ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.112

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે બૃહદૃ નીતિસારે એકાદશોત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 112
સૂત ઉવાચ ।
ભૃત્યા બહુવિધા જ્ઞેયા ઉત્તમાધમમધ્યમાઃ ।
નિયોક્તવ્યા યથાર્હેષુ ત્રિવિધેષ્વેવ કર્મસુ

ભૃત્યે પરિક્ષણં વક્ષ્યે યસ્યયસ્ય હિ યો ગુણઃ ।
તમિમં સંપ્રવક્ષ્યામિ યે યથાકથિતં કિલ

યથા ચતુર્ભિઃ કનકં પરીક્ષ્યતે નિઘર્ષણચ્છેદનતાપતાડનૈઃ ।
તથા ચતુર્ભિર્ભૃતકં પરીક્ષયેદ્વતેન શીલેન કલેન કર્મણા

કુલશીલગુણોપેતઃ સત્યધર્મપરાયણઃ ।
રૂપવાન્સુપ્રસન્નશ્ચ કોશાધ્યક્ષો વિધીયતે

મૂલ્યરૂપપરીક્ષાકૃદ્ભવે દ્રત્નપરીક્ષકઃ ।
બલાબલપરિજ્ઞાતા સેનાધ્યક્ષો વિધીયતે

ઇઙ્ગિતાકારતત્ત્વજ્ઞો બલવાન્ પ્રિયદર્શનઃ ।
અપ્રમાદી પ્રમાથી ચ પ્રતીહારઃ સ ઉચ્યતે

મેધાવી વાક્પટુઃ પ્રાજ્ઞઃ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વશાસ્ત્રસમાલોકી હ્યેષ સાધુઃ સ લેખકઃ

બુદ્ધિમાન્મતિમાંશ્ચૈવ પરચિત્તોપલક્ષકઃ ।
ક્રૂરો યથોક્તવાદી ચ એષ દૂતો વિધીયતે

સમસ્તસ્મૃતિશાસ્ત્રજ્ઞઃ પણ્ડિતો ઽથ જિતેન્દ્રિયઃ ।
શૌર્યવીર્યગુણોપેતો ધર્માધ્યક્ષો વિધીયતે

પિતૃપૈતામહો દક્ષઃ શાસ્ત્રજ્ઞઃ સત્યવાચકઃ ।
શુચિશ્ચ કઠિનશ્ચૈવ સૂપકારઃ સ ઉચ્યતે

આયુર્વેદકૃતાભ્યાસઃ સર્વેષાં પ્રિયદર્શનઃ ।
આયુઃ શીલગુણોપેતો વૈદ્ય એવ વિધીયતે

વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞો જપહમપરાયણઃ ।
આશીર્વાદપરો નિત્યમેષ રાજપુરોહિત

લેખકઃ પાઠકશ્ચૈવ ગણકઃ પ્રતિરોધકઃ ।
આલસ્યયુક્તશ્ચૈદ્રાજા કર્મ સંવર્જયેત્સદા

દ્વિજિહ્વમુદ્વેગકરં ક્રૂરમેકાન્તદારુણમ્ ।
ખલસ્યાહેશ્ચ વદનમપકારાય કેવલમ્

દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યો વિદ્યયાલઙ્કૃતો ઽપિસન્ ।
મણિના ભૂષિતઃ સર્પઃ કિમસૌ ન ભયઙ્કરઃ

અકારણવિષ્કૃતકોપધારિણઃ ખલાદ્ભયં કસ્ય ન નામ જાયતે ।
વિષં મહાહેર્વિષમસ્ય દુર્વચઃ સદુઃ સહં સન્નિપતેત્સદા મુખે

તુલ્યાર્થં તુલ્યસામર્થ્યં મર્મજ્ઞં વ્યવસાયિનમ્ ।
અર્ધરાજ્યહરં ભૃત્યં યો હન્યાત્સ ન હન્યતે

શૂરત્વયુક્તા મૃદુમન્દવાક્યા જિતેન્દ્રિયાઃ સત્યપરાક્રમાશ્ચ ।
પ્રાગેવ પશ્ચાદ્વિપરી તરુપા યે તે તુ ભૃત્યા ન હિતા ભવન્તિ

નિરાલસ્યાઃ સુસન્તુષ્ટાઃ પ્રતિબોધકાઃ ।
સુખદુઃ ખસમા ધીરા ભૃત્યા લોકેષુ દુર્લભાઃ

ક્ષાન્તિસ્તયવિહીનશ્ચ ક્રૂરબુદ્ધિશ્ચ નિન્દકઃ ।
દામ્ભિકઃ કપટી ચૈવ શઠશ્ચ સ્પૃહયાન્વિતઃ ।
અશક્તો ભયભીતશ્ચ રાજ્ઞા ત્યક્તવ્ય એવ સઃ

સુસન્ધાનાનિ ચાસ્ત્રાણિ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
દુર્ગે પ્રવેશિતવ્યાનિ તતઃ શત્રું નિપાતયેત્

ષણ્માસમથ વર્ષં વા સન્ધિં કુર્યાન્નરાધિપઃ ।
પશ્યન્સઞ્ચિતમાત્માનં પુનઃ શત્રું નિપાતયેત્

મૂર્ખાન્નિયોજયેદ્યસ્તુ ત્રયો ઽપ્યેતે મહીપતેઃ ।
અયશશ્ચાર્થનાશશ્ચ નરકે ચૈવ પાતનમ્

યત્કિઞ્ચિત્કુરુતે કર્મ શુભં વા યાદિ વાશુભમ્ ।
તેન સ્મ વર્ધતે રાજા સૂક્ષ્મતો ભૃત્યકાર્યતઃ

તસ્માદ્ભૂમીશ્વરઃ પ્રાજ્ઞં ધર્મકામાર્થસાધને ।
નિયોજ યેદ્ધિસતતં ગોબ્રાહ્મણહિતાય વૈ