Garuda Purana · Chapter 1.160

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pramehanidāna nāmaikonaṣaṣṭyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 160
dhanvantariruvāca /
nidānaṃ vidradhervakṣye gulmasya śṛṇu śuśruta ! /
bhuktaiḥ paryuṣitātyuṣṇaśuṣkarūkṣavidāhibhiḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 160
dhanvantariruvāca /
nidānaṃ vidradhervakṣye gulmasya śṛṇu śuśruta ! /
bhuktaiḥ paryuṣitātyuṣṇaśuṣkarūkṣavidāhibhiḥ

jihmaśayyāviceṣṭābhistaistaiścāsṛkpradūṣaṇaiḥ /
duṣṭasatvaṅmāṃsamedo 'sthimadāmṛṣṭodarāśrayaḥ

yaḥ śotho bahirantaśca mahāśūlo mahārujaḥ /
vṛttaḥ syādāyato yo vā smṛto rogaḥ sa vidradhiḥ

doṣaiḥ pṛthaksamuditaiḥ śoṇitena stratena ca /
vahate tatra tatrāṅge dāruṇe grathito 'strutaḥ

antarā dāruṇaścaiva gambhīro gulmavardhanaḥ /
valmīkavatsamutstrāvī hyagnimāndyañca jāyate

nābhibastiyakṛtplīhaklomahṛtkukṣivaṅkṣaṇi /
hṛdaye vepamāne tu tatratatrātitīvraruk

śyāmāruṇaśirotthānapāko viṣamasaṃsthitiḥ /
saṃjñācchedabhramānāhasyandasarpaṇaśabdavān

raktatāmrāsitaḥ pittāttṛṇmohajvaradāhavān /
kṣiptotthānaprapākaśca pāṇḍuḥ kaṇḍūyutaḥ kaphāt

saṃkleśaśītakastambhajṛmbhārocakagauravāḥ /
cirotthāno 'vipākaśca saṃkīrṇaḥ sannipātajaḥ

sāmarthyāccātra viḍbhedo bāhyābhyantaralakṣaṇam /
kṛṣṇasphoṭāvṛtaśyāmastīvradāharujājvaraḥ

pittaliṅgo 'sṛjā bāhye strīṇāmeva tathāntaram /
śastrādyairabhighātottharaktaiśca rogakāraṇam

kṣatottho vāyunā kṣiptaḥ sa raktaḥ pittamīrayan /
pittāsṛglakṣaṇaṃ kuryādvidradhiṃ bhūryupadravam

tenopadravabhedaśca smṛto 'dhiṣṭhānabhedataḥ /
nābhau hi dhmātaṃ cedbastau mūtrakṛcchrañcajāyate

śvāsapraśvāsarodhaśca plīhāyāmatitṛṭ param /
galarodhaśca klomni syātsarvāṅgaprarujā hṛdi

pramohastamakaḥ kāsau hṛdayoddhaṭṭanantathā /
kukṣipārśvāntare caiva kukṣau doṣopajanma ca

tathā cedūrusandhau ca vaṅkṣaṇe kaṭipṛṣṭhayoḥ /
pārśvayośca vyathā pāyau pavanasya nirodhanam

āmapakvavidagdhatvaṃ teṣāṃ śothavadādiśet /
nābherūrdhvamukhātpakvātpradravantyapare gudāt

gudāstanābhije vidyāddoṣakledoccavidradhau /
kurute svādhiṣṭhānasya vivartaṃ sannipātajaḥ

pakvo hi nābhivastistho bhinno 'ntarbahireva vā /
pākaścāntaḥ pravṛddhasya kṣīṇasyopadravārditaḥ

vidradhiśca bhavettatra pāpānāṃ pāpayoṣitām /
mṛte tu garbhage caiva sambhavecchvayatharghanaḥ

stane samatthe duḥkhaṃ vā bāhyavidradhilakṣaṇam /
nārīṇāṃ sūkṣmaraktatvātkanyāyāntu na jāyate

kruddho ruddhagatirvāyuḥ śephamūlakaro?hi saḥ /
muṣkavaṅkṣaṇataḥ prāpya phalakoṣātivāhinīm

āpīḍya dhamanīvṛddhiṃ karoti phalakoṣayoḥ /
doṣo medaḥsu tatrāste savṛddhiḥ saptadhā gadaḥ

mūtrantayorapyanilādbāhye vābhyantare tathā /
vātapūrṇaḥ kharasparśo rūkṣo vātācca dāhakṛt

pakvodumbarasaṅkāśaḥ pittāddāhoṣmapākavān /
kaphāttīvro guruḥ snigdhaḥ kaṇḍūmānkaṭhino 'lparuk

kṛṣṇaḥ sphoṭāvṛtaḥ piṇḍoṃ vṛddhiliṅgaśca raktataḥ /
kaphavanmedasāṃ vṛddhirmṛdutālaphalopamaḥ

mūtradhāraṇaśīlasya mūtrajastatra gacchataḥ /
alobhaḥ pūrṇadhṛtimānkṣobhaṃ yāti saranmṛdu

mūtrakṛcchramadhastācca valayaḥ phalakoṣayoḥ /
vātakopibhisahāraiḥ śītatoyāvagāhanaiḥ

viṇmūtradhāraṇāccaiva viṣamāṅgaviceṣṭanaiḥ /
kṣobhitaiḥ kṣobhitaujāśca kṣīṇāntardehino yadā

pavano viguṇībhūya śoṇitaṃ tadadhonayet /
kuryāttatkṣaṇasandhistho granthyābhaḥ śvayathustadā

upekṣyamāṇasya ca gulmavṛddhimādhmānarugvai vividhāśca rogāḥ /
supīḍito 'ntaḥ svanavān prayāti pradhmāpayanneti punaśca mūrdhni

raktavṛddhirasādhye 'yaṃ vātavṛddhisamākṛtiḥ /
rūkṣakṛṣṇāruṇaśirā ūrṇāvṛtagavākṣavat

vāto 'ṣṭadhā pṛthadauṣaiḥ saṃspṛṣṭairnicayaṃ gataḥ /
ārtavasya ca doṣeṇa nārīṇāṃ jāyate 'ṣṭamaḥ

jvaramūrchātisāraiśca vamanādyaiśca karmabhiḥ /
karśito balavānyāti śītārtaśca bubhukṣitaḥ

yaḥ pibatyannapānāni laṅghanaplāvanādikam /
sevate hīnasaṃjñābhirarditaḥ samudīrayan

snehasvedāvanabhyasya śoṣaṇaṃ vā niṣevayet /
śuddho vā suddhihānirvā bhajeta spandanāni vā

vātolbaṇāstasya malāḥ pṛthakcaiva hi te 'thavā /
sarvo raktayuto vātāddehasnoto 'nusāriṇaḥ

ūrdhvādhomārgamāvṛtya vāyuḥ śūlaṃ karoti vai /
sparśopalabhyaṃ gulmotthamuṣṇaṃ granthisvarūpiṇam

karṣaṇātkaphaviḍghātairmārgasyāvaraṇena vā /
vāyuḥ kṛtāśrayaḥ koṣṭhe raukṣyātkāṭhinyamāgataḥ

svatantraḥ svāśraye duṣṭaḥ paratantraḥ parāśraye /
tataḥ piṇḍakavacchleṣmā malasaṃsṛṣṭa eva ca

gulama ityucyate bastinābhihṛtpārśvasaṃśrayaḥ /
vātajanye śiraḥ śūlajvara plīhāntrakūjanam

vedhaḥ sūcyeva viḍbhraṃśaḥ kṛcchre mūtraṃ pravartate /
gātre mukhe pade śothaḥ hyagnimāndyaṃ tathaiva ca

rūkṣakṛṣṇatvagāditvaṃ calatvādanilasyaca /
anirūpitasaṃsthāno vividhāñjanayedvyathām

pipīlikāvyāpta iva gulmaḥ sphurati nudyate /
pittāddāhāmlakau mūrchā viḍbhedaḥ svedatṛḍjvarāḥ

hāridrayaṃ sarvagātreṣu gulmācchothasya darśanam /
hīyate dīpyate śleṣmā svasthānaṃ dahatīvaca

kaphātstaimityamaruciḥ sadanaṃ śirasi jvaraḥ /
pīnasālasyahṛllāsau śuklakṛṣṇatvagāditā

gulmo gabhīraḥ kaṭhino gururgarbhasthabālavat /
svasthānasthā adhāvantastata evātra mārakāḥ

prāyastu yattaddvandvotthā gulmāḥ saṃsṛṣṭamaithunāḥ /
sarvajastīvrarugdāhaḥ śīghrapākī ghanonnataḥ

so 'sādhyo raktagulmastu striyā eva prajāyate /
ṛtau yā caiva śūlārtā yati vā yonirogiṇī

sevate vānilāṃśca strī kruddhastasyāḥ samīraṇaḥ /
nirudhyātyārtavaṃ yonyāṃ pratimāsaṃ vyavasthitam

sukṣau karoti tadgarbhe liṅgamāviṣkaroti ca /
hṛllāsadauhṛdastanyadarśanaṃ kāmacāritā

krameṇa vāyoḥ saṃsargātpittaṃ yoniṣu sañcayam /
raktasya kurute tasyā vātapittoktagulmajān

garbhāśaye ca sutarāṃ śūlāṃścaivāsṛgāśraye /
yonistrāvaśca daurgandhyaṃ bhūyaḥ syandanavedane

kadāpi garbhavadgulmaḥ sarve te ratisambhavāḥ /
pākañcireṇa bhajate naidhate vidradhiḥ punaḥ

pacyate śīghramatyarthaṃ duṣṭaraktāśrayastu saḥ /
ataḥ śīghraṃ vidāhitvādvadradhiḥ so 'bhīdhīyate

gulmāntāraśraye bastidāhaśca plīhavedanā /
agnivarṇabalabhraṃśo vegānāṃ vā pravartanam

ato viparyaye bāhyakoṣṭhāṅgeṣu ca nātiruk /
vaivarṇyamatha vā kāso bahirunnatatādhikam

sāṭopamatyugrarujamādhmānamudare bhṛśam /
ūrdhvādho vātarodhena tamānāhaṃ pracakṣate

dhanaścāṣṭhyupamo granthilo 'ṣṭhīlātu samunnatā /
samastāliṅgasaṃyuktaḥ pratyaṣṭhīlā tadākṛtiḥ

pakvaśayodbhavo 'pyevaṃ vāyustīvrarujāśrayāt /
udgārabāhulyapurīṣabandhatṛptyakṣamatvāntravikūjanāni

ācopamādhmānamapaktiśaktiḥ āsannagulmasya bhavecca cihnam