Ganesha Purana · Chapter 2.46.50
adhyāya ४६ prāraṃbha :-
muniruvāca /
avimuktaviyogena paritaptaḥ śivastadā /
sarvārthavaśagaṃ ḍhuṇḍhiṃ natvā prārthayadāturaḥ
śiva uvāca /
paṃcānāmapi bhūtānāṃ kāraṇānāṃ ca kāraṇam /
cidānandaghano viśvadhyeyo vedāntagocaraḥ
pradhānaṃ puruṣaścāsi guṇatrayavibhāgakṛt /
viśvavyāpī viśvanidhirviśvarakṣaṇatatparaḥ
nānāvatārakṛccāsi bhūbhāraharaṇodyataḥ /
devānāṃ pālane śakto daityānāṃ nidhane tathā
dvijānāṃ caiva dharmāṇāmārtānāṃ śaraṇaiṣiṇām /
svecchayā patyatāṃ yāte tvayi brahmasvarūpiṇi
kamanyaṃ ṣaṃ śaraṇaṃ yāmi kāśīvirahaduḥkhitaḥ /
ḍhuṇḍhiruvāca /
anyāneva preṣayasi sarvavidyāviśāradān
sarvadarśī kiyarthaṃ tvaṃ mohameṣi sadāśiva /
śiva uvāca /
idānīmeva gaccha tvamavimuktaṃ gajānana
divodāsasya vighnārthaṃ mama kāryārthasiddhaye /
māyayā mohaya janaṃ puṇyaṃ yenāsya hīyate
ḍhuṇḍhiruvāca /
yāmi śīghraṃ mahādeva na cintāṃ kartumarhasi /
sādhayiṣye tava hitaṃ darśayiṣye nijāṃ purīm
bahiṣkṛtya divodāsaṃ janapāpavibhāginam /
muniruvāca /
ityuktvā śivamānamya pārvatīṃ ca ṣaḍānanam
pradakṣiṇīkṛtya tathā nārade gurumeva ca /
prasthito'khilavidyānāṃ kalānāṃ ca nidhirvibhuḥ
prāpa vārāṇasīṃ puṇyāṃ puṇyamavāsya dṛṣṭavān /
jyotirvidabhavatsadyastasya pāpamalakṣya saḥ
rukmakāntirdivyadeho muktāmālāvibhūṣitaḥ /
kaṭisūtraṃ ca nābhau tu mahāratnavibhūṣitam
pītavastraparīdhāno divyagandhānulepanaḥ /
kāmātisundaratanuḥ kāminījanamohanaḥ
pativratāśca yā nāryaścakamustā api dvijam /
manasā cintitaṃ praśnaṃ vadati smākhilaṃ tu saḥ
ataḥ pativratā nāryaḥ praśnaṃ praṣṭuṃ tamanvayuḥ /
vihāya bālakānbhartṛnbhrātṛnanyānsuhṛjjanān /
svapnānvadati lokānāṃ svamāyādarśitānasau
sevatāṃ sarvalokānāṃ dadāti subahūnvarān /
tadvarasya prabhāveṇa duṣṭaḥ kuṣṭo vinaśyati
putriṇyaḥ sarvavandhyāśca jātāstadvaradānataḥ /
hastaṃ dṛṣṭvā mahābhāgyaṃ karmāṇi kathayatyasau
yadyadyena ca saṃbhukta bhokṣyamāṇaṃ ca tatkṣaṇāt
vismito nagare lokaḥ sarva āsīnmudānvitaḥ /
nedṛśo brāhmaṇo'darśi sarvavettā guṇākaraḥ
na bhūto na bhaviṣyo vā iti lokā vadantyamum /
pūjayanti dhanai ratnairjñātvā pratyayamasya te
haste dhṛtāni vastūni kathayatyeva tatkṣaṇāt /
daridrasyāprayatnasya praṣṭuṃ yātasya vettyasau
abhiprāyaṃ svayaṃ tasya brūte tridinamantarā /
bhaviṣyasi dhanāḍhayastvaṃ tathaivāsau bhavatyapi
gataṃ naṣṭaṃ kathayati yathā yattattathā bhavet /
evamācakṣatastasya ḍhuṇḍherviprasvarūpiṇaḥ
dvitrimāsairgatā vārtā rājakarṇe janeritā/
janā ūcuḥ //
rājapatnyo'pi yāścānyāḥ pātivratyaparāyaṇāḥ
etāvatkālaparyantaṃ no bhajannanyadevatāḥ /
vinā patiṃ gatāstāstu vinājñāṃ taṃ nirīkṣitum
no bhaviṣyati putro vā kanyā veti vicāritum /
sakhībhistu niṣiddhāstā ḍhuṇḍhiratrāgamiṣyati
ākāryaṃ tu tatastāstu rahasyetamupānayan /
upaveśyāsane ramye rājapatnyaḥ prapūjire
prakṣālya caraṇadvandvaṃ taddarśanasuvihvalāḥ /
kasturīcandanaṃ tasya śarīre paryamardayan
nikaṭe tasya kācittu bhūtvā'dādvīṭikāḥ svayam /
papracchurbahupraśnāstaṃ sarvāṃ evābravīcca saḥ
pratyaye tu samutpanne sarvāstāstu visismire /
evaṃ tāḥ pratyahaṃ tasya darśanaṃ pūjanaṃ svayam
tyaktvā tā gṛhakāryāṇi cakrutsarvāstu tatparāḥ /
naitādṛśo dṛṣṭapūrvo bhūtabhavyabhaviṣyavit
ityabruvanstuvantyastaṃ sarvajyotirviduttamam /
utthite rājñi tāḥ śīghraṃ visasarjuḥ kṣaṇādamum
patibhāvaṃ parityajya tamevācintayansadā /
divodāso'pi taṃ jñātvā samākārya nanāma ca
svāsane taṃ paristhāpya pupūje viṣṭarādibhiḥ /
gāmarghyaṃ ca dhanaṃ vastramarpayāmāsa sādaram
yadyattaṃ paripapraccha tatsarvaṃ sa mudā'bravīt /
vismṛtya nijadevaṃ sa tamevācintayannṛpaḥ
rahasye paripapraccha praśnānnānāvidhānbahūn /
pratyaye tu samutpanne prārthayāmāsa sādaram
grāmāndhānyaṃ dhanaṃ dāsye tiṣṭhātra nikaṭe mama /
camatkārā bahuvidhā dṛṣṭā yasmānmayā tvayi
tato jagāda ḍhuṇḍhistaṃ prapañcarahito nṛpam/
strīputrakanyāgārādi tyakvāya vārāṇasīmagām
na grāmā na dhanaṃ dhānyaṃ rocate me'spṛhasya te /
ekaṃ vadāmi te vākyaṃ hṛdi tatkartumarhasi
itaḥ saptadaśe rājandine ko'pi paraḥ pumān /
āgatya sa vadedyattatkartavyamavicārataḥ
hitaṃ te paramaṃ rājanbhaviṣyati na saṃśayaḥ /
etāvatā mayā labdhā grāmā dhānyaṃ dhanāni ca
( १९९८ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ
adhyāya ४७ prāraṃbha :-
rājovāca /
avaśyaṃ muniśārdūla kariṣye vacanaṃ tava /
karavāṇyanyathā cenme śapatho'sti harasya ha
gṛtsamada uvāca /
evaṃ tena sarva janāḥ kāśisthāḥ svavaśīkṛtāḥ /
tyaktvā sarvāṇi karmāṇi tameva parisevire
bhūtaṃ bhavyaṃ viprakṛṣṭaṃ bhaviṣyaṃ ca vivṛṇvatā /
tato viṣṇurbauddharūpī paṃcakrośādbahiḥ sthitaḥ
āgatya māyayā mohaṃ janayansarvadehinām /
śrutismṛtiviruddhaṃ so'pāṭhīddharmavṛṣaṃ dviṣan
so'pi svavacanātsarvānvaśaṃ cakre mahājanān /
sākārabhajanaṃ sarvaṃ dūṣayāmāsa sādaram
kimarthaṃ pārthivīṃ mūrtirarcyate taijasīrapi /
sarvo jano mūḍhamanāḥ parātmani hṛdi sthite
vṛkṣāṇāṃ jīvatāṃ chedaḥ paśūnāmapi hiṃsanam /
kurute svasya vittāni parasmai yaḥ prayacchati
naṣṭe dehe tu bhūtāni līyante paṃcapaṃcasu /
svayameva hi bhoktavyaṃ pakvānnaṃ saghṛtaṃ mudā
dehātmā paripūjyo'sau nānābhogairyathāsukham /
tataḥ sarve janāḥ svaṃ svaṃ mārgaṃ muktvā tathā'bhavan
brāhmaṇānapi saṃtyajya brubhujurbhogamuttamam /
tatpatnī kamalā nāma pūrayantī manorathān
sthitā vārāṇasīvāsirstriyaḥ sarvā vyamohayat /
bodhayāmāsa yatnena duṣṭamārgaṃ dinedine
bhidyante buddhayasteṣāṃ puragrāmanivāsinām/
svadehe bhartṛdehe yo'nyasya dehe sa eva tu
na bhidyate pumānyadvanmukhanāsākarādibhiḥ /
tathātmā naiva bhidyeta dehairetaiścatuvidhaiḥ /
evaṃ pralobhitāḥ kāntāḥ puṃso'nyānapi bhejire
brāhmaṇā agnihotreṣu yajñeṣu śithilādarāḥ /
vrate dāne ca home ca devabrāhmaṇapūjane
paśūnāṃ yajñiyānāṃ ca chedane saṃśayaṃ dadhuḥ /
parasparaṃ gṛhe jantorbubhajurbhogamuttamam
svayameva bubhujire śrāddhāni ca vratāni ca /
evaṃ ca dharmalopo'bhūdenaso vṛddhireva ca
tato bauddho jagāmāśu divodāsasya mandiram/
pūjitaḥ parayā bhaktyā sa tena svāsane śubhe
tata ūce divodāsaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ /
bauddha uvāca /
śṛṇu rājanhitaṃ vacmi śrutvā tatkuru sādaram
iyaṃ vārāṇasī śūlabhṛtā nirmāyi tejasā /
pralaye'pi triśūlāgne dhriyate sarvajantubhiḥ
puṇyavadbhiriha stheyaṃ mṛtau mokṣamabhīpsubhiḥ /
pāpātmāno bhairaveṇa kriyante bahireva ca
rakṣaṇaṃ puṇyakartṝṇāṃ kriyate tena tena ca /
tava puṇyaṃ sthitaṃ yāvattāvadatra sthito bhavān
kāśyāṃ rājyaṃ prakurvāṇa idānīṃ na tathā bhavān /
pāpaṃ ca saṃpravṛttaṃ te rājye narakakṛnnṛpa
nṛpa uvāca /
samyagukte tvayā mahyaṃ kariṣye vacanaṃ tava /
jyotirvidā ḍhuṇḍhinā ca proktaṃ tatsatyameva tat
vada me tvaṃ ca kaścāsi maddhitārthamihāgataḥ /
yadi vettuṃ mayā śakyaṃ tattvaṃ te puruṣottama
ka uvāca /
tataḥ sa karuṇāviṣṭo darśayāmāsa taṃ nṛpam /
nijaṃ caturbhujaṃ rūpaṃ śaṃkhacakragadādharam
samaṣṭivyaṣṭirūpeṇa cidrūpaṃ ca pradarśitam/
tato nṛpo namaskṛtya pupūja parayā mudā
nanarta parayā bhaktyā taddarśanamahotsavaḥ/
dhanyo'hamiti ta prāha pitṛbhyāṃ sahito'nagha
pūrvaṃ rājyaṃ parityajya tapastaptaṃ mayā bahu /
brahmaṇedaṃ balānmahyaṃ dattaṃ rājyamanuttamam
tvaddarśanājjanmamṛtī gate me nātra saṃśayaḥ /
idameva paraṃ yāce tvamahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
muniruvāca /
ityuktaḥ paramātmā'sau proktavānnṛpasattamam/
viśveśvara prasādācca tavāpi rājasattama
bhavitā paramā muktistyaktvā rājyaṃ sukhī bhava/
bhairavo daṇḍapāṇiśca bahiḥ kuryādato'nyathā
evamākarṇya tadvākyaṃ cintāṃ paramikāṃ yayau /
dhyātvā vicārya taddhetuṃ bubodha sarvameva saḥ
jyotirvidaṃ gaṇeśaṃ ca bauddhaṃ māyāvinaṃ harim /
praṇamya śirasā bhaktyā ko'sīti nijagāda tam
so'pi buddhvā mahāviṣṇurnijaṃ rūpaṃ samāsthitaḥ /
caturbhujaṃ śaṃkacakragadāpadmadharaṃ vibhum
pītāmbarasamāyuktaṃ sarvalokāśrayaṃ param /
uvāca taṃ nṛpaḥ pūjya dhanyo'haṃ mama pūrvajāḥ
yanmokṣadaṃ padayugaṃ dṛṣṭaṃ puṇyaprabhāvataḥ /
dehi me paramāṃ muktiṃ mudrāmetāṃ gṛhāṇa ca
balāddattaṃ brahmaṇā me śāstu rājyaṃ śivo nijam /
tato jagāda taṃ viṣṇuḥ śivo muktiṃ pradāsyati
ka uvāca /
evamuktvā divodāsaṃ mahāyogeśvaro hariḥ /
antarhitaḥ punaryāyādbauddharūpī nijāśramam
preṣayāmāsa dūtaṃ sa śivāgamanahetave /
divodāsasya rājye me dharmavṛddhiḥ kṛtā bahu
jyotirvidā gaṇeśena tyaktaṃ rājyaṃ nṛpeṇa te /
śīghramāyāhi viśveśa nijāṃ vārāṇasīṃ purīm
tato rājā rājacihnaṃ tyaktvā tepe parantapaḥ /
prāsāde parame sthāpya śivaligaṃ suviśrutam
svanāmnā mokṣadaṃ puṃsāṃ sakāmānāṃ tu kāmadam /
pratīkṣandarśanaṃ tasya śaṃkarasyārthadāyinaḥ
(२०४०)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
adhyāya ४८ prāraṃbha :-
muniruvāca /
tyaktaṃ rājyamiti jñātvā nijaṃ rūpaṃ samāśritaḥ/
avasatsarvalokānāṃ ḍhuṇḍhistatrārthadāyakaḥ
dūtaṃ ca preṣayāmāsa śīghamāgamyatāmiti /
śaṃkarāya mahābuddhistataḥ sa harṣanirbharaḥ
āruhya vṛṣabhaṃ devo yayau vārāṇasīṃ purīm /
divyavāditranirghoṣaiḥ svagaṇaiḥ parivāritaḥ
jaigīṣavyaṃ nirāhāraṃ valmīkamiva saṃsthitam /
anugṛhaya yayau duṇḍhiṃ praṇamya ca uvāca tam
śiva uvāca /
tvameva viśveśvara viśvarūpa viśvaṃ sṛjasyatsi hi pāsi deva /
śubhāśubhaṃ karma nirikṣya tasya dadāsi bhogaṃ vividhaṃ gaṇeśa
brahmāpi sṛṣṭiṃ kuruteṃgitātte tadrakṣaṇaṃ caiva haristhatā'ham /
saṃhārakārīha carācarasya vibhāgakṛtyaṃ hi guṇatrayasya
tava prasādāddharirabjajo'pi śivaśca śakto nijakarmasiddhyai /
tvayā vinā vedavidhirvṛthā syāttvadīyaśaktyā suraśatrunāśaḥ
anantaśaktiḥ prakṛtiḥ purā tvāṃ samarcya duṣṭaṃ mahiṣaṃ jaghāna /
yacchvāsanirdhūtanagaprapātabhītaṃ jagatkṛtsnamidaṃ rarakṣa
tvamaprameyo'khilalokasākṣī tvamavyayaḥ kāraṇakāraṇaṃ ca /
vedā vikuṇṭhāstvayi sarva eva śeṣo dharābhṛttava bhaktitohi
tvāmeva natvā paripūjayantaḥ santo yajante manasā smarantaḥ /
tvayyeva bhaktiṃ parikalpayanto muktiṃ bhajante parivṛttihīnā
apekarūpāṃghrivilocana tvamanekaśīrṣaśrutibāhujihvaḥ/
anantavijñānaghano hyanekabrahmāṇḍahetuḥ paramaprakāśaḥ
tava prasādādavimuktametaddṛṣṭaṃ cirādyatnavatā'khileśa /
muniruvāca /
evaṃ stutvā pūjya prārthayāmāsa śaṃkaraḥ
gataṃ virahaduḥkha me prāpya vārāṇasīṃ purīm /
idānīṃ sarvadā rakṣa madbhaktāṃśca purīmimām punaḥ
vinā prasādaṃ te na syātkāśīvāsaḥ kadācana /
daṇḍapāṇerbhairavasya te'pi yasya kṛpā bhavet
tārakaṃ brahma tasyānte diśāmi ca na cānyathā /
māghe māsi caturthyāṃ yo bhaumavāre vidhūdaye
apūpairmodakairanyairupacāraiḥ prapūjayet /
saṃhṛtya tasya saṃkaṣṭaṃ stotrapāṭhena yo nuyāt
tasyāpi sakalānkāmānyaccha lakṣmīmanekadhā /
ya idaṃ prātarutthāya trisandhyaṃ vāpi bhaktitaḥ
paṭhetstotraṃ sakṛdvāpi bhaktirmuktiśca tasya ca /
anveṣayitvā sarvārthānvidadhāsi nṛṇāmiha
ato ḍhuṇḍhiriti khyātastrilokyāṃ tvaṃ bhaviṣyasi /
ḍhuṇḍhirityeva taṃ nāma muktidaṃ pāpanāśanam /
smaraṇātsarvakāryāṇāṃ siddhidaṃ ca bhaviṣyati /
muniruvāca /
evamuktvā'sthāpayātsa gaṇḍakīyaśilākṛtām
mūrtiṃ ḍhuṇḍhermahādevaḥ prāsāde cārunirmite /
tato viveśa bhavanaṃ sarve devāḥ svamandiram
divodāsasya muktiṃ sa dadau bhaktasya śaṃkaraḥ /
gṛtsamada uvāca /
evaṃ vimohitastena divodāsaḥ svamāyayā
viṣṇunā bauddharūpeṇa tasyāsya hitaṃ kṛtam /
sarvaṃ te kathitaṃ deva sāmarthyaṃ ḍhuṇḍhinā kṛtam
evaṃ prabhāvo devo'sau yadvarādutthitaḥ sutaḥ /
ka uvāca /
evaṃ gṛtsamadaḥ proktvā tasye duṇḍhiviceṣṭitam
gṛhītvājñāṃ yayau śīghraṃ nijamāśramamaṇḍalam /
tadānīmeva sā patramādāya prasthitā tataḥ
ḍhuṇḍherāyatanaṃ yātā nānānārīnarairyutam /
mahotsavaṃ prakurvadbhirdṛṣṭvā kīrtirnanāma tam
yayau vārāṇasīṃ puṇyāṃ maraṇā-nmuktidāyinīm /
māghamāse caturthyāṃ sā bhaumavāre mudānvitā
anekasvarṇapātrasthaiḥ pakvānnaiḥ pāyasādibhiḥ /
pūjitaṃ bhaktanivahairnṛtyagītaviśāradaiḥ
nānālaṃkārasaṃyuktaṃ divyamālyāmbarāvṛtam /
nānāmaṇigaṇopetaṃ nānāmuktāvibhūṣitam
suvarṇaratnanicayairdakṣiṇārtha niveditaiḥ /
na dṛśyate devamukhamiti cintāparā'bhavat
mayā'kiṃccamayā'smai kiṃ nivedyamiti sā'nagha /
sā dūrvāśamimandārakusumairmārgasaṃcitaiḥ
pupūja parayā bhaktyā putrodayamayācata /
śamīmandāradūrvābhiryathā tuṣṭo'bhavattayoḥ
na tathā dravyanicayairḍhuṇḍhirājastutoṣa ha /
tato bhaktā gatāḥ sarve svasvamandiramādṛtāḥ
ubhau tau jananīputrau sannidhau tatra tasthatuḥ /
tayornirāhāratayā bhaktibhāvena toṣitaḥ
āvirāsīnmūrtimadhyād ḍhuṇḍhirājo mahotkaṭaḥ /
ūcaturmuninā proktaṃ yatsvarūpaṃ maheśituḥ
tadetatpuṇyanicaryairdṛṣṭaṃ sākṣātsubhāsvaram /
sarvāṃlaṃkārasaṃyuktaṃ mukuṭena virājitam
daśabāhudharaṃ cāru netrapaṃkajaśobhitam /
anarghyaratnamuktānāṃ bibhraddāma mahattaram
pītāmbarayutaṃ dantāvirājitamanuttamam /
dṛṣṭvaivaṃ paramaṃ rūpaṃ magnāvānandasāgare
vismṛtau pūjanaṃ kartuṃ namaskāraṃ ca tāvubhau /
uvāca bhagavāndevo varaṃ varaya suvrate
suprasannāḥ pradāsyāmi yatte manasi vartate /
muktāphalairna ratnaiśca dravyairnānāvidhairaham
prīto yathā śamīpatrairmandārairapi śobhane /
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ kīrtistoṣamiyātparam
dehabhāvaṃ samāsādya jagāda dviradānanam /
kiṃ striyā vacanaṃ kāryaṃ sarvajñe sarvarūpiṇi
ājñayā'tha tathā'pyūce sānnidhyāllabdhabodhayā /
kīrtiruvāca /
niṣkalo nirahaṃkāro nirguṇo'si jagatprabhuḥ
pūrṇānandaḥ parānandaḥ purāṇaśca parātparaḥ /
dikpālarūpī somārkasaritsāgararūpavān
tvameva pṛthivī vāyurākāśasteja eva ca /
jalaṃ tathā'ntarikṣaṃ ca gandharvoragarākṣasāḥ
carācarasvarūpastvaṃ dīnanāthakṛpānidhiḥ /
vināyakādirūpeṇa vyaktiṃ prāpto'si sāṃpratam
adya me nayane dhanye janma bhartā suto'pyayam /
pitarau ca kulaṃ śīlaṃ rūpaṃ jñānaṃ tapo'pi ca
janmāntarīyapuṇyena dṛṣṭaḥ kṣipraprasādanaḥ /
tavaiva cājñayā deva sthāpitā'sya tavābhidhā
sapatnyā'sya viṣaṃ dattaṃ mṛta utthāpitaḥ punaḥ /
gṛtsamadena muninā tava bhaktyaiva viśvarāṭ
śamīpatraiśca pūjā te kathitā tava labdhaye /
muniprabhāvāddṛṣṭo'si tāpatrayanivāraṇa
prasannaśceddehi nātha bhaktiṃ mama sutasya te /
trailokye'pi yaśaścāgryaṃ rājye niḥsaṃgavṛttitām
dīrghāyuḥ sadguṇagrāmaṃ balaṃ kīrtiṃ sukhaṃ kṣamām /
vijayaṃ sarvasaṃgrāme dvije deve ratiṃ parām
ḍhuṇḍhiruvāca /
ye ye varāstvayā proktāste te dattā mayā'naghe /
sahasrayajñakartā'sau jīvanvarṣasahasrakam
śānto dānto hi madbhakto rājyaṃ kartā
sutastava / caturbhirapyupāyaiḥ sa vaśe sarvaṃ kariṣyati
mama dhyānaṃ nāmajapaḥ sarvadā'sya bhaviṣyati /
ante mama smṛtiṃ kṛtvā matsvarūpaṃ prapatsyate
ka uvāca /
evaṃ tasyai varāndattvā parituṣṭo vināyakaḥ /
dadau svaparaśuṃ tasya parśubāhuriti sphuṭam
cakre nāma svayaṃ devastataścāntarhito'bhavat
( २०९७ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe kīrtervarapradānaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
adhyāya ४९ prāraṃbha –
ka uvāca /
evaṃ labdhavarā kīrtiḥ śeṣāṃ rātriṃ nināya ca /
uṣaḥ snātvā prapūjyāśu mūrtiṃ putrayutā yayau
harṣitā duḥkhitā deva virahānnagaraṃ svakam /
nānādhvajapatākābhiḥ sekairdhūpairalaṅakṛtam
ḍhuṇḍhināma japantau tau nṛpapatnīsutāvubhau /
jñātvā gatau nṛyānena senayā vādyanisvanaiḥ
āninye nagaraṃ karṇapuraṃ nāmnā suviśrutam /
mūrdhnyāghrāyāśu tanayaṃ sasvaje paramādarāt
uvāca paramaprīto harṣagadgadayā girā /
kṣipraprasādana suta śrānto'si bahuvāsaram
dṛṣṭvā tvāṃ paramāhlādaṃ prāpto labdhvā sudhāmiva /
visasarjākhilām̐llokāndattvā vastrāṇi dakṣiṇāḥ
kīrtiśca sa nṛpaḥ paścātparasparamathocatuḥ /
sā'pi sarvaṃ nṛpāyāsmai vṛttāntaṃ saṃnyavedayat
parasparāliṃganacumbanāni hāsyaṃ vinodaṃ paricakratustau /
tāmbūlavicchedamapi praharṣātkāmasya yuddhaṃ nirapatrapau ca
tataḥ katipayāhassu jñātvā putraṃ guṇākaram /
vinītaṃ sarvadharmajñaṃ nītiśāstraviśāradam
abhiṣecanīyasaṃbhārānkṛtvāhūya varāndvijān /
suhṛdaḥ sarvaiḥ rājanyānabhiṣekaṃ sute dadau
śubhe muhūrte saṃlagne sapteṣṭagrahasaṃyute /
kṛtvā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ svastivācanapūrvakam
nānādravyayutastoyairabhiṣekamakārayat /
nadatsu sarvaturyeṣu ṛgyajussāmamantrataḥ
saṃtoṣya brāhmaṇānanyāndakṣiṇāratnadānataḥ /
svayaṃ ca vanavāsīyadīkṣāṃ gṛhya ca pṛcchya ca
visasarjākhilānrājā nijasādhanasaṃsthitaḥ /
tataḥ paraśubāhuḥ sa praśaśāsa mahīmimām
dharmaśāstrīyanītyā ca tyāgena yaśa ārjayat /
vikhyātastriṣu lokeṣu parākramabalādabhūt
mandāramūrtiṃ ḍhuṇḍhaiḥ sa kṛtvā kaṃṭhe dadhāra ha /
śamīṃ dūrvāṃ vinā pūjāṃ na karoti kadācana
nānābhogānanekāḥ strīrbubhuje dharmatastu saḥ /
utpādya putrāndānāni dattvā varṣasahasrakam
cakāra rājyaṃ paścāttatputre nyasya divaṃ yayau /
kalpānanekānsvarge sa sthito duṇḍhisvarūpavān
muniruvāca /
evaṃ śamyāḥ prabhāvaste saṃkṣepeṇa nirūpitaḥ/
tatpūjanasya puṇyaṃ ca mandārasya prasaṃgataḥ
tasmāttvayā'pi pūjyo'haṃ śamīmandārato mune/
bhaktyā samarpitaṃ puṣpaṃ patramiṣṭaṃ sudhāyate
niṣiddhapatrapuṣpādi samarpya narakaṃ vrajet /
yasya yaddaivataṃ mukhyaṃ tadiṣṭamitareṣu vā
samarpayannabhedena bhakto doṣaṃ na cāpnuyāt /
evaṃ pañcāpi saṃpūjya devāṃstatparatāmiyāt
sātviko līyate deve rājasastu sarūpatām /
ubhābhyāṃ caiva sānnidhyaṃ tāmasastu salokatām
prāpnuyādbhajamānastu tredhā bhaktirna vai vṛthā/
vyāsa uvāca /
vināyakasya loko vai kasmiṃlloke ca tiṣṭhati
etaṃ me saṃśayaṃ brahmaṃśchettumarhasi sāṃpratam /
kamanyaṃ paripṛcchāmi sarvajñaṃ tvāṃ vihāya bhoḥ
brahmovāca /
mayā'pi nāradāyokto mudgalāya ca tena ca /
kāśīrājāya cākhyāto loko vaināyakaḥ śubhaḥ
sa kāmadāyinīśaktyā tenaiva nirmitaḥ purā/
nijaloketināmāsya svayaṃ cakre vināyakaḥ
kāśīrājo vimānastho dṛṣṭavāṃścarmacakṣuṣā /
yaṃ prāpya duḥkhaṃ na dvandvaṃ prāpnute strī pumānapi
brāhmaṃ kalpaṃ ca vasati jyotirūpaṃ samāpya ca /
ikṣusāgarasaṃbhogaṃ labhate tatra yaḥ sthitaḥ
mahāpralayavelāyāṃ tiṣṭhatyevāvināśi yat /
tatpīṭhaṃ tasya devasya nidrāsthānaṃ sanātanam
sevete siddhibuddhī taṃ sāmavedastu gāyati /
kalpavṛkṣo yacchati tatkalpitaṃ manujena yat
akalpitāḥ saṃpado'tra jāyante tatprabhāvataḥ /
mayaiva varṇitāḥ sarve devalokā anekaśaḥ
gaṇeśanijalokasya śaktirno mama varṇane/
saṃkṣepeṇa tato'khyāyi kimanyacchrotumicchasi
(२१३० )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe śamīmandāraphalavarṇanaṃ nāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ
adhyāya ५० prāraṃbha :-
muniruvāca /
kathaṃ ca kāśīrājena prāptaṃ tatsthānamuttamam /
mudgalasyopadeśena tanme śaṃsitumarhasi
ka uvāca /
tīrthayātrāprasaṃgena mudgalastaṃ nṛpaṃ yayau /
sa pūjayitvā papraccha sarvajñaṃ taṃ muniṃ nṛpaḥ
nṛpa uvāca /
vināyakasya lokaḥ kaḥ prāpyate sa kathaṃ mayā/
muniruvāca / svānandabhuvanetyevaṃ nijaloketi ca dvayam
vaināyakasya lokasya vikhyātam nāma vartate /
utpatsyate yadā daityau devāntakanarāntakau
vināyako'pi tau hantuṃ mānuṣe'vatariṣyati /
sa tu bālakarūpeṇa līlā adbhutavikramāḥ
kariṣyati nṛloke'sminsvecchācārī mahābalaḥ/
śuklasya bhaktiyuktasya daridrasya gṛhe yadā
bhuktvā dattvāmoghalakṣmīṃ śuklāyendrasya durlabhām /
vivāhārthaṃ samānīto darśayiṣyati pauruṣam
yadā te gṛhamāgacchettadā tadbhaktito nṛpa /
kāśīrāja mahābāho nijalokamavāpsyasi
ka uvāca /
evamuktvā gate tasminkāśīrājo mahāmatiḥ /
gaṇeśabhaktiṃ kurvāṇaḥ kālākāṅkṣī babhūva ha
tato bahutithe kāle'vatīrṇo'sau vināyakaḥ/
kaśyapasya gṛhe yo vai līlāvigrahavānvibhuḥ
hatā nānāvidhā daityāḥ krīḍā nānāvidhāḥ kṛtāḥ /
dāridryaṃ hṛtavānsadyaḥ śuklasyādangṛhe tadā
kāśirājasya bhavanaṃ punarāgānmahābalaḥ /
hatau mahābalau daityau devāntakanarāntakau
svānandabhavanaṃ yātaḥ kṣīrasāgaramadhyagam /
kāśīrājastu virahāccintayansarvadā tu tam
āliṃgati naraṃ kaṃccidayameva vināyakaḥ /
iti matvā sabhāmadhye sarvaṃ tādātmakaṃ jagat
paśyati sma divārātrau so'pi tanmayatāmiyāt /
nirāhāraḥ kadācitsa tiṣṭhati sma nṛpastadā
grāsamātraṃ kadācitsa bhunakti ca yathāmati /
kadāciddhasate kvāpi nṛtyati sma nṛpastadā
nidrāti bahukālaṃ taṃ paśyansvapne vināyakam /
evaṃ nṛpe sthite'mātyāścintāmāpuḥ sudāruṇām
yadi lokā vijānīyuḥ paracakraṃ patettadā /
evaṃ cintayatāṃ teṣāmamātyānāṃ nṛpālaye
tadaiva mudgalo dhyānaṃ visṛjya nṛpatiṃ yayau/
taddarśanaprāptabodhaḥ praṇanāma nṛpo munim
upaveśyāsana paścātsaṃpūjya ca yathāvidhi /
baddhāṃjaliruvācātha dhanyo vaṃśojanurmama
pitarau mandiraṃ netre dhanyaṃ tvaddarśanānmune /
yatprasādātparaṃ sthānaṃ saṃsāratāraṇaṃ nṛṇām
avamānānmahadduḥkhaṃ taṃ tvā puṇyena dṛṣṭavān /
tamuvāca tato vipro vācā tasya sutoṣitaḥ
muniruvāca /
tvādṛśastu vinītātmā naiva dṛṣṭo na ca śrutaḥ/
pūjanātparituṣṭo'haṃ vāṃchitaṃ te dadāmyaham
ka uvāca /
tadvākyaparituṣṭo'sau kāśīrājo jagāda tam /
anenaiva ca dehena svānandabhuvanaṃ mune
iccheyaṃ ca ciraṃ tatra sthātuṃ naiva ca saṃpadaḥ /
tata ūce mudgalo'sau parituṣṭastayā girā
anena jaḍadehena svānandabhuvanaṃ nṛpa /
prāpsyase tvaṃ gaṇeśasya punarāvṛttivarjitaḥ
bhuktvā'nnasaṃpadaḥ paṃcasahasraparivatsarān /
brahmakalpamayaṃ kālaṃ tataḥ svānandamāpsyasi
nṛpa uvāca /
kīdṛksa lokaḥ kinnāmā vada satyaṃ mune mama /
kena puṇyena gamyo'sau śrutā lokā mayā'khilāḥ
mudgala uvāca /
śrṛṇu rājanmayā'śrāvi mahimā kapilānmuneḥ /
sāmānyataḥ sarvalokāḥ prasiddhā ye śrutāstvayā
gahanā gatiratyantamasya lokasya bhūpate /
divyaloketi nāmāsya nijaloketi cāparam
sa kāmadāyinīpīṭhe saṃtiṣṭhati vināyakaḥ /
vistīrṇaṃ paṃcasāhasrayojanāni mahāmate
ratnakāṃcanabhūmau sa rājate bhāsayandiśaḥ /
svānandanāmā divyo'yamikṣusāgaramadhyagaḥ
na vedairna ca dānaiśca vratayajñairjaperapi /
tapobhirvividhaiścā prāpyate naiva karhicita
vināyakasya kṛpayā prāpyate nityabhaktitaḥ/
samaṣṭivyaṣṭirūpo'tra sadā tiṣṭhati vighnarāṭ
pādaiḥ sa saptapātālaṃ vyāpya śeṣaśirāṃsi ca /
kūrmaṃ ca kamaṭhaṃ caiva śrotrābhyāṃ ca diśo'khilāḥ
keśairvyomāpi saṃrodhya sthita ādhārapaṃkaje /
bhrūmadhye'pyagnicakre taṃ dvipatre dhyāti puṇyakṛt
khecarīmudrayā yukto nānyo dhyātuṃ na ca kṣamaḥ /
sahasrapatraṃ brahmāṃṇḍasarojaṃ vilasatprabham
tatra tejaḥsvarūpo'sti hṛdi dvādaśapatrakam /
daśapatraṃ nābhicakraṃ liṃge ṣaṭapatrakaṃ śubham
ṣoḍaśāraṃ kaṇṭhadeśe tatra sarvatra vighnarāṭ /
tejorūpī dīpyamānaḥ satyaloke yathā vidhiḥ
dvādaśāraṃ tu vaikuṇṭhaṃ tatra viṣṇuḥ sadā sthitaḥ /
kaṇṭhābje paṃcavaktro'sau kailāse sagaṇo yathā
somasūryāgninetro'sau bhūmaṇḍalamahodaraḥ /
ekaviṃśatisvargātsa vyāpya cauṣadhiromavān
saritaḥ sāgarā yasya ghanebindurvibhātyasau /
brahmāṃḍe bhānti yasyaiva brahmāṇḍāni tu reṇuvat
trayastriṃśatkoṭidevā jīvā ye ca sahasraśaḥ/
audumbaragatā bhānti maśakā iva tadgatā
racanāṃ tasya lokasya saṃkṣepeṇa bruve nṛpa /
tuṃgaṃ yanmeruśikharaṃ tatkailāsaśiraspṛham
sahasrayojanaṃ śūnyamagamyaṃ munipuṅgavaiḥ/
tatra ekā śaktiruccairbhrāmikā nāma nāmataḥ
yatsaṃmatāddruvantyeva bhramarāḥ śubhra eva ca /
padmāsanagatādhāraśaktistanmastake sthitā
cāmīkaranibhā yāstanmastake kāmadāyinī /
koṭisūryanibhā tasyā mūrdhni pīṭhaṃ mahattaram
vikarālaṃ jaṭābhāraṃ bibhratī vadanaṃ tathā /
sahasrasūryasaṅkāśā bhāsayantī diśo daśa
vistīrṇaṃ daśasāhasrayojanaṃ tāvadāyatam /
asaṃkhyasūryasaṅkāśaṃ tanmadhye yojanāyatam
svānandabhavanaṃ bhāti yatra kāñcanaratnajāḥ /
asaṃkhyātā gṛhā bhānti bhāsvarā gajamauktikāḥ
tasyaiva kṛpayā prāpyo duḥkhamohavivarjitaḥ /
taduttare bhāti paraṃ ikṣusāgara eva tu
sahasrapatrasaṃyuktā tanmadhye padminī śubhā /
sahasrapatraṃ kamalaṃ tasyāṃ bhāti yathā śaśī
tatkarṇikāgatastalpo ratnakāṃcananirmitāḥ/
divyāmbarayutaḥ śete nṛpa tatra vināyakaḥ
siddhibuddhī sadā tasya pādasaṃvāhanaṃ mudā /
kurvāte parayā bhaktyā sāmavedastrimūrtimān
gānaṃ karoti śāstrāṇi mūrtimanti stuvanti tam /
purāṇāni ca sarvāṇi varṇayantyasya sadguṇān
bālarūpadharastatra śuṇḍādaṇḍavirājitaḥ /
komalāṃgo'ruṇanibho viśālākṣo viṣāṇavān
mukuṭī kuṇḍalī rājatkastūrītilakaḥ svarāṭ /
divyamālyāmbaradharo divyagandhānulepanaḥ
muktāmaṇigaṇopetaṃ saratnaṃ dāma saṃdadhat
anantakoṭisūryojāścandrārdhakṛtaśekharaḥ /
smaraṇātpāpahā sadyaḥ smṛtā gaṅgā yadhā nṛṇām
tejovatī jvālinī ca śaktī paryaṅakapārśvayoḥ /
sahasrādityasaṅakāśe tiṣṭhato nṛpa sarvadā
na śītaṃ na jarā tatra klamaḥ svedo'tha tandryapi /
kṣudhā tṛṣā vā dukhaṃ vā na kadācana jāyate
ānandahṛdamagnāste tatrāsanye supuṇyataḥ /
viśvavyāpī bālarūpī yatra tiṣṭhati viśvavit
mudgala uvāca /
evaṃ te kathito loko gaṇeśasya yathāmati /
tasmādananyabhaktyā tvaṃ tamevārādhaya prabho
ka uvāca /
evamuktvā gataḥ sthānaṃ svakīyaṃ mudgalo muniḥ /
kāśīrājo gaṇeśasya bhajane tatparo'bhavat
sahasrapañcavarṣāṇi kṛtvā rājyamanena ha /
dehena yānamāruhya gataḥ svānandadhāma tat
( २१९५ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe gaṇeśalokavarṇanaṃ nāma paccāśattamo'dhyāyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0