Garuda Purana · Chapter 1.163

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pāṇḍusothanidānaṃ nāma dviṣaṣṭyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 163
dhanvantīraruvāca /
visarpādinidānante vakṣye suśruta tacchṛṇu /
syādvisarpo vighātāttu doṣairduṣṭaiśca śothavat

adhiṣṭhānañca taṃ prāhurbāhyaṃ tatra bhayācchramāt /
yathāttarañca duḥ sādhyastatra doṣo yathāyatham

prakopanaiḥ prakupitā viśeṣeṇa vidāhibhiḥ /
dehe śīghraṃ viśantīha te 'ntare hi sthitā bahiḥ

tṛṣṇābhiyogādvegānāṃ viṣamācca pravartanāt /
āśu cāgnibalabhraṃśādato bāhyaṃ visarpayet

tatra vātātsa vīsarpo vātajvarasamavyathaḥ /
śothasphuraṇanistodabhedāyāsārtiharṣavān

pittāddrutagatiḥ pittajvaraliṅgo 'tilohitaḥ /
kaphātkaṇḍūyutaḥ snigdhaḥ kaphajvarasamānaruk

sannipātasamutthāśca sarvaliṅgasamanvitāḥ /
svadoṣaliṅgaiścīyante sarvaiḥ sphoṭairupekṣitāḥ /
te 'pi svedānvimuñcati bibhrato vraṇalakṣaṇam

vātapittājjvaracchardimūrchātīsāratṛḍbhramaiḥ /
ganthibhedāgnisadanatamakārocakairyutaḥ

karoti sarvamaṅgañca dīptāṅgārāvakīrṇavat /
yaṃyaṃ deśaṃ visarpaśca visarpati bhavetsasaḥ

śāntāṅgārāsito nīlo rakto vāsu ca cīyate /
agnidagdha iva sphoṭaiḥ śīghragatvāddrutaṃ sa ca

marmānusārī vīsarpaḥ syādvāto 'tibalastataḥ /
vyathate 'ṅgaṃ haretsaṃjñāṃ nidrāñca śvāsamīrayet

hikkāñca sa gato 'vasthāmīdṛśīṃ labhate naraḥ /
kvacinmarmāratigrasto bhūmiśayyāsanādiṣu

ceṣṭamānastataḥ kliṣṭo manodehapramohavān /
duṣprabodho 'śnute nidrāṃ so 'gnivīsarpa ucyate

kaphena ruddhaḥ pavano bhittvātaṃ bahudhā kapham /
raktaṃ vā vṛddharaktasya tvakchirāsnāyumāṃsagam

dūṣayitvā tu dīrghānuvṛttasthūlakharātmikām /
granthīnāṃ kurute mālāṃ saraktāntīvrarugjvarām

śvāsakāsātisārāsyaśoṣahikkāvamibhramaiḥ /
mohavaivarṇyamūrchāṅgabhaṅgagnisadanairyutām /
ityayaṃ granthivīsarpaḥ kaphamārutakopajaḥ

kaphapittājjvaraḥ stambho nidrā tandrā śirorujā /
aṅgāvasādavikṣeṃpau pralāpārocakabhramāḥ

mūrchāgnihānirbhedo 'sthnāṃ pipāsendriyagauravam /
āmopaveśanaṃ lepaḥ srotasāṃ sa ca sarpati

prāyeṇāmāśayaṃ gṛhṇannekadeśaṃ na cātiruk /
pīḍakairavakīrṇo 'tipītalohitapāṇḍuraiḥ

snidhno 'sito mecakābho malinaḥ śothavānguruḥ /
gambhīrapākaḥ prāyoṣmaspṛṣṭaḥ klinnoṃ'vadīryate

pakvavacchīrṇamāṃsaśca spaṣṭasnāyuśirāgaṇaḥ /
sarvago lakṣaṇaiḥ sarveḥ sarvagatvaksamarpaṇaḥ /
śavagandhī ca vīsarpaḥ kardamākhyamuśanti tam

bāhyahetoḥ kṣatātkruddhvaḥ saraktaṃ pittamīrayan /
vīsarpaṃ mārutaḥ kuryātkulatthasadṛśaiścitam

sphoṭaiḥ śothajvararujādāhāḍhyaṃ śyāvaśoṇitam /
pathagdoṣaistrayaḥ sādhyā dvandvajāścānupadravāḥ

asādhyāḥ kṛtasarvotthāḥ sarve cākrāntamarmaṇaḥ /
śīrṇasnāyuśirāmāṃsāḥ klinnāścaśavagandhayaḥ