Garga Samhita · Chapter 6.22

dvārakākhaṇḍaḥ - dvāviṃśo'dhyāyaḥ
sudāmāvipropākhyānam -
śrīnārada uvāca -
śrīkṛṣṇasya sakhā kaścit sudāmā nāma brāhmaṇaḥ /
sa uvāsa svapuryāṃ tu satyā ca bhāryayāvṛtaḥ

virakto dhanahīnaśca vedavedāṃgapāragaḥ /
samānaśīlayā pat‍nyā cakre vṛttimayācitām

sa kadācit priyāṃ prāha sīdamānāṃ daridrataḥ /
śrīkṛṣṇo dvārakānātho mitraṃ mama pativrate

mayā tenāpi paṭhitā vidyā sāndīpanergṛhe /
punarna dṛṣṭaḥ śrīkṛṣṇo bhojavṛṣṇyandhakeśvaraḥ

trailokyanātho bhagavān duḥkhahā dīnavatsalaḥ /
iti śrutvā vacastasya śuṣkavaktrā pativratā

jīrṇavastradharā dīnā patiṃ prāha bubhukṣitā /
yadi brahman nanu hariḥ sakhā te kamalāpatiḥ

bubhukṣitaḥ kathaṃbhūto jīrṇakarpaṭadhāraṇaḥ /
dvārakāyāṃ janā gatvā dṛṣṭvā sākṣācchrīyaḥ patim /
dhanayuktāḥ samāyānti tasmātvaṃ gantumarhasi

sudāmovāca -
sarveṣāṃ śikṣako'haṃ tvaṃ tasmai śikṣāṃ pradāsyasi /
viprasya viduṣo bhikṣā dhanaṃ prakathitaṃ priye

priyovāca -
sakhātu śrīpatiryasya nātidūre pravarttate /
tamupehi sa te duḥkhaṃ dāridryaṃ nāśayiṣyati

gatā avasthā mama te duḥkhadāridrya bhuṃjatoḥ /
dātuḥ kṛpānidheḥ kānta mitratāyāśca kiṃ phalam

sudāmovāca -
vidhinā likhitaṃ bhāgyaṃ tattathaiva bhaviṣyati /
yātāyātena kiṃ bhadre harerdhyānaṃ karomyaham

yad‍dvāri deśe rājāno devagandharvakinnarāḥ /
ājñāṃ vinā na yāsyanti dīnasya mama kā kathā

priyovāca -
vinājñāṃ naiva yāsyanti devagandharvakinnarāḥ /
antaryāmī hariḥ śīghraṃ dūtaistvāmāhvayiṣyati

vipra uvāca -
dayālurīdṛśaḥ kṛṣṇo parantu śrṛṇu bhāmini /
vipattikāle mitrasya na gacched gṛhamuttamam

kathaṃ tu yācanāṃ kurve cirād‍dṛṣṭvā svakaṃ priyam /
nirlobhāttu bhavet prītiryācanāttu gamiṣyati

priyovāca -
duḥkhadāridryaharaṇaṃ śrīharedarśanaṃ kuru /
yācanā naiva kartavyā sa te'rthaṃ bahu dāsyati /
evaṃ tu priyayā vipro bahudhaivaṃ prabhāṣitaḥ

ayaṃ hi paramo lābhaḥ kṛtvā mitrasya darśanam /
upāyanaṃ tu kiṃ dāsye lajjito'haṃ daridrataḥ

ityuktvā sā gatā śīghraṃ parageha tadā satī /
taṇḍulāṃścaturo muṣṭin yācitvā svagṛhaṃ yayau

jīrṇakarpaṭakhaṇḍe ca baddhvā tān pataye dadau

tato gṛhītvā pṛthukāṃśca taṇḍulān
kucailadhārī malinaśca durbalaḥ /
jagāma kṛṣṇasya purīṃ śanaiḥ śanai-
rbrahmaṇyadevaṃ manasā ca saṃsmaran

sottīrya sindhumuḍupena dadarśa tatra
śrīdvārakāṃ haripuriṃ kanakairvicitrām /
śreṇīsabhāvividhadurgagṛhaiḥ patākaiḥ
śrṛṃgāṭakairatibalairyadubhiśca guptām

dṛṣṭvā kṛṣṇapurīṃ vipro janānāpṛchya śrīhareḥ /
śrīmandiraṃ tu kutrāste sarve vadata sāmpratam

iti śrutvā mādhavasya bhavanānāñca rakṣakāḥ /
ucuste vartate kṛṣṇaḥ sarveṣu mandireṣu ca

ityupaśrutya sadanaṃ praviśyaikatamaṃ dvijaḥ /
brahmānandaṃ gataḥ kṛṣṇaṃ paryaṃkasthaṃ vilokya ca

sakhāyamāgataṃ jñātvā sahasotthāya mādhavaḥ /
dorbhyāṃ militvā cānyonyaṃ premṇā hyaśrukalākulaḥ

svarṇapātreṇa tasyāpi pādau prakṣyālya tajjalam /
gṛhītvā śirasā taṃ tu paryaṃka upaveśya ca

arcanaṃ kṛtavān gandha-candanāgurukuṃkumaiḥ /
pakvānnairdhūpadīpaiśca madhuparkairvidhānataḥ

paścādāvedya tāmbūlaṃ gāñca svāgatamabravīt /
vṛddhaṃ kucailaṃ malinaṃ durbalaṃ śvetamūrddhajam

mitravindā paryacara-dvyajanena smitānvitā /
śrīkṛṣṇasya priyāḥ sarvā vismitā jahasustadā

ucuḥ parasparaṃ nāryaḥ prekṣya vipraṃ samarcitam /
bhikṣuṇā hyavadhūtena kimanena kṛtaṃ tapaḥ

yena trailokyanāthena satkṛtaścāgrajo yathā /
etasminnantare tau dvau kathayāñcakratuḥ kathāḥ /
pūrvā gurukule jātā hastau gṛhya parasparam

śrīkṛṣṇa uvāca -
śrṛṇu brahman prapaṭhitā sarvavidyā tvayā mayā /
gurave dakṣiṇāṃ datvā punastvaṃ naiva dṛśyase

ahaṃ tu dvārakāṃ yāto jarāsandhabhayāt sakhe /
kutra sthale tava vibho nivāso vada me khalu

kadācidindhanārthe vai gurudāraiḥ praṇoditāḥ /
vidyārthino vayaṃ sarve vanaṃ jagmurbhayaṃkaram

vipattirabhavat tatra vātavarṣabhayaṃkarī /
ravirastaṃ gato rātryāmandhakāro'bhavanmahān

sarvaṃ jalamayaṃ jātaṃ sthalaṃ naiva tu dṛśyate /
vayaṃ parasparaṃ sarve gṛhītakarapaṃkajā

vidyutprakāśe paśyanto dikṣu sarvāsu babhramuḥ /
tataḥ sūryodaye jāte guruḥ sāndīpanirmahān

jale śiṣyāṃśca śītārtān vanaṃ gatvā dadarśa ha /
jalāt sarvān sthale kṛtvā gururaśrupariplutaḥ

uvāca bālakā yūyamasmadājñāparāyaṇāḥ /
preṣṭhastu prāṇināmātmā tamanādṛtya matparāḥ

tasmād‌bhavad‌bhyaḥ santuṣṭo varaṃ dāsyāmi durlabham /
bhavatāṃ cāpi sarvatra pūrṇāḥ santu manorathāḥ

vedaśāstrapurāṇāni kaṇṭhasthāni bhavantu hi /
tasmād‍gurośca kṛpayā pūrṇo'haṃ sarvasaukhyataḥ

sudāmovāca -
devadeva gurustvaṃ tu koṭibrahmāṇḍanāyakaḥ /
śrīpatestasya guruṣu vāso'tyantaviḍambanam

tataḥ sudāmā viprastu kṛṣṇāya paramātmane /
pṛthukām̐staṇḍulān rājan na prāyacchadavāṅ‍mukhaḥ

sarvātmā bhagavāṃstasya jñātvā''gamanakāraṇam /
nāyaṃ viprastu śrīkāmo muktyarthaṃ māṃ tu sevate

bhāryāṃ pativratā duḥkhāddhanāśāṃ cāsya kurvatī /
tasmāddhanaṃ kathaṃ dāsye adātrośca tayoraham

iti bruvan punarjñātvā hetormama sa taṇḍulān /
pragṛhya gatavānatra lajjayā naiva dāsyati

tasmāttu yācanāṃ kurve viditvaivaṃ vaco'bravīt

kṛṣṇa uvāca -
gṛhān madarthe bhavatā kimānītamupāyanam /
aṇvapyupāhṛtaṃ yacca bhaktyā bhūri bhaviṣyati

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati /
tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ

itthamābhāṣya bhagavānadātuśca dvijanmanaḥ /
cīrakhaṇḍāttaṇḍulāṃśca jahāra kimidaṃ svayam

etattvayopanītaṃ me sakhe paramaprīṇanam /
viśvaṃ māṃ tarpayiṣyanti brahmannete ca taṇḍulāḥ

īdṛśā gokule bhuktāḥ śreṣṭhāḥ pṛthukataṇḍulāḥ /
mātrā yaśodayā dattāḥ punastānnaiva dṛṣṭavān

ityekamuṣṭi jagdhvā ca bhūmijāṃ sampadaṃ dadau /
dvitīyāṃ jagdhumārebhe dātuṃ pātālasampadām

tāvadvakṣasthalācchrīghaṃ jagṛhe śrīḥ karaṃ hareḥ /
aparādhādvinā nātha kathaṃ māṃ tyaktumicchasi

etāvatā'laṃ śrīkṛṣṇa śakratulyo dvijo bhavet /
dvijena nirdhanenāpi na jñātaṃ tad‌rahasyakam

sampūrṇañca dhanaṃ prāptaṃ svagṛhe viṣṇumāyayā /
uṣitvā rajanīmekāṃ bhuktvā pītvā sukhaṃ gataḥ

śvobhūte svagṛhān gantuṃ kṛṣṇaṃ natvā mano dadhe /
sa cājñapto bhagavatā vanditaḥ parirambhitaḥ

yācanā na kṛtā tena vrīḍitaḥ svagṛhān yayau /
brahmaṇyatā mayā dṛṣṭā vipradevasya śrīpateḥ

ahaṃ daridraḥ kṛṣṇasya bāhubhyāṃ parirambhitaḥ /
priyājuṣṭe ca paryaṃke bhrāteva sthāpito dvijaḥ

vījito vyajanenāpi rukmiṇyā satyabhāmayā /
nirddhanastu dhanaṃ labdhvā śrīpatiṃ naiva saṃsmaret

itthaṃ karuṇayā mahyaṃ dhanaṃ kṛṣṇo na dattavān /
itthaṃ vicārayan gacchan saṃsmaranbrāhmaṇīṃ ruṣā

gṛhāṇa dhanakoṭiñca gṛhaṃ gatvā bravīmyaham /
brahmaṇyadevo dātā ca śrīkṛṣṇo'yaṃ mayā śrutaḥ

pratyakṣadṛṣṭaḥ kṛpaṇo garvito dhanapūritaḥ /
śāpaṃ dāsye kathaṃ mitre dhanalobhādahaṃ vṛthā

yādṛśī me kṛtā prītistādṛśīṃ prāpayiṣyati /
pitarāvasya kaṃsena kārāgare kṛtau purā

kṛṣṇastu nandasadane paragehe ca varddhitaḥ /
sa dāsyati kathaṃ dravyaṃ dhanayukto'pi nirdhanaḥ

rat‍naiḥ prapūritān gehān dṛṣṭvā vāñchāṃ na kārayet /
lalāṭe likhitaṃ yadyanna tannyūnaṃ bhaviṣyati

iti saṃkathayan vipro nijapuryantike gataḥ /
suvarṇadurgasaṃyuktāṃ kapāṭadhvajamaṇḍitām

toraṇaiḥ kalaśaiścitraiḥ prāsādaiḥ sujanairvṛtām /
dvārakāmiva śobhāḍhyāṃ sarvarat‍naiḥ prapūritām

dṛṣṭvā viprastu kimidaṃ kasya sthānamiti bruvan /
rathyāṃ rathyāṃ bhramantaṃ taṃ pratyagṛhṇan striyo narāḥ

nāgacchantaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā kiṃkaryaḥ kiṃkarāstathā /
svāminyai kathayāmāsuḥ śrutvā sā vismayaṃ gatā

bhartāramāgataṃ śrutvā pat‍nī sambhramasaṃyutā /
niścakrāmālayāttūrṇaṃ sākṣācchrīriva rūpiṇī

brāhmaṇī śibikārūḍhā dāsīdāsagaṇairvṛtā /
bhramantamagrahīdvipraṃ darśayitvā svakaṃ mukham

dṛṣṭvā sphurantīṃ taruṇīñca bhāryāṃ
svarṇāmbarai rat‍navibhūṣaṇāḍhyām /
yathendirāṃ rūpavatīṃ vimāne
mudānvitaḥ kṛṣṇakṛpāñca mene

nijagehaṃ tayā yuktaḥ śrīkṛṣṇabhavanopamam /
bhojanairdravyarat‍naiśca paryaṃkavyajanāsanaiḥ

vitānaiḥ svarṇapātraiśca toraṇaiḥ samalaṃkṛtam /
dṛṣṭvā kṛṣṇasya kṛpayā sudāmā taruṇo'bhavat

bubhuje'lampaṭo vipraḥ samṛddhiṃ svāmahaitukīm /
manasā jāyayā tyakṣyañjñānavairāgyabhaktitaḥ

cakāra tarkanāṃ vipraḥ kuto mama samṛddhayaḥ /
datta brahmaṇyadevena devānāmapi durlabhāḥ

īdṛśīṃ sampadaṃ datvā nāvocat kimapi svayam /
mama taṇḍulamuṣṭiñca prītyā pratyagrahīddhariḥ

tasya sakhyañca dāsyañca bhūyānme janmajanmani /
tatpadāmburuhadhyānāt tariṣye'haṃ bhavārṇavam

vicintya cetthaṃ manasā sudāmā
pat‍nyāvṛtaḥ kṛṣṇapadāravinde /
manaśca kṛtvā dhanameva viprān
datvā harerdhāma paraṃ jagāma

etacchrīkṛṣṇadevasya caritaṃ śrṛṇuyānnaraḥ /
dāridryānmucyate śīghraṃ bhakto bhagavato bhavet

śrīdvārakāyā nṛpa khaṇḍameta-
nmayā tavāgre kathitaṃ supuṇyam /
kīrtiṃ kulaṃ bhaktimatīva muktiṃ
dadāti rājyañca sadaiva śrṛṇvatām

iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde
sudāmavipropākhyānavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ

hariḥ ॐ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu //
vargaḥ :garga saṃhitā