Garuda Purana · Chapter 1.204

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe nānauṣadhaprayoganirūpaṇaṃ nāma tryuttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 204
sūta uvāca /
evaṃ dhanvantariḥ prāha suśrutāyaca vaidyakam /
ata nāmāni vakṣyāmi oṣadhīnāṃ samāsataḥ

sthirā vidārigandhā ca śālapaṇyaśumatyapi /
lāṅgalī kalasī caiva kroṣṭupucchā guhā matā

punarnavātha parṣābhūḥ kaṭhilyā kāruṇā tathā /
eraṇḍaścoruvūkaḥ syādāmardo vardhamānakaḥ

jhaṣā nāgabalā jñeyā śvadaṃṣṭrā gokṣuro mataḥ /
śatāvarī varā bhīru pīvarīndīvarī varī

vyāghrī tu bṛhatī kṛṣṇā haṃsapādī madhustravā /
dhāmanī kaṇṭakārī syātkṣudrā siṃhī nidigdhikā

vṛścikā tryamṛtā kālī viṣaghnī sarpadaṃṣṭrikā /
markaṭī cātmaguptā syādārṣeyī kapikacchukā

mudgaparṇo kṣudrasahā māṣaparṇo mahāsahā /
tyajā parā ca mahā jñeyā daṇḍayonyaṅkasaṃjñayā /
nyagrodhastu vaṭo jñeyaḥ aśvatthaḥ kapilo mataḥ

plakṣo 'tha gardabhāṇḍaḥ syātparkaṭī ca kapītanaḥ /
pārthastu kakubho dhanvi vijñeyor'junanāmabhiḥ

nandīvṛkṣaḥ prarohī syātpuṣṭikārīti cocyate /
vañjulo vetaso jñeyo bhallātaścāpyaruṣkaraḥ

lodhraḥ sāravako dhṛṣṭastirīṭaścāpi kīrtitaḥ /
bṛhatphalā mahājambūrjñeyā bālaphalā parā

tṛtīyā jalajambūḥ syānnādeyī sā ca kīrtitā /
kaṇā kṛṣṇopakuñcī ca śauṇḍī māgadhiketi ca

kathitā pippalī tajjñaistanmūlaṃ granthikaṃ smṛtam /
ūṣaṇaṃ maricaṃ jñeyaṃ śuṇṭhī viśvaṃ mahauṣadham

vyoṣaṃ kaṭutrayaṃ vidyāttryūṣaṇaṃ tacca kīrtyate /
lāṅgalī halinī ca syāccheyasī gaja pippalī

trāyantī trāyamāṇā syādutsāyā suvahā smṛtā /
citrakaḥ syācchikhī vahniragnisaṃjñābhirucyate

ṣaḍgranthogrā vacā jñeyā śvetā haimavatīti ca /
kuṭajo vṛkṣakaḥ śakro vatsako girimāllikā

kaliṅgendrayavāriṣṭaṃ tasya bījāni lakṣayet /
mustakto meghanāmā syātkauntī jñeyā hareṇukā

elā ca bahulā proktā sūkṣmailā ca tathā truṭiḥ /
padmā bhārṅgo tathā kāñjī jñeyā brāhmaṇayaṣṭikā

mūrvā madhurasā jñeyā tejanī tiktavallikā /
mahānimbo bṛhannimbo dīpyakaḥ syādyavānikā

viḍaṅgaṃ krimaśatruḥ syādrāmaṭhaṃ hiṅgurucyate /
ajājī jīrakaṃ jñeyā kāravī copakuñcikā

vijñeyā kaṭukā tiktā tathā kaṭukarohiṇī /
tagaraṃ syānnataṃ vakraṃ cocaṃ tvacavarāṅgakam

udīcyaṃ bālakaṃ proktaṃ hrīberaṃ cāmbunāmabhiḥ /
patrakaṃ dalasaṃjñābhiścārakaṃ taskarāhvayam

hemābhaṃ nāgasaṃjñābhirnāgakeśara ucyate /
asṛkkuṅkumamākhyātaṃ tathā kāśmīrabāhlikam

ayo lohaṃ samuddiṣṭaṃ yaugikairlohanāmabhiḥ /
puraṃ kuṭanaṭaṃ vidyānmahiṣākṣaḥ palaṅkaṣā

kāśmarī kaṭphalā jñeyā śrīparṇo ceti kīrtitā /
śallakī gajabhakṣyā ca patrī ca surabhī stravaḥ

dhātrīmāmalakīṃ vidyādakṣaścaiva vibhītakaḥ /
pathyābhayā ca vijñeyā pūtanā ca harītakī

triphalā phalamevoktā tacca jñeyaṃ phalatrikam /
udakīryo dīrghavṛntaḥ karañjaśceti kīrtitaḥ

yaṣṭī yaṣṭyāhvayaṃ proktaṃ madukaṃ madhuyaṣṭikā /
dhātakī tāmraparṇo syātsamaṅgā kuñjarā matā

sitaṃ malayajaṃ śītaṃ gośīrṣaṃ sitacandanam /
vidyādraktaṃ candanaṃ ca dvitīyaṃ raktacandanam

kākolī ca smṛtā vīrā vayasyā cārkapuṣpikā /
śṛṅgī karkaṭaśṛṅgī ca mahāghoṣā ca kīrtitā

tugākṣīrī śubhā vāṃśī vijñeyā vaṃśalocanā /
mṛdvikā ca smṛtā drākṣā tathā gostanikā matā

syāduśīraṃ mṛṇālañca sevyaṃ lāmajjakaṃ tathā /
sārañca gopavallī ca gopī bhadrā ca kathyate

dantī kaṭaṅkaṭerī ca jñeyā dāruniśeti ca /
haridrā rajanī proktā pītikā rātrināmikā

vṛkṣādanī chinnaruhā nīlavallī rasāmṛtā /
vasukoṭaśca vijñeyo vāśiraḥ kāmpillo mataḥ

pāṣāṇabhedako 'riṣṭo hyasmabhitkuṭṭabhedakaḥ /
ghaṇṭākaḥ śuṣkako jñeyo vaco 'tha sūcako mataḥ

suraso bījakaścaiva pītaśālo 'bhidhīyeta /
vajravṛkṣo mahāvṛkṣaḥ snuhī snukca sudhā guḍā

tulasīṃ surasāṃ vidyādupastheti ca kathyate /
kuṭherako 'pyarjunakaḥ parṇo saugandhiparṇikraḥ

nīlaśca sindhuvāraśca nirguṇḍīti sugandhikā /
jñeyā sugandhiparṇoti vāsantī kulajeti ca

kālīyakaṃ pītakāṣṭhaṃ katakākhyaḥ punaḥ smṛtaḥ /
gāyatrīkhadiro jñeyastadbhedaḥ kandaro mataḥ

indī varaṃ kuvalayaṃ padmaṃ nīlotpalaṃ smṛtam /
saugandhikaṃ śatadalamabjaṃ kamalamucyate

ajavarṇo bhavedūrjo vājikarṇo 'śvakarṇakaḥ /
śleṣmāntakastathā śelurbahuvāraśca kathyate

sunandakaḥ kakudbhadraṃ chatrākī chatrasaṃjñakā /
kabarī kumbhako dhṛṣṭaḥ kṣudvidho dhanakṛttathā

kṛṣṇārjakaḥ karālaśca kālamānaḥ prakīrtitaḥ /
prācī balā nadīkrāntā kākajaṅghātha vāyasī

jñeyā mūṣikaparṇo tu bhramantī cākhuparṇikā /
viṣamuṣṭirdrāvaṇañca keśamuṣṭirudāhṛtā

kiṃlihīṃ kaṭukīṃ vidyādantakaścāmlavetasaḥ /
aśvatthā bahupatrā ca vijñeyā cāmalakyapi

arūṣakraṃ patra śūkaṃ kṣīrī rājādanaṃ matam /
mahāpatraṃ dāḍimaṃ ca tameva karakaṃ vadet

masūrī vidalī śaṣpā kālindīti nirucyate /
kaṇṭakākhyā mahāśyāmā vṛkṣapādīti vakṣyate

vidyā kuntī nikumbhā ca tribhaṅgī tripuṭī trivṛt /
saptalā yavatiktā ca carmā carmakaseti ca

śaṅkhinī sukumārī ca tiktākṣī cākṣipīlukam /
gavākṣī cāmṛtā śvetā girikarṇo gavādinī

kāmpillako 'tha raktāṅgo guṇḍā rocaniketi ca /
hemakṣīrī smṛtā pītā gaurī vai kāladugdhikā

gāṅgerukī nāgabalā viśālā cendravāruṇī /
tārkṣyaṃ śailaṃ nīlavarṇamañjanañca rasāñjanam

niryāso yaśca śālmalyāḥ sa mocarasasaṃjñakaḥ /
pratyakpuṣpī kharī jñeyā apāmārgo mayūrakaḥ

siṃhāsyavṛṣavāsākamāṭarūṣakamādiśet /
jīvako jīvaśākaśca karburañca śaṭīṃ viduḥ

kaṭphalaṃ somavṛkṣaḥ syādagnigandhā sugandhikā /
śatāṅgaṃ śatapuṣpā ca miṃsirmadhurikāmatā

jñeyaṃ puṣkaramūlañca puṣkaraṃ puṣkarāhvayam /
yāso 'tha dhanvayāsaśca duṣparśo 'tha durālabhā

vākucī somarājī ca somavallīti kīrtitā /
mārkavaḥ keśarājaśca bhṛṅgarājo nigadyate

proktastveḍagajastajjñaiścakramardakasaṃjñakhaḥ /
suraṅgītagaraḥ snāyuḥ kalanāśā tu vāyasī

mahākālaḥ smṛto belastaṇḍulīyo ghanastanaḥ /
ikṣvākustiktatumbī syāttiktālaburnigadyate

dhāmārgavo 'tha koṣātakyatha yāminī /
vidyātkośatakībhedaṃ kṛtabhedanasaṃjñakā

tathā jīmūtakākhyā ca khuḍḍāko devatāḍakaḥ /
gṛdhranakhī gṛdhranakhī hiṅgukākādanī matā

aśvāriścaiva boddhavyaḥ karavīro 'śvamārakaḥ /
sindhuḥ saindhavasindhūtthamaṇimanthamudāhṛtam

kṣāro yavāgrajaścaiva yavakṣāro 'bhidhīyate /
sarjikā sarjikākṣāro dvitīyaḥ parikīrtitaḥ

kāśīśaṃ puṣpakāśīśaṃ vijñeyaṃ nettrabheṣajam /
dhātukāśīśakāśī ca saṃjñeyaṃ tacca kīrtitam

saurāṣṭrī mṛttikākṣāraṃ kākṣī vai paṅkaparpaṭī /
vidyātsamākṣikaṃ dhātu tāpyaṃ tāpyutthasambhavam

śilā manaḥ śilā jñeyā nepālī kulaṭīti ca /
ālaṃ manastālakaṃ vā haritālaṃ vinirdiśet

gandhako gandhapāṣāṇo rasaḥ pārada ucyate /
tāmramaudumbaraṃ śulbaṃ vidyānmlecchamukhaṃ tathā

adrisārastvayastīkṣṇaṃ lohakañcāpi kathyate /
mākṣikaṃ madhu ca kṣaudraṃ tacca puṣparasaṃ smṛtam

jyeṣṭhantu sodakaṃ tatsyātkāñjikantu suvīrakam /
sītā sitopalā caiva matsyaṇḍīśarkarā smṛtā

tvagelāpatrakaistulyaistrisugandhi trijātakam /
nāgakeśarasaṃyuktaṃ taccaturjātamiṣyate

pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaraiḥ /
kathitaṃ pañcakolañca kolakaṃ kolasaṃjñayā

priyaṅguḥ kaṅgukā jñeyā koradūṣaśca kodravaḥ /
tripuṭaḥ puṭasaṃjñaśca kalāpo laṅgako mataḥ

satīno vartulaścaiva veṇuścāpi prakīrtitaḥ /
picukaṃ pitalaṃ cākṣaṃ biḍālapadakaṃ tathā

vidyātkarṣaṃ tathā cāpi suvarṇaṃ kavalagraham /
palārdhaṃ śuktimicchanti tathāṣṭaumāṣakāstviti

palaṃ bilvañca muṣṭiḥ syāddve pale prasṛtiṃ vadet /
añjaliṃ kuḍavañcaiva vidyātpalacatuṣṭayam

aṣṭamānaṃ palānyaṣṭau tacca mānamiti smṛtam /
caturbhiḥ kuḍavaiḥ prastha prasthāścatvāra āḍhakaḥ

kāśapātrañca saṃprokto droṇaścacaturāḍhake /
tulā palaśataṃ proktaṃ bhāgo viṃśatpalaḥ smṛtaḥ

mānamevaṃ vidhaṃ proktaṃ prasthadravyeṣu paṇḍitaiḥ /
dravadravyeṣu coddiṣṭaṃ dviguṇaṃ parikīrtitam

bhadradāru devakāṣṭhaṃ dāru syāddevadārukam /
kuṣṭhamāmayamākhyātaṃ māṃsīñca naladaṃśanam

śaṅkhaḥ śuktinakhaḥ śaṅkho vyāghro vyāghranakhaḥ smṛtaḥ /
puraṃ palaṅkaṣaṃ vidyānmahiṣākṣañca gugguluḥ

raso gandharaso bole sarjaḥ sarjaraso mataḥ /
priyaṅguḥ phalinī śyāmā gaurī kānteti cocyate

karañjau naktamālaḥ syātpūtikaścirabilvakaḥ /
śigruḥ śobhāñjano nāma jñānamānaśca kīrtitaḥ

jayā jayantī śaraṇī nirguṇḍī sindhuvārakaḥ /
moraṭā pīluparṇo ca tuṇḍī syāttuṇḍikerikā

madano gālavo bodho ghoṭā ghoṭī ca kathyate /
caturaṅgula sampāko vyādhighātābhisaṃjñakaḥ

vidyādāragvadhaṃ rājavṛkṣaṃ raivatasaṃjñakam /
dantī kākendutiktā syātkaṇṭakī ca vikaṅkataḥ

nimbo 'riṣṭaḥ samākhyātaḥ paṭolaṃ kolakaṃ viduḥ /
vayasthā ca viśalyā ca cchinnā chinnaruhā matā

vaśā dantyamṛtā ceti guḍūcīnāmasaṃgrahaḥ /
kirātatiktakaścaiva bhūnimbaḥ kāṇḍatiktakaḥ

sūta uvāca /
nāmānyetāni ca hare vanyānāṃ bheṣajāṃ tathā /
ato vyākaraṇaṃ vakṣye kumāroktañca śaunaka