Garuda Purana · Chapter 1.201

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe dviśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 201
dhanvantariruvāca /
hayāyurvedamākhyāsye hayaṃ sarvārthalakṣaṇam /
kākatuṇḍaḥ kṛṣṇajihvo vṛkṣāsyaścoṣṇatālukaḥ

karālo hīnadantaśca śṛṅgī viraladantakaḥ /
ekāṇḍaścaiva jātāṇḍaḥ kañcukī dvikhurī stanī

mārjārapādo vyāghrābhaḥ kuṣṭhavidradhisannibhaḥ /
yamajo vāmanaścaiva mārjāraḥ kapilocanaḥ

etaddoṣī hayastyājya uttamo 'śvasturuṣkajaḥ /
madhyamaḥ pañcahastaśca kanīyāṃśca trihastakaḥ

asaṃhatā ye ca vāhā hrasvakarṇāstathaiva ca /
śabalābhāḥ prabhāveṣu na dīnāścirajīvinaḥ

revantapūjanāddhomādrakṣyāśca dvijabhājenāt /
saralaṃ nimbapatrāṇi guggulaṃ sarṣapānghṛtam?

tilañcaiva vacāṃ higuṃ badhnīyādvājino gale /
āgantujaṃ doṣajantu vraṇaṃ dvividhamīritam

cirapākaṃ vātajantu śleṣmajaṃ kṣiprapākakam? /
kaṇṭhadāhātmakaṃ pittācchoṇitānmandavedanam

āgantujantu śastrādyairduṣṭavraṇaviśodhanam /
eraṇḍamūlaṃ dviniśaṃ citrakaṃ viśvabheṣajam

rasonaṃ saindhavaṃ vāpi takrakāñjikapoṣitam /
tilasaktukapiṇḍikā dadhiyuktā sasaindhavā /
nimbapatrayutaṃ piṇḍaṃ vraṇaśodhanaropaṇam

paṭolaṃ nimbapatrañca vacā citrakameva ca /
pippalīśṛṅgaverañca cūrṇamekatra kārayet

etatpānātkrimiśleṣmamandānilavināśanam /
nimbapatraṃ paṭo lañca triphalā khadiraṃ tathā

kvāthayitvā tato vāhaṃ sṛtaraktaṃ vicakṣaṇaḥ /
tryahameva pridātavyaṃ hayakuṣṭhopaśāntaye

savraṇeṣu ca kuṣṭheṣu tailaṃ sarṣapajaṃ hitam /
laśunādikaṣāyaśca pānabhuktyupaśāntaye

mātuluṅgarasopetaṃ māṃsīnāṃ rasakena vā /
sadyo dadyāttatra nasyamanyairvātaiḥ susaṃyutaiḥ

paladvayaṃ prathame 'hni ekaikapalavṛddhitaḥ /
yāvaddināni pūrṇāni palānyaṣṭādaśottame

adhame 'ṣṭapalāni syurmadhyame syuścaturdaśa /
śarannidāghayornaivadeyaṃ naiva tu dāpayet

tailena vātike roge śarkarājyapayonvitaiḥ /
kaṭutailaiḥ kaphe vyoṣaiḥ pitte catriphalāmbubhiḥ

śāliṣaṣṭikadugdhāśī hayo hina jugupsitaḥ /
pakvajambūnibho hemavarṇo 'śvo na jugupsitaḥ

ardhapraharaṇe dhurye gugguluṃ prāśayeddhayam /
bhojayetpāyasaṃ dugdhaṃ satvaraṃ susthiro hayaḥ

vikāre bhojane dugdhaṃ śālyannaṃ vātale dadet /
karṣamāṃsarasaiḥ pitte madhumudgarasājyakaiḥ

kaphe mudgānkulatthānvā kaṭutiktānkaphe haye /
bādhirye vyādhite grāse tridoṣādau tu gugguluḥ

ghāsairdūrvā sarvaroge prathame 'hni palaṃ dadet /
vivardhayettataḥ karṣamekāhni palapañcakam

pāne ca bhojane caiva aśītipalakaṃ param /
madhye ṣaṣṭiścādhameṣu catvāriṃśacca bhogiṣu

vraṇe kuṣṭheṣu khañjeṣu triphalākvāthasaṃyutam /
mandāgnau śotharoge ca gavāṃ mūtreṇa yojitam

vātapitte vraṇe vyādhau gokṣīraṃ ghṛtasaṃyutam /
deyaṃ kṛśānāṃ puṣṭyarthaṃ māṃsairyuktaṃ ca bhojanam

supiṣṭāyāḥ pradātavyaṃ guḍūcyāḥ palapañcakam /
prabhāte ghṛtasaṃyuktaṃ śaradgīṣme ca vājinām

rogaghnaṃ puṣṭidaṃ cāpi balatejovivardhanam /
tadevāśvāyadātavyaṃ kṣīrayuktamathāpi vā

guḍūcīkalpayogena śatāvaryaśvagandhayoḥ /
catvāri trīṇi madhyasya jaghanyasya palāni hi

akasmādyatra vāhānāmekarūpaṃ yadā bhavet /
mriyate ca yadā kṣipramupasargaṃ tamādiśet

homādyai rakṣayā viprabhojanairbalikarmaṇā /
śāntyopasargaśāntiḥ syāddharītakyādikalpataḥ

harītakī gavāṃ mūtraistailena lavaṇānvitā /
ādau pañca tataḥ pañca vṛddhyā pūrṇaśatāvadhi /
uttamā ca śataṃ mātrāstvaśītiḥ ṣaṣṭireva vā

gajāyurvedamākhyāsye uktāḥ kalpā gaje hitāḥ /
gaje caturguṇā mātrāstābhirgajarugardanaḥ

gajo pasargavyādhīnāṃ śamanaṃ śāntikarma ca /
pūjayitvā surānviprānratnairgāṃ kapilāṃ dadet

dantidantadvaye mālāṃ nibandhīyādupoṣitaḥ /
mantreṇa mantritānvaidyairvacāsiddhārthakāṃstathā

sūryādiśivadurgāśrīviṣṇvarcā rakṣayedgajam /
baliṃ dadyācca bhūtebhyaḥ snāpayecca caturghaṭaiḥ

bhojanaṃ mantritaṃ dadyādbhasmanoddhūnayedgajamam /
bhūtarakṣā śubhā medhyā vāraṇaṃ rakṣayetsadā

triphalāpañcakole ca daśamūlaṃ viḍaṅgakam /
śatāvarīguḍūcī ca nimbavāsakakiṃśukāḥ

gajarogavināśāya hito rūkṣaḥ kaṣāyakaḥ /
āyurvedadvayoktānāmuktaṃ saṃkṣepasārataḥ