Garuda Purana · Chapter 2.3

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe pratakā(kha)ṇḍe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadehikavidhikarmavipākayorvarṇanaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 3
sūta uvāca /
evamutsāhitaḥ pakṣī svarūpaṃ nirayasya tu /
papracchanarakāṇyevaṃ śrutvā cotkūlitāntaraḥ

garuḍa uvāca /
narakāṇāṃ svarūpaṃ me vada yeṣu vikarmiṇaḥ /
pātyante duḥ khabhūyiṣṭhāsteṣāṃ bhedāṃśca kīrtaya

śrībhagavānuvāca /
narakāṇāṃ sahasrāṇi vartante hyaruṇānuja /
śakyaṃ vistarato naiva vaktuṃ prādhānyato bruve

rauravaṃ nāma narakaṃ mukhyaṃ tadvainibodha me /
raurave kūṭasākṣī tu yāti yaścānṛtī naraḥ

yojanānāṃ sahasre dve rauravo hi pramāṇataḥ /
jānumātrapramāṇaṃ tu tatra gartaṃ sudustaram

tatrāṅgāracayaughena kṛtaṃ taddharaṇīsamam /
tatrāgninā sutīvreṇa tāpitāṅgārabhūminā

tanmadhye pāpakarmāṇaṃ vimuñcanti yamānugāḥ /
sa dahyamānastīvreṇa vahninā paridhāvati

padepade ca pādo 'sya sphuṭyate śīryate punaḥ /
ahorātreṇoddharaṇaṃ pādanyāsena gacchati

evaṃ sahasraṃ vistīrṇaṃ yojanānāṃ vimucyate /
tato 'nyatpāpaśuddhyarthaṃ tādṛṅnirayamṛcchati

rauravaste samākhyātaḥ prathamo narako mayā /
mahārauravasaṃjñaṃ tu śṛṇuṣva narakaṃ khaga

yojanānāṃ sahasrāṇi santi pañca samantataḥ /
tatra tāmramayī bhūmiradhastasyā hutāśanaḥ

tayā tapantyā sā sarvā prodyadvidyutsamaprabhā /
vibhāvyate mahāraudrā pāpināṃ darśanādiṣu

tasyāṃ baddhakarābhyāṃ ca padbhyāṃ caiva yamānugaiḥ /
mucyate pāpakṛnmadhye luṇṭhamānaḥ sa gacchati

kākairbakairvṛkolūkairmaśakairvṛścikaistathā /
bhakṣyamāṇaistathā raudrairgato mārge vikṛṣyate

dahyamāno gatamatirbhrāntastāteti cākulaḥ /
vadatyasakṛdudvagno na śāntimadhigacchati

evaṃ tasmānnarairmokṣastvatikrāntairavāpyate /
varṣāyutāyutaiḥ pāpaṃ yaiḥ kṛtaṃ duṣṭabuddhibhiḥ

tathānyastu tato nāma so 'tiśītaḥ svabhāvataḥ /
mahārauravavaddīrghastathāndhatamasā vṛtaḥ

śītārtāstatra badhyante narāstamasi dāruṇe /
parasparaṃ samāsādya parirabhyāśrayanti te

dantāsteṣāṃ ca bhajyante śītārtiparikampitāḥ /
kṣutṛṣātibalāḥ pakṣinnatha tatrāpyupadavāḥ

himakhaṇḍavaho vāyubhinattyasthīni dāruṇaḥ /
majjāsṛgasthigalitamaśrantyatra kṣudhānvitāḥ

āliṅgyamānā bhrāmyante parasparasamāgame /
evaṃ tatrāpi sumahānkleśastamasi mānavaiḥ

prāpyate śakuniśreṣṭha yo bahūkṛtasañcayaḥ /
nikṛntana iti khyātastato 'nyo narakottamaḥ

kulālacakrāṇi tatra bhrāmyantyavirataṃ khaga /
teṣvāpāṣye nikṛṣyante kālasūtreṇa mānavāḥ

yamānumāṅgulisthena āpādatalamastakam /
na caiṣāṃ jīvitabhraṃśo jāyate pakṣisattama

chinnāni teṣāṃ śataśaḥ khaṇḍānyaikyaṃ vrajanti hi /
evaṃ varṣasahasrāṇi bhrāmyante pāpakarmiṇaḥ

tāvadyāvadaśeṣaṃ ca tatpāpaṃ saṃkṣayaṃ gatam /
aprātaṣṭhaṃ ca narakaṃ śṛṇuṣva gadato mama

tatrasthairnārakairduḥ khamasahyamanubhūyate /
tānyeva tatra cakrāṇi ghaṭīyantrāṇi cānyataḥ

duḥ khasya hetubhūtāni pāpakarmakṛtāṃ nṛṇām /
cakreṣvāropitāḥ kecidbhāmyante tatra mānavāḥ

yāvadvarṣasahasrāṇi na teṣāṃ sthitirantarā /
ghaṭīyantreṣu badvā ye baddhā toyavaṭī yathā

bhrāmyante mānavā raktamudgirantaḥ punaḥ punaḥ /
antrairmukhaviniṣkrāntairnetrairantrāvalambibhaiḥ

duḥ khāni prāpnuvantīha yānyasahyāni jantubhiḥ /
asipatravanaṃ nāma narakaṃ śṛṇu cāparam

yojanānāṃ sahasraṃ yo jvalatyagnyāśṛtāvaniḥ /
saptatīvrakarāścaiṇḍaryatra tīvra sudāruṇe

pratapanti sadā tatra prāṇino narakaukasaḥ /
tanmadhye caraṇaṃ śītasnigdhapatraṃ vibhāṣyate

patrāṇi yatra khaṇḍāni phalānāṃ pakṣisattama /
śvānaśca tatra subalāścarantyāmiṣabhojanāḥ

mahāvaktrā mahādaṃṣṭrā vyāghrā iva mahābalāḥ /
tataśca vanamālokya śiśiracchāyamagrataḥ

prayānti prāṇinastatra kṣuttāpaparipīḍitāḥ /
mātarbhrātastāta iti krandamānāḥ suduḥ khitāḥ

dahyamānāṅghriyugalā dharaṇisthena vahninā /
teṣāṃ gatānāṃ tatrāpi ati śītiḥ samīraṇaḥ

pravāti tena pātyante teṣāṃ khaḍgāstathopari /
chinnāḥ patanti te bhūmau jvalatpāvakasaṃcaye

lelihyamāne cānyatra taptāśeṣamahītale /
sārameyāśca te śīghraṃ śātayanti śarīrataḥ

teṣāṃ khaṇḍānyanekāni rudatāmatibhīṣaṇe /
asipatravanaṃ tāta mayaitatparikīrtitam

ataḥ paraṃ bhīmataraṃ taptakuṃbhaṃ nibodha me /
samantatastaptakumbhā vahnijvālāsamanvitāḥ

jvaladagnicayāstaptatailāyaścūrṇapūritāḥ /
eṣu duṣkṛtakarmāṇo yāmyaiḥ kṣiptā hyadhomukhāḥ

kvāthyante visphuṭadgātrā galanmajjājalānvitāḥ /
sphuṭatkapālenatrāsthicchidyamānā vibhīṣaṇaiḥ

gṛdhrairutpāṭya mucyante punasteṣveva vegitaiḥ /
punaścimacimāyante tailanaikyaṃ vrajanti ca

dravībhūtaiḥ śirogātraiḥ snāyumāṃsatvagāsthibhiḥ /
tato yāmyairnarairāśu darvyāghaṭṭanaghaṭṭitāḥ

kṛtāvarte mahātaile kvāthyante pāpakarmiṇaḥ /
eṣa te vistareṇoktastaptakumbho mayā khaga

ādimo rauravaḥ prokto mahārauravako 'paraḥ /
atiśītastṛtīyastu caturtho hi nikṛntanaḥ

apratiṣṭhaḥ pañcamaḥ syādasipatravano 'paraḥ /
saptamastaptakumbhastu saptaite narakā matāḥ

śrūyantenyānyapi tathā narakāṇi narādhamāḥ /
karmaṇāṃ tāratamyena teṣuteṣu patanti hi

tathā hi narako rodhaḥ śūkarastāla eva ca /
taptakumbho mahājvālaḥ śabalo 'tha vimohanaḥ

krimiśca krimabhakṣaśca lālābhakṣo viṣañjanaḥ /
adhaḥ śirāḥ pūyavaho rudhirāndhaśca viḍrabhujaḥ

tathā vaitaraṇī sū (mū) masipatravanaṃ tathā /
agnijvālo mahāghoraḥ sandaṃśo vāpyabhojanaḥ

tamaśca kālasūtraṃ ca lohaścāpyabhidastathā /
apratiṣṭho 'pyavīciśca narakā evamādayaḥ

tāmasā narakāḥ sarve yamasya viṣaye sthitāḥ /
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ patanti hi pṛthakpṛthak

bhūmeradhastātte sarve rauravādyāḥ prakīrtitāḥ /
rogho goghno bhrūṇahā ca agnidātā naraḥ patet

sūkare brahmahā majjetsurāpaḥ svarṇataskaraḥ /
tāle patetkṣattrahantā hatvā vaiśyaṃ ca durgatiḥ

brahmahatyāṃ ca yaḥ kuryādyaśca syādgurutalpagaḥ /
svasṛgāmī taptakumbhī tathā rājabhaṭo 'nṛtī

taptalohaiśca vikretā tathā bandhanarakṣitā /
mādhvī vikrayakartāṃ ca yastu bhaktaṃ parityajet

mahājvālī duhitaraṃ snuṣāṃ gacchati yastu vai /
vedo vikrīyate yaiśca vedaṃ dūṣayate tu yaḥ

guruṃ caivāvamanyante vākśaraistāḍayanti ca /
agamyāgāmī ca naro narakaṃ śabalaṃ vrajet

vimohe patate śūre maryādāṃ yo bhinatti vai /
duriṣṭaṃ kurute yastu kṛmibhakṣaṃ prapadyate

devabrāhmaṇavidveṣṭā lālābhakṣe patatyapi /
kuṇḍakartā kulālaśca nyāsahartā cikitsakaḥ

ārāmeṣvagnidātā ca ete yānti viṣañjane /
asatpratigrahī yastu tathaivāyājyayājakaḥ

na kṣattrairjovate yastu naro gacchedadhomukham /
kṣīraṃ surāṃ ca māsaṃ lākṣāṃ gandhaṃ rasaṃ tilān

evamādīni vikrīṇan ghore pūyavahe patet /
yaḥ kukkuṭānnibadhnāti mārjārān sūkarāṃśca tān /
pakṣiṇaśca mṛgāṃśchā gānso 'pyevaṃ narakaṃ vrajet

ājāviko māhiṣikastathā cakrī dhvajī ca yaḥ /
raṅgopajīviko vipraḥ śākunirgrāmayājakaḥ

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī /
surāpo māṃsabhakṣī ca tathā ca paśughātakaḥ

rudhirāndhe patantyete patantyete evamāhurmanīṣiṇaḥ /
upaviṣṭantvekapaṅktyāṃ viṣaṃ sambhojayanti ye

patanti niraye ghore viḍbhuje nātra saṃśayaḥ /
madhugrāho vaitaraṇīmākrośī mūtrasaṃjñake

asipatravane 'saucī krodhanaśca etedapi /
agnijvālāṃ mṛgavyādho bhojyate yatra vāyasaiḥ

ijyāyāṃ vratalopācca sandaṃśe narake patet /
skandante yadi vā svapne yatino brahmacāriṇaḥ

putrairadhyāpitā ye ca putrairājñāpitāśca ye /
te sarve narakaṃ yānti nirayaṃ cāpyabhojanam

varṇāśramaviruddhāni krodhaharṣasamanvitāḥ /
karmāṇi ye tu kurvanti sarve nirayavāsinaḥ

upariṣṭātsthito ghora uṣṇātmā rauravo mahān /
sudāruṇaḥ suśītātmā tasyā dhastāmasaḥ smṛtaḥ

evamādikrameṇaiva sarve 'dho 'dhaḥ paristhitāḥ /
duḥ khotkarṣaśca sarveṣu karmasvapi nimittataḥ

sukhotkarṣaśca sarvatra dharmasyehanimitataḥ /
paśyantinarakāndevā hyadhovaktrānsudāruṇān

nārakāścāpi te devānsarvānpaśyanti ūrdhvagān /
etānyānyāni śataśo narakāṇi viyadgate

dinedine tu narake pacyate dahyatenyataḥ /
śīryate bhidyate 'nyatra cūryate klidyatenyataḥ

kvathyate dīpyate 'nyatra tathā vātahato 'nyataḥ /
ekaṃ dinaṃ varṣaśatapramāṇaṃ narake bhavet

tataḥ sarveṣu nistīrṇaḥ pāpī tiryaktvamaśnate /
kṛmikīṭapataṅgeṣu sthāvaraikaśapheṣu ca

gatvā vanagajāḍhyeṣu goṣvaṣu tathaiva ca /
kharo 'śvo 'śvataro gauraḥ śarabhaścamarī tathā

ete caikaśaphāḥ ṣaṭ ca śṛṇu pañcanakhānataḥ /
anyāsu bahupāpāsu duḥ khadāsu ca yo niṣu

mānuṣyaṃ prāpyate kubjo kutsito vāmano 'pi vā /
caṇḍālapukkasādyāsu narayoniṣu jāyate

muhurgarbhe vasantyeva mriyante ca muhurmuhuḥ /
avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ

tataścārohiṇīṃ yoniṃ śūdravaiśyanṛpādikam /
vipradevendratāṃ cāpi kadācidadhirohati

evaṃ tu pāpakarmāṇo nirayeṣu patantyadhaḥ /
yathā puṇyakṛto yānti tanme nigadataḥ śṛṇu

te yamena vinirdiṣṭāṃ yoniṃ puṇyagatiṃ narāḥ /
pragītagandharvagaṇā nṛtyotsavasamākulāḥ

hāranūpuramādhuryaiḥ śobhitānyamalāni tu /
prayāntyāśu vimānāni divyagandhasragujjvalāḥ

tasmācca pracyutā rājñāmanyeṣāṃ ca mahātmanām /
jāyante nīrujāṃ gehe sa dvṛttipīrapālakāḥ

bhogānsamprāpnuvantyugrāṃstato yāntyūrdhvamanyathā /
avarohiṇīṃ samprāpya pūrvavadyanti mānavāḥ

jātasya mṛtyuloke vai prāṇino maraṇaṃ dhruvam /
pāpiṣṭhānāmadomārgājjīvo niṣkramate dhruvam

pṛthivyāṃ līyate pṛthvī āpaścaiva tathāpsu ca /
tejastejasi līyate samīre ca samīraṇaḥ

ākāśe ca tathākāśaṃ sarvavyāpi niśākare /
tatra kāmastathā krodhaḥ kāye pañcendriyāṇi ca

ete tārkṣya samākhyātā dehe tiṣṭhanti taskarāḥ /
kāmaḥ krodho hyahaṅkāro manastatraiva nāyakaḥ

saṃhāraścaiva kālo 'sau puṇyapāpena saṃyutaḥ /
pañcendriyasamāyuktaḥ sakalairvibudhaiḥ saha

praviśetsa nave dehe pṛhe daradhe guhī yathā /
śarīre ye samāsīnāḥ sarve vai sapta dhātavaḥ

ṣāṭkauśiko hyayaṃ kāyaḥ sarve vātāśca dehinām /
mūtraṃ purīṣaṃ tadyogādye cānye vyādhayastathā

pittaṃ śleṣmā tathā majjā māṃsaṃ vai meda eva ca /
asthi śukraṃ tathā snāyurdehena saha dahyati

eṣa te kathitastārkṣya vināsaḥ sarvadehinam /
kathayāmi punasteṣāṃ śarīraṃ ca yathā bhavet

ekastambaṃsnāyubaddhaṃ sthūṇātrayavibhūṣaṇam /
indriyaiśca samāyuktaṃ navadvāraṃ śarīrakam

viṣayaiśca samākrāntaṃ kāmakrodhasamākulam /
rāgadveṣasamākīrṇaṃ tṛṣṇādurgamataskaram

lobhajālaparicchinnaṃ mohavastreṇa veṣṭitam /
subaddhaṃ māyayā caitallobhenādhiṣṭhitaṃ puram

etadguṇasamākīrṇaṃ śarīraṃ sarvadehinām /
ātmānaṃ ye na jānanti te narāḥ paśavaḥ smṛtāḥ

evameva samākhyātaṃ śarīraṃ te caturvidham /
caturaśītilakṣāṇi nirmitā yonayaḥ purā

udbhijjāḥ svedajāścaiva aṇḍajāśca jarāyujāḥ /
etatte sarvamākhyātaṃ nirayasya prapañcataḥ

athayāmi kramaprāptaṃ praṣṭu vā vartate spṛhā