુષ્કૃતં નૄણામગ્રે ધાવતિ ધાવતામ્

કૃતે તપઃ પ્રશંસન્તિ ત્રેતાયાં જ્ઞાનસાધનમ્ ।
દ્વાપરે યજ્ઞદાને ચ દાનમેકં કલૌ યુગે

ગૃહસ્થાનાં સ્મૃતો ધર્મ ઉત્તમાનાં વિચક્ષણૈઃ ।
ઇષ્ટાપૂર્તે સ્વશક્ત્યા હિ કુર્વતાં નાસ્તિ પાતકમ્

વૃક્ષસ્તુ રોપિતો યેન ખનિકૂપજલાશયાઃ ।
યમમાર્ગે સુખં તસ્ય વ્રજતો નિતરાં ભવેત્

અગ્નિતાપપ્રદાતારે યૈઃ શીતપીડિતે દ્વિજે ।
તપ્યમાનાઃ સુખં યાન્તિ સર્વ કામૈઃ પ્રપૂરિતાઃ

સુવર્ણમણિમુક્તાદિ વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ।
તેન સર્વમિદં દત્તં યેન દત્તા વસુન્ધરા

યાનિયાનિ ચ ભૂતાનિ દત્તાનિ ભુવિ માનવૈઃ ।
યમલોકપથે તાનિ તિષ્ઠન્ત્યેષાં સમીપતઃ

વ્યઞ્જનાનિ વિચિત્રાણિ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ યાનિ ચ ।
દદાતિ વિધિના પુત્ર પ્રેતે તદુ પતિષ્ઠતિ

આત્મા વૈ પુત્રનામાસ્તિ પુત્રસ્ત્રાતા યમાલયે ।
તારયેત્ પિતરં ઘોરાત્ તેન પુત્ત્રઃ પ્રવક્ષ્યતે

અતો દેયઞ્ચ પુત્રેણ શ્રાદ્ધમાજી વિતાવધિ ।
અતિવાહસ્તદા પ્રેતો ભોગાન્ વૈ લભતે હિ સઃ

દહ્યમાનસ્ય પ્રેતસ્ય સ્વજનૈર્યો જલાઞ્જલિઃ ।
દીયતે પ્રેતરૂપો ઽસૌ પ્રીતો યાતિ યમાલયે

અપક્વે મૃન્મયે પાત્રે દુગ્ધં દત્તં દિનત્રયમ્ ।
કાષ્ઠત્રયં ગુણૈર્બદ્ધ્વા પ્રીત્યૈ રાત્રૌ ચતુષ્પથે

પ્રથમે ઽહ્નિ દ્વિતીયે ચ તૃતીયે ચ તથા ખગ ।
આકાશસ્થં પિબેદ્દુગ્ધં પ્રેતો વાયુવપુર્ધરઃ

ચતુર્થે સઞ્ચયઃ કાર્યઃ ચતુર્થે?વાપિ સાગ્નિકે ।
અસ્થિસઞ્ચયનં કાર્યં દદ્યાદાપાઞ્જલિં તતઃ

ન પૂર્વાહ્ને ન મધ્યાહ્ને નાપરાહ્ને ન સન્ધિષુ ।
યાતે પ્રથમયામે તુ દદ્યાદાપજલાઞ્જંલીન્

પુત્ત્રેણ દત્તે તે સર્વે ગોત્રિણો હિતબાન્ધવાઃ ।
સ્વજાત્યૈઃ પરજાત્યૈશ્ચ દેયો નદ્યાં જલાઞ્જલિઃ

ગન્તવ્યં નૈવ વિપ્રેણ દાતું શીઘ્રં જલાઞ્જલિમ્ ।
નિવૃત્તાશ્ચ યદા નાર્યો લોકાચારઃ સદાભવેત્

પઞ્ચત્વઞ્ચ ગતે શૂદ્રે યઃ કાષ્ઠં નયતે ચિતામ્ ।
અનુવ્રજેદ્યદા વિપ્રસ્ત્રિરાત્રમશુચિર્ભવેત્

ત્રિરાત્રે ચ તતઃ પૂર્ણે નદીં ગચ્છેત્ સમુદ્રગામ્ ।
પ્રાણાયામશતં કૃત્વા ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુધ્યતિ

શૂદ્રો ગચ્છતિ સર્વત્ર વૈશ્યસ્ત્રિષુ દ્વયોઃ પરઃ ।
ગચ્છતિ સ્વીયવર્ણેષુ દાતું પ્રેતે જલાઞ્જલિમ્

દત્તે જલાઞ્જલૌ પશ્ચાદ્વિદધ્યાદ્દન્તધાવનમ્ ।
ત્યજન્તિ ગોત્રિણઃ સર્વે દિનાનિ નવ કાશ્યપ

જલાઞ્જલિં તથા દાતું ગચ્છન્તિ દ્વિજસત્તમાઃ ।
યત્ર સ્થાને મૃતો યસ્તુ અધ્વન્યપિ ગૃહે ઽપિ વા ।
વિશ્લેષસ્તુ તતઃ સ્થાનાન્ન ક્વચિદ્વિહિતો બુધૈઃ

સ્ત્રીજનશ્ચાગ્રતો ગચ્છેત્ પૃષ્ઠતો નવસઞ્ચયઃ ।
આચમનં વિધાતવ્યં પાષાણોપરિ સંસ્થિતૈઃ

યવાંશ્ચ સર્ષપાન્ દૂર્વાઃ પૂર્ણપાત્રે વિલોકયેત્ ।
પ્રાશયેન્નિમ્બપત્રાણિ સ્નેહસ્નાનં સમાચરેત્

ગોત્રિભિર્ન ચ કર્તવ્યં ગૃહાન્નઞ્ચ ન ભોજયેત્ ।
ભુઞ્જીત મૃન્મયે પાત્રે ઉત્તાનઞ્ચ વિવર્જયેત્

મૃતકસ્ય ગુણા ગ્રાહ્યા યમગાથાં સમુદ્ગિરેત્ ।
શુભાશુભે ચ ધ્યાતવ્યે પૂર્વકર્મોપસઞ્ચિતે

લબ્ધેનૈવ ચ દેહેન ભુઙ્ક્તે સુકૃતદુષ્કૃતે ।
વાયુરૂપો ભ્રમત્યેવ વાયુરૂર્ધ્વં સ ગચ્છતિ

દશાહકર્મક્રિયયા કુટી નિષ્પાદ્યતે ધ્રુવમ્ ।
નવકૈઃ ષોડશશ્રાદ્ધૈઃ પ્રયાતિ હિ કુટીં નરઃ

તિલૈર્દર્ભૈશ્ચ ભૂમ્યાં વૈ કુટી ધાતુમયી ભવેત્ ।
પઞ્ચ રત્નાનિ વક્ત્રે તુ યેન જીવઃ પ્રરોહતિ

યદા પુષ્પં પ્રનષ્ટં હિ તદા ગર્ભં ન ધારયેત્ ।
આદરાચ્ચ તતો ભૂમૌ તિલદર્ભાન્વિનિઃ ક્ષિપેત્

પશુત્વે સ્થાવરત્વે ચ યત્ર ક્વાપિ સ જાયતે ।
તત્રૈવ જન્તુરુત્પન્નઃ શ્રાદ્ધં તત્રોપતિષ્ઠતિ

ધન્વિના લક્ષ્યમુદ્દિશ્ય મુક્તો બાણસ્તદાપ્નુયાત્ ।
યથા શ્રાદ્ધં યમુદ્દિશ્ય કૃતં તસ્યોપતિષ્ઠતિ

યાવન્નોત્પાદિતો દેહસ્તાવચ્છ્રાદ્ધૈર્ન પ્રીણનમ્ ।
ક્ષુધાવિભ્રમમાપન્નો દશાહેન ચ તર્પિતઃ

પિણ્ડદાનં ન યસ્યાભૂદાકાશે ભ્રમતે તુ સઃ ।
દિનત્રયં વસંસ્તોયે અગ્નાવપિ દિનત્રયમ્ ।
આકાશે વસતે ત્રીણિ દિનમેકન્તુ વાસકે

દગ્ધે દેહે ચ વહ્નૌ ચ જલેનૈવ તુ તર્પિતઃ ।
સ્નેહસ્નાનં જલેનૈવ પૂપકૈઃ કૃશરૈર્ગૃહે

પ્રથમે ઽહ્નિ તૃતીયે ચ પઞ્ચમે સપ્તમે ઽપિ વા ।
નવમૈકાદશે ચૈવ શ્રાદ્ધં નવકમુચ્યતે

ગૃહદ્વારે શ્મશાને વા તીર્થે દેવાલયે ઽપિ વા ।
યત્રાદ્યો દીયતે પિણ્ડસ્તત્ર સર્વાન્ સમાપયેત્

એકાદશાહે યચ્છ્રાદ્ધં તત્ સામાન્યમુદાહૃતમ્ ।
ચતુર્ણામેકવર્ણાનાં શુદ્ધ્યર્થં સ્નાનમુચ્યતે

કૃત્વા ચૈકાદશાહઞ્ચ પુનઃ સ્નાત્વા શુચિર્ભવેત્ ।
દદ્યાદ્વિપ્રાય યઃ શય્યાં યથોક્તં પ્રેતમોક્ષદામ્

ન ભવેત્ યદા સ ગોત્રો પરો ઽપિ વિધિમાચરેત્ ।
ભાર્યા વા પુરુષઃ કશ્ચિત્ તુષ્ટશ્ચ કુરુતે સ્ત્રિયઃ

પ્રથમે ઽહનિ યઃ પિણ્ડો દીયતે વિધિપૂર્વકમ્ ।
અન્નાદ્યેન ચ તેનૈવ સર્વશ્રાદ્ધાનિ કારયેત્

અમન્ત્રં કારયેચ્છ્રાદ્ધં દશાહં નામગોત્રતઃ ।
શ્રાદ્ધં કૃતન્તુ યૈર્વસ્ત્રૈસ્તાનિ ત્યક્ત્વા ગૃહં વિશેત્

અસગોત્રઃ સગોત્રો વા યદિ સ્ત્રી યદિ વા પુમાન્ ।
પ્રથમે ઽહનિ યઃ કુર્યાત્ સ દશાહં સમાપયેત્

જીવસ્ય દશભિઃ પિણ્ડૈર્દેહો નિષ્પાદ્યતે ધ્રુવમ્ ।
વૃદ્ધિશ્ચ દશભિર્માસૈર્ગર્ભસ્થસ્ય યથા ભવેત્

આશૌચં યાવદેતસ્ય તાવત્ પિણ્ડોદકક્રિયા ।
ચતુર્ણામપિ વર્ણાનામેષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ

યત્ર ત્રિરાત્રમાશૌચં તત્રાદૌ ત્રીન્ પ્રદાપયેત્ ।
ચતુરસ્તુ દ્વિતીયે ઽહ્નિ તૃતીયે ત્રીંશ્તથૈવ ચ

પૃથક્ શરાવયોર્દદ્યાદેકાહં ક્ષીરમમ્બુ ચ ।
એકોદ્દિષ્ટન્તુ વૈ શ્રાદ્ધં ચતુર્થે ઽહનિ કારયેત્

પ્રથમે ઽહનિ યઃ પિણ્ડસ્તેન મૂર્ધા પ્રજાયતે ।
ચક્ષુઃ શ્રોત્રઞ્ચ નાસા ચ દ્વિતીયે ઽહ્નિ પ્રજાયતે

ગણ્ડૌ વક્ત્રં તથા ગ્રીવા તૃતીયે ઽહનિ જાયતે ।
હૃદયં કુક્ષિરુદરં ચતુર્થે તદ્વદેવ હિ

કટિપૃષ્ઠં ગુદઞ્ચાપિ પઞ્ચમે ઽહનિ જાયતે ।
ષષ્ઠે ઊરૂ ચ વિજ્ઞેયે સપ્તમે ગુલ્ફસમ્ભવઃ

અષ્ટમે દિવસે પ્રાપ્તે જઙ્ઘે ચ ભવતો ઽણ્ડજ ।
પાદૌ ચ નવમે જ્ઞેયૌ દશમે બલવત્ક્ષુધા

એકાદશાહે યઃ પિણ્ડસ્તં દદ્યાદામિષેણ તુ ।
સિદ્ધાન્નં તસ્ય દાતવ્યં કૃશરાઃ પૂપકાઃ પયઃ ।
પ્રક્ષાલ્ય વિપ્રચરણાવર્ઘ્યં ધૂપઞ્ચ દીપક્રમ્

દ્વાદશ પ્રતિમાસ્યાનિ શ્રાદ્ધાન્યૈકાદશે તથા ।
ત્રિપક્ષઞ્ચાપિ ષણ્માસે દ્વે શ્રાદ્ધાનિ ચ ષોડશ

પ્રતિ માસં પ્રદાતવ્યં મૃતાહે યા તિથિર્ભવેત્ ।
સ માસઃ પ્રથમો જ્ઞેય ઇતિ વેદવિદો વિદુઃ

શવહસ્તે ચ યચ્છ્રાદ્ધં મૃતિસ્થાને દ્વિજાસને ।
તદેવ પ્રથમં શ્રાદ્ધં તત્ સ્યાદેકાદશે ઽહનિ

સા તિથિર્માસિકે શ્રાદ્ધે મૃતો યસ્મિન્ દિને નરઃ ।
રિક્તયોશ્ચ ત્રિપક્ષે ચ સા તિથિર્નાદ્રિયેત વૈ

પૌર્ણમાસ્યાં મૃતો યો ઽસૌ ચતુર્થી તસ્ય ચોનકા ।
ચતુર્થ્યાન્તુ મૃતો યસ્તુ નવમી તસ્ય ચોનકા

નવમ્યાઞ્ચ મૃતો યશ્ચ રિક્તા તસ્ય ચતુર્દશી ।
એતા રિક્તાશ્ચ વિજ્ઞેયા અન્ત્યેષ્ટૌ કુશલેન ચ

એકાદશાહે યચ્છ્રાદ્ધં નવકં તત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
ચતુષ્પથે ત્યજેદન્નં પુનઃ સ્નાનં સમાચરેત્

એકાદશાહાદારભ્ય ઘટસ્યાન્નં જલાન્વિતમ્ ।
દિનેદિને ચ દાતવ્યમબ્દં યાવદ્દ્વિજોત્તમે

માનુષસ્ય શરીરે તુ વિદ્યતે હ્યસ્થિસઞ્ચયઃ ।
તત્સંખ્યઃ સર્વદેહેષુ ષષ્ટ્યધિકશતત્રયમ્

ઉદકુમ્ભેન પુષ્ટાનિ તાન્યસ્થીનિ ભવન્તિ હિ ।
એતસ્માદ્દીયતે કુમ્ભઃ પ્રીતિઃ પ્રેતસ્ય જાયતે

યસ્મિન્ દિને મૃતો જન્તુરટવ્યાં વિષમે ઽપિ વા ।
યદા તદા ભવેદ્દાહઃ સૂતકં મૃતવાસરાત્

તિલપાત્રં તથાન્નાદ્યં ગન્ધધપાદિકઞ્ચ યત્ ।
એકાદશાહે દાતવ્યં તેન શૂદ્ધો દ્વિજો ભવેત્

ક્ષત્ત્રિયો દ્વાદશાહે તુ વૈશ્યઃ પઞ્ચદશે તથા ।
શુદ્ધિઃ શૂદ્રસ્ય માસેન મૃતકે જાતસૂતકે

માસત્રયે ત્રિરાત્રં સ્યાત્ ષણ્માસેન તુ પક્ષિણી ।
અહઃ સંવત્સરાદર્બ્વાક્ પૂર્ણે દત્ત્વોદકં શુચિઃ ।
અનેનૈવા નુસારેણ શુદ્ધિઃ સ્યાત્ સાર્વવર્ણિકી

એકાદશાહપ્રભૃતિ પુરતઃ પ્રતિવત્સરમ્ ।
વિશ્વેદેવાંસ્તુ સમ્પૂજ્ય પિણ્ડમેકઞ્ચ નિર્વપેત્

યથા તારાગણાઃ સર્વે ચ્છાદ્યન્તે રવિરશ્મિભિઃ ।
એવં પ્રચ્છાદ્યતે સર્વં ન પ્રેતો ભવતિ ક્વચિત્

શય્યાદાનં પ્રશંસન્તિ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ ।
અનિત્યં જીવનં ય્સમાત્ પશ્ચાત્ કો નુ પ્રદાસ્યતિ

તાવદ્વન્ધુઃ પિતા તાવદ્યાવજ્જીવતિ માનવઃ ।
મૃતે મૃત ઇતિ જ્ઞાત્વા ક્ષણાત્ સ્નેહો નિવર્તતે

આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુરેવં જ્ઞાત્વા મુહુર્મુહુઃ ।
જીવન્નપીતિ સઞ્ચિન્ત્ય સ્વીયં હિતમનુસ્તમરેત્

મૃતાનાં કઃ સુતો દદ્યાદ્દ્વિજેશય્યાં સતૂલિકામ્ ।
એવં જાનન્નિદં સર્વં સ્વહસ્તેનૈવ દાપયેત્

તસ્માચ્છય્યાં સમાસાદ્ય સારદારુમર્યો દૃઢામ્ ।
દન્તાદિરુચિરાં રમ્યાં હેમપટ્ટૈ રલઙ્કૃતામ્ ।
તસ્યાં સંસ્થાપ્ય હૈમઞ્ચ હરિં લક્ષ્મ્યા સમન્વિતમ્

ઘૃતપૂર્ણઞ્ચ કલશં પરિકલ્પયેત્ ।
વિજ્ઞેયો ગરુડ પ્રીત્યૈ સ નિદ્રાકલશો બુધૈઃ

તામ્બૂલકુઙ્કુમક્ષોદકર્પૂરાગુરુચન્દનમ્ ।
દીપિકોપાનહચ્છત્રચામરાસનભાજનમ્

પાર્શ્વેષુ સ્થાપયેચ્છક્ત્યા સપ્તધાન્યાનિ ચૈવહિ ।
શયનસ્થસ્ય ભવતિ યચ્ચાન્યદુપકારકમ્

ભૃઙ્ગારકરકાદર્શં પઞ્ચવર્ણં વિતાનકમ્ ।
શય્યામેવંવિધાં કૃત્વા બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

સપત્નીકાય સમ્પૂજ્ય સ્વર્લોકસુખદાયિનીમ્ ।
વસ્ત્રૈઃ સુશોભનૈઃ પૂજ્ય ચૈલકં પરિધાપયેત્

કર્ણકણ્ઠાઙ્ગુલીબાહુભૂષણૈશ્ચિત્રભૂષણૈઃ ।
ગૃહોપકરણૈર્યુક્તં ગૃહં ધેન્વા સમન્વિતમ્

તતોર્ઽઘઃ સમ્પ્રદાતવ્યઃ પઞ્ચરત્નફલાક્ષતૈઃ

યથા ન કૃષ્ણશયનં શૂન્યં સાગરકન્યયા ।
શય્યા મમાપ્યશૂન્યાસ્તુ તથા જન્મનિજન્મનિ

દત્ત્વૈવં તલ્પમમલં ક્ષમાપ્ય ચ વિસર્જયેત્ ।
તથા ચૈકાદશાહે તુ વિધિરેષ પ્રકીર્તિતઃ

દદાતિ યો હિ ધર્માર્થે બાન્ધવો બાન્ધવે મૃતે ।
વિશેષમત્ર પક્ષે તુ કથ્યમાનં મયા શૃણુ

ઉપયુક્તઞ્ચ તસ્યાસીત્ યત્ કિઞ્ચિત્ સ્વગૃહે પુરા ।
તસ્ય યદ્ગાત્રસં લગ્નં વસ્ત્રં ભાજનવાહનમ્ ।
યદભીષ્ટઞ્ચ તસ્યાસીત્ તત્ સર્વં પરિકલ્પયેત્

સ્થાપયેત્ પુરુષં હૈમં શય્યોપરિ શુભં બુધઃ ।
પૂજયિત્વા પ્રદાતવ્યા મૃતશય્યા યથોદિતા

પુરન્દરગૃહે સર્વં સૂર્યપુત્રાલયે તથા ।
ઉપતિષ્ઠેત્ સુખં જન્તોઃ શય્યાદાનપ્રભાવતઃ

પીડયન્તિ ન તં યામ્યાઃ પુરુષા ભીષણાનનાઃ ।
ન ઘર્મેણ ન શીતેન બાધ્યતે સ નરઃ ક્વચિત્

શય્યાદાનપ્રભાવેણ પ્રેતો મુચ્યતે બન્ધનાત્ ।
અપિઃ પાપસમાયુક્તઃ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ

વિમાનવરમારૂઢઃ સેવ્યમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ ।
આભૂતસંપ્લવં યાવત્ તિષ્ઠેત્ પાતકવર્જિતઃ

નવકં ષોડશશ્રાદ્ધં શય્યા સાંવત્સરં તથા ।
ભર્તુર્યા કુરુતે નારી તસ્યાઃ શ્રેયો હ્યનન્તકમ્

ઉપકારાય સા ભર્તુર્જીવન્તી ન મૃતા તથા ।
ઉદ્ધરેજ્જીવમાના સા સતી સત્યવતી પ્રિયમ્

સ્ત્રિયા દધ્યન્નશયને હેમકુઙ્કુમમઞ્જનમ્ ।
વસ્ત્રભૂષા તથા શય્યા સર્વમેતદ્ધિ દાપયેત્

ઉપકારકરં સ્ત્રીણાં યદ્ભવોદિહ કિઞ્ચન ।
ભૂષણં ગાત્રલગ્નઞ્ચ વસ્તુ ભોગ્યાદિકઞ્ચ યત્

તત્ સર્વં મેલયિત્વા તુ સ્વેસ્વે સ્થાને નિયોજયેત્ ।
પૂજયેલ્લોકપાલાંશ્ચ ગ્રહાન્ દેવીં વિનાયકમ્

તતઃ શુક્લામ્બરધરો ગૃહીતકુસુમાઞ્જલિઃ ।
ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં વિપ્રસ્ય પુરતો બુધઃ

પ્રેતસ્ય પ્રતિમા હ્યેષા સર્વોપકરણૈર્યુતા ।
સર્વરત્નસમાયુક્તા તવ વિપ્રનિવેદિતા

આત્મા શમ્ભુઃ શિવા ગૌરી શક્રઃ સુરગણૈઃ સહ ।
તસ્માચ્છય્યાપ્રદાનેન સૈષ આત્મા પ્રસીદતુ

આચાર્યાય પ્રદાતવ્યા બ્રાહ્મણાય કુટુમ્બિને ।
ગૃહીતે બ્રાહ્મણસ્તત્ર કો ઽદાદિતિ ચ કીર્તયેત્

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્ ।
વિધિનાનેન વૈ પક્ષિન્ દાનમેકસ્ય દાપયેત્

બહુભ્યો ન પ્રદેયાનિ ગૌર્ગૃહં શયનં સ્ત્રિયઃ ।
વિભક્તદક્ષિણા હ્યેતે દાતારં પાતયન્તિ હિ

એવં યો વિતરેત્ તાર્ક્ષ્ય શૃણુ તસ્ય ચ યત્ ફલમ્ ।
સાગ્રં વર્ષશતં દિવ્યં સ્વર્ગલોકે મહીયતે

યત્ પુણ્યન્તુ વ્યતીપાતે કાર્તિક્યામયનદ્વયે ।
દ્વારકાયાન્તુ યત્ પુણ્યં ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે તથા

પ્રયાગે નૈમિષે યચ્ચ કુરુક્ષેત્રે તર્થાબુદે ।
ગઙ્ગાયાં યમુનાયાઞ્ચ સિન્ધુસાગરસંગમે

તેષુ યદ્દીયતે દાનં તસ્માદપ્યધિકન્ત્વિદમ્ ।
એતચ્છય્યાપ્રદાનસ્ય નાપ્નોતિ ષોડશીં કલામ્

યત્રાસૌ જાયતે પ્રાણી ભુઙ્ક્તે તત્રૈવ તત્ ફલમ્ ।
કર્મક્ષયે ક્ષિતૌ યાતિ માનુષઃ શુભદર્શનઃ

મહાધની ચ ધર્મજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
પુનઃ સ યાતિ વૈકુણ્ઠં મૃતો ઽસૌ નરપુઙ્ગવઃ

દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય અપ્સરોભિઃ સમાવૃતઃ ।
અહો ઽસૌ હવ્યકવ્યેષુ પિતૃભિઃ સહ મોદતે

અષ્ટકાસુ કૃતં શ્રાદ્ધમમાવાસ્યાદિને તથા ।
મઘાસુ પિતૃપર્વાણિ યાનિયાનિ ચ તેષુ ચ

શૃણુ તાર્ક્ષ્ય યથાન્યાયં પ્રેતત્વે પિતરો યદિ ।
નોપતિષ્ઠન્તિ શ્રાદ્ધાનિ સપિણ્ડીકરણં વિના

સપિણ્ડીકરણં કાર્યં પૂર્ણે વર્ષે ન સંશયઃ ।
આદ્યન્તુ શવશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વા ચૈવાક્ષ ષોડશીમ્

પિતૃપાઙ્ક્તિવિશુર્ધ્યં શતાર્ધેન? તુ યોજયેત્ ।
વૃદ્ધિં પ્રાપ્યાગ્રતઃ કુર્યાચ્છૂદ્રસ્ય સ્વચ્છયૈવ હિ

સામ્પ્રતં સાગ્નિકે કાર્યં દ્વાદશાહે સપિણ્ડનમ્ ।
ન ચાસૌ કુરુતે યાવત્ પ્રેત એવ સ વહ્નિમાન્ ।
દ્વાદશાહે તતઃ કાર્યં સાગ્નિકેન સપિણ્ડનમ્

અસ્થિપોક્ષે ગયાશ્રાદ્ધં શ્રાદ્ધઞ્ચાપરપક્ષિકમ્ ।
અબ્દમધ્યે ન કુર્વીત સપિણ્ડીકરણં વિના

સપત્ન્યો યદિ બહ્વ્યઃ સ્યુરેકા પુત્રવતી ભવેત્ ।
સર્વાસ્તાઃ પુત્રવત્યઃ સ્યુસ્તેનૈકેનાત્મજેન હિ

નાસપિણ્ડોગ્નિમાન્ પુત્રઃ પિતૃયજ્ઞં સમાચરેત્ ।
સમાચારાદ્ભવેત્ પાપી પિતૃહા ચાપિ જાયતે

મૃતે ભર્તરિ યા નારી પ્રાણાંશ્ચૈવ પરિત્યજેત્ ।
ભર્ત્રૈવ હિ સમં તસ્યાઃ પ્રકુર્વીત સપિણ્ડનમ્

અસ્થાનિકાપિ યા વ્યૂઢા વૈશ્યા વા ક્ષત્ત્રિયાપિ વા ।
યાઃ પત્ન્યો વૈ પિતુઃ કશ્ચિત્ કુર્યાત્ પુત્રઃ સપિણ્ડનમ્

વિપ્રેણૈવ યદા શૂદ્રા પરિણીતા પ્રમાદતઃ ।
એકોદ્દિષ્ટન્તુ તચ્છ્રાદ્ધ સા તુ તેનૈવ યુજ્યતે

અન્યે તુ દશ યે પુત્રા જાતા વર્ણ ચતુષ્ટયે ।
તે તાસુતાસુ યોક્ત્વયાઃ સપિણ્ડીકરણે સદા

અન્વષ્ટકાસુ યચ્છ્રાદ્ધ યચ્છ્રાદ્ધં વૃદ્ધિહેતુકમ્ ।
પિતુઃ પૃથક્ પ્રદાવ્યં સ્ત્રિયાઃ પિણ્ડં સપિણ્ડને

પિતામહ્યા સમં માતુઃ પિતુઃ સહપિતામહૈઃ ।
સપિણ્ડીકરણં કાર્યમિતિ તાર્ક્ષ્ય મતં મમ

અપુત્રાયાં મૃતાયાં તુ પતિઃ કુર્યાત્ સપિણ્ડનમ્ ।
માત્રાદિતિસૃભિઃ સાર્ધમેવં ધર્મેણ યોજયેત્

પુત્રો નાસ્તિ ન ભર્તા ચ સ્ત્રીણાં તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનમ્ ।
કારયેદ્વૃદ્ધિસમયે ભ્રાતૃદાયાદદેવરૈઃ

પતિપુત્રવિહીનાનાં ગોત્રી નાસ્તિ ન દેવરઃ ।
એકોદ્દિષ્ટેન દાતવ્યં પરેણ સહ ભ્રાતૃભિઃ

અજ્ઞાનાદ્વિઘ્નતો વાપિ ન કૃતઞ્ચેત્ સપિણ્ડનમ્ ।
નવકં ષોડશશ્રાદ્ધમાબ્દિકં કારયેત્ તતઃ

અદાહે ન ચ કર્તવ્યં સદાહે કારયેદ્બુધઃ ।
દર્ભપુત્તલકં કૃત્વા વહ્નિના દાહયેચ્છવમ્

પિતુઃ પુત્રેણ કર્તવ્યં ન કુર્બ્વીત પિતા સુતે ।
અતિસ્નેહાન્ન કર્તવ્યં સપિણ્ડીકરણં સતે

બહવો ઽપિ યદા પુત્રા વિધિમેકઃ સમાચરેત્ ।
નવશ્રાદ્ધં સપિણ્ડત્વં શ્રાદ્ધાન્યન્યાનિ ષોડશ

એકેનૈવ તુ કાર્યાંણિ અવિભક્તધનેષ્વપિ ।
અન્ત્યેષ્ટિં કુરુતે હ્યેકો મુનિભૈઃ સમુદાહૃતમ્

વિભક્તૈશ્ચ પૃથક્ કાર્યા ક્રિયા સાંવત્સરાદિકા ।
એકૈકેન ચ કર્તવ્યા પુત્રેણ ચ સ્વયંસ્વયમ્

યસ્યૈતાનિ ન દત્તાનિ પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ।
પિશાચત્વંસ્થિરં તસ્ય કૃતૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ

ભ્રાતા વા ભ્રાતૃપુત્રો વા સપિણ્ડઃ શિષ્ય એવ વા ।
સપિણ્ડીકરણં કુર્યાત્ પુત્રહીને ખગેશ્વર

સર્વેષાં પુત્રહીનાનાં પત્રી કુર્યાત્ સપિણ્ડનમ્ ।
ઋત્વિજં કરાયેદ્વાથ પુરોહિતમથાપિ વા

મૃતે પિતર્યબ્દમધ્યે હ્યુપરાગો યદા ભવેત્ ।
પાર્વણં ન સુતૈઃ કાર્યં શ્રાદ્ધં નાન્દીમુખં ન ચ

તીર્થશ્રાદ્ધં ગયાશ્રાદ્ધં શ્રાદ્ધમન્યચ્ચ પૈતૃકમ્ ।
અબ્દમધ્યે ન કુર્વીત મહાગુરુવિપત્તિષુ

યમકે ચ ગજચ્છાયામન્વાદિષુ યુગાદિષુ ।
પિતૃપિણ્ડો ન દાતવ્યઃ સપિણ્ડીકરણં વિના

યજ્ઞપુરુષસ્ય યદ્દાનં દેવાદીનાઞ્ચ યત્ તથા ।
અપૂર્ણે ઽપ્યબ્દમધ્યેપિ કર્તવ્યમિતિ કે ચ ન

પિતૃભ્યોપિ હિ યદ્દત્તમર્ઘપિણ્ડવિવર્જિતમ્ ।
કર્તવ્યં તચ્ચ વૈ સર્વમેષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ

દેવાનાં પિતરો દેવા પિતૄણામૃષયસ્તથા ।
ઋષીણાં પિતરો દેવાઃ પિતા જયતિ તેન વૈ

પિતૃદેવમનુષ્યાણાં યજ્ઞનથો વિભુર્ભવેત્ ।
યજ્ઞનાથસ્ય યદ્દત્તં તદ્દત્તં સર્વદેહિનામ્

મૃતે પિતર્યબ્દમધ્યે યઃ શ્રાદ્ધં કારયેત્ સુતઃ ।
સપ્તજન્મકૃતા ધર્માત્ હીયતે નાત્ર સંશયઃ

પ્રેતીભૂતાસ્તુ પિતરો લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ ।
ભ્રમન્તિ વાયુના સર્વે ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં પરિપીડિતાઃ

પિતરિ પ્રેતતાપન્ને લુપ્યતે પૈતૃકી ક્રિયા ।
અથ માતુર્વિપત્તિઃ સ્યાત્ પિતૃકાર્યં ન લુપ્યતે

મૃતા માતા પિતા તિષ્ઠેજ્જીવન્તી ચ પિતામહી ।
સપિણ્ડનન્તુ કર્તવ્યં પિતામહ્યા સહૈવ તુ

સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં શ્રૂયતાં વચનં મમ ।
ન પિણ્ડો મિલિતો યેષાં મૃતાનાન્તુ નૃણાં ભુવિ

ઉપતિષ્ઠેન્ન વે તેષાં પુત્રૈર્દત્તમનેકધા ।
હન્તકારસ્તદુદ્દેશે શ્રાદ્ધં નૈવ જલાઞ્જલિઃ