Garga Samhita · Chapter 10.17

aśvamedhakhaṇḍaḥ - saptadaśo'dhyāyaḥ
strīrājyavijayam -
garga uvāca -
athāniruddhasya hayo vimukto
yadupravīraiśca mahojjvalāṃgaḥ //
uśīnarādvīravarānprapaśya-
nvinirgataḥ so'pi śanaiḥ śanaiśca

evaṃ sa vicaran‌ rājan‌ rāṣṭre rāṣṭre hayottamaḥ //
nṛpaiśca bahubhī rājangṛhītaśca vimocitaḥ

iṃdranīlaṃ jitaṃ śrutvā tathā hemāṃgadaṃ nṛpam //
nṛpāścānye maṇḍaleśāḥ prāptaṃ na jagṛhurhayam

vīrahīnānbahūndeśānvilokya turagottamaḥ //
yadṛcchayā nṛpaśreṣṭha strīrājyaṃ tu jagāma ha

rājanyakanyā kācidvai surūpā nāma sundarī //
rājyaṃ sā kurute svairaṃ rājā tatra na jīvati

tatra deśe striyaṃ prāpya yastāṃ bhajati kāmataḥ //
ūrdhvaṃ saṃvatsarād‌rājanna kadāpi sa jīvati

tatpure turago gatvā hyudyāne puṣpasaṃkule //
lavaṃgalatikavṛnde svelāgaṃdhasamākule

pakṣibhirmadhupairghuṣṭe sthito'bhūcciṃciṇītale //
dadṛśuḥ strījanāḥ sarve śyāmakarṇaṃ manoharam

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā drṣṭuṃ samāgatāḥ //
hayaṃ dṛṣṭvā striyo gatvā svāminīmavadannṛpa

śrutvā rājñī rathe sthitvā chatracāmaravījitā //
nārīkoṭisamāyuktā hayaṃ drṣṭuṃ samāyayau

aśvaṃ dṛṣṭvā ca tatpatraṃ vācayitvā ruṣānvitā //
punaḥ pure hayaṃ baddhvā yuddhaṃ kartuṃ mano dadhe

kāścinnāryo gajārūḍhā rathārūḍhāḥ samāyayuḥ //
hayārūḍhāstathā kāściddaṃśitāḥ śastrasaṃyutāḥ

tāḥ sarvā kupitā vīkṣya śastravarṣaṃ prakurvatīḥ //
āgato hyaniruddhastu hemāṃgadamuvāca ha

aniruddha uvāca -
rājannetāśca kā nāryo yuddhaṃ kartuṃ samāgatāḥ //
vistareṇāpi kathaya yena me syācchivaṃ tviha

hemāṃgada uvāca -
atra deśe ca kurute rājñī rājyaṃ nṛpeśvara //
na jīvati nṛpo rājye tasmātstrībhiḥ samanvitā

hayaṃ gṛhītvā te sā ca saṃgrāmaṃ kartumāgatā //
iti śrutvāniruddhastu rājānamidamabravīt

aniruddha uvāca -
kasmātstrī kurute rājyaṃ rājā kasmānna jīvati //
etāṃ vistarato vārtāṃ yattvaṃ jānāsi tadvada

iti tadvākyamākarṇya rājā hemāṃgado'bravīt //
saṃsmaran yājñavalkyasya svagurośca padāṃbujam

yādaveṃdra purāvṛttaṃ yājñavalkyamukhācchrutam //
caṃpakāyāṃ mayā pūrvaṃ kathayiṣyāmi tacchṛṇu

purā kṛtayuge rājannatra deśe babhūva ha //
nārīpāla iti khyāto rājā tu maṃḍaleśvaraḥ //

tasyāsīnmohinī bhāryā siṃhaladvīpasaṃbhavā //
padminī haṃsagamanā pūrṇacaṃdranibhānanā

tasyāḥ sauṃdaryajaladhau magno bhūtvā mahīpatiḥ //
aharniśamavijñāya reme tāṃ śatavatsaraiḥ

na cākāra prajānāṃ vai nyāyaṃ kāmena mohitaḥ //
tadā sarvāḥ prajā rājanbabhūvurduḥkhapīḍitāḥ

prajānāṃ kadanaṃ vīkṣya mohinī nṛpavallabhā //
nyāyaṃ cakāra sarvāsāṃ svaśaktyā yādaveśvara

ekadā taṃ nṛpaṃ drṣṭumaṣṭāvakro mahāmuniḥ //
ājagāma nṛpasyāpi prāptaścāṃtaḥpure kila

tamāgataṃ muniṃ dṛṣṭvā nṛpaḥ strīlagnamānasaḥ //
vijahāsa kurupo'yaṃ kasmātprāpta iti bruvan

tato ruṣā muniḥ prāha śṛṇu mūḍha napuṃsaka //
munīnāṃ strījito bhūtvāpamānaṃ kiṃ kariṣyasi

tvaddeśe ca sadā rājyaṃ nāryaḥ kurvantu nityaśaḥ //
na jīvati nṛpo rājye tasmād‌gaccha tvamālayāt

atra deśe striyaṃ prāpya yastāṃ bhajati nityaśaḥ //
sa tu saṃvatsarāṃte vai na jīvati na saṃśayaḥ

garga uvāca -
ityuktvā svāśramaṃ so'pi prayayau munisattamaḥ //
gate munau nṛpastatra klībo'bhūttasya śāpataḥ

sarvaṃ munikṛtaṃ jñātvā garhayāmāsa bhūpatiḥ //
ātmānamātmanā caiva sa dīno duḥkhaduḥkhitaḥ

nārīpāla uvāca -
kiṃ kṛtaṃ maṃdabhāgyena strījitena mayā hyaho //
munīnāṃ pūjanaṃ tyaktvā tathā nirayayāyinam

adya māṃ pāpinaṃ duṣṭaṃ yamadūtairvilokitam //
dṛṣṭvā vaitaraṇīyogyaṃ kaḥ pratāpātpramokṣyati

ityuktvā sa gṛhaṃ tyaktvā vicacāra vane vane //
bhajanvimuktidaṃ viṣṇuṃ lebhe cāṃte hareḥ padam

atra deśe ca rājāno rājyaṃ śāpabhayānvitāḥ //
na kariṣyaṃti nāryyaśca kariṣyaṃti na saṃśayaḥ

śrīgarga uvāca -
evaṃ tayoḥ kathatornāryaḥ kruddhāḥ samāgatāḥ //
vyamuṃcandhanuṣairbāṇānpuṃścalyaḥ krodhapūritāḥ

tāḥ strīrvīkṣyāniruddhastu vismito'bhūd‌bhayānvitaḥ //
kathaṃ kariṣye yuddhaṃ vai strībhiḥ sārddhamiti bruvan

tadaiva tasya nikaṭe surūpā maṃḍaleśvarī //
strībhiḥ prāptā cāniruddhaṃ dṛṣṭvā vacanamabravīt

rājñyuvāca
tiṣṭha tiṣṭha raṇe vīra kuru yuddhaṃ mayā saha //
senāyuktastathāpi tvaṃ kiṃ śocasi vṛthā raṇe

ahaṃ tvāṃ māninaṃ jitvā pradhane vṛṣṇibhiryutam //
krīḍāmṛgaṃ kariṣyāmi madanajvarapīḍitā

iti tasyā vacaḥ śrutvāniruddho bhayavihvalaḥ //
pratyāha dīnayā vācā sarvavinmaṃḍaleśvarīm

turagaṃ kṛṣṇacaṃdrasya sarvadevadeveśvarasya ca //
mahyaṃ prayaccha he rājñi kratorarthe tu svecchayā

nāhaṃ kariṣye yuddhaṃ vai tvayā sārddhaṃ varānane //
gaccha dvārāvatīṃ tasmāddarśanārthaṃ hareśca vai

yannāmasmaraṇād‌bhadre naro yāti kṛtārthatām //
tasya vai darśanasyāpi phalaṃ kiṃ kathayāmi te

iti sā cāniruddhena bodhitā nipuṇena vai //
pūrvavārtāṃ smarantyāha brahmāṇaṃ mohinī yathā

surūpovāca
ahaṃ purābhavaṃ deva svarveśyā pūrvajanmani //
mohinī nāma vikhyātā kaṃjāṃgā kaṃjalocanā

ekadā haṃsayānena vrajaṃtaṃ padmasaṃbhavam //
dṛṣṭvā tannikaṭe gatvā bhaja māmityuvāca ha

yadā na jagṛhe brahmā śāpaṃ datvā tadā hyaham //
gatvā kakudmatītīre cakāra duṣkaraṃ tapaḥ

tapasā toṣito brahmā tapo'nte ca samāgataḥ //
tapasvinīṃ prasannātmā varaṃ brūhītyuvāca ha

tacchrutvā mohinī prāha devadeva namo'stu te //
varaṃ varaya lokeśa dīnāṃ māṃ tapasi sthitām

yadi māṃ tvaṃ na gṛhṇāsi duḥkhitāṃ śaraṇāgatām //
tadā roṣeṇa tyakṣyāmi tapasā ca kṛśāṃ tanum

iti śrutvā vidhiḥ prāha śokaṃ mā kuru bhāmini //
anyajanmani te bhadre bhaviṣyati manorathaḥ

ahaṃ pautro bhaviṣyāmi dvārakāyāṃ hareśca vai //
suvarṇaścāniruddhākhyaḥ strīrājye tvaṃ bhaviṣyasi

tato gṛhṇāmi tvāṃ bhadre nānṛtaṃ vacanaṃ mama //
iti śrutvā ca tadvākyaṃ jātāhaṃ pṛthivītale

brahmā tvaṃ yādavaśreṣṭha madarthe ca samāgataḥ //
garga uvāca -
vākyaṃ tasyāḥ samākarṇya yādavā vismayaṃ yayuḥ

aniruddhastu dharmātmā pratyāha vimalaṃ vacaḥ //
aniruddha uvāca -
gaccha śrīdvārakāṃ bhadre tatra gṛhṇāmi tvāṃ priyām //
adya yāsyāmi turagaṃ rājanyebhyaśca pālayan

tataḥ sā tasya vākyena pramilāṃ maṃtriṇīṃ varām //
rājye kṛtvā turaṃgaṃ ca dattvā dvārāvatīṃ yayau

iti śrīgargasaṃhitāyāṃ hayamedhakhaṇḍe
strīrājyavijayo nāma saptadaśo'dhyāyaḥ

hariḥ ॐ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu //
vargaḥgarga saṃhitā