Garuda Purana · Chapter 1.146
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhāratādivarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 146
dhanvantariruvāca /
sarvaroganidānañca vakṣye suśruta tattvataḥ /
ātreyādyairmunivarairyathā pūrvamudīritam
rogaḥ pāpmā jvaro vyādhirvikāro duṣṭa āmayaḥ /
yakṣmātaṅkagadā bādhāḥ śabdāḥ paryāyavācinaḥ
nidānaṃ pūrvarūpāṇi rūpāṇyupaśayastathā /
saṃprāptiścaiti vijñānaṃ rogāṇāṃ pañcadhā smṛtam
nimittahetvāyatanapratyayotthānakāraṇaiḥ /
nidānamāhuḥ paryāyaiḥ prāgrūpaṃ yena lakṣyate
utpitsurāmayo doṣaviśeṣeṇānadhiṣṭhitaḥ /
liṅgamavyaktamalpatvādvyādhīnāṃ tadyathāyatham
tadeva vyaktatāṃ yātaṃ rūpamityabhidhīyate /
saṃsthānāṃ vyañjanaṃ liṅgaṃ lakṣaṇaṃ cihnamākṛtiḥ
hetuvyādhiviparyastaviparyastārthakāriṇām /
auṣadhānnavihārāṇāmupayogaṃ sukhāvaham
vidyādupaśayaṃ vyādheḥ sa hi sātmyamiti smṛtaḥ /
viparīto 'nupaśayo vyādhyasātmyetisaṃjñitaḥ
yathā duṣṭena doṣeṇa yathā cānuvisarpatā /
nirvṛttirāmayasyāsau saṃprāptirabhidhīyate
saṃkhyāvikalpaprādhānyabalakālaviśeṣataḥ /
sā bhidyate yathātraiva vakṣyante 'ṣṭau jvarā iti
doṣāṇāṃ samavetānāṃ vikalpośāṃśakalpanā /
svātantryapāratantryābhyāṃ vyādheḥ prādhānyamādiśet
hetvādikārtsnyāvayavairbalābalaviśeṣaṣaṇam /
naktandinārdhabhuktāṃśairvyādhikālo yathāmalam
iti prokto nidānārthaḥ sa vyāsenopadekṣyate /
sarveṣāmeva rogāṇāṃ nidānaṃ kupitā malāḥ
tatprakopasya tu proktaṃ vividhāhitasevanam /
ahitastrividho yogastrayāṇāṃ prāgudāhṛtaḥ
tiktoṣaṇakaṣāyāmlarūkṣāpramitayojanaiḥ /
dhāvanodīraṇaniśājāgarātyuccabhāṣaṇaiḥ
kriyābhiyogabīśokacintāvyāyāmamaithunaiḥ /
grīṣmāhorātrabhuktyante prakupyati samīraṇaḥ
pittaṃ kaṭvālatīkṣṇoṣṇakaṭukrodhavidāhibhiḥ /
śaranmadhyāhnarātryardhavidāhasamayeṣu ca
svādvamlalavaṇasnigdhagurvabhiṣyandiśītalaiḥ /
āsyāsvapnasukhājīrṇadivāsvapnādibṛṃhaṇaiḥ
pricchardanādyayogena bhuktānnasyāpyajīrṇake /
pūrvāhne pūrvarātre ca śleṣmā vakṣyāmi saṅkarān
miśrībhāvātsamastānāṃ sannipātastathā punaḥ /
saṃkīrṇājīrṇaviṣamaviruddhādyaśanādibhiḥ
vyāpannamadyapānīyaśuṣkaśākāmamūlakaiḥ /
piṇyākamṛtyavasarapūtiśuṣkakṛśamiṣaiḥ
doṣatrayakaraistaistaistathānnaparivartataḥ /
dhātorduṣṭātpuro vātāddvigrahāveśaviplavāt
duṣṭāmānnairatiślaiṣmagrahairjanmarkṣapīḍanāt /
mithyāyogācca vividhātpāpānāñca niṣevaṇāt /
strīṇāṃ prasavavaiṣamyāttathā mithyopacārataḥ
pratirogamiti kruddhā rogavidhyanugāminaḥ /
rasāyanaṃ prapadyāśu doṣā dehe vikurvate
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0