ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.201

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે દ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 201
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
હયાયુર્વેદમાખ્યાસ્યે હયં સર્વાર્થલક્ષણમ્ ।
કાકતુણ્ડઃ કૃષ્ણજિહ્વો વૃક્ષાસ્યશ્ચોષ્ણતાલુકઃ

કરાલો હીનદન્તશ્ચ શૃઙ્ગી વિરલદન્તકઃ ।
એકાણ્ડશ્ચૈવ જાતાણ્ડઃ કઞ્ચુકી દ્વિખુરી સ્તની

માર્જારપાદો વ્યાઘ્રાભઃ કુષ્ઠવિદ્રધિસન્નિભઃ ।
યમજો વામનશ્ચૈવ માર્જારઃ કપિલોચનઃ

એતદ્દોષી હયસ્ત્યાજ્ય ઉત્તમો ઽશ્વસ્તુરુષ્કજઃ ।
મધ્યમઃ પઞ્ચહસ્તશ્ચ કનીયાંશ્ચ ત્રિહસ્તકઃ

અસંહતા યે ચ વાહા હ્રસ્વકર્ણાસ્તથૈવ ચ ।
શબલાભાઃ પ્રભાવેષુ ન દીનાશ્ચિરજીવિનઃ

રેવન્તપૂજનાદ્ધોમાદ્રક્ષ્યાશ્ચ દ્વિજભાજેનાત્ ।
સરલં નિમ્બપત્રાણિ ગુગ્ગુલં સર્ષપાન્ઘૃતમ્?

તિલઞ્ચૈવ વચાં હિગું બધ્નીયાદ્વાજિનો ગલે ।
આગન્તુજં દોષજન્તુ વ્રણં દ્વિવિધમીરિતમ્

ચિરપાકં વાતજન્તુ શ્લેષ્મજં ક્ષિપ્રપાકકમ્? ।
કણ્ઠદાહાત્મકં પિત્તાચ્છોણિતાન્મન્દવેદનમ્

આગન્તુજન્તુ શસ્ત્રાદ્યૈર્દુષ્ટવ્રણવિશોધનમ્ ।
એરણ્ડમૂલં દ્વિનિશં ચિત્રકં વિશ્વભેષજમ્

રસોનં સૈન્ધવં વાપિ તક્રકાઞ્જિકપોષિતમ્ ।
તિલસક્તુકપિણ્ડિકા દધિયુક્તા સસૈન્ધવા ।
નિમ્બપત્રયુતં પિણ્ડં વ્રણશોધનરોપણમ્

પટોલં નિમ્બપત્રઞ્ચ વચા ચિત્રકમેવ ચ ।
પિપ્પલીશૃઙ્ગવેરઞ્ચ ચૂર્ણમેકત્ર કારયેત્

એતત્પાનાત્ક્રિમિશ્લેષ્મમન્દાનિલવિનાશનમ્ ।
નિમ્બપત્રં પટો લઞ્ચ ત્રિફલા ખદિરં તથા

ક્વાથયિત્વા તતો વાહં સૃતરક્તં વિચક્ષણઃ ।
ત્ર્યહમેવ પ્રિદાતવ્યં હયકુષ્ઠોપશાન્તયે

સવ્રણેષુ ચ કુષ્ઠેષુ તૈલં સર્ષપજં હિતમ્ ।
લશુનાદિકષાયશ્ચ પાનભુક્ત્યુપશાન્તયે

માતુલુઙ્ગરસોપેતં માંસીનાં રસકેન વા ।
સદ્યો દદ્યાત્તત્ર નસ્યમન્યૈર્વાતૈઃ સુસંયુતૈઃ

પલદ્વયં પ્રથમે ઽહ્નિ એકૈકપલવૃદ્ધિતઃ ।
યાવદ્દિનાનિ પૂર્ણાનિ પલાન્યષ્ટાદશોત્તમે

અધમે ઽષ્ટપલાનિ સ્યુર્મધ્યમે સ્યુશ્ચતુર્દશ ।
શરન્નિદાઘયોર્નૈવદેયં નૈવ તુ દાપયેત્

તૈલેન વાતિકે રોગે શર્કરાજ્યપયોન્વિતૈઃ ।
કટુતૈલૈઃ કફે વ્યોષૈઃ પિત્તે ચત્રિફલામ્બુભિઃ

શાલિષષ્ટિકદુગ્ધાશી હયો હિન જુગુપ્સિતઃ ।
પક્વજમ્બૂનિભો હેમવર્ણો ઽશ્વો ન જુગુપ્સિતઃ

અર્ધપ્રહરણે ધુર્યે ગુગ્ગુલું પ્રાશયેદ્ધયમ્ ।
ભોજયેત્પાયસં દુગ્ધં સત્વરં સુસ્થિરો હયઃ

વિકારે ભોજને દુગ્ધં શાલ્યન્નં વાતલે દદેત્ ।
કર્ષમાંસરસૈઃ પિત્તે મધુમુદ્ગરસાજ્યકૈઃ

કફે મુદ્ગાન્કુલત્થાન્વા કટુતિક્તાન્કફે હયે ।
બાધિર્યે વ્યાધિતે ગ્રાસે ત્રિદોષાદૌ તુ ગુગ્ગુલુઃ

ઘાસૈર્દૂર્વા સર્વરોગે પ્રથમે ઽહ્નિ પલં દદેત્ ।
વિવર્ધયેત્તતઃ કર્ષમેકાહ્નિ પલપઞ્ચકમ્

પાને ચ ભોજને ચૈવ અશીતિપલકં પરમ્ ।
મધ્યે ષષ્ટિશ્ચાધમેષુ ચત્વારિંશચ્ચ ભોગિષુ

વ્રણે કુષ્ઠેષુ ખઞ્જેષુ ત્રિફલાક્વાથસંયુતમ્ ।
મન્દાગ્નૌ શોથરોગે ચ ગવાં મૂત્રેણ યોજિતમ્

વાતપિત્તે વ્રણે વ્યાધૌ ગોક્ષીરં ઘૃતસંયુતમ્ ।
દેયં કૃશાનાં પુષ્ટ્યર્થં માંસૈર્યુક્તં ચ ભોજનમ્

સુપિષ્ટાયાઃ પ્રદાતવ્યં ગુડૂચ્યાઃ પલપઞ્ચકમ્ ।
પ્રભાતે ઘૃતસંયુક્તં શરદ્ગીષ્મે ચ વાજિનામ્

રોગઘ્નં પુષ્ટિદં ચાપિ બલતેજોવિવર્ધનમ્ ।
તદેવાશ્વાયદાતવ્યં ક્ષીરયુક્તમથાપિ વા

ગુડૂચીકલ્પયોગેન શતાવર્યશ્વગન્ધયોઃ ।
ચત્વારિ ત્રીણિ મધ્યસ્ય જઘન્યસ્ય પલાનિ હિ

અકસ્માદ્યત્ર વાહાનામેકરૂપં યદા ભવેત્ ।
મ્રિયતે ચ યદા ક્ષિપ્રમુપસર્ગં તમાદિશેત્

હોમાદ્યૈ રક્ષયા વિપ્રભોજનૈર્બલિકર્મણા ।
શાન્ત્યોપસર્ગશાન્તિઃ સ્યાદ્ધરીતક્યાદિકલ્પતઃ

હરીતકી ગવાં મૂત્રૈસ્તૈલેન લવણાન્વિતા ।
આદૌ પઞ્ચ તતઃ પઞ્ચ વૃદ્ધ્યા પૂર્ણશતાવધિ ।
ઉત્તમા ચ શતં માત્રાસ્ત્વશીતિઃ ષષ્ટિરેવ વા

ગજાયુર્વેદમાખ્યાસ્યે ઉક્તાઃ કલ્પા ગજે હિતાઃ ।
ગજે ચતુર્ગુણા માત્રાસ્તાભિર્ગજરુગર્દનઃ

ગજો પસર્ગવ્યાધીનાં શમનં શાન્તિકર્મ ચ ।
પૂજયિત્વા સુરાન્વિપ્રાન્રત્નૈર્ગાં કપિલાં દદેત્

દન્તિદન્તદ્વયે માલાં નિબન્ધીયાદુપોષિતઃ ।
મન્ત્રેણ મન્ત્રિતાન્વૈદ્યૈર્વચાસિદ્ધાર્થકાંસ્તથા

સૂર્યાદિશિવદુર્ગાશ્રીવિષ્ણ્વર્ચા રક્ષયેદ્ગજમ્ ।
બલિં દદ્યાચ્ચ ભૂતેભ્યઃ સ્નાપયેચ્ચ ચતુર્ઘટૈઃ

ભોજનં મન્ત્રિતં દદ્યાદ્ભસ્મનોદ્ધૂનયેદ્ગજમમ્ ।
ભૂતરક્ષા શુભા મેધ્યા વારણં રક્ષયેત્સદા

ત્રિફલાપઞ્ચકોલે ચ દશમૂલં વિડઙ્ગકમ્ ।
શતાવરીગુડૂચી ચ નિમ્બવાસકકિંશુકાઃ

ગજરોગવિનાશાય હિતો રૂક્ષઃ કષાયકઃ ।
આયુર્વેદદ્વયોક્તાનામુક્તં સંક્ષેપસારતઃ