ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.66.70

ક ઉવાચ ।
શારદા રૌદ્રકેતુશ્ચ રાત્રૌ દેવાન્તકં સુતમ્ ।
એકાકિનં નિરીક્ષ્યૈનં નાલિંગ્યં ચ સમૂચતુઃ

આચ્છાદયન્તં વદનં વ્રીડિતં ભૃશવિહ્વલમ્ ।
અભાષમાણં કમ્પન્તં વાતયુક્તમિવ દ્રુમમ્

પિતોવાચ ।
કિમર્થં વદસે નૈવ સ્વામવસ્થાં તુ મૂકવત્ ।
ઈપ્સિતં સાધયિષ્યામિ યત્નાત્ત્રૈલોક્યદુર્લભમ્

ક ઉવાચ ।
પીત્વા વાગમૃતં તસ્ય સાવધાનમનાઃ સુતઃ ।
ઉવાચ પિતરં માતુર્નિકટે નિર્વિશંકયા

પુત્ર ઉવાચ ।
ભવદાજ્ઞાં ગૃહીત્વૈવ યોદ્ધું યાતો વિનાયકમ્ ।
શરૈરાશીવિષાકારૈરસઙ્ખ્યૈર્નાશિતાઃ સુરાઃ

પ્રવર્તિતા અસૃઙ્નદ્યો ભગ્ના સેના તુ કાશ્યપી ।
તત એકા મહાકૃત્યા દરીવક્ત્રા નભઃસ્પૃશી

કરાલકેશી પાતાલ ચરણા પર્વતસ્તના।
આગતા દેવસેનાયા રક્ષણાર્થં મમાન્તિકમ્

ખડ્ગેન નિહતા સા તુ વિવ્યથે નૈવ કિંચન ।
નિક્ષિપ્તા સર્વસેના મે તયા તાત દરીભગે

ભક્ષયન્ત્યેવ સર્વાણિ શસ્ત્રાણિ શરસંચયાન્ ।
સા માં ભગે વિનિક્ષિપ્ય યાતા દેવં વિનાયકમ્ ।

સ્નિગ્ધત્વાત્તદ્ભગસ્યાહં ચલિતઃ પતિતો ભુવિ।
મહાન્ધકારે ન જ્ઞાતઃ પલાય્ય ગૃહમાગતઃ

સ્નાત્વા નદીજલે તાત વ્રીડિતોઽધોમુખસ્તતઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવં પુત્રવચઃ શ્રુત્વા રૌદ્રકેતુર્જગાદ તમ્

ઉપાયં તે વદામ્યેકં ન ચિન્તાં કર્તુમર્હસિ ।
તતો મુહૂર્તમાલોક્ય દદૌ તસ્મૈ મહામનુમ્

અઘોરસ્ય સબીજં તમુવાચ જનકઃ પુનઃ ।
શિવં ધ્યાત્વા ચ સંપૂજ્ય કુર્વનુષ્ઠાનમુત્તમમ્

હોમં ચ તર્પણં વિપ્રભોજનં ચ દશાંશતઃ ।
શિવે પ્રસન્ને કુણ્ડાદ્ધિ તુરંગો નિઃસરિષ્યતિ

તમારુહ્ય વ્રજ રણં જયં પ્રાપ્સ્યસિ નિશ્ચિતમ્ !
ક ઉવાચ :
એવં પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા પ્રાહ પુત્રો મુદા ચ તમ્

ઉપદેશઃ કૃતઃ સમ્યગ્વિધિમસ્ય બ્રવીતુ મે ।
તતો લોકં નિવાર્યૈવ જગ્મતુર્ગ્રહમધ્યતઃ

ઉભાવારક્તવસનૌ રક્તપુષ્પાણિ સન્નીય શિવં પુપૂજતુસ્તદા

અનુષ્ઠાનં બહુદિનં ચક્રતુઃ પરમાદરાત્ ।
અનુષ્ઠાને સમાપ્તે તુ કુણ્ડં ચક્રતુરાદરાત્

ષટ્કોણં લક્ષણૈર્યુક્તં મેખલાયોનિસંયુતમ્ ।
તત્રાગ્નિં વિધિવત્સ્થાપ્ય પાત્રાણિ ચ યથાવિધિ

પંચપ્રેતાસનગતૌ જુહુવુસ્તૌ હવિસ્તદા।
સ્વજાનુભાગમાંસાનિ છિત્ત્વા છિત્ત્વા ચ ભક્તિતઃ

અસૃગ્ઘૃતેન માંસેન તૃપ્તોઽભૂત્પાવકસ્તદા।
દશાંશહોમે જાતે તુ પુપૂજે વહ્નિદેવતામ્

બલિદાનં ચકારાશુ છિત્ત્વા પુત્રશિરસ્તદા ।
તેન પૂર્ણાહુતિં ચક્રે વિસસર્જાથ પાવકમ્

ઈશ્વરસ્ય પ્રસાદેન પુત્રોઽસ્ય પૂર્વવદ્બભૌ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ તર્પણાન્તે યથાવિધિ

તતો રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામુદિતે ચ દિવાકરે ।
દદર્શ તુરગં કૃષ્ણં સ્નિગ્ધાંગં બલવત્તરમ્

મનોજવં હેષિતેન કમ્પયન્તં જગત્ત્રયમ્ ।
પુપૂજ પરયા ભક્ત્યા નીરાજ્યૈનં યથાવિધિ

અલંકૃત્યાલંકરણૈર્મણિમુક્તામયૈઃ શુભૈઃ ।
નમસ્કૃત્ય દ્વિજાન્સમ્યક્પિતરં પરિગૃહય ચ

આશિષોઽથ સમારુહય તમશ્વં સ સુરાન્તકઃ ।
શેષસેનાં સમાદાય યયૌ શેષં પ્રકમ્પયન્

શસ્ત્રાસ્ત્રૈઃ કવચૈઃ શૂલૈર્ભાતિ સેના ધનુઃશરૈઃ ।
આસસાદ રણસ્તમ્ભં તથા સહ સુરાન્તકઃ

ક્રન્દત્સુ સર્વસૈન્યેષુ સંત્રસ્તા દેવવાહિની ।
વ્યાપ્તે તુ રાજસા વ્યોમ્નિ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

પુનરપ્યાગતો દૈત્યઃ સદ્યઃ સેનાવિઘાતકઃ ।
સિદ્ધિસેનાચરાશ્ચૈવ પ્રાદ્રવન્દુઃખિતા ભૃશમ્

દૃષ્ટ્વા રણાગતં તં તુ સિદ્ધિસેના સમુત્થિતા ।
હેષાભિઃ સિંહનાદૈશ્ચ નાદયન્તી દિગન્તરમ્

તતઃ શસ્ત્રપ્રહારૈશ્ચ વિજઘ્નુરિતરેતરમ્ ।
સહસ્વ પ્રહરામીતિ પ્રબોધ્ય જઘ્નુરોજસા

ભુવિ જાનું વિનિક્ષિપ્ય શરાનાશીવિષોમપાન્ ।
આકર્ણં ધનુરાકૃષ્ય યુયધુસ્તે પરસ્પરમ્

ખેટાનિ ચાન્તરે કૃત્વા યુયુધુશ્ચાપરે તદા ।
સ્મૃત્વા પૂર્વપ્રહારં ચ પરિજઘ્નુશ્ચ કેચન

પૂર્વવૈરમનુસ્મૃત્ય રિપૂંશ્ચક્રે વિરૂપિણઃ ।
કોઽપિ વીરશ્રિયા યુક્તો રિપું કેશેષુ ચાગ્રહીત્

પાર્ષ્ણિઘાતૈર્મુષ્ટિઘાતૈઃ પાતયામાસ ભૂતલે ।
કૌચિન્મત્તૌ શિરોઘાતં જઘ્નતુરિતરેતરમ્

તતો ભગ્નાં દૈત્યસેનાં દૃષ્ટ્વા સ તુ સુરાન્તકઃ ।
અશ્વં સંપ્રેષયામાસ સેનાં સિદ્ધિવિનિર્મિતામ્

અશ્વહેષાં સમાકર્ણ્ય કેચિન્મૂર્છાગતા ભુવિ ।
પતિતા અશ્વચરણૈશ્ચૂર્ણિતાશ્ચાપરેસુરાઃ।

ત્રિશૂલેન હતાશ્ચાન્યે ખડ્ગેન ચ તથા પરે ।
બાણજાલૈરનેકૈશ્ચ પાતયામાસ વૈ સુરાન્

સર્વસ્મિન્હન્યમાને તુ સ્વસૈન્યે સિદ્ધયસ્તદા ।
પલાયનં સમાલમ્બ્ય યયુઃ સર્વા વિનાયકમ્

(૨૯૫૭)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સિદ્ધિપરાજયો નામ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
સ તજ્જ્ઞાત્વા મહાશ્ચર્યં ચકાર નિજચેતસિ ।
તતો વિનાયકઃ ક્રોધાત્સિંહારૂઢો રણોત્સુકઃ

સ્વગર્જિતેન ચ તદા ગર્જયન્ગગનં દિશઃ ।
કમ્પયન્સર્વલોકાનાં મનાંસિ પર્વતાનપિ

યયૌ વેગેન મહતા દેવાન્તકસમીપતઃ ।
પ્રહસ્ય તમુવાચાથ દૈત્યો દેવાન્તકસ્તદા ।
દૈત્ય ઉવાચ ।
કથં યાતઃ શુષ્કતાલુર્નવનીતાદનક્ષમઃ ।
યુદ્ધાય બાલ ન સ્થેયં ગચ્છ માતુઃ સ્તનં પિબ

અદિત્યાં કશ્યપાજ્જાતઃ કથં મૂઢ ત્વમાગતઃ ।
યતો દેવાન્તકેનાદ્ય યોદ્ધુમિચ્છસિ બાલક

કાલો બિભેતિ માં દૃષ્ટ્વા વૃથા ત્વં મર્તુમિચ્છસિ ।
અતિકોમલગાત્રત્વાદ્ગ્રાસમાત્રં ભવિષ્યસિ

ક ઉવાચ ।
ઇતિ દૈત્યવચઃ શ્રુત્વા ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
વિનાયકઃ પ્રહસ્યાહ વમન્વક્ત્રાદ્ધુતાશનમ્

દેવ ઉવાચ ।
ક્ષીબોઽસિ મદ્યપાનેન પ્રાયો વા સન્નિપાતવાન્ ।
અસંબદ્ધં યુક્તિહીનં વલ્ગસે મૂઢભાવતઃ

વહ્નિર્દહતિ સર્વં હિ લઘુર્વાયુસમીરિતઃ।
ત્વદ્વાક્યનુન્નસ્ત્વાં હન્યાં દૈત્યાધમ ન બુધ્યસે

ઇદાનીં ત્યજ બુદ્ધિં તાં નાન્તકો વિદ્યતે મમ ।
ત્વદર્થમવતીર્ણોઽહં બ્રહ્મભૂતઃ સનાતનઃ

સ્થાણોર્વરસ્ય ગર્વેણ કૃતં તે સર્વપીડનમ્ ।
અવધિં તસ્ય સંપ્રાપ્તં બુદ્ધિહીને ન બુધ્યસે

ત્રૈલોક્યપીડયા પાપં યજ્જાતં દુર્મતે ।
અલં તે કત્થનેનાદ્ય દર્શયસ્વ સ્વપૌરુષમ્

શક્તિપાયોર્વિનિર્ગત્ય કોત્વા વત્ક્રં પ્રદર્શયેત્ ।
સહસ્વ પ્રહરસ્વાદ્ય યદિ યુદ્ધં ત્વમિચ્છસિ

શ્વોભાવિનં મૃત્યુમદ્ય મૂઢભાવાત્ત્વમિચ્છસિ ।
ક ઉવાચ ।
એવમાભાષ્ય તં દૈત્યં સજ્યં ચક્રે ધનુઃ પ્રભુઃ

નરાન્તકગતિં તસ્ય દાતુમિચ્છન્વિનાયકઃ ।
ટણત્કારેણ ધનુષશ્ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્

આકર્ણં જ્યામથાકૃષ્ય બાણં દૈત્યે સસર્જ હ ।
દૈત્યેન શતધા ભિન્નઃ સ બાણઃ પતિતો ભુવિ

તતો દૈત્યો ધનુઃ સજ્યં કૃત્વા ચિક્ષેપ સાયકાન્ ।
ધનુષસ્તસ્ય શદ્વેન વિનેદુઃ પર્વતા દિશઃ

હુંકારેણ ચ તાન્બાણાન્પાતયામાસ વિઘ્નરાટ્ ।
પુનર્વિનાયકો બાણાન્બહૂંશ્ચિક્ષેપ દૈત્યપે

એકેન મુકુટં તસ્ય શરેણ કર્ણકુણ્ડલે ।
ભૂમૌ ન્યપાતયદ્દેવો બાહૂ દ્વાભ્યાં બિભેદ ચ

લલાટં સાયકેનૈવ તતો દૈત્યો રુષાન્વિતઃ ।
ચચર્વ દન્તાન્નેત્રે ચ વિસ્ફાર્યાન્યાંશરાન્બહૂન્

છાદયન્ગગનં કાષ્ઠા વિસસર્જ વિનાયકમ્ ।
નિરાસ્યૈંકેન બાણેન ખમધ્યે તાન્વિનાયકઃ

સ્વયં ચક્રે મણ્ડપં સ ક્ષણાદ્બાણમયં વિભુઃ ।
અન્ધકારે ઘોરતરે યુયુધાતે પરસ્પરમ્

શરવૃષ્ટ્યા બાણવૃષ્ટિં નિજઘ્નતૂ રુષાન્વિતૌ ।
શતશસ્તૌ નિરાકૃત્ય બાણવૃષ્ટી ઉભાવપિ

તતો દૈત્યો મહામંત્રં જપ્ત્વાઽષ્ટશતસંખ્યયા।
મંત્રયામાસ તેનાશુ વારણાસ્ત્રેણ સાયકમ્

તત્યાજાથ પ્રાદુરાસન્વારણાઃ કોટિશસ્તતઃ ।
ચતુર્દન્તા ગિરિનિભા મેરુમંદરચૂર્ણિનઃ

યેષાં મદવહા નદ્યઃ પ્રાદુરાસન્સમંતતઃ ।
યેષાં બૃંહિતમાત્રેણ નાદિતં ભુવનત્રયમ્

યથા યથા ધનાનાં વર્ષાસુ જિતેન મહામુને ।
નાશયામાસુરનિશં દેવસૈન્યાનિ તે ગજાઃ

ધાવતાં પૃષ્ઠલગ્નાસ્તે ગજા યાન્તિ દિશો દશ ।
પાદાઘાતૈશ્ચ હસ્તૈશ્ચ દન્તાગ્રૈર્વીઘારતિનઃ

સેનાયાઃ કદનં દૃષ્ટ્વા સિંહાસ્ત્રં પ્રાક્ષિપદ્વિભુઃ ।
તતઃ સિંહાઃ પ્રાદુરાસન્શતશોઽથ

તેષાં ગર્જિત શબ્દેન ગજા નિપતિતા ભુવિ।
સિંહા વિદારયામાસુર્ગજગણ્ડસ્થલાનિ તે

સિંહનાદૈર્બૃંહિતૈશ્ચ દૈત્યશબ્દૈરનેકશઃ ।
ત્રૈલોક્યં કમ્પિતમભૂદ્દેવાઃ સર્વે વિસિસ્મિરે

ઉડ્ડીયોડ્ડીય સિંહાસ્તે ગજકુમ્ભેષુ પેતિરે ।
એવં તે નિહતાઃ સર્વે કરિણઃ સિંહસંચયૈઃ

વિરેજુરિન્દ્રનિહતા વજ્રણેવ મહીધરાઃ ।
તતઃ સિંહા યયુર્દૈત્યાન્ભક્ષયન્તો દિશો દશ

નિહતે સર્વસૈન્યે તુ ચિતામાપ સુરાંતકઃ ।
અયં બાલોઽપિ બલવાન્દૃશ્યતે કશ્યપાત્મજઃ

ઇદાનીં દર્શયિષ્યેઽસ્ય યમસ્ય સદનં ધ્રુવમ્ ।
એવમુક્ત્વા પુનર્બાણં મન્ત્રયામાસ દૈત્યરાટ

યોજયામાસ ધનુષિ શાર્દૂલપ્રસવં તદા ।
આકર્ણ ધનુરાકૃષ્ય મુમોચ દેવવાહિનીમ્

બાણઃ સ ચ યયૌ શીઘ્રં નાદયન્ગગનં દિશઃ ।
યત્પુંખવાયુના ભગ્ના નિપેતુર્વૃક્ષસંચયાઃ

પ્રાદુરાસન્નનેકાશ્ચ તતઃ શાર્દૂલસંચયાઃ ।
સિંહાંસ્તે ભક્ષયામાસુ સિંહાસ્તેઽન્તર્હિતાસ્તતઃ

(૨૯૯૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડેઽસ્ત્રયુદ્ધં નામ સપ્તષષ્ટિતમોધ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
તતો દૈત્યો બાણયુગં મન્ત્રયામાસ સાદરમ્ ।
નિદ્રાસ્ત્રેણ તદા ચૈકં ગન્ધર્વાસ્ત્રેણ ચાપરમ્

વામજાનું પુરઃ સ્થાપ્ય જ્યામાકૃષ્ય સસર્જ તૌ।
તયોઃ શબ્દેન સહસા ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્

એકઃ સૈન્યે નિપતિતોઽપરો દેવસમીપતઃ ।
તતસ્તાલા મૃદંગાશ્ચ ગન્ધર્વાંપ્સરસસ્તથા

ગાનનૃત્યાનિ ચિત્રાણિ પુરોઽપશ્યદ્વિનાયકઃ ।
પતિતાનિ ચ શસ્ત્રાણિ ન બુબોધ કરાત્તદા

મોહિતો મઞ્જુલરવૈઃ કર્તવ્યં નાભ્યપદ્યત ।
સૈનિકાઃ સુષુપુઃ સર્વે નિદ્રાસ્ત્રેણ વિમોહિતાઃ

નિશામુખે યથા બાલા અવ્યવસ્થં હિ શેરતે ।
સ્ત્રિયોઽપિ ચાથ તાઃ સર્વાઃ સુષુપુર્વિગતત્રપાઃ

દેવાન્તકોઽપશ્યદેવં જહર્ષ ચ જગર્જ ચ ।
તતઃ સંસ્થાપયામાસ ગુલ્માનિ પરિતો બહુ

દેવસૈન્યસ્ય મહતો બલી વીરયુતાનિ ચ ।
ચક્રે કુણ્ડં ત્રિકોણં ચ ભૂમિસાધનપૂર્વકમ્

અસૃક્કુમ્ભાન્સમાનીય શતસંખ્યાન્પ્રયત્નતઃ ।
સ્નાત્વા પદ્માસનં ચક્રે નાનાપ્રેતેષુ સાદરમ્

દૈત્યાન્નિહત્ય શતશો માંસરાશિં મહત્તરમ્ ।
ચકારાભિચરં દૈત્યો વહ્નિં સ્થાપ્ય યથાવિધિ

દિગમ્બરો જહાવાથ માંસાનિ મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।
સહસ્રે તુ હુતે પશ્ચાદ્બલિ પૂર્ણાહુતિં ચ યઃ

ચકાર કુણ્ડમધ્યે સોઽપશ્યચ્છક્તિં ક્ષુધાતુરામ્ ।
નરમાંસાનિ તસ્યૈ સ દદૌ પાતું ચ તાન્ઘટાન્

અતૃપ્તાં તાં પરિજ્ઞાય પ્રેતાનન્યાનથાર્પયત્ ।
તતઃ સા બહિરાયાતા વ્યોમકેશી ભયંકરા

વિશાલગર્તનેત્રાઽતિકરાલવદનાઽરુણા ।
ઉવાચ પરમપ્રીતા નાદયન્તી દિશો દશ

તૃપ્તાસ્મિ રક્તમાંસૈસ્તે ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
તામુવાચાથ દૈત્યોઽપિ પુપૂજે ભક્તિભાવતઃ

ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ।
તતો દિવ્યામ્બરધરો નાનાલંકારભૂષિતઃ

દેવ્યા અંકં સમાસાદ્ય જગર્જ બલવત્તરમ્ ।
સોડ્ડીય તેન સહિતા નભસ્યેવ સ્થિતાઽભવત્

નાનાશસ્ત્રધરા સોઽપિ ધનુર્બાણધરો બભૌ ।
તામુવાચ રૌદ્રકેતુપુત્રઃ પરમહર્ષિતઃ

કશ્યપસ્યાત્મજો બાલશ્ચઞ્ચલો બહુલં પુરા ।
ઇદાનીમત્ર કિં તેન કર્તવ્યં કુચરેણ મે

ઇદાનીં સર્વસૈન્યાનિ નાશયિષ્યે તવાગ્રતઃ ।
એવં બ્રુવતિ દૈત્યેન્દ્રે કાશિરાજોઽશૃણોદ્વચઃ

તતો વિનાયકં રાજા બોધયામાસ સાદરમ્ ।
કાશીરાજોવાચ ।
ભૂતભવ્યભવિષ્યજ્ઞ કથં માયાં ન બુધ્યસે

ગાન્ધર્વી દૈત્યરચિતાં કથં સક્તોઽસિ તત્ર વૈ ।
દેવાન્તકેનાભિચરાન્નિર્મિતાં રાક્ષસીમિવ

સા સૈન્યં નાશયિષ્યતિ તે સાવધાનમના ભવ ।
ક ઉવાચ ।
એવં નૃપવચઃ શ્રુત્વા સાવધાનમના વિભુઃ

બુદ્ધ્વા તજ્જ્ઞાનદૃષ્ટ્યૈવ સર્વં માયામયં તદા ।
શરદ્વયં વિનિષ્કૃષ્ય મન્ત્રાભ્યાં પરિમન્ત્ર્ય ચ

ઘણ્ટાસ્ત્રેણ ખગાસ્ત્રેણ શ્રોત્રાકર્ષણસંભ્રમાત્ ।
વિનાયકો મુમોચાથ તૌ બાણૌ વેગવત્તરૌ

ગર્જન્તૌ ઘનવદ્રુક્મપુંખૈ મારુતવેગિનૌ ।
સહસાચ્છાદયન્તૌ ચ સહસ્રકરમણ્ડલમ્

ઘણ્ટાનાદઃ સમભવન્મહાન્સર્વવિમોહનઃ ।
તતો ઘણ્ટાસ્વનાઞ્શ્રુત્વા પ્રોત્તસ્થુઃ સર્વસૈનિકાઃ

સિદ્ધયઃ સર્વવીરાશ્ચ યુયુધુઃ શત્રપાણયઃ।
અપરસ્તસ્ય સૈન્યેષુ મુક્તો બાણઃ ખગાસ્ત્રતઃ

તતઃ ખગાઃ પ્રાદુરાસન્નાનારૂપા મહૌજસઃ ।
પક્ષવાતેન તેષાં તદ્ગાન્ધર્વં લયમાગતમ્

અન્ધકારં યથા સૂર્યસારથેરુદયાન્મુને ।
તતસ્તે પક્ષિણઃ સર્વે બભક્ષુર્દૈત્યસૈનિકાન્

પક્ષાઘાતહતાઃ કેચિત્કેચિચ્ચઞ્ચ્વગ્રવિક્ષતાઃ ।
કેચિદ્ભીત્યૈવ પતિતા દૈત્યાઃ પ્રાણાન્વિહાય ચ

હાહાકારો મહાનાસીદ્દૈત્યસૈન્યેષુ સર્વશઃ ।
તતો દેવાન્તકો રોષાત્ખડ્ગાસ્ત્રં પ્રાહિણોત્તદા

તસ્ય ધ્વનિં સમાકર્ણ્ય ચુક્ષુભે સૈન્યસાગરઃ ।
દિગ્ગજાશ્ચ તતઃ ખડ્ગા અસંખ્યાતા વિનિઃસૃતાઃ

વહ્નિમન્તશ્ચ સંઘટ્ટાત્સેનયોરુભયોરપિ ।
અગ્નિદગ્ધાસ્તદા દેવા નિપેતુર્ધરણીતલે

ખગાશ્ચ નિહતાઃ કેચિત્કેચિદ્દગ્ધાસ્તથાગ્નિના ।
અપરે યયુરન્તર્દ્ધિ દિશશ્ચાથ ચકાશિરે

અસંખ્યખડ્ગપ્રભયા સેનાચક્ષુર્મહોમુષા ।
ખડ્ગવૃષ્ટ્યા વિનિહતા દેવાઃ પેતુર્ધરાતલે

કેષાઞ્ચિદ્બાહવચ્છિન્નાઃ કેષાઞ્ચિન્મસ્તકાઃ કરાઃ ।
જઠરે જાનુભાગે ચ પૃષ્ઠભાગેઽપરા હતાઃ

નિપેતુર્દેવપુંજેષુ મૃતેષુ ચ ગતાસવઃ ।
અષ્ટસિદ્ધિકૃતાઃ સર્વાઃ સેના એવં વિનાશિતાઃ

અસૃઙનદ્યો દશ દિશો યાતાઃ પ્રેતવહાસ્તદા।
વિનાયકસ્તતો દૃષ્ટ્વા દૈત્યસ્યાદ્ભુતવિક્રમમ્

બાણં નિષ્કાશ્ય સુદૃઢં વજ્રાસ્ત્રેણાભિમન્ત્ર્ય ચ ।
આક્રન્દનેન મહતા દૈત્યસૈન્યે મુમોચ તમ્

પર્વતાશ્ચ દ્રુમાસ્તસ્ય શબ્દેન પતિતા ભુવિ ।
તદસ્ત્રાનલસંયોગાદ્દિગ્દાહઃ સમજાયત

દેદીપ્યમાનં સહસાચ્છાદયન્રવિમણ્ડલમ્ ।
પક્ષિણો નિહતા દગ્ધાસ્તેજસા તસ્ય કેચન

ખણ્ડિતં તેન સહસા ખડ્ગાસ્ત્રં તત્સહસ્રશઃ ।
નિર્દદાહ તદા દૈત્યસેનાં વજ્રૈરનેકશઃ

સહસ્રશો નિહન્યન્તે એકયા વજ્રધારયા।
યતો યતોઽગમદ્દૈત્યસ્તત્ર તત્રાપતચ્ચ તત્

ચુચૂર્ણ મસ્તકાન્પાદાન્હસ્તાન્સ્કન્ધાનુરૂનપિ ।
ધરાં ભિત્ત્વા ગતા દૈત્યાસ્તાનપ્યથ જઘાન તત્

એવં સર્વે હતા દૈત્યા વજ્રૈસ્તીક્ષ્ણઃ સહસ્રશઃ ।
તતો દેવાન્તકં જગ્મુસ્તાનિ વજ્રાણિ સર્વશઃ

સોઽપિ બાણં સમાદાય મન્ત્રયામાસ યત્નતઃ ।
રૌદ્રાસ્ત્રેણાથ સંયોજ્ય ધનુષઃ કર્ષણેન તમ્

સસર્જ પરસૈન્યેષુ શિવનામાંકિતં શુભમ્ ।
નાદયન્ગગનં સોઽથ દિશશ્ચ વિદિશોઽપિ ચ

વમન્નગ્નિકણાન્દિક્ષુ પ્રલયાનલસન્નિભઃ ।
ભૂલોકા દેવલોકાશ્ચ ભયાદ્યાતા દિશો દશ

વિનાયકસ્ય સૈન્યેષુ મહાકોલાહલો હ્યભૂત્ ।
તસ્મિન્નિપતિતે બાણે પુરુષો ઘોરદર્શનઃ

નિઃસૃતો ભીષણમુખસ્ત્રૈલોક્યં ગ્રાસયન્નિવ ।
જટિલો દીર્ઘહસ્તશ્ચ દીર્ઘપાદો મહોદરઃ

ધરાધરો વ્યોમગોષ્ઠો ગિરિજિહ્વો ભયાનકઃ ।
વજ્રાસ્ત્રં ભક્ષયામાસ ક્ષણાત્સ પુરુષો મહાન્

વિનાયકં હન્તુકામો યયૌ તસ્યાન્તિકં ક્ષણાત્ ।
તતો વિનાયકઃ શીઘ્રં બ્રહ્માસ્ત્રં સમાયોજયત્

મન્ત્રેણ શતસંખ્યેન સાયકે વેગવત્તરે ।
આકર્ણકર્ષણાદ્દેવો મુમોચ સહસા ચ તમ્

ચકમ્પે તસ્ય શબ્દેન તારેણ ભુવનત્રયમ્ ।
વિસ્ફુલિંગૈર્દિશો દગ્ધા ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

તતોઽપિ પુરુષો જજ્ઞે તાદૃશોઽતિભયાનકઃ ।
તાવુભૌ યુદ્ધતો વ્યોમ્નિ પરસ્પરજયૈષિણૌ

નાનાવિધં મલ્લયુદ્ધં ચક્રતુસ્તૌ મહાબલૌ ।
ક્ષણેનાન્તર્હિતો ચોભૌ ન દૃશ્યતેઽથ કુત્રચિત્

(૩૦૫૧)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડેઽસ્ત્રયુદ્ધં નામાષ્ટષષ્ટિતમોઘ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
તતો દેવાન્તકોઽતીવ વિસ્મિતોઽતર્કયત્તદા।
યથા યથા મયા માયા ક્રિયતેઽસ્ય નિવૃત્તયે

તથા તથાપ્યયં બાલો દર્શયત્યેવ પૌરુષમ્ ।
કદાયં નિધનં યાયાત્કદા સ્વપ્સ્યે ગતશ્રમઃ

ઇત્યેવં ચિન્તયાવિષ્ટો ધનુઃ સજ્યમથાકરોત્ ।
અભિમન્ત્ર્ય શરં ઘોરં વિસસર્જ વિનાયકે

સ સાયકો બાણવર્ષમનન્તં કૃતવાન્વિભૌ।
શક્તિં ચ નિર્મમે ઘોરાં ત્રૈલોક્યગ્રાસસાહસામ્

દદર્શ વિઘ્નરાજસ્તા તદંકે દૈત્યપુંગવમ્ ।
વર્ષન્તં શરજાલાનિ તીક્ષ્ણાનિ સુબહૂન્યપિ

તતોઽષ્ટસિદ્ધયઃ શોઘ્રમુડ્ડીય બલવત્તરમ્ ।
દધ્રુસ્તાં સહસા શક્તિમાનિન્યુસ્તાં વિનાયકમ્

આનીયમાના સા હસ્તાન્નિઃસૃત્યાથ પલાયિતા ।
રોષાત્તાભિર્દૈત્યપતિરાનાયિ સ કચગ્રહાત્

અણિમાનં તતો દૈત્યો જઘાન મુષ્ટિના દૃઢમ્।
મુષ્ટિઘાતં સમાસાદ્ય મૂર્છિતા નિપપાત હ

લઘિમા ગરિમા ચાથ વશિમા તં મહાસુરમ્ ।
યાવલ્લત્તાપ્રહારૈસ્તુ નિજઘ્નુસ્તાવદેવ હિ

દૈત્યેન વિધૃતાઃ વેગાચ્ચરણેષુ પૃથક્પૃથક્ ।
યાવદાસ્ફાલયેત્પૃથ્વ્યાં નિઃસૃતાસ્તાવદેવ તાઃ

પ્રાકામ્યં ચૈવ ભૂતિશ્ચ જઘ્નતુસ્તં તતો બલાત્ ।
પપાત ભૂતલે દૈત્યો વમન્નગ્નિં મુખાત્તતઃ

ક્ષણાલ્લભ્ય તત સંજ્ઞામારુરોહ હયં દૃઢમ્ ।
શસ્ત્રપાણિર્વાયુવેગો નિજઘાન વિનાયકમ્

દૃઢાસિઘાતાદ્દેવોઽથ કિંચિન્મૂર્ચ્છામવાપ્તવાન્ ।
નિમેષાત્સુવિધાનોઽ ભૂદધાવદ્દૈત્યનાયકમ્

હિરણ્યકશિપું વિષ્ણુર્યથા વૃત્રં શચીપતિઃ ।
શરં ચ કમલં પાશમંકુશં ચ ચતુઃકરૈઃ

બિભ્રાણઃ શુશુભે વીરશ્રિયા પરમયા જ્વલન્ ।
ગર્જિત્વા ઘનવદ્દેવો જઘાન દૈત્યપુંગવમ્

ચતુર્ભિરાયુધૈર્વેગાન્ન ચચાલ તથાપિ સઃ ।
આશ્ચર્યં પરમં પ્રાપ દૃષ્ટવા શસ્ત્રં વૃથાર્થતામ્

વજ્રાત્સારતરં મેને દૈત્યદેહં વિનાયકઃ ।
તતો દેવો રાક્ષસસ્ય ધૂમ્રાક્ષ્યસ્ય મહાયુધમ્

વજ્રં સંચૂર્ણયન્સૂર્યમણ્ડલાદાગતં તુ યત્ ।
તદાદાયાહનત્તેન દૈત્યં તચ્છતધાઽભવત્

ન રોમાપિ ચચાલાસ્ય તદપ્યાશ્ચર્યમુત્તમમ્ ।
તતો નાનાશસ્ત્રઘાતૈર્જઘ્નતુસ્તૌ પરસ્પરમ્ । ।૧૯॥
મસ્તકે પૃષ્ઠભાગે ચ હૃદયે બાહુમણ્ડલે ।
તતો શસ્ત્રવિઘાતેન જાતો વહ્નિર્વસુન્ધરામ્

દદાહ ન ચ તૌ ભીતૌ યુદ્ધમેવાન્વપદ્યતમ્ ।
નિશીથે તમસા વ્યાપ્તે વિરામં ન સમીયતુઃ

તતઃ કૃત્રિમદીપ્ત્યા તૌ પરસ્પરમયુધ્યતામ્ ।
તતો માયાં રૌદ્રકેતુશ્ચક્રે સુરવિમોહિનીમ્

અદિતિં સુન્દરાં કૃત્વા દૈત્યહસ્તે ન્યવેશયત્ ।
પદ્મનેત્રાં પીનકુચાં કુઙ્કુમારક્તમાલિકામ્

મુક્તહારાં સુવલયાં દિવ્યાંશુકવિરાજિતામ્ ।
લાવણ્યલહરીં રુક્મવિલસદ્દિવ્યકઞ્ચુકામ્

વિનાયકં નિરીક્ષ્યૈવ રુરોદ દૈત્યહસ્તગા।
ધાવ ધાવેતિ તં પ્રાહ ત્રાસિતાઽહં કિમીક્ષ્યસે

એવં બ્રુવત્યા દૈત્યોઽસ્યાશ્ચિચ્છેદ કઞ્ચુકીં બલાત્ ।
અંશુકં ચ ચકર્ષાસ્યા મદેનાવિષ્ટચેતસા

ઉચ્ચૈરુવાચ દેવં સા ક્વ ગતા પુરુષાર્થતા ।
લોકલજ્જાભયાન્માં ત્વં નિઃસ્નેહાશુ વિમોચય

વિનાયકો નિરીક્ષ્યૈતાં બાષ્પકણ્ઠો રુષાન્વિતઃ।
ન સસ્માર વિચારં સ શસ્ત્રાણિ જગલુઃ કરાત્

શુશોચ મમ માતેયં કથમસ્ય કરે ગતા।
ધિગ્જન્મ યસ્ય જનનિ ગતાઽવસ્થાં દુરત્યયામ્

દેવાનાં જનની ચૈવ સંપ્રાપ્તા દુષ્ટસંગતિમ્ ।
કાશિરાજોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા શોચન્તં ગણનાયકમ્

સ્વયં શુશોચ બહુધા લોકોઽપિ નગરે સ્થિતઃ ।
તતો દેવાન્તકો દેવં જગર્હે બહુધા તદા

ધિગ્જન્મ પૌરુષં તેઽદ્ય ન પ્રાણં ત્યજસે કથમ્ ।
નિર્લજ્જોઽસિ મુખં લોકે દર્શયસ્યેવ યોઽધુના

ત્વત્સમીપં હનિષ્યેઽસ્યાઃ શિરઃ કાયાત્ખલાધુના।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ તં નિષ્ઠુરં વાક્યં શ્રુત્વા દેવો વિનાયકઃ

તર્કયામાસ મનસિ સત્યમેવ વદત્યયમ્ ।
પ્રાણત્યાગાય કિં કાર્યં વિષં વા પાશબન્ધનમ્

ઉદરે શસ્ત્રસંઘાતઃ કાર્યો વા મૃત્યુહેતવે ।
ઇત્થં યાવચ્ચિન્તયતે દુઃખશોકસમન્વિતઃ

તાવદાકાશવાણીં સ શુશ્રાવ ચ વિનાયકઃ ।
સોવાચ ।
માયેયં રચિતા દેવ દૈત્યેન દુષ્ટબુદ્ધિના

અવધેહિ રણં યત્તો ભૂત્વા જહિ નિજં રિપુમ્ ।
તતઃ સ સાવધાનોઽભૂજ્જ્ઞાત્વા માયામયીં તુ તામ્

જહર્ષ ચ મહાબુદ્ધિર્દૈત્યં હન્તું પ્રચક્રમે ।
સ્મૃત્વા ચ તદ્વરં શમ્ભુદત્તં તસ્મૈ દુરાત્મને

ઉષ:કાલં વિના સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રાણિ વૃથા ત્વયિ ।
એવં તસ્ય વરં જ્ઞાત્વા પ્રાતર્યુદ્ધાય નિર્યયૌ

દૈત્યૌઽપિ પુરતોઽપશ્યદ્યુદ્ધાન્તે તં વિનાયકમ્ ।
આરક્તનયનં ભ્રાજન્મુકુટં કુણ્ડલોજ્વલમ્

દન્તપ્રકાશરુચિરં મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ ।
દિવ્યામ્બરં સુધામાનં વ્યોમસ્પૃક્પુષ્કરં વિભુમ્

દૃષ્ટ્વા દેવાન્તકો રૂપં બિભાય ચ વિસસ્મરે ।
અર્દ્ધં નરશરીરં કિમર્દ્ધં ગજસમં પરમ્

(૩૦૯૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે એકોણસપ્તતિતમોધ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
એવં વદતિ યાવત્સ ભયભ્રાન્તઃ સુરાન્તકઃ ।
તાવદ્દેવો દધારૈનમુત્સંગે લઘુબાલવત્

કૃત્વા પદ્માસનં ચારુ ગણેશઃ સ્વપ્રભાવતઃ ।
ઉવાચ ચૈનં દૈત્યેન્દ્રં વરં સ્મર નિજં શુભમ્

સ દૈત્યો રદનં ચાસ્ય ધૃત્વા હસ્તદ્વયેન હ ।
દોલયામાસ દેહં સ્વમન્તરિક્ષે મુહુર્મુહુઃ

યાવત્પપાત ભૂપૃષ્ટે ભંક્ત્વા દન્તં સુરાન્તકઃ ।
તાવદ્દધાર તં દેવઃ સ્વદન્તં લાઘવાદ્વિભુઃ ।

અહનત્તેન દન્તેન મસ્તકે તં સુરાન્તકમ્ ।
જગર્જ ચ મહારાવૈર્ગર્જયન્વિદિશો દિશઃ

ચાલયન્પૃથિવીં સર્વાં પાતાલાન્યખિલાનિ ચ ।
દ્વિજાઘાતેન શતધાઽકારિ દેહોઽસ્ય તત્ક્ષણાત્

અસૃગ્વૃષ્ટિઃ પપાતાશુ ગગનાન્મેઘવૃષ્ટિવત્ ।
ઉત્પાતં મેનિરે લોકાઃ સર્વે ભૂતલવાસિનઃ

દૈત્યદેહગતં જ્યોતિસ્તં વિવેશ વિનાયકમ્ ।
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં પ્રધનાલોકિતં પુનઃ

દેહસ્તુ નિપપાતાસ્ય ધરાપૃષ્ટે ત્રિયોજનમ્ ।
ચૂર્ણયન્વૃક્ષસંઘાતાન્પર્વતાન્પાદપૈર્યુતાન્

એવં દૃષ્ટ્વા ગતિં તસ્ય સૈનિકાશ્ચ દિશો દશ ।
યાતાશ્ચ કતિચિન્નાશં પ્રાપ્તાસ્તદ્દેહપાતતઃ

મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષં તે દેવાઃ સ્વસ્થાનમાગતાઃ ।
દેવદુન્દુભયો નેદુર્નૃપદુન્દુભિનિસ્વનૈઃ

દિશશ્ચ વિમલા આસન્વવુર્વાતાઃ સુખાવહા ।
તેજાંસિ વહ્નેર્લોકાનાં પ્રસન્નાનિ તદાઽભવન્

પ્રતિકૂલવહા નદ્ય આસન્સન્માર્ગગાસ્તથા ।
તતઃ શક્રાદયો દેવા મુનયસ્તં પુપૂજિરે

તુષ્ટુવુઃ પરયા ભક્ત્યા દેવદેવં વિનાયકમ્ ।
વિમોચિતા વયં બન્ધાદ્દેવાન્તકકૃતાદ્વિભો

ઉપેન્દ્ર ઇવ દેવેન્દ્ર કાર્યં યસ્માત્કૃતં ત્વયા।
ઉપેન્દ્ર ઇતિ નામ્ના ત્વં ખ્યાતિ લોકે ગમિષ્યસિ

વયં સ્વસ્વાધિકારેષુ નિરાતંકા વસામહે ।
સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારા ભવિષ્યન્તિ ગૃહે ગૃહે

એવમુક્ત્વા નમસ્કૃત્ય દેવં તે ચ પ્રદક્ષિણમ્ ।
અનુજ્ઞાતા યયુઃ સર્વં સ્વં સ્વં સ્થાનં મુદાન્વિતાઃ

મુનયશ્ચ તદા દેવૈર્હૃષીકેશેતિ નામ ચ ।
કૃત્વા નત્વા યયુઃ સ્વં સ્વમાશ્રમં હર્ષનિર્ભરાઃ

તતઃ સર્વે ધરાધીશાઃ સંપૂજ્ય ચ પ્રણમ્ય ચ।
ઊચુર્વિનાયકં દેવમુદ્ધૃતા ધરણી ત્વયા

દૈત્યભાર ભરાક્રાંતા તસ્માત્ત્વં ધરણીધરઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તે ગતાઃ સ્વસ્વપત્તનાનિ તદાજ્ઞયા

તતઃ પશ્ચાત્પશ્યતિ સ્મ કાશિરાજો વિનાયકમ્ ।
સિંહારૂઢં બાલરૂપં ક્રીડન્તં બાલકૈઃ સહ

બાલોઽપિ તં નૃપં દૃષ્ટ્વા લિલિંગ પરમાદરાત્ ।
ઉભાવાનન્દભરિતૌ મુંચતોઽશ્રૂણિ નેત્રતઃ

તત ઊચે નૃપો દેવં મહદ્ભાગ્યં મમોદિતમ્ ।
બ્રહ્માદીનામગમ્યં યત્પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્

તન્મે દૃગ્ગોચરં નિત્યં પૂર્વપુણ્યફલોદયાત્ ।
વિશ્વસ્ય કારણાનાં ચ કારણં તદ્વિવર્જિતમ્

વેદાન્તવેદ્યં સજ્જોતિર્જ્યોતિષામપિ ભાસ્વરમ્ ।
નાનારૂપમરૂપં યદ્બાલરૂપેણ મે ગૃહે

ક્રીડતે સ્વેચ્છયા પૃથ્વીભારહારિ મનોહરમ્ ।
ક ઉવાચ ।
એવં શ્રુત્વા સ્તુતિં તસ્ય પ્રમૃજ્યાશ્રૂણિ વિઘ્નરાટ્

ઉવાચ ન ક્ષણં ત્વત્તો યામિ દૂરં કદાચન ।
તતો રાજા પુપૂજૈનમુપચારૈરનેકશઃ

તતો વાદિત્રનિર્ઘોષૈર્બન્દિશબ્દૈર્વિમિશ્રિતૈઃ ।
સુરાન્તકવધાદ્ધર્ષયુક્તૈઃ સેનાચરૈઃ સહ

વિનાયકં બાલરૂપં સ્તુવદ્ભિ સ્વપુરં યયૌ ।
વિસૃજ્ય સર્વલોકાંશ્ચ દત્ત્વા વાસાંસિ ચૈકશઃ

તામ્બૂલાનિ ચ કેષાંચિત્પુરસ્કૃત્ય વિનાયકમ્ ।
વિવેશ સ્વગૃહં રમ્યં હર્ષનિર્ભરમાનસઃ

(૩૧૨૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે પુરપ્રવેશો નામ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ