Garuda Purana · Chapter 1.205
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe caturattaradviśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 205
kumāra uvāca /
atha vyākaraṇaṃ vakṣye kātyāyana samāsataḥ /
siddhaśabdavivekāya bālavyutpattihetave
suptiṅantaṃ padaṃ khyātaṃ supaḥ sapta vibhaktayaḥ /
svaujasaḥ prathamā proktā sā prātipadikātmake
sambodhane ca liṅgādāvukte karmaṇi kartari /
arthavatprātipadikaṃ dhātupratyayavarjitam
amauśaso dvitīyā syāttatkarma kriyate ca yat /
dvitīyā karmaṇi proktāntarāntareṇa saṃyute
ṭābhyāṃbhisastṛtīyā syātkaraṇe kartarīritā /
yena kriyate karaṇaṃ tatkartā yaḥ karoti saḥ
ṅebhyāṃbhyasaścaturtho syātsampradāne ca kārake /
yasmai ditsā dhārayate rocate sampradānakam
pañcamī syānṅasibhyāṃbhyohyapādāne ca kārake /
yato 'paiti samādatte upādatte bhayaṃ yataḥ
ṅasosāmaśca ṣaṣṭhī syātsvāmisambandhamukhyake /
ṅayoḥ supo vai saptamī syātsā cādhikaraṇe bhavet
ādhāraścādhikaraṇaṃ rakṣārthānāṃ prayogataḥ /
īpsitaṃ cānīpsitaṃ yattadapādānakaṃ smṛtam
pañcamī paryupāṅyoge itararte 'nyadiṅmukhe /
enayoge dvitīyā syātkarmapravacanīyakaiḥ
vīpsetthambhāvacihne 'bhirbhāgenaiva paripratī /
anureṣu sahārthe ca hīne 'nūpaśca kathyate
dvitīyā ca caturtho syācceṣṭāyāṃ gatikarmaṇi /
aprāṇe hi vibhaktī dbe manyakarmaṇyanādare
namaḥ svastisvadhāsvāhālaṃvaṣaḍyoga īritā /
caturtho caiva tādarthye tumarthādbhāvavācinaḥ
tṛtīyā sahayoge syātkutsiteṅge viśeṣaṇe /
kāle bhāve saptamī syādetairyoge 'piṣaṣṭhyati
svāmīśvarādhipatibhiḥ sākṣidāyādaprasūtaiḥ /
nirdhāraṇe dve vibhakto ṣaṣṭhī hetuprayogake
smṛtyarthakarmaṇi tathā karoteḥ pratiyatnake /
hiṃsārthānāṃ prayoge ca kṛti karmaṇi kartari
na kartṛkarmaṇoḥ ṣaṣṭhī niṣṭhayoḥ prātipadike /
dvividhaṃ prātipadikaṃ nāma dhātustathaiva ca
bhūvāndibhyastiṅo laḥ syāllakārā daśa vai smṛtāḥ /
tiptasūjhi prathamo madhyaḥ sipthasthottamapūruṣaḥ
mibvasmastu parasmai hi padānāṃ cātmanepadam /
tātāñjha prathamo madhya sthāsāthāndhvamathottamaḥ
ādeśā iḍbahimahi dhātutotha ṇijādivat /
nāmni prayujyamāne 'pi prathamaḥ puruṣo bhavet
madhyamo yuṣmadi prokta uttamaḥ puruṣo 'smadi /
bhūvādyā dhātavaḥ proktāḥ sanādyantāstathā tataḥ
laḍīrito vartamāne smenātīte ca dhātutaḥ /
bhūte 'nadyatane laṅvā loḍādyāśiṣi dhātutaḥ
vidhyādāvevānumato loḍvācyo mantraṇe bhavet /
nimantraṇādhīṣṭasaṃpraśre prārthaneṣu tathāśiṣi
liṅatīte parokṣe syālliḍ bhūte ḷḍ bhaviṣyati /
syādanadyatane tadvadbhaviṣyati tu dhātutaḥ
dātorḷṅ kriyātipattau liṅarthe leṭ prakīrtitaḥ /
kṛtastriṣvapi vartante bhāve karmaṇi kartari
sadṛśāstavyatā ṇyadyadanīyāśca tṛjādayaḥ
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0