Garuda Purana · Chapter 1.171

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jvarādicikitsānirūpaṇaṃ nāma saptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 171
dhanvantariruvāca /
nāḍīvraṇādirogāṇāṃ cikitsāṃ śṛṇu suśruta /
nāḍīṃ śastreṇa saṃpāṭya nājīnāṃ vraṇavatkriyā

guggulutriphalāvyopaiḥ samāṃśairājyayojitaiḥ /
nāḍīduṣṭavraṇaṃ śūlaṃ bhagandaramatho jayet

nirguṇḍīrasatastailaṃ nāḍīduṣṭavraṇāpaham /
hitaṃ pāmāmayānāṃ tu pānābhyañjananāvanaiḥ

gaggutriphalākṛṣṇātripañcaikāṃśayojitā /
ghuṭi (guḍi) kāśothagulmārśobhagandaravatāṃ hitā

dhvajamadhye śirāvedhe viśuddhirupadaṃśake /
pāko rakṣyaḥ prayatnena śiśrakṣayakaro hi saḥ

paṭolanimbatriphalāguḍūcīkvāthamāpibet /
sagugguluṃ sakhadiramupadaṃśo vinaśyati

dahetkaṭāhe triphalāṃ sāmasī (ṣī) madhasaṃyutām /
upadaṃśe pralepo 'ya sadyo ropayate vraṇam

triphalānimbabhūnimbakarañjakhadirādibhiḥ /
kalkaiḥ kvāthairghṛtaṃ pakvamupadaṃśaharaṃ param

ādau bhagnaṃ viditvā tu secayecchītalāṃbunā /
pakvenālepanaṃ kāryaṃ bandhanaṃ ca kuśānvitam

māṣaṃ māṃsaṃ tathā sarpiḥ kṣīraṃ yūṣaḥ satījalaḥ /
bṛṃhaṇaṃ cānnapānaṃ syātpradeyaṃ bhagnarogiṇe

rasonamadhunāsājyasitākalkaṃ samaśnutā /
chinnabhinnacyutāsthīnāṃ sandhānamacirādbhavet

aśvatthatriphalāvyoṣāḥ savarabhiḥ samīkṛtaiḥ /
tulyo guggulunā yojyo bhagnasandhiprasādha (kṛt) kaḥ

sarvakuṣṭheṣu vamanaṃ recanaṃ raktamokṣaṇa /
vacāvāsāpaṭolānāṃ nimbasya kalinītvacaḥ

kaṣāyo madhunā pīto vātahṛnmadanānvitaḥ /
virecanaṃ prayoktavyaṃ trivṛtkarṇaphalatrikaiḥ

manaḥ śilāṃmarīcaistu tailaṃ kuṣṭhavināśanam /
sarvakuṣṭhe vilepo 'yaṃ śivāpañcaguḍaudanam

karañjailagajaiḥ kuṣṭhaṃ gomūtreṇa pralepataḥ /
karavīrodvartanaṃ ca tailāktasya ca kuṣṭhahṛt

haridrā malayaṃ rāsnā guḍūcyeḍagajastathā /
āragvadhaḥ karañjaśca lepaḥ kuṣṭhaharaḥ paraḥ

manaḥ śilāviḍaṅgāni vāgajī sarṣapāstathā /
karañjairmūtrapiṣṭo 'yaṃ lepaḥ kuṣṭaharor'kavat

viḍaṅgaiḍavacā kuṣṭhaniśāsindhūtthasarṣapaiḥ /
mūtrāmlapiṣṭo lepo 'yaṃ dadrūkuṣṭavināśanaḥ

prapunnāṭasubījāni dhātrī sarjarasaḥ snuhī /
sauvīrapiṣṭaṃ dadrūṇāmetadudvartanaṃ param

āragvadhasya patrāṇi āranālena peṣayet /
dadrūkiṭṭima (bha) kuṣṭhāni hanti sidhmānameva ca

uṣṇo pītā vāgujī ca kuṣṭhajitkṣīrabhojanaḥ /
tilājyatriphalākṣaudravyoṣabhallātaśarkarāḥ /
vṛṣyāḥ sapta samā medhyāḥ kaṣṭhahāḥ kāmacāriṇaḥ

viḍaṅgatriphalākṛṣṇācūrṇaṃ līḍhaṃ samākṣikam /
hanti kuṣṭhakrimimehanāḍīvraṇabhagandarān

yaḥ khādedabhayāriṣṭamariṣṭāmalakāniśāḥ /
sa jayetsarvakuṣṭhānimāsādūrdhvaṃ na saṃśayaḥ

dahyamānāyutaḥ kumbhe mūlage khadirāṅkuraḥ /
sākṣadhātrīrasaḥ kṣaudro hanyātkuṣṭhaṃ rasāyanam

dhātrī khadirayoḥ kkāthaṃ pītvā vāgajisaṃyutam /
śaṅkhendudhavalaṃ śvitraṃ hanti tūrṇaṃ na saṃśayaḥ

pītvā bhallātakaṃ tailaṃ māsādvyādhiṃ jayennaraḥ /
sevitaṃ khādiraṃ vāri pānādyaiḥ kuṣṭhajidbhavet

bhāvitaṃ malapūkvāthaiḥ somarājīphalaṃ bahu /
karṣaṃ bhakṣedalavaṇo hyakṣaphalguśṛtaṃ pibet

hanti śvitramasādhyaṃ ca lepe yojyāparājitā /
vāsā śuddhā ca triphalā paṭolaṃ ca karañjakam

nimbāśanaṃ kṛṣṇavetraṃ kvāthakalkena yaddhṛtam /
vajrakaṃ tadbhavetkuṣṭhaṃ śatavarṣāṇi jīvati

svarasena ca dūrvāyāḥ pacettailaṃ caturguṇam /
kacchūrvicarcikā pāmā abhyaṅgādeva naśyati

drumatvagarkakuṣṭhāni lavaṇāni ca mūtrakam /
gambhārikācitrakaistaistailaṃ kuṣṭhavraṇādinut

(athāmlapittacikitsā) dhātrīnimbaphalaṃ tadvadgomūtreṇa ca citrakam /
vāsāmṛtāparpaṭikānimbabhūnimbamārkaraiḥ (vaiḥ) /
triphalākulatthaiḥ kvāthaḥ sakṣaudraścāmlapittahā

phalatrikaṃ paṭolaṃ ca tiktakvāthaḥ sitāyutaḥ /
pīto yaṣṭīmadhuyuto jvaracchardyamlapittajit

vāsāghṛtaṃ tiktaghṛtaṃ pippalīghṛtameva ca /
amlapitte prayoktavyaṃ guḍakūṣmāṇḍakaṃ tathā

pippalī madhusaṃyuktā amlapittavināśinī /
śleṣmāgnimāndyanutpathyāpippalīguḍamodakaḥ

piṣṭvājājīṃ sadhanyākāṃ ghṛprasthaṃ vipācayet /
kaphapittāruciharaṃ mandānalavamiṃ haret

(ityamlapittacikitsā) pippalyamṛtabhūnimbavāsakāriṣṭaparpaṭaiḥ /
khadirāriṣṭakaiḥ kvātho visphoṭārtijvarāpahaḥ

triphalārasasaṃyuktaṃ sarpistrivṛtayāsaha /
prayoktavyaṃ virekārthaṃ vīsarpajvaraśāntaye

khādirātriphalāriṣṭapaṭolāmṛtavāsakaiḥ /
kvātho 'ṣṭakākhyo jayati romāntikamasūrikām

kuṣṭhavīsarpavisphoṭakaṇḍvādīnāṃ vighātakaḥ /
laśunānāṃ tu cṛrṇasya gharṣo maśakanāśanaḥ

carmakīlaṃ jarumaṇiṃ maśakāṃstilakālakān /
utkṛtya śastreṇa dahetkṣāgagnibhyāmaśeṣataḥ

paṭolanīlīlepaḥ syājjāla (jvālā) gardabharoganut /
guñjāphalaiḥ śṛtaṃ talaṃ bhṛṅgarājarasena tu /
kaṇṭha (ṇḍu) dāruṇakṛtkuṣṭhavātavyādhivināśanam

arkāsthimajjātriphalānālīchā bhṛṅgarājakam /
jīrṇe pakve lauhacūrṇaṃ kāñjikaṃ kṛṣṇakeśakṛt

kṣīrātsaśarkarasāddviprastho madhukātpale /
tailamya kuḍavaṃ pakvaṃ tannasyaṃ palitāpaham

mukharoge tu triphalāgaṇḍūṣaparidhāraṇam /
gṛhadhūma yavakṣārapāṭhāvyoparasāñjanam

tejodaṃ triphalālodhraṃ citrakaṃ ceti cūrṇitam /
sakṣaudraṃ dhārayedvaktre grīvādantāsyaroganut

paṭola nimbajamvvāgramālatīnavapallavāḥ /
pañcapallavakaḥ śreṣṭhaḥ kaṣayo mukhadhāvane

laśunārdrakaśigrūṇāṃ pārulyā mūlakasya ca /
rudantyāśca rasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe

tīvraśūlottare karṇe saśabde kledavāhini /
bastamūtraṃ kṣipetkoṣṇaṃ saindhavenāvacūrṇitam

jātīpatrarase tailaṃ pakvaṃ pūtikakarṇajit /
śuṇṭhītailaṃ sārṣapaṃ ca kroṣṇaṃ syātkarṇaśūlanut

pañcamūliśṛtaṃ kṣīraṃ syāccitrakaharītakī /
sarpirguḍaḥ ṣaḍaṅgaścayūṣaḥ pīnasaśāntaye

akṣikukṣibhavā rogāḥ pratiśyāyavraṇajvarāḥ /
pañcaite pañcarātreṇa praśamaṃ yānti laṅghanāt

dhātrīrasānāñca dṛśaḥ kopaṃ harati pūraṇāt /
sakṣaudraḥ saindhavo vāpi śigrudārvirasāñjanam

haridrādārusindhūtthapathyājanavagaurikaiḥ /
piṣṭairdatto bahirlapo netravyādhinivārakaḥ

mṛtabhraṣṭābhayālepāttriphalā kṣīrasaṃyutā /
śuṇṭhīnimbadalaiḥ piṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ svalpasaindhavaiḥ /
dhāryaścakṣuṣi saṃkṣepācchothakaṇḍūrujāpahaḥ

abhayākṣāmṛtaṃ caikadvicaturbhāgikaṃ yutam /
madhvājyalīḍhaṃ kvātho vā sarvanetrarugardanam

candanatriphalāpūgapalāśatarumūlakaiḥ /
jalapiṣṭairiyaṃ virtiraśeṣatimirāpahā

dadhnātighṛṣṭaṃ maricaṃ rātryāndhyāpahamañjanam /
triphalākvāthakalkābhyāṃ sapayaskaṃ śṛtaṃ ghṛtam

timirāṇyacirāddhanyātpītametanniśāmukhe /
pippalītriphalā drākṣālohacūrṇaṃ sasaindhavam

bhṛṅgarājarasairghṛṣṭaṃ ghuṭikāñjanamiṣyate /
āndhyaṃ satimiraṃ kācaṃ hantyanyānnetrarogakān

trikaṭu triphalā nakta saindhavaṃ ca manaḥ śilā /
rucakaṃ śaṅkhanābhiśca jātīpuṣpāṇi nimbakam

rasāñjanaṃ bhṛṅgarājaṃ ghṛtaṃ madhu payastathā /
etatpiṣṭvā ca vaṭikā sarvanetrarugardinī

dagdhameraṇḍakaṃ mūlaṃ lepātkākikapeṣitam /
śiro 'rtiṃ nāśayatyāśu puṣpaṃ vā mucukundaka (ja) m

śatamūlyairaṇḍamūlacakrāvyāghrīpalaiḥ śṛtam /
tailaṃ nasyamaruśleṣmatimirordhvar (ddha) gadāpaham

nācanaṃ (lanaṇaṃ) saguḍaṃ viśvaṃ pippalī vā sasaindhavā /
bhujastambhādirogeṣu sarveṣūrdhvagadeṣu ca

sūryāvarte vidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajam /
daśamūlīkaṣāyaṃ tu sarpiḥ saindhavasaṃyutam /
nasyamaṅgavibhedaghnaṃ sūryāvartaśiro 'rtinut

dadhnā sauvarcalājājīmadhūkaṃ nīlamutpalam /
pibetkṣaudrayutaṃ nārī vātāsṛgdarapīḍitā

vāsakasvarasaṃ paitte guḍūcyā rasameva vā /
jalenāmalakībījaṃ kalkaṃ vāsasitāmadhu

āmalakyā madhurasaṃ mūlaṃ kārpāsameva vā /
pāṇḍupradaraśāntyarthaṃ pibettaṇḍulavāriṇā

taṇḍulīyakamūlaṃ tu sakṣaudre sarasāñjanam /
taṇḍulodakasaṃpītaṃ sarvāṃścāsṛkdarāñjayet /
kuśamūlaṃ taṇḍulādbhiḥ pītaṃ cāsṛkdaraṃ jayet