Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.46.50

2.46.50.1

adhyāya ४६ prāraṃbha :-
muniruvāca /
avimuktaviyogena paritaptaḥ śivastadā /
sarvārthavaśagaṃ ḍhuṇḍhiṃ natvā prārthayadāturaḥ

2.46.50.2

śiva uvāca /
paṃcānāmapi bhūtānāṃ kāraṇānāṃ ca kāraṇam /
cidānandaghano viśvadhyeyo vedāntagocaraḥ

2.46.50.3

pradhānaṃ puruṣaścāsi guṇatrayavibhāgakṛt /
viśvavyāpī viśvanidhirviśvarakṣaṇatatparaḥ

2.46.50.4

nānāvatārakṛccāsi bhūbhāraharaṇodyataḥ /
devānāṃ pālane śakto daityānāṃ nidhane tathā

2.46.50.5

dvijānāṃ caiva dharmāṇāmārtānāṃ śaraṇaiṣiṇām /
svecchayā patyatāṃ yāte tvayi brahmasvarūpiṇi

2.46.50.6

kamanyaṃ ṣaṃ śaraṇaṃ yāmi kāśīvirahaduḥkhitaḥ /
ḍhuṇḍhiruvāca /
anyāneva preṣayasi sarvavidyāviśāradān

2.46.50.7

sarvadarśī kiyarthaṃ tvaṃ mohameṣi sadāśiva /
śiva uvāca /
idānīmeva gaccha tvamavimuktaṃ gajānana

2.46.50.8

divodāsasya vighnārthaṃ mama kāryārthasiddhaye /
māyayā mohaya janaṃ puṇyaṃ yenāsya hīyate

2.46.50.9

ḍhuṇḍhiruvāca /
yāmi śīghraṃ mahādeva na cintāṃ kartumarhasi /
sādhayiṣye tava hitaṃ darśayiṣye nijāṃ purīm

2.46.50.2.46.10

bahiṣkṛtya divodāsaṃ janapāpavibhāginam /
muniruvāca /
ityuktvā śivamānamya pārvatīṃ ca ṣaḍānanam

2.46.50.11

pradakṣiṇīkṛtya tathā nārade gurumeva ca /
prasthito'khilavidyānāṃ kalānāṃ ca nidhirvibhuḥ

2.46.50.12

prāpa vārāṇasīṃ puṇyāṃ puṇyamavāsya dṛṣṭavān /
jyotirvidabhavatsadyastasya pāpamalakṣya saḥ

2.46.50.14

rukmakāntirdivyadeho muktāmālāvibhūṣitaḥ /
kaṭisūtraṃ ca nābhau tu mahāratnavibhūṣitam

2.46.50.15

pītavastraparīdhāno divyagandhānulepanaḥ /
kāmātisundaratanuḥ kāminījanamohanaḥ

2.46.50.16

pativratāśca yā nāryaścakamustā api dvijam /
manasā cintitaṃ praśnaṃ vadati smākhilaṃ tu saḥ

2.46.50.17

ataḥ pativratā nāryaḥ praśnaṃ praṣṭuṃ tamanvayuḥ /
vihāya bālakānbhartṛnbhrātṛnanyānsuhṛjjanān /
svapnānvadati lokānāṃ svamāyādarśitānasau

2.46.50.18

sevatāṃ sarvalokānāṃ dadāti subahūnvarān /
tadvarasya prabhāveṇa duṣṭaḥ kuṣṭo vinaśyati

2.46.50.19

putriṇyaḥ sarvavandhyāśca jātāstadvaradānataḥ /
hastaṃ dṛṣṭvā mahābhāgyaṃ karmāṇi kathayatyasau

2.46.50.2.46.20

yadyadyena ca saṃbhukta bhokṣyamāṇaṃ ca tatkṣaṇāt

2.46.50.21

vismito nagare lokaḥ sarva āsīnmudānvitaḥ /
nedṛśo brāhmaṇo'darśi sarvavettā guṇākaraḥ

2.46.50.22

na bhūto na bhaviṣyo vā iti lokā vadantyamum /
pūjayanti dhanai ratnairjñātvā pratyayamasya te

2.46.50.23

haste dhṛtāni vastūni kathayatyeva tatkṣaṇāt /
daridrasyāprayatnasya praṣṭuṃ yātasya vettyasau

2.46.50.24

abhiprāyaṃ svayaṃ tasya brūte tridinamantarā /
bhaviṣyasi dhanāḍhayastvaṃ tathaivāsau bhavatyapi

2.46.50.25

gataṃ naṣṭaṃ kathayati yathā yattattathā bhavet /
evamācakṣatastasya ḍhuṇḍherviprasvarūpiṇaḥ

2.46.50.26

dvitrimāsairgatā vārtā rājakarṇe janeritā/
janā ūcuḥ //
rājapatnyo'pi yāścānyāḥ pātivratyaparāyaṇāḥ

2.46.50.27

etāvatkālaparyantaṃ no bhajannanyadevatāḥ /
vinā patiṃ gatāstāstu vinājñāṃ taṃ nirīkṣitum

2.46.50.28

no bhaviṣyati putro vā kanyā veti vicāritum /
sakhībhistu niṣiddhāstā ḍhuṇḍhiratrāgamiṣyati

2.46.50.29

ākāryaṃ tu tatastāstu rahasyetamupānayan /
upaveśyāsane ramye rājapatnyaḥ prapūjire

2.46.50.2.46.30

prakṣālya caraṇadvandvaṃ taddarśanasuvihvalāḥ /
kasturīcandanaṃ tasya śarīre paryamardayan

2.46.50.31

nikaṭe tasya kācittu bhūtvā'dādvīṭikāḥ svayam /
papracchurbahupraśnāstaṃ sarvāṃ evābravīcca saḥ

2.46.50.32

pratyaye tu samutpanne sarvāstāstu visismire /
evaṃ tāḥ pratyahaṃ tasya darśanaṃ pūjanaṃ svayam

2.46.50.33

tyaktvā tā gṛhakāryāṇi cakrutsarvāstu tatparāḥ /
naitādṛśo dṛṣṭapūrvo bhūtabhavyabhaviṣyavit

2.46.50.34

ityabruvanstuvantyastaṃ sarvajyotirviduttamam /
utthite rājñi tāḥ śīghraṃ visasarjuḥ kṣaṇādamum

2.46.50.35

patibhāvaṃ parityajya tamevācintayansadā /
divodāso'pi taṃ jñātvā samākārya nanāma ca

2.46.50.36

svāsane taṃ paristhāpya pupūje viṣṭarādibhiḥ /
gāmarghyaṃ ca dhanaṃ vastramarpayāmāsa sādaram

2.46.50.37

yadyattaṃ paripapraccha tatsarvaṃ sa mudā'bravīt /
vismṛtya nijadevaṃ sa tamevācintayannṛpaḥ

2.46.50.38

rahasye paripapraccha praśnānnānāvidhānbahūn /
pratyaye tu samutpanne prārthayāmāsa sādaram

2.46.50.39

grāmāndhānyaṃ dhanaṃ dāsye tiṣṭhātra nikaṭe mama /
camatkārā bahuvidhā dṛṣṭā yasmānmayā tvayi

2.46.50.2.46.40

tato jagāda ḍhuṇḍhistaṃ prapañcarahito nṛpam/
strīputrakanyāgārādi tyakvāya vārāṇasīmagām

2.46.50.41

na grāmā na dhanaṃ dhānyaṃ rocate me'spṛhasya te /
ekaṃ vadāmi te vākyaṃ hṛdi tatkartumarhasi

2.46.50.42

itaḥ saptadaśe rājandine ko'pi paraḥ pumān /
āgatya sa vadedyattatkartavyamavicārataḥ

2.46.50.43

hitaṃ te paramaṃ rājanbhaviṣyati na saṃśayaḥ /
etāvatā mayā labdhā grāmā dhānyaṃ dhanāni ca

2.46.50.46

( १९९८ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ

2.46.50.1

adhyāya ४७ prāraṃbha :-
rājovāca /
avaśyaṃ muniśārdūla kariṣye vacanaṃ tava /
karavāṇyanyathā cenme śapatho'sti harasya ha

2.46.50.2

gṛtsamada uvāca /
evaṃ tena sarva janāḥ kāśisthāḥ svavaśīkṛtāḥ /
tyaktvā sarvāṇi karmāṇi tameva parisevire

2.46.50.3

bhūtaṃ bhavyaṃ viprakṛṣṭaṃ bhaviṣyaṃ ca vivṛṇvatā /
tato viṣṇurbauddharūpī paṃcakrośādbahiḥ sthitaḥ

2.46.50.4

āgatya māyayā mohaṃ janayansarvadehinām /
śrutismṛtiviruddhaṃ so'pāṭhīddharmavṛṣaṃ dviṣan

2.46.50.5

so'pi svavacanātsarvānvaśaṃ cakre mahājanān /
sākārabhajanaṃ sarvaṃ dūṣayāmāsa sādaram

2.46.50.6

kimarthaṃ pārthivīṃ mūrtirarcyate taijasīrapi /
sarvo jano mūḍhamanāḥ parātmani hṛdi sthite

2.46.50.7

vṛkṣāṇāṃ jīvatāṃ chedaḥ paśūnāmapi hiṃsanam /
kurute svasya vittāni parasmai yaḥ prayacchati

2.46.50.8

naṣṭe dehe tu bhūtāni līyante paṃcapaṃcasu /
svayameva hi bhoktavyaṃ pakvānnaṃ saghṛtaṃ mudā

2.46.50.9

dehātmā paripūjyo'sau nānābhogairyathāsukham /
tataḥ sarve janāḥ svaṃ svaṃ mārgaṃ muktvā tathā'bhavan

2.46.50.2.47.10

brāhmaṇānapi saṃtyajya brubhujurbhogamuttamam /
tatpatnī kamalā nāma pūrayantī manorathān

2.46.50.11

sthitā vārāṇasīvāsirstriyaḥ sarvā vyamohayat /
bodhayāmāsa yatnena duṣṭamārgaṃ dinedine

2.46.50.12

bhidyante buddhayasteṣāṃ puragrāmanivāsinām/
svadehe bhartṛdehe yo'nyasya dehe sa eva tu

2.46.50.13

na bhidyate pumānyadvanmukhanāsākarādibhiḥ /
tathātmā naiva bhidyeta dehairetaiścatuvidhaiḥ /
evaṃ pralobhitāḥ kāntāḥ puṃso'nyānapi bhejire

2.46.50.14

brāhmaṇā agnihotreṣu yajñeṣu śithilādarāḥ /
vrate dāne ca home ca devabrāhmaṇapūjane

2.46.50.15

paśūnāṃ yajñiyānāṃ ca chedane saṃśayaṃ dadhuḥ /
parasparaṃ gṛhe jantorbubhajurbhogamuttamam

2.46.50.16

svayameva bubhujire śrāddhāni ca vratāni ca /
evaṃ ca dharmalopo'bhūdenaso vṛddhireva ca

2.46.50.17

tato bauddho jagāmāśu divodāsasya mandiram/
pūjitaḥ parayā bhaktyā sa tena svāsane śubhe

2.46.50.18

tata ūce divodāsaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ /
bauddha uvāca /
śṛṇu rājanhitaṃ vacmi śrutvā tatkuru sādaram

2.46.50.19

iyaṃ vārāṇasī śūlabhṛtā nirmāyi tejasā /
pralaye'pi triśūlāgne dhriyate sarvajantubhiḥ

2.46.50.2.47.20

puṇyavadbhiriha stheyaṃ mṛtau mokṣamabhīpsubhiḥ /
pāpātmāno bhairaveṇa kriyante bahireva ca

2.46.50.21

rakṣaṇaṃ puṇyakartṝṇāṃ kriyate tena tena ca /
tava puṇyaṃ sthitaṃ yāvattāvadatra sthito bhavān

2.46.50.22

kāśyāṃ rājyaṃ prakurvāṇa idānīṃ na tathā bhavān /
pāpaṃ ca saṃpravṛttaṃ te rājye narakakṛnnṛpa

2.46.50.23

nṛpa uvāca /
samyagukte tvayā mahyaṃ kariṣye vacanaṃ tava /
jyotirvidā ḍhuṇḍhinā ca proktaṃ tatsatyameva tat

2.46.50.24

vada me tvaṃ ca kaścāsi maddhitārthamihāgataḥ /
yadi vettuṃ mayā śakyaṃ tattvaṃ te puruṣottama

2.46.50.25

ka uvāca /
tataḥ sa karuṇāviṣṭo darśayāmāsa taṃ nṛpam /
nijaṃ caturbhujaṃ rūpaṃ śaṃkhacakragadādharam

2.46.50.26

samaṣṭivyaṣṭirūpeṇa cidrūpaṃ ca pradarśitam/
tato nṛpo namaskṛtya pupūja parayā mudā

2.46.50.27

nanarta parayā bhaktyā taddarśanamahotsavaḥ/
dhanyo'hamiti ta prāha pitṛbhyāṃ sahito'nagha

2.46.50.28

pūrvaṃ rājyaṃ parityajya tapastaptaṃ mayā bahu /
brahmaṇedaṃ balānmahyaṃ dattaṃ rājyamanuttamam

2.46.50.29

tvaddarśanājjanmamṛtī gate me nātra saṃśayaḥ /
idameva paraṃ yāce tvamahaṃ śaraṇaṃ gataḥ

2.46.50.2.47.30

muniruvāca /
ityuktaḥ paramātmā'sau proktavānnṛpasattamam/
viśveśvara prasādācca tavāpi rājasattama

2.46.50.31

bhavitā paramā muktistyaktvā rājyaṃ sukhī bhava/
bhairavo daṇḍapāṇiśca bahiḥ kuryādato'nyathā

2.46.50.32

evamākarṇya tadvākyaṃ cintāṃ paramikāṃ yayau /
dhyātvā vicārya taddhetuṃ bubodha sarvameva saḥ

2.46.50.33

jyotirvidaṃ gaṇeśaṃ ca bauddhaṃ māyāvinaṃ harim /
praṇamya śirasā bhaktyā ko'sīti nijagāda tam

2.46.50.34

so'pi buddhvā mahāviṣṇurnijaṃ rūpaṃ samāsthitaḥ /
caturbhujaṃ śaṃkacakragadāpadmadharaṃ vibhum

2.46.50.35

pītāmbarasamāyuktaṃ sarvalokāśrayaṃ param /
uvāca taṃ nṛpaḥ pūjya dhanyo'haṃ mama pūrvajāḥ

2.46.50.36

yanmokṣadaṃ padayugaṃ dṛṣṭaṃ puṇyaprabhāvataḥ /
dehi me paramāṃ muktiṃ mudrāmetāṃ gṛhāṇa ca

2.46.50.37

balāddattaṃ brahmaṇā me śāstu rājyaṃ śivo nijam /
tato jagāda taṃ viṣṇuḥ śivo muktiṃ pradāsyati

2.46.50.38

ka uvāca /
evamuktvā divodāsaṃ mahāyogeśvaro hariḥ /
antarhitaḥ punaryāyādbauddharūpī nijāśramam

2.46.50.39

preṣayāmāsa dūtaṃ sa śivāgamanahetave /
divodāsasya rājye me dharmavṛddhiḥ kṛtā bahu

2.46.50.2.47.40

jyotirvidā gaṇeśena tyaktaṃ rājyaṃ nṛpeṇa te /
śīghramāyāhi viśveśa nijāṃ vārāṇasīṃ purīm

2.46.50.41

tato rājā rājacihnaṃ tyaktvā tepe parantapaḥ /
prāsāde parame sthāpya śivaligaṃ suviśrutam

2.46.50.42

svanāmnā mokṣadaṃ puṃsāṃ sakāmānāṃ tu kāmadam /
pratīkṣandarśanaṃ tasya śaṃkarasyārthadāyinaḥ

2.46.50.47

(२०४०)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

2.46.50.1

adhyāya ४८ prāraṃbha :-
muniruvāca /
tyaktaṃ rājyamiti jñātvā nijaṃ rūpaṃ samāśritaḥ/
avasatsarvalokānāṃ ḍhuṇḍhistatrārthadāyakaḥ

2.46.50.2

dūtaṃ ca preṣayāmāsa śīghamāgamyatāmiti /
śaṃkarāya mahābuddhistataḥ sa harṣanirbharaḥ

2.46.50.3

āruhya vṛṣabhaṃ devo yayau vārāṇasīṃ purīm /
divyavāditranirghoṣaiḥ svagaṇaiḥ parivāritaḥ

2.46.50.4

jaigīṣavyaṃ nirāhāraṃ valmīkamiva saṃsthitam /
anugṛhaya yayau duṇḍhiṃ praṇamya ca uvāca tam

2.46.50.5

śiva uvāca /
tvameva viśveśvara viśvarūpa viśvaṃ sṛjasyatsi hi pāsi deva /
śubhāśubhaṃ karma nirikṣya tasya dadāsi bhogaṃ vividhaṃ gaṇeśa

2.46.50.6

brahmāpi sṛṣṭiṃ kuruteṃgitātte tadrakṣaṇaṃ caiva haristhatā'ham /
saṃhārakārīha carācarasya vibhāgakṛtyaṃ hi guṇatrayasya

2.46.50.7

tava prasādāddharirabjajo'pi śivaśca śakto nijakarmasiddhyai /
tvayā vinā vedavidhirvṛthā syāttvadīyaśaktyā suraśatrunāśaḥ

2.46.50.8

anantaśaktiḥ prakṛtiḥ purā tvāṃ samarcya duṣṭaṃ mahiṣaṃ jaghāna /
yacchvāsanirdhūtanagaprapātabhītaṃ jagatkṛtsnamidaṃ rarakṣa

2.46.50.9

tvamaprameyo'khilalokasākṣī tvamavyayaḥ kāraṇakāraṇaṃ ca /
vedā vikuṇṭhāstvayi sarva eva śeṣo dharābhṛttava bhaktitohi

2.46.50.2.48.10

tvāmeva natvā paripūjayantaḥ santo yajante manasā smarantaḥ /
tvayyeva bhaktiṃ parikalpayanto muktiṃ bhajante parivṛttihīnā

2.46.50.11

apekarūpāṃghrivilocana tvamanekaśīrṣaśrutibāhujihvaḥ/
anantavijñānaghano hyanekabrahmāṇḍahetuḥ paramaprakāśaḥ

2.46.50.12

tava prasādādavimuktametaddṛṣṭaṃ cirādyatnavatā'khileśa /
muniruvāca /
evaṃ stutvā pūjya prārthayāmāsa śaṃkaraḥ

2.46.50.13

gataṃ virahaduḥkha me prāpya vārāṇasīṃ purīm /
idānīṃ sarvadā rakṣa madbhaktāṃśca purīmimām punaḥ

2.46.50.14

vinā prasādaṃ te na syātkāśīvāsaḥ kadācana /
daṇḍapāṇerbhairavasya te'pi yasya kṛpā bhavet

2.46.50.15

tārakaṃ brahma tasyānte diśāmi ca na cānyathā /
māghe māsi caturthyāṃ yo bhaumavāre vidhūdaye

2.46.50.16

apūpairmodakairanyairupacāraiḥ prapūjayet /
saṃhṛtya tasya saṃkaṣṭaṃ stotrapāṭhena yo nuyāt

2.46.50.17

tasyāpi sakalānkāmānyaccha lakṣmīmanekadhā /
ya idaṃ prātarutthāya trisandhyaṃ vāpi bhaktitaḥ

2.46.50.18

paṭhetstotraṃ sakṛdvāpi bhaktirmuktiśca tasya ca /
anveṣayitvā sarvārthānvidadhāsi nṛṇāmiha

2.46.50.19

ato ḍhuṇḍhiriti khyātastrilokyāṃ tvaṃ bhaviṣyasi /
ḍhuṇḍhirityeva taṃ nāma muktidaṃ pāpanāśanam /

2.46.50.2.48.20

smaraṇātsarvakāryāṇāṃ siddhidaṃ ca bhaviṣyati /
muniruvāca /
evamuktvā'sthāpayātsa gaṇḍakīyaśilākṛtām

2.46.50.21

mūrtiṃ ḍhuṇḍhermahādevaḥ prāsāde cārunirmite /
tato viveśa bhavanaṃ sarve devāḥ svamandiram

2.46.50.22

divodāsasya muktiṃ sa dadau bhaktasya śaṃkaraḥ /
gṛtsamada uvāca /
evaṃ vimohitastena divodāsaḥ svamāyayā

2.46.50.23

viṣṇunā bauddharūpeṇa tasyāsya hitaṃ kṛtam /
sarvaṃ te kathitaṃ deva sāmarthyaṃ ḍhuṇḍhinā kṛtam

2.46.50.24

evaṃ prabhāvo devo'sau yadvarādutthitaḥ sutaḥ /
ka uvāca /
evaṃ gṛtsamadaḥ proktvā tasye duṇḍhiviceṣṭitam

2.46.50.25

gṛhītvājñāṃ yayau śīghraṃ nijamāśramamaṇḍalam /
tadānīmeva sā patramādāya prasthitā tataḥ

2.46.50.26

ḍhuṇḍherāyatanaṃ yātā nānānārīnarairyutam /
mahotsavaṃ prakurvadbhirdṛṣṭvā kīrtirnanāma tam

2.46.50.27

yayau vārāṇasīṃ puṇyāṃ maraṇā-nmuktidāyinīm /
māghamāse caturthyāṃ sā bhaumavāre mudānvitā

2.46.50.28

anekasvarṇapātrasthaiḥ pakvānnaiḥ pāyasādibhiḥ /
pūjitaṃ bhaktanivahairnṛtyagītaviśāradaiḥ

2.46.50.29

nānālaṃkārasaṃyuktaṃ divyamālyāmbarāvṛtam /
nānāmaṇigaṇopetaṃ nānāmuktāvibhūṣitam

2.46.50.2.48.30

suvarṇaratnanicayairdakṣiṇārtha niveditaiḥ /
na dṛśyate devamukhamiti cintāparā'bhavat

2.46.50.31

mayā'kiṃccamayā'smai kiṃ nivedyamiti sā'nagha /
sā dūrvāśamimandārakusumairmārgasaṃcitaiḥ

2.46.50.32

pupūja parayā bhaktyā putrodayamayācata /
śamīmandāradūrvābhiryathā tuṣṭo'bhavattayoḥ

2.46.50.33

na tathā dravyanicayairḍhuṇḍhirājastutoṣa ha /
tato bhaktā gatāḥ sarve svasvamandiramādṛtāḥ

2.46.50.34

ubhau tau jananīputrau sannidhau tatra tasthatuḥ /
tayornirāhāratayā bhaktibhāvena toṣitaḥ

2.46.50.35

āvirāsīnmūrtimadhyād ḍhuṇḍhirājo mahotkaṭaḥ /
ūcaturmuninā proktaṃ yatsvarūpaṃ maheśituḥ

2.46.50.36

tadetatpuṇyanicaryairdṛṣṭaṃ sākṣātsubhāsvaram /
sarvāṃlaṃkārasaṃyuktaṃ mukuṭena virājitam

2.46.50.37

daśabāhudharaṃ cāru netrapaṃkajaśobhitam /
anarghyaratnamuktānāṃ bibhraddāma mahattaram

2.46.50.38

pītāmbarayutaṃ dantāvirājitamanuttamam /
dṛṣṭvaivaṃ paramaṃ rūpaṃ magnāvānandasāgare

2.46.50.39

vismṛtau pūjanaṃ kartuṃ namaskāraṃ ca tāvubhau /
uvāca bhagavāndevo varaṃ varaya suvrate

2.46.50.2.48.40

suprasannāḥ pradāsyāmi yatte manasi vartate /
muktāphalairna ratnaiśca dravyairnānāvidhairaham

2.46.50.41

prīto yathā śamīpatrairmandārairapi śobhane /
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ kīrtistoṣamiyātparam

2.46.50.42

dehabhāvaṃ samāsādya jagāda dviradānanam /
kiṃ striyā vacanaṃ kāryaṃ sarvajñe sarvarūpiṇi

2.46.50.43

ājñayā'tha tathā'pyūce sānnidhyāllabdhabodhayā /
kīrtiruvāca /
niṣkalo nirahaṃkāro nirguṇo'si jagatprabhuḥ

2.46.50.44

pūrṇānandaḥ parānandaḥ purāṇaśca parātparaḥ /
dikpālarūpī somārkasaritsāgararūpavān

2.46.50.45

tvameva pṛthivī vāyurākāśasteja eva ca /
jalaṃ tathā'ntarikṣaṃ ca gandharvoragarākṣasāḥ

2.46.50.46

carācarasvarūpastvaṃ dīnanāthakṛpānidhiḥ /
vināyakādirūpeṇa vyaktiṃ prāpto'si sāṃpratam

2.46.50.47

adya me nayane dhanye janma bhartā suto'pyayam /
pitarau ca kulaṃ śīlaṃ rūpaṃ jñānaṃ tapo'pi ca

2.46.50.48

janmāntarīyapuṇyena dṛṣṭaḥ kṣipraprasādanaḥ /
tavaiva cājñayā deva sthāpitā'sya tavābhidhā

2.46.50.49

sapatnyā'sya viṣaṃ dattaṃ mṛta utthāpitaḥ punaḥ /
gṛtsamadena muninā tava bhaktyaiva viśvarāṭ

2.46.50.2.48.50

śamīpatraiśca pūjā te kathitā tava labdhaye /
muniprabhāvāddṛṣṭo'si tāpatrayanivāraṇa

2.46.50.51

prasannaśceddehi nātha bhaktiṃ mama sutasya te /
trailokye'pi yaśaścāgryaṃ rājye niḥsaṃgavṛttitām

2.46.50.52

dīrghāyuḥ sadguṇagrāmaṃ balaṃ kīrtiṃ sukhaṃ kṣamām /
vijayaṃ sarvasaṃgrāme dvije deve ratiṃ parām

2.46.50.53

ḍhuṇḍhiruvāca /
ye ye varāstvayā proktāste te dattā mayā'naghe /
sahasrayajñakartā'sau jīvanvarṣasahasrakam

2.46.50.54

śānto dānto hi madbhakto rājyaṃ kartā
sutastava / caturbhirapyupāyaiḥ sa vaśe sarvaṃ kariṣyati

2.46.50.55

mama dhyānaṃ nāmajapaḥ sarvadā'sya bhaviṣyati /
ante mama smṛtiṃ kṛtvā matsvarūpaṃ prapatsyate

2.46.50.56

ka uvāca /
evaṃ tasyai varāndattvā parituṣṭo vināyakaḥ /
dadau svaparaśuṃ tasya parśubāhuriti sphuṭam

2.46.50.57

cakre nāma svayaṃ devastataścāntarhito'bhavat

2.46.50.48

( २०९७ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe kīrtervarapradānaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

2.46.50.1

adhyāya ४९ prāraṃbha –
ka uvāca /
evaṃ labdhavarā kīrtiḥ śeṣāṃ rātriṃ nināya ca /
uṣaḥ snātvā prapūjyāśu mūrtiṃ putrayutā yayau

2.46.50.2

harṣitā duḥkhitā deva virahānnagaraṃ svakam /
nānādhvajapatākābhiḥ sekairdhūpairalaṅakṛtam

2.46.50.3

ḍhuṇḍhināma japantau tau nṛpapatnīsutāvubhau /
jñātvā gatau nṛyānena senayā vādyanisvanaiḥ

2.46.50.4

āninye nagaraṃ karṇapuraṃ nāmnā suviśrutam /
mūrdhnyāghrāyāśu tanayaṃ sasvaje paramādarāt

2.46.50.5

uvāca paramaprīto harṣagadgadayā girā /
kṣipraprasādana suta śrānto'si bahuvāsaram

2.46.50.6

dṛṣṭvā tvāṃ paramāhlādaṃ prāpto labdhvā sudhāmiva /
visasarjākhilām̐llokāndattvā vastrāṇi dakṣiṇāḥ

2.46.50.7

kīrtiśca sa nṛpaḥ paścātparasparamathocatuḥ /
sā'pi sarvaṃ nṛpāyāsmai vṛttāntaṃ saṃnyavedayat

2.46.50.8

parasparāliṃganacumbanāni hāsyaṃ vinodaṃ paricakratustau /
tāmbūlavicchedamapi praharṣātkāmasya yuddhaṃ nirapatrapau ca

2.46.50.9

tataḥ katipayāhassu jñātvā putraṃ guṇākaram /
vinītaṃ sarvadharmajñaṃ nītiśāstraviśāradam

2.46.50.2.49.10

abhiṣecanīyasaṃbhārānkṛtvāhūya varāndvijān /
suhṛdaḥ sarvaiḥ rājanyānabhiṣekaṃ sute dadau

2.46.50.11

śubhe muhūrte saṃlagne sapteṣṭagrahasaṃyute /
kṛtvā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ svastivācanapūrvakam

2.46.50.12

nānādravyayutastoyairabhiṣekamakārayat /
nadatsu sarvaturyeṣu ṛgyajussāmamantrataḥ

2.46.50.13

saṃtoṣya brāhmaṇānanyāndakṣiṇāratnadānataḥ /
svayaṃ ca vanavāsīyadīkṣāṃ gṛhya ca pṛcchya ca

2.46.50.14

visasarjākhilānrājā nijasādhanasaṃsthitaḥ /
tataḥ paraśubāhuḥ sa praśaśāsa mahīmimām

2.46.50.15

dharmaśāstrīyanītyā ca tyāgena yaśa ārjayat /
vikhyātastriṣu lokeṣu parākramabalādabhūt

2.46.50.16

mandāramūrtiṃ ḍhuṇḍhaiḥ sa kṛtvā kaṃṭhe dadhāra ha /
śamīṃ dūrvāṃ vinā pūjāṃ na karoti kadācana

2.46.50.17

nānābhogānanekāḥ strīrbubhuje dharmatastu saḥ /
utpādya putrāndānāni dattvā varṣasahasrakam

2.46.50.18

cakāra rājyaṃ paścāttatputre nyasya divaṃ yayau /
kalpānanekānsvarge sa sthito duṇḍhisvarūpavān

2.46.50.19

muniruvāca /
evaṃ śamyāḥ prabhāvaste saṃkṣepeṇa nirūpitaḥ/
tatpūjanasya puṇyaṃ ca mandārasya prasaṃgataḥ

2.46.50.2.49.20

tasmāttvayā'pi pūjyo'haṃ śamīmandārato mune/
bhaktyā samarpitaṃ puṣpaṃ patramiṣṭaṃ sudhāyate

2.46.50.21

niṣiddhapatrapuṣpādi samarpya narakaṃ vrajet /
yasya yaddaivataṃ mukhyaṃ tadiṣṭamitareṣu vā

2.46.50.22

samarpayannabhedena bhakto doṣaṃ na cāpnuyāt /
evaṃ pañcāpi saṃpūjya devāṃstatparatāmiyāt

2.46.50.23

sātviko līyate deve rājasastu sarūpatām /
ubhābhyāṃ caiva sānnidhyaṃ tāmasastu salokatām

2.46.50.24

prāpnuyādbhajamānastu tredhā bhaktirna vai vṛthā/
vyāsa uvāca /
vināyakasya loko vai kasmiṃlloke ca tiṣṭhati

2.46.50.25

etaṃ me saṃśayaṃ brahmaṃśchettumarhasi sāṃpratam /
kamanyaṃ paripṛcchāmi sarvajñaṃ tvāṃ vihāya bhoḥ

2.46.50.26

brahmovāca /
mayā'pi nāradāyokto mudgalāya ca tena ca /
kāśīrājāya cākhyāto loko vaināyakaḥ śubhaḥ

2.46.50.27

sa kāmadāyinīśaktyā tenaiva nirmitaḥ purā/
nijaloketināmāsya svayaṃ cakre vināyakaḥ

2.46.50.28

kāśīrājo vimānastho dṛṣṭavāṃścarmacakṣuṣā /
yaṃ prāpya duḥkhaṃ na dvandvaṃ prāpnute strī pumānapi

2.46.50.29

brāhmaṃ kalpaṃ ca vasati jyotirūpaṃ samāpya ca /
ikṣusāgarasaṃbhogaṃ labhate tatra yaḥ sthitaḥ

2.46.50.2.49.30

mahāpralayavelāyāṃ tiṣṭhatyevāvināśi yat /
tatpīṭhaṃ tasya devasya nidrāsthānaṃ sanātanam

2.46.50.31

sevete siddhibuddhī taṃ sāmavedastu gāyati /
kalpavṛkṣo yacchati tatkalpitaṃ manujena yat

2.46.50.32

akalpitāḥ saṃpado'tra jāyante tatprabhāvataḥ /
mayaiva varṇitāḥ sarve devalokā anekaśaḥ

2.46.50.33

gaṇeśanijalokasya śaktirno mama varṇane/
saṃkṣepeṇa tato'khyāyi kimanyacchrotumicchasi

2.46.50.49

(२१३० )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe śamīmandāraphalavarṇanaṃ nāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ

2.46.50.1

adhyāya ५० prāraṃbha :-
muniruvāca /
kathaṃ ca kāśīrājena prāptaṃ tatsthānamuttamam /
mudgalasyopadeśena tanme śaṃsitumarhasi

2.46.50.2

ka uvāca /
tīrthayātrāprasaṃgena mudgalastaṃ nṛpaṃ yayau /
sa pūjayitvā papraccha sarvajñaṃ taṃ muniṃ nṛpaḥ

2.46.50.3

nṛpa uvāca /
vināyakasya lokaḥ kaḥ prāpyate sa kathaṃ mayā/
muniruvāca / svānandabhuvanetyevaṃ nijaloketi ca dvayam

2.46.50.4

vaināyakasya lokasya vikhyātam nāma vartate /
utpatsyate yadā daityau devāntakanarāntakau

2.46.50.5

vināyako'pi tau hantuṃ mānuṣe'vatariṣyati /
sa tu bālakarūpeṇa līlā adbhutavikramāḥ

2.46.50.6

kariṣyati nṛloke'sminsvecchācārī mahābalaḥ/
śuklasya bhaktiyuktasya daridrasya gṛhe yadā

2.46.50.7

bhuktvā dattvāmoghalakṣmīṃ śuklāyendrasya durlabhām /
vivāhārthaṃ samānīto darśayiṣyati pauruṣam

2.46.50.8

yadā te gṛhamāgacchettadā tadbhaktito nṛpa /
kāśīrāja mahābāho nijalokamavāpsyasi

2.46.50.9

ka uvāca /
evamuktvā gate tasminkāśīrājo mahāmatiḥ /
gaṇeśabhaktiṃ kurvāṇaḥ kālākāṅkṣī babhūva ha

2.46.50.2.50.10

tato bahutithe kāle'vatīrṇo'sau vināyakaḥ/
kaśyapasya gṛhe yo vai līlāvigrahavānvibhuḥ

2.46.50.11

hatā nānāvidhā daityāḥ krīḍā nānāvidhāḥ kṛtāḥ /
dāridryaṃ hṛtavānsadyaḥ śuklasyādangṛhe tadā

2.46.50.12

kāśirājasya bhavanaṃ punarāgānmahābalaḥ /
hatau mahābalau daityau devāntakanarāntakau

2.46.50.13

svānandabhavanaṃ yātaḥ kṣīrasāgaramadhyagam /
kāśīrājastu virahāccintayansarvadā tu tam

2.46.50.14

āliṃgati naraṃ kaṃccidayameva vināyakaḥ /
iti matvā sabhāmadhye sarvaṃ tādātmakaṃ jagat

2.46.50.15

paśyati sma divārātrau so'pi tanmayatāmiyāt /
nirāhāraḥ kadācitsa tiṣṭhati sma nṛpastadā

2.46.50.16

grāsamātraṃ kadācitsa bhunakti ca yathāmati /
kadāciddhasate kvāpi nṛtyati sma nṛpastadā

2.46.50.17

nidrāti bahukālaṃ taṃ paśyansvapne vināyakam /
evaṃ nṛpe sthite'mātyāścintāmāpuḥ sudāruṇām

2.46.50.18

yadi lokā vijānīyuḥ paracakraṃ patettadā /
evaṃ cintayatāṃ teṣāmamātyānāṃ nṛpālaye

2.46.50.19

tadaiva mudgalo dhyānaṃ visṛjya nṛpatiṃ yayau/
taddarśanaprāptabodhaḥ praṇanāma nṛpo munim

2.46.50.2.50.20

upaveśyāsana paścātsaṃpūjya ca yathāvidhi /
baddhāṃjaliruvācātha dhanyo vaṃśojanurmama

2.46.50.21

pitarau mandiraṃ netre dhanyaṃ tvaddarśanānmune /
yatprasādātparaṃ sthānaṃ saṃsāratāraṇaṃ nṛṇām

2.46.50.23

avamānānmahadduḥkhaṃ taṃ tvā puṇyena dṛṣṭavān /
tamuvāca tato vipro vācā tasya sutoṣitaḥ

2.46.50.23

muniruvāca /
tvādṛśastu vinītātmā naiva dṛṣṭo na ca śrutaḥ/
pūjanātparituṣṭo'haṃ vāṃchitaṃ te dadāmyaham

2.46.50.24

ka uvāca /
tadvākyaparituṣṭo'sau kāśīrājo jagāda tam /
anenaiva ca dehena svānandabhuvanaṃ mune

2.46.50.25

iccheyaṃ ca ciraṃ tatra sthātuṃ naiva ca saṃpadaḥ /
tata ūce mudgalo'sau parituṣṭastayā girā

2.46.50.26

anena jaḍadehena svānandabhuvanaṃ nṛpa /
prāpsyase tvaṃ gaṇeśasya punarāvṛttivarjitaḥ

2.46.50.27

bhuktvā'nnasaṃpadaḥ paṃcasahasraparivatsarān /
brahmakalpamayaṃ kālaṃ tataḥ svānandamāpsyasi

2.46.50.28

nṛpa uvāca /
kīdṛksa lokaḥ kinnāmā vada satyaṃ mune mama /
kena puṇyena gamyo'sau śrutā lokā mayā'khilāḥ

2.46.50.29

mudgala uvāca /
śrṛṇu rājanmayā'śrāvi mahimā kapilānmuneḥ /
sāmānyataḥ sarvalokāḥ prasiddhā ye śrutāstvayā

2.46.50.2.50.30

gahanā gatiratyantamasya lokasya bhūpate /
divyaloketi nāmāsya nijaloketi cāparam

2.46.50.31

sa kāmadāyinīpīṭhe saṃtiṣṭhati vināyakaḥ /
vistīrṇaṃ paṃcasāhasrayojanāni mahāmate

2.46.50.32

ratnakāṃcanabhūmau sa rājate bhāsayandiśaḥ /
svānandanāmā divyo'yamikṣusāgaramadhyagaḥ

2.46.50.33

na vedairna ca dānaiśca vratayajñairjaperapi /
tapobhirvividhaiścā prāpyate naiva karhicita

2.46.50.34

vināyakasya kṛpayā prāpyate nityabhaktitaḥ/
samaṣṭivyaṣṭirūpo'tra sadā tiṣṭhati vighnarāṭ

2.46.50.35

pādaiḥ sa saptapātālaṃ vyāpya śeṣaśirāṃsi ca /
kūrmaṃ ca kamaṭhaṃ caiva śrotrābhyāṃ ca diśo'khilāḥ

2.46.50.36

keśairvyomāpi saṃrodhya sthita ādhārapaṃkaje /
bhrūmadhye'pyagnicakre taṃ dvipatre dhyāti puṇyakṛt

2.46.50.37

khecarīmudrayā yukto nānyo dhyātuṃ na ca kṣamaḥ /
sahasrapatraṃ brahmāṃṇḍasarojaṃ vilasatprabham

2.46.50.83

tatra tejaḥsvarūpo'sti hṛdi dvādaśapatrakam /
daśapatraṃ nābhicakraṃ liṃge ṣaṭapatrakaṃ śubham

2.46.50.39

ṣoḍaśāraṃ kaṇṭhadeśe tatra sarvatra vighnarāṭ /
tejorūpī dīpyamānaḥ satyaloke yathā vidhiḥ

2.46.50.2.50.40

dvādaśāraṃ tu vaikuṇṭhaṃ tatra viṣṇuḥ sadā sthitaḥ /
kaṇṭhābje paṃcavaktro'sau kailāse sagaṇo yathā

2.46.50.41

somasūryāgninetro'sau bhūmaṇḍalamahodaraḥ /
ekaviṃśatisvargātsa vyāpya cauṣadhiromavān

2.46.50.42

saritaḥ sāgarā yasya ghanebindurvibhātyasau /
brahmāṃḍe bhānti yasyaiva brahmāṇḍāni tu reṇuvat

2.46.50.43

trayastriṃśatkoṭidevā jīvā ye ca sahasraśaḥ/
audumbaragatā bhānti maśakā iva tadgatā

2.46.50.44

racanāṃ tasya lokasya saṃkṣepeṇa bruve nṛpa /
tuṃgaṃ yanmeruśikharaṃ tatkailāsaśiraspṛham

2.46.50.45

sahasrayojanaṃ śūnyamagamyaṃ munipuṅgavaiḥ/
tatra ekā śaktiruccairbhrāmikā nāma nāmataḥ

2.46.50.46

yatsaṃmatāddruvantyeva bhramarāḥ śubhra eva ca /
padmāsanagatādhāraśaktistanmastake sthitā

2.46.50.47

cāmīkaranibhā yāstanmastake kāmadāyinī /
koṭisūryanibhā tasyā mūrdhni pīṭhaṃ mahattaram

2.46.50.48

vikarālaṃ jaṭābhāraṃ bibhratī vadanaṃ tathā /
sahasrasūryasaṅkāśā bhāsayantī diśo daśa

2.46.50.49

vistīrṇaṃ daśasāhasrayojanaṃ tāvadāyatam /
asaṃkhyasūryasaṅkāśaṃ tanmadhye yojanāyatam

2.46.50.2.50.50

svānandabhavanaṃ bhāti yatra kāñcanaratnajāḥ /
asaṃkhyātā gṛhā bhānti bhāsvarā gajamauktikāḥ

2.46.50.51

tasyaiva kṛpayā prāpyo duḥkhamohavivarjitaḥ /
taduttare bhāti paraṃ ikṣusāgara eva tu

2.46.50.52

sahasrapatrasaṃyuktā tanmadhye padminī śubhā /
sahasrapatraṃ kamalaṃ tasyāṃ bhāti yathā śaśī

2.46.50.53

tatkarṇikāgatastalpo ratnakāṃcananirmitāḥ/
divyāmbarayutaḥ śete nṛpa tatra vināyakaḥ

2.46.50.54

siddhibuddhī sadā tasya pādasaṃvāhanaṃ mudā /
kurvāte parayā bhaktyā sāmavedastrimūrtimān

2.46.50.55

gānaṃ karoti śāstrāṇi mūrtimanti stuvanti tam /
purāṇāni ca sarvāṇi varṇayantyasya sadguṇān

2.46.50.56

bālarūpadharastatra śuṇḍādaṇḍavirājitaḥ /
komalāṃgo'ruṇanibho viśālākṣo viṣāṇavān

2.46.50.57

mukuṭī kuṇḍalī rājatkastūrītilakaḥ svarāṭ /
divyamālyāmbaradharo divyagandhānulepanaḥ

2.46.50.58

muktāmaṇigaṇopetaṃ saratnaṃ dāma saṃdadhat

2.46.50.59

anantakoṭisūryojāścandrārdhakṛtaśekharaḥ /
smaraṇātpāpahā sadyaḥ smṛtā gaṅgā yadhā nṛṇām

2.46.50.2.50.60

tejovatī jvālinī ca śaktī paryaṅakapārśvayoḥ /
sahasrādityasaṅakāśe tiṣṭhato nṛpa sarvadā

2.46.50.61

na śītaṃ na jarā tatra klamaḥ svedo'tha tandryapi /
kṣudhā tṛṣā vā dukhaṃ vā na kadācana jāyate

2.46.50.62

ānandahṛdamagnāste tatrāsanye supuṇyataḥ /
viśvavyāpī bālarūpī yatra tiṣṭhati viśvavit

2.46.50.63

mudgala uvāca /
evaṃ te kathito loko gaṇeśasya yathāmati /
tasmādananyabhaktyā tvaṃ tamevārādhaya prabho

2.46.50.64

ka uvāca /
evamuktvā gataḥ sthānaṃ svakīyaṃ mudgalo muniḥ /
kāśīrājo gaṇeśasya bhajane tatparo'bhavat

2.46.50.65

sahasrapañcavarṣāṇi kṛtvā rājyamanena ha /
dehena yānamāruhya gataḥ svānandadhāma tat

2.46.50.50

( २१९५ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe gaṇeśalokavarṇanaṃ nāma paccāśattamo'dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc