ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.46.50

અધ્યાય ૪૬ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
અવિમુક્તવિયોગેન પરિતપ્તઃ શિવસ્તદા ।
સર્વાર્થવશગં ઢુણ્ઢિં નત્વા પ્રાર્થયદાતુરઃ

શિવ ઉવાચ ।
પંચાનામપિ ભૂતાનાં કારણાનાં ચ કારણમ્ ।
ચિદાનન્દઘનો વિશ્વધ્યેયો વેદાન્તગોચરઃ

પ્રધાનં પુરુષશ્ચાસિ ગુણત્રયવિભાગકૃત્ ।
વિશ્વવ્યાપી વિશ્વનિધિર્વિશ્વરક્ષણતત્પરઃ

નાનાવતારકૃચ્ચાસિ ભૂભારહરણોદ્યતઃ ।
દેવાનાં પાલને શક્તો દૈત્યાનાં નિધને તથા

દ્વિજાનાં ચૈવ ધર્માણામાર્તાનાં શરણૈષિણામ્ ।
સ્વેચ્છયા પત્યતાં યાતે ત્વયિ બ્રહ્મસ્વરૂપિણિ

કમન્યં ષં શરણં યામિ કાશીવિરહદુઃખિતઃ ।
ઢુણ્ઢિરુવાચ ।
અન્યાનેવ પ્રેષયસિ સર્વવિદ્યાવિશારદાન્

સર્વદર્શી કિયર્થં ત્વં મોહમેષિ સદાશિવ ।
શિવ ઉવાચ ।
ઇદાનીમેવ ગચ્છ ત્વમવિમુક્તં ગજાનન

દિવોદાસસ્ય વિઘ્નાર્થં મમ કાર્યાર્થસિદ્ધયે ।
માયયા મોહય જનં પુણ્યં યેનાસ્ય હીયતે

ઢુણ્ઢિરુવાચ ।
યામિ શીઘ્રં મહાદેવ ન ચિન્તાં કર્તુમર્હસિ ।
સાધયિષ્યે તવ હિતં દર્શયિષ્યે નિજાં પુરીમ્

બહિષ્કૃત્ય દિવોદાસં જનપાપવિભાગિનમ્ ।
મુનિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા શિવમાનમ્ય પાર્વતીં ચ ષડાનનમ્

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તથા નારદે ગુરુમેવ ચ ।
પ્રસ્થિતોઽખિલવિદ્યાનાં કલાનાં ચ નિધિર્વિભુઃ

પ્રાપ વારાણસીં પુણ્યાં પુણ્યમવાસ્ય દૃષ્ટવાન્ ।
જ્યોતિર્વિદભવત્સદ્યસ્તસ્ય પાપમલક્ષ્ય સઃ

રુક્મકાન્તિર્દિવ્યદેહો મુક્તામાલાવિભૂષિતઃ ।
કટિસૂત્રં ચ નાભૌ તુ મહારત્નવિભૂષિતમ્

પીતવસ્ત્રપરીધાનો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ ।
કામાતિસુન્દરતનુઃ કામિનીજનમોહનઃ

પતિવ્રતાશ્ચ યા નાર્યશ્ચકમુસ્તા અપિ દ્વિજમ્ ।
મનસા ચિન્તિતં પ્રશ્નં વદતિ સ્માખિલં તુ સઃ

અતઃ પતિવ્રતા નાર્યઃ પ્રશ્નં પ્રષ્ટું તમન્વયુઃ ।
વિહાય બાલકાન્ભર્તૃન્ભ્રાતૃનન્યાન્સુહૃજ્જનાન્ ।
સ્વપ્નાન્વદતિ લોકાનાં સ્વમાયાદર્શિતાનસૌ

સેવતાં સર્વલોકાનાં દદાતિ સુબહૂન્વરાન્ ।
તદ્વરસ્ય પ્રભાવેણ દુષ્ટઃ કુષ્ટો વિનશ્યતિ

પુત્રિણ્યઃ સર્વવન્ધ્યાશ્ચ જાતાસ્તદ્વરદાનતઃ ।
હસ્તં દૃષ્ટ્વા મહાભાગ્યં કર્માણિ કથયત્યસૌ

યદ્યદ્યેન ચ સંભુક્ત ભોક્ષ્યમાણં ચ તત્ક્ષણાત્

વિસ્મિતો નગરે લોકઃ સર્વ આસીન્મુદાન્વિતઃ ।
નેદૃશો બ્રાહ્મણોઽદર્શિ સર્વવેત્તા ગુણાકરઃ

ન ભૂતો ન ભવિષ્યો વા ઇતિ લોકા વદન્ત્યમુમ્ ।
પૂજયન્તિ ધનૈ રત્નૈર્જ્ઞાત્વા પ્રત્યયમસ્ય તે

હસ્તે ધૃતાનિ વસ્તૂનિ કથયત્યેવ તત્ક્ષણાત્ ।
દરિદ્રસ્યાપ્રયત્નસ્ય પ્રષ્ટું યાતસ્ય વેત્ત્યસૌ

અભિપ્રાયં સ્વયં તસ્ય બ્રૂતે ત્રિદિનમન્તરા ।
ભવિષ્યસિ ધનાઢયસ્ત્વં તથૈવાસૌ ભવત્યપિ

ગતં નષ્ટં કથયતિ યથા યત્તત્તથા ભવેત્ ।
એવમાચક્ષતસ્તસ્ય ઢુણ્ઢેર્વિપ્રસ્વરૂપિણઃ

દ્વિત્રિમાસૈર્ગતા વાર્તા રાજકર્ણે જનેરિતા।
જના ઊચુઃ ॥
રાજપત્ન્યોઽપિ યાશ્ચાન્યાઃ પાતિવ્રત્યપરાયણાઃ

એતાવત્કાલપર્યન્તં નો ભજન્નન્યદેવતાઃ ।
વિના પતિં ગતાસ્તાસ્તુ વિનાજ્ઞાં તં નિરીક્ષિતુમ્

નો ભવિષ્યતિ પુત્રો વા કન્યા વેતિ વિચારિતુમ્ ।
સખીભિસ્તુ નિષિદ્ધાસ્તા ઢુણ્ઢિરત્રાગમિષ્યતિ

આકાર્યં તુ તતસ્તાસ્તુ રહસ્યેતમુપાનયન્ ।
ઉપવેશ્યાસને રમ્યે રાજપત્ન્યઃ પ્રપૂજિરે

પ્રક્ષાલ્ય ચરણદ્વન્દ્વં તદ્દર્શનસુવિહ્વલાઃ ।
કસ્તુરીચન્દનં તસ્ય શરીરે પર્યમર્દયન્

નિકટે તસ્ય કાચિત્તુ ભૂત્વાઽદાદ્વીટિકાઃ સ્વયમ્ ।
પપ્રચ્છુર્બહુપ્રશ્નાસ્તં સર્વાં એવાબ્રવીચ્ચ સઃ

પ્રત્યયે તુ સમુત્પન્ને સર્વાસ્તાસ્તુ વિસિસ્મિરે ।
એવં તાઃ પ્રત્યહં તસ્ય દર્શનં પૂજનં સ્વયમ્

ત્યક્ત્વા તા ગૃહકાર્યાણિ ચક્રુત્સર્વાસ્તુ તત્પરાઃ ।
નૈતાદૃશો દૃષ્ટપૂર્વો ભૂતભવ્યભવિષ્યવિત્

ઇત્યબ્રુવન્સ્તુવન્ત્યસ્તં સર્વજ્યોતિર્વિદુત્તમમ્ ।
ઉત્થિતે રાજ્ઞિ તાઃ શીઘ્રં વિસસર્જુઃ ક્ષણાદમુમ્

પતિભાવં પરિત્યજ્ય તમેવાચિન્તયન્સદા ।
દિવોદાસોઽપિ તં જ્ઞાત્વા સમાકાર્ય નનામ ચ

સ્વાસને તં પરિસ્થાપ્ય પુપૂજે વિષ્ટરાદિભિઃ ।
ગામર્ઘ્યં ચ ધનં વસ્ત્રમર્પયામાસ સાદરમ્

યદ્યત્તં પરિપપ્રચ્છ તત્સર્વં સ મુદાઽબ્રવીત્ ।
વિસ્મૃત્ય નિજદેવં સ તમેવાચિન્તયન્નૃપઃ

રહસ્યે પરિપપ્રચ્છ પ્રશ્નાન્નાનાવિધાન્બહૂન્ ।
પ્રત્યયે તુ સમુત્પન્ને પ્રાર્થયામાસ સાદરમ્

ગ્રામાન્ધાન્યં ધનં દાસ્યે તિષ્ઠાત્ર નિકટે મમ ।
ચમત્કારા બહુવિધા દૃષ્ટા યસ્માન્મયા ત્વયિ

તતો જગાદ ઢુણ્ઢિસ્તં પ્રપઞ્ચરહિતો નૃપમ્।
સ્ત્રીપુત્રકન્યાગારાદિ ત્યક્વાય વારાણસીમગામ્

ન ગ્રામા ન ધનં ધાન્યં રોચતે મેઽસ્પૃહસ્ય તે ।
એકં વદામિ તે વાક્યં હૃદિ તત્કર્તુમર્હસિ

ઇતઃ સપ્તદશે રાજન્દિને કોઽપિ પરઃ પુમાન્ ।
આગત્ય સ વદેદ્યત્તત્કર્તવ્યમવિચારતઃ

હિતં તે પરમં રાજન્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
એતાવતા મયા લબ્ધા ગ્રામા ધાન્યં ધનાનિ ચ

( ૧૯૯૮ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે બાલચરિતે ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૭ પ્રારંભ :-
રાજોવાચ ।
અવશ્યં મુનિશાર્દૂલ કરિષ્યે વચનં તવ ।
કરવાણ્યન્યથા ચેન્મે શપથોઽસ્તિ હરસ્ય હ

ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
એવં તેન સર્વ જનાઃ કાશિસ્થાઃ સ્વવશીકૃતાઃ ।
ત્યક્ત્વા સર્વાણિ કર્માણિ તમેવ પરિસેવિરે

ભૂતં ભવ્યં વિપ્રકૃષ્ટં ભવિષ્યં ચ વિવૃણ્વતા ।
તતો વિષ્ણુર્બૌદ્ધરૂપી પંચક્રોશાદ્બહિઃ સ્થિતઃ

આગત્ય માયયા મોહં જનયન્સર્વદેહિનામ્ ।
શ્રુતિસ્મૃતિવિરુદ્ધં સોઽપાઠીદ્ધર્મવૃષં દ્વિષન્

સોઽપિ સ્વવચનાત્સર્વાન્વશં ચક્રે મહાજનાન્ ।
સાકારભજનં સર્વં દૂષયામાસ સાદરમ્

કિમર્થં પાર્થિવીં મૂર્તિરર્ચ્યતે તૈજસીરપિ ।
સર્વો જનો મૂઢમનાઃ પરાત્મનિ હૃદિ સ્થિતે

વૃક્ષાણાં જીવતાં છેદઃ પશૂનામપિ હિંસનમ્ ।
કુરુતે સ્વસ્ય વિત્તાનિ પરસ્મૈ યઃ પ્રયચ્છતિ

નષ્ટે દેહે તુ ભૂતાનિ લીયન્તે પંચપંચસુ ।
સ્વયમેવ હિ ભોક્તવ્યં પક્વાન્નં સઘૃતં મુદા

દેહાત્મા પરિપૂજ્યોઽસૌ નાનાભોગૈર્યથાસુખમ્ ।
તતઃ સર્વે જનાઃ સ્વં સ્વં માર્ગં મુક્ત્વા તથાઽભવન્

બ્રાહ્મણાનપિ સંત્યજ્ય બ્રુભુજુર્ભોગમુત્તમમ્ ।
તત્પત્ની કમલા નામ પૂરયન્તી મનોરથાન્

સ્થિતા વારાણસીવાસિર્સ્ત્રિયઃ સર્વા વ્યમોહયત્ ।
બોધયામાસ યત્નેન દુષ્ટમાર્ગં દિનેદિને

ભિદ્યન્તે બુદ્ધયસ્તેષાં પુરગ્રામનિવાસિનામ્।
સ્વદેહે ભર્તૃદેહે યોઽન્યસ્ય દેહે સ એવ તુ

ન ભિદ્યતે પુમાન્યદ્વન્મુખનાસાકરાદિભિઃ ।
તથાત્મા નૈવ ભિદ્યેત દેહૈરેતૈશ્ચતુવિધૈઃ ।
એવં પ્રલોભિતાઃ કાન્તાઃ પુંસોઽન્યાનપિ ભેજિરે

બ્રાહ્મણા અગ્નિહોત્રેષુ યજ્ઞેષુ શિથિલાદરાઃ ।
વ્રતે દાને ચ હોમે ચ દેવબ્રાહ્મણપૂજને

પશૂનાં યજ્ઞિયાનાં ચ છેદને સંશયં દધુઃ ।
પરસ્પરં ગૃહે જન્તોર્બુભજુર્ભોગમુત્તમમ્

સ્વયમેવ બુભુજિરે શ્રાદ્ધાનિ ચ વ્રતાનિ ચ ।
એવં ચ ધર્મલોપોઽભૂદેનસો વૃદ્ધિરેવ ચ

તતો બૌદ્ધો જગામાશુ દિવોદાસસ્ય મન્દિરમ્।
પૂજિતઃ પરયા ભક્ત્યા સ તેન સ્વાસને શુભે

તત ઊચે દિવોદાસં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ।
બૌદ્ધ ઉવાચ ।
શૃણુ રાજન્હિતં વચ્મિ શ્રુત્વા તત્કુરુ સાદરમ્

ઇયં વારાણસી શૂલભૃતા નિર્માયિ તેજસા ।
પ્રલયેઽપિ ત્રિશૂલાગ્ને ધ્રિયતે સર્વજન્તુભિઃ

પુણ્યવદ્ભિરિહ સ્થેયં મૃતૌ મોક્ષમભીપ્સુભિઃ ।
પાપાત્માનો ભૈરવેણ ક્રિયન્તે બહિરેવ ચ

રક્ષણં પુણ્યકર્તૄણાં ક્રિયતે તેન તેન ચ ।
તવ પુણ્યં સ્થિતં યાવત્તાવદત્ર સ્થિતો ભવાન્

કાશ્યાં રાજ્યં પ્રકુર્વાણ ઇદાનીં ન તથા ભવાન્ ।
પાપં ચ સંપ્રવૃત્તં તે રાજ્યે નરકકૃન્નૃપ

નૃપ ઉવાચ ।
સમ્યગુક્તે ત્વયા મહ્યં કરિષ્યે વચનં તવ ।
જ્યોતિર્વિદા ઢુણ્ઢિના ચ પ્રોક્તં તત્સત્યમેવ તત્

વદ મે ત્વં ચ કશ્ચાસિ મદ્ધિતાર્થમિહાગતઃ ।
યદિ વેત્તું મયા શક્યં તત્ત્વં તે પુરુષોત્તમ

ક ઉવાચ ।
તતઃ સ કરુણાવિષ્ટો દર્શયામાસ તં નૃપમ્ ।
નિજં ચતુર્ભુજં રૂપં શંખચક્રગદાધરમ્

સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપેણ ચિદ્રૂપં ચ પ્રદર્શિતમ્।
તતો નૃપો નમસ્કૃત્ય પુપૂજ પરયા મુદા

નનર્ત પરયા ભક્ત્યા તદ્દર્શનમહોત્સવઃ।
ધન્યોઽહમિતિ ત પ્રાહ પિતૃભ્યાં સહિતોઽનઘ

પૂર્વં રાજ્યં પરિત્યજ્ય તપસ્તપ્તં મયા બહુ ।
બ્રહ્મણેદં બલાન્મહ્યં દત્તં રાજ્યમનુત્તમમ્

ત્વદ્દર્શનાજ્જન્મમૃતી ગતે મે નાત્ર સંશયઃ ।
ઇદમેવ પરં યાચે ત્વમહં શરણં ગતઃ

મુનિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તઃ પરમાત્માઽસૌ પ્રોક્તવાન્નૃપસત્તમમ્।
વિશ્વેશ્વર પ્રસાદાચ્ચ તવાપિ રાજસત્તમ

ભવિતા પરમા મુક્તિસ્ત્યક્ત્વા રાજ્યં સુખી ભવ।
ભૈરવો દણ્ડપાણિશ્ચ બહિઃ કુર્યાદતોઽન્યથા

એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં ચિન્તાં પરમિકાં યયૌ ।
ધ્યાત્વા વિચાર્ય તદ્ધેતું બુબોધ સર્વમેવ સઃ

જ્યોતિર્વિદં ગણેશં ચ બૌદ્ધં માયાવિનં હરિમ્ ।
પ્રણમ્ય શિરસા ભક્ત્યા કોઽસીતિ નિજગાદ તમ્

સોઽપિ બુદ્ધ્વા મહાવિષ્ણુર્નિજં રૂપં સમાસ્થિતઃ ।
ચતુર્ભુજં શંકચક્રગદાપદ્મધરં વિભુમ્

પીતામ્બરસમાયુક્તં સર્વલોકાશ્રયં પરમ્ ।
ઉવાચ તં નૃપઃ પૂજ્ય ધન્યોઽહં મમ પૂર્વજાઃ

યન્મોક્ષદં પદયુગં દૃષ્ટં પુણ્યપ્રભાવતઃ ।
દેહિ મે પરમાં મુક્તિં મુદ્રામેતાં ગૃહાણ ચ

બલાદ્દત્તં બ્રહ્મણા મે શાસ્તુ રાજ્યં શિવો નિજમ્ ।
તતો જગાદ તં વિષ્ણુઃ શિવો મુક્તિં પ્રદાસ્યતિ

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા દિવોદાસં મહાયોગેશ્વરો હરિઃ ।
અન્તર્હિતઃ પુનર્યાયાદ્બૌદ્ધરૂપી નિજાશ્રમમ્

પ્રેષયામાસ દૂતં સ શિવાગમનહેતવે ।
દિવોદાસસ્ય રાજ્યે મે ધર્મવૃદ્ધિઃ કૃતા બહુ

જ્યોતિર્વિદા ગણેશેન ત્યક્તં રાજ્યં નૃપેણ તે ।
શીઘ્રમાયાહિ વિશ્વેશ નિજાં વારાણસીં પુરીમ્

તતો રાજા રાજચિહ્નં ત્યક્ત્વા તેપે પરન્તપઃ ।
પ્રાસાદે પરમે સ્થાપ્ય શિવલિગં સુવિશ્રુતમ્

સ્વનામ્ના મોક્ષદં પુંસાં સકામાનાં તુ કામદમ્ ।
પ્રતીક્ષન્દર્શનં તસ્ય શંકરસ્યાર્થદાયિનઃ

(૨૦૪૦)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૮ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
ત્યક્તં રાજ્યમિતિ જ્ઞાત્વા નિજં રૂપં સમાશ્રિતઃ।
અવસત્સર્વલોકાનાં ઢુણ્ઢિસ્તત્રાર્થદાયકઃ

દૂતં ચ પ્રેષયામાસ શીઘમાગમ્યતામિતિ ।
શંકરાય મહાબુદ્ધિસ્તતઃ સ હર્ષનિર્ભરઃ

આરુહ્ય વૃષભં દેવો યયૌ વારાણસીં પુરીમ્ ।
દિવ્યવાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ સ્વગણૈઃ પરિવારિતઃ

જૈગીષવ્યં નિરાહારં વલ્મીકમિવ સંસ્થિતમ્ ।
અનુગૃહય યયૌ દુણ્ઢિં પ્રણમ્ય ચ ઉવાચ તમ્

શિવ ઉવાચ ।
ત્વમેવ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ વિશ્વં સૃજસ્યત્સિ હિ પાસિ દેવ ।
શુભાશુભં કર્મ નિરિક્ષ્ય તસ્ય દદાસિ ભોગં વિવિધં ગણેશ

બ્રહ્માપિ સૃષ્ટિં કુરુતેંગિતાત્તે તદ્રક્ષણં ચૈવ હરિસ્થતાઽહમ્ ।
સંહારકારીહ ચરાચરસ્ય વિભાગકૃત્યં હિ ગુણત્રયસ્ય

તવ પ્રસાદાદ્ધરિરબ્જજોઽપિ શિવશ્ચ શક્તો નિજકર્મસિદ્ધ્યૈ ।
ત્વયા વિના વેદવિધિર્વૃથા સ્યાત્ત્વદીયશક્ત્યા સુરશત્રુનાશઃ

અનન્તશક્તિઃ પ્રકૃતિઃ પુરા ત્વાં સમર્ચ્ય દુષ્ટં મહિષં જઘાન ।
યચ્છ્વાસનિર્ધૂતનગપ્રપાતભીતં જગત્કૃત્સ્નમિદં રરક્ષ

ત્વમપ્રમેયોઽખિલલોકસાક્ષી ત્વમવ્યયઃ કારણકારણં ચ ।
વેદા વિકુણ્ઠાસ્ત્વયિ સર્વ એવ શેષો ધરાભૃત્તવ ભક્તિતોહિ

ત્વામેવ નત્વા પરિપૂજયન્તઃ સન્તો યજન્તે મનસા સ્મરન્તઃ ।
ત્વય્યેવ ભક્તિં પરિકલ્પયન્તો મુક્તિં ભજન્તે પરિવૃત્તિહીના

અપેકરૂપાંઘ્રિવિલોચન ત્વમનેકશીર્ષશ્રુતિબાહુજિહ્વઃ।
અનન્તવિજ્ઞાનઘનો હ્યનેકબ્રહ્માણ્ડહેતુઃ પરમપ્રકાશઃ

તવ પ્રસાદાદવિમુક્તમેતદ્દૃષ્ટં ચિરાદ્યત્નવતાઽખિલેશ ।
મુનિરુવાચ ।
એવં સ્તુત્વા પૂજ્ય પ્રાર્થયામાસ શંકરઃ

ગતં વિરહદુઃખ મે પ્રાપ્ય વારાણસીં પુરીમ્ ।
ઇદાનીં સર્વદા રક્ષ મદ્ભક્તાંશ્ચ પુરીમિમામ્ પુનઃ

વિના પ્રસાદં તે ન સ્યાત્કાશીવાસઃ કદાચન ।
દણ્ડપાણેર્ભૈરવસ્ય તેઽપિ યસ્ય કૃપા ભવેત્

તારકં બ્રહ્મ તસ્યાન્તે દિશામિ ચ ન ચાન્યથા ।
માઘે માસિ ચતુર્થ્યાં યો ભૌમવારે વિધૂદયે

અપૂપૈર્મોદકૈરન્યૈરુપચારૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
સંહૃત્ય તસ્ય સંકષ્ટં સ્તોત્રપાઠેન યો નુયાત્

તસ્યાપિ સકલાન્કામાન્યચ્છ લક્ષ્મીમનેકધા ।
ય ઇદં પ્રાતરુત્થાય ત્રિસન્ધ્યં વાપિ ભક્તિતઃ

પઠેત્સ્તોત્રં સકૃદ્વાપિ ભક્તિર્મુક્તિશ્ચ તસ્ય ચ ।
અન્વેષયિત્વા સર્વાર્થાન્વિદધાસિ નૃણામિહ

અતો ઢુણ્ઢિરિતિ ખ્યાતસ્ત્રિલોક્યાં ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ઢુણ્ઢિરિત્યેવ તં નામ મુક્તિદં પાપનાશનમ્ ।

સ્મરણાત્સર્વકાર્યાણાં સિદ્ધિદં ચ ભવિષ્યતિ ।
મુનિરુવાચ ।
એવમુક્ત્વાઽસ્થાપયાત્સ ગણ્ડકીયશિલાકૃતામ્

મૂર્તિં ઢુણ્ઢેર્મહાદેવઃ પ્રાસાદે ચારુનિર્મિતે ।
તતો વિવેશ ભવનં સર્વે દેવાઃ સ્વમન્દિરમ્

દિવોદાસસ્ય મુક્તિં સ દદૌ ભક્તસ્ય શંકરઃ ।
ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
એવં વિમોહિતસ્તેન દિવોદાસઃ સ્વમાયયા

વિષ્ણુના બૌદ્ધરૂપેણ તસ્યાસ્ય હિતં કૃતમ્ ।
સર્વં તે કથિતં દેવ સામર્થ્યં ઢુણ્ઢિના કૃતમ્

એવં પ્રભાવો દેવોઽસૌ યદ્વરાદુત્થિતઃ સુતઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવં ગૃત્સમદઃ પ્રોક્ત્વા તસ્યે દુણ્ઢિવિચેષ્ટિતમ્

ગૃહીત્વાજ્ઞાં યયૌ શીઘ્રં નિજમાશ્રમમણ્ડલમ્ ।
તદાનીમેવ સા પત્રમાદાય પ્રસ્થિતા તતઃ

ઢુણ્ઢેરાયતનં યાતા નાનાનારીનરૈર્યુતમ્ ।
મહોત્સવં પ્રકુર્વદ્ભિર્દૃષ્ટ્વા કીર્તિર્નનામ તમ્

યયૌ વારાણસીં પુણ્યાં મરણા-ન્મુક્તિદાયિનીમ્ ।
માઘમાસે ચતુર્થ્યાં સા ભૌમવારે મુદાન્વિતા

અનેકસ્વર્ણપાત્રસ્થૈઃ પક્વાન્નૈઃ પાયસાદિભિઃ ।
પૂજિતં ભક્તનિવહૈર્નૃત્યગીતવિશારદૈઃ

નાનાલંકારસંયુક્તં દિવ્યમાલ્યામ્બરાવૃતમ્ ।
નાનામણિગણોપેતં નાનામુક્તાવિભૂષિતમ્

સુવર્ણરત્નનિચયૈર્દક્ષિણાર્થ નિવેદિતૈઃ ।
ન દૃશ્યતે દેવમુખમિતિ ચિન્તાપરાઽભવત્

મયાઽકિંચ્ચમયાઽસ્મૈ કિં નિવેદ્યમિતિ સાઽનઘ ।
સા દૂર્વાશમિમન્દારકુસુમૈર્માર્ગસંચિતૈઃ

પુપૂજ પરયા ભક્ત્યા પુત્રોદયમયાચત ।
શમીમન્દારદૂર્વાભિર્યથા તુષ્ટોઽભવત્તયોઃ

ન તથા દ્રવ્યનિચયૈર્ઢુણ્ઢિરાજસ્તુતોષ હ ।
તતો ભક્તા ગતાઃ સર્વે સ્વસ્વમન્દિરમાદૃતાઃ

ઉભૌ તૌ જનનીપુત્રૌ સન્નિધૌ તત્ર તસ્થતુઃ ।
તયોર્નિરાહારતયા ભક્તિભાવેન તોષિતઃ

આવિરાસીન્મૂર્તિમધ્યાદ્ ઢુણ્ઢિરાજો મહોત્કટઃ ।
ઊચતુર્મુનિના પ્રોક્તં યત્સ્વરૂપં મહેશિતુઃ

તદેતત્પુણ્યનિચર્યૈર્દૃષ્ટં સાક્ષાત્સુભાસ્વરમ્ ।
સર્વાંલંકારસંયુક્તં મુકુટેન વિરાજિતમ્

દશબાહુધરં ચારુ નેત્રપંકજશોભિતમ્ ।
અનર્ઘ્યરત્નમુક્તાનાં બિભ્રદ્દામ મહત્તરમ્

પીતામ્બરયુતં દન્તાવિરાજિતમનુત્તમમ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવં પરમં રૂપં મગ્નાવાનન્દસાગરે

વિસ્મૃતૌ પૂજનં કર્તું નમસ્કારં ચ તાવુભૌ ।
ઉવાચ ભગવાન્દેવો વરં વરય સુવ્રતે

સુપ્રસન્નાઃ પ્રદાસ્યામિ યત્તે મનસિ વર્તતે ।
મુક્તાફલૈર્ન રત્નૈશ્ચ દ્રવ્યૈર્નાનાવિધૈરહમ્

પ્રીતો યથા શમીપત્રૈર્મન્દારૈરપિ શોભને ।
ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં કીર્તિસ્તોષમિયાત્પરમ્

દેહભાવં સમાસાદ્ય જગાદ દ્વિરદાનનમ્ ।
કિં સ્ત્રિયા વચનં કાર્યં સર્વજ્ઞે સર્વરૂપિણિ

આજ્ઞયાઽથ તથાઽપ્યૂચે સાન્નિધ્યાલ્લબ્ધબોધયા ।
કીર્તિરુવાચ ।
નિષ્કલો નિરહંકારો નિર્ગુણોઽસિ જગત્પ્રભુઃ

પૂર્ણાનન્દઃ પરાનન્દઃ પુરાણશ્ચ પરાત્પરઃ ।
દિક્પાલરૂપી સોમાર્કસરિત્સાગરરૂપવાન્

ત્વમેવ પૃથિવી વાયુરાકાશસ્તેજ એવ ચ ।
જલં તથાઽન્તરિક્ષં ચ ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ

ચરાચરસ્વરૂપસ્ત્વં દીનનાથકૃપાનિધિઃ ।
વિનાયકાદિરૂપેણ વ્યક્તિં પ્રાપ્તોઽસિ સાંપ્રતમ્

અદ્ય મે નયને ધન્યે જન્મ ભર્તા સુતોઽપ્યયમ્ ।
પિતરૌ ચ કુલં શીલં રૂપં જ્ઞાનં તપોઽપિ ચ

જન્માન્તરીયપુણ્યેન દૃષ્ટઃ ક્ષિપ્રપ્રસાદનઃ ।
તવૈવ ચાજ્ઞયા દેવ સ્થાપિતાઽસ્ય તવાભિધા

સપત્ન્યાઽસ્ય વિષં દત્તં મૃત ઉત્થાપિતઃ પુનઃ ।
ગૃત્સમદેન મુનિના તવ ભક્ત્યૈવ વિશ્વરાટ્

શમીપત્રૈશ્ચ પૂજા તે કથિતા તવ લબ્ધયે ।
મુનિપ્રભાવાદ્દૃષ્ટોઽસિ તાપત્રયનિવારણ

પ્રસન્નશ્ચેદ્દેહિ નાથ ભક્તિં મમ સુતસ્ય તે ।
ત્રૈલોક્યેઽપિ યશશ્ચાગ્ર્યં રાજ્યે નિઃસંગવૃત્તિતામ્

દીર્ઘાયુઃ સદ્ગુણગ્રામં બલં કીર્તિં સુખં ક્ષમામ્ ।
વિજયં સર્વસંગ્રામે દ્વિજે દેવે રતિં પરામ્

ઢુણ્ઢિરુવાચ ।
યે યે વરાસ્ત્વયા પ્રોક્તાસ્તે તે દત્તા મયાઽનઘે ।
સહસ્રયજ્ઞકર્તાઽસૌ જીવન્વર્ષસહસ્રકમ્

શાન્તો દાન્તો હિ મદ્ભક્તો રાજ્યં કર્તા
સુતસ્તવ । ચતુર્ભિરપ્યુપાયૈઃ સ વશે સર્વં કરિષ્યતિ

મમ ધ્યાનં નામજપઃ સર્વદાઽસ્ય ભવિષ્યતિ ।
અન્તે મમ સ્મૃતિં કૃત્વા મત્સ્વરૂપં પ્રપત્સ્યતે

ક ઉવાચ ।
એવં તસ્યૈ વરાન્દત્ત્વા પરિતુષ્ટો વિનાયકઃ ।
દદૌ સ્વપરશું તસ્ય પર્શુબાહુરિતિ સ્ફુટમ્

ચક્રે નામ સ્વયં દેવસ્તતશ્ચાન્તર્હિતોઽભવત્

( ૨૦૯૭ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે કીર્તેર્વરપ્રદાનં નામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૪૯ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
એવં લબ્ધવરા કીર્તિઃ શેષાં રાત્રિં નિનાય ચ ।
ઉષઃ સ્નાત્વા પ્રપૂજ્યાશુ મૂર્તિં પુત્રયુતા યયૌ

હર્ષિતા દુઃખિતા દેવ વિરહાન્નગરં સ્વકમ્ ।
નાનાધ્વજપતાકાભિઃ સેકૈર્ધૂપૈરલઙકૃતમ્

ઢુણ્ઢિનામ જપન્તૌ તૌ નૃપપત્નીસુતાવુભૌ ।
જ્ઞાત્વા ગતૌ નૃયાનેન સેનયા વાદ્યનિસ્વનૈઃ

આનિન્યે નગરં કર્ણપુરં નામ્ના સુવિશ્રુતમ્ ।
મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાયાશુ તનયં સસ્વજે પરમાદરાત્

ઉવાચ પરમપ્રીતો હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ।
ક્ષિપ્રપ્રસાદન સુત શ્રાન્તોઽસિ બહુવાસરમ્

દૃષ્ટ્વા ત્વાં પરમાહ્લાદં પ્રાપ્તો લબ્ધ્વા સુધામિવ ।
વિસસર્જાખિલાઁલ્લોકાન્દત્ત્વા વસ્ત્રાણિ દક્ષિણાઃ

કીર્તિશ્ચ સ નૃપઃ પશ્ચાત્પરસ્પરમથોચતુઃ ।
સાઽપિ સર્વં નૃપાયાસ્મૈ વૃત્તાન્તં સંન્યવેદયત્

પરસ્પરાલિંગનચુમ્બનાનિ હાસ્યં વિનોદં પરિચક્રતુસ્તૌ ।
તામ્બૂલવિચ્છેદમપિ પ્રહર્ષાત્કામસ્ય યુદ્ધં નિરપત્રપૌ ચ

તતઃ કતિપયાહસ્સુ જ્ઞાત્વા પુત્રં ગુણાકરમ્ ।
વિનીતં સર્વધર્મજ્ઞં નીતિશાસ્ત્રવિશારદમ્

અભિષેચનીયસંભારાન્કૃત્વાહૂય વરાન્દ્વિજાન્ ।
સુહૃદઃ સર્વૈઃ રાજન્યાનભિષેકં સુતે દદૌ

શુભે મુહૂર્તે સંલગ્ને સપ્તેષ્ટગ્રહસંયુતે ।
કૃત્વાઽભ્યુદયિકં શ્રાદ્ધં સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્

નાનાદ્રવ્યયુતસ્તોયૈરભિષેકમકારયત્ ।
નદત્સુ સર્વતુર્યેષુ ઋગ્યજુસ્સામમન્ત્રતઃ

સંતોષ્ય બ્રાહ્મણાનન્યાન્દક્ષિણારત્નદાનતઃ ।
સ્વયં ચ વનવાસીયદીક્ષાં ગૃહ્ય ચ પૃચ્છ્ય ચ

વિસસર્જાખિલાન્રાજા નિજસાધનસંસ્થિતઃ ।
તતઃ પરશુબાહુઃ સ પ્રશશાસ મહીમિમામ્

ધર્મશાસ્ત્રીયનીત્યા ચ ત્યાગેન યશ આર્જયત્ ।
વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ પરાક્રમબલાદભૂત્

મન્દારમૂર્તિં ઢુણ્ઢૈઃ સ કૃત્વા કંઠે દધાર હ ।
શમીં દૂર્વાં વિના પૂજાં ન કરોતિ કદાચન

નાનાભોગાનનેકાઃ સ્ત્રીર્બુભુજે ધર્મતસ્તુ સઃ ।
ઉત્પાદ્ય પુત્રાન્દાનાનિ દત્ત્વા વર્ષસહસ્રકમ્

ચકાર રાજ્યં પશ્ચાત્તત્પુત્રે ન્યસ્ય દિવં યયૌ ।
કલ્પાનનેકાન્સ્વર્ગે સ સ્થિતો દુણ્ઢિસ્વરૂપવાન્

મુનિરુવાચ ।
એવં શમ્યાઃ પ્રભાવસ્તે સંક્ષેપેણ નિરૂપિતઃ।
તત્પૂજનસ્ય પુણ્યં ચ મન્દારસ્ય પ્રસંગતઃ

તસ્માત્ત્વયાઽપિ પૂજ્યોઽહં શમીમન્દારતો મુને।
ભક્ત્યા સમર્પિતં પુષ્પં પત્રમિષ્ટં સુધાયતે

નિષિદ્ધપત્રપુષ્પાદિ સમર્પ્ય નરકં વ્રજેત્ ।
યસ્ય યદ્દૈવતં મુખ્યં તદિષ્ટમિતરેષુ વા

સમર્પયન્નભેદેન ભક્તો દોષં ન ચાપ્નુયાત્ ।
એવં પઞ્ચાપિ સંપૂજ્ય દેવાંસ્તત્પરતામિયાત્

સાત્વિકો લીયતે દેવે રાજસસ્તુ સરૂપતામ્ ।
ઉભાભ્યાં ચૈવ સાન્નિધ્યં તામસસ્તુ સલોકતામ્

પ્રાપ્નુયાદ્ભજમાનસ્તુ ત્રેધા ભક્તિર્ન વૈ વૃથા।
વ્યાસ ઉવાચ ।
વિનાયકસ્ય લોકો વૈ કસ્મિંલ્લોકે ચ તિષ્ઠતિ

એતં મે સંશયં બ્રહ્મંશ્છેત્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્ ।
કમન્યં પરિપૃચ્છામિ સર્વજ્ઞં ત્વાં વિહાય ભોઃ

બ્રહ્મોવાચ ।
મયાઽપિ નારદાયોક્તો મુદ્ગલાય ચ તેન ચ ।
કાશીરાજાય ચાખ્યાતો લોકો વૈનાયકઃ શુભઃ

સ કામદાયિનીશક્ત્યા તેનૈવ નિર્મિતઃ પુરા।
નિજલોકેતિનામાસ્ય સ્વયં ચક્રે વિનાયકઃ

કાશીરાજો વિમાનસ્થો દૃષ્ટવાંશ્ચર્મચક્ષુષા ।
યં પ્રાપ્ય દુઃખં ન દ્વન્દ્વં પ્રાપ્નુતે સ્ત્રી પુમાનપિ

બ્રાહ્મં કલ્પં ચ વસતિ જ્યોતિરૂપં સમાપ્ય ચ ।
ઇક્ષુસાગરસંભોગં લભતે તત્ર યઃ સ્થિતઃ

મહાપ્રલયવેલાયાં તિષ્ઠત્યેવાવિનાશિ યત્ ।
તત્પીઠં તસ્ય દેવસ્ય નિદ્રાસ્થાનં સનાતનમ્

સેવેતે સિદ્ધિબુદ્ધી તં સામવેદસ્તુ ગાયતિ ।
કલ્પવૃક્ષો યચ્છતિ તત્કલ્પિતં મનુજેન યત્

અકલ્પિતાઃ સંપદોઽત્ર જાયન્તે તત્પ્રભાવતઃ ।
મયૈવ વર્ણિતાઃ સર્વે દેવલોકા અનેકશઃ

ગણેશનિજલોકસ્ય શક્તિર્નો મમ વર્ણને।
સંક્ષેપેણ તતોઽખ્યાયિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

(૨૧૩૦ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે શમીમન્દારફલવર્ણનં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૫૦ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
કથં ચ કાશીરાજેન પ્રાપ્તં તત્સ્થાનમુત્તમમ્ ।
મુદ્ગલસ્યોપદેશેન તન્મે શંસિતુમર્હસિ

ક ઉવાચ ।
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન મુદ્ગલસ્તં નૃપં યયૌ ।
સ પૂજયિત્વા પપ્રચ્છ સર્વજ્ઞં તં મુનિં નૃપઃ

નૃપ ઉવાચ ।
વિનાયકસ્ય લોકઃ કઃ પ્રાપ્યતે સ કથં મયા।
મુનિરુવાચ । સ્વાનન્દભુવનેત્યેવં નિજલોકેતિ ચ દ્વયમ્

વૈનાયકસ્ય લોકસ્ય વિખ્યાતમ્ નામ વર્તતે ।
ઉત્પત્સ્યતે યદા દૈત્યૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ

વિનાયકોઽપિ તૌ હન્તું માનુષેઽવતરિષ્યતિ ।
સ તુ બાલકરૂપેણ લીલા અદ્ભુતવિક્રમાઃ

કરિષ્યતિ નૃલોકેઽસ્મિન્સ્વેચ્છાચારી મહાબલઃ।
શુક્લસ્ય ભક્તિયુક્તસ્ય દરિદ્રસ્ય ગૃહે યદા

ભુક્ત્વા દત્ત્વામોઘલક્ષ્મીં શુક્લાયેન્દ્રસ્ય દુર્લભામ્ ।
વિવાહાર્થં સમાનીતો દર્શયિષ્યતિ પૌરુષમ્

યદા તે ગૃહમાગચ્છેત્તદા તદ્ભક્તિતો નૃપ ।
કાશીરાજ મહાબાહો નિજલોકમવાપ્સ્યસિ

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતે તસ્મિન્કાશીરાજો મહામતિઃ ।
ગણેશભક્તિં કુર્વાણઃ કાલાકાઙ્ક્ષી બભૂવ હ

તતો બહુતિથે કાલેઽવતીર્ણોઽસૌ વિનાયકઃ।
કશ્યપસ્ય ગૃહે યો વૈ લીલાવિગ્રહવાન્વિભુઃ

હતા નાનાવિધા દૈત્યાઃ ક્રીડા નાનાવિધાઃ કૃતાઃ ।
દારિદ્ર્યં હૃતવાન્સદ્યઃ શુક્લસ્યાદન્ગૃહે તદા

કાશિરાજસ્ય ભવનં પુનરાગાન્મહાબલઃ ।
હતૌ મહાબલૌ દૈત્યૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ

સ્વાનન્દભવનં યાતઃ ક્ષીરસાગરમધ્યગમ્ ।
કાશીરાજસ્તુ વિરહાચ્ચિન્તયન્સર્વદા તુ તમ્

આલિંગતિ નરં કંચ્ચિદયમેવ વિનાયકઃ ।
ઇતિ મત્વા સભામધ્યે સર્વં તાદાત્મકં જગત્

પશ્યતિ સ્મ દિવારાત્રૌ સોઽપિ તન્મયતામિયાત્ ।
નિરાહારઃ કદાચિત્સ તિષ્ઠતિ સ્મ નૃપસ્તદા

ગ્રાસમાત્રં કદાચિત્સ ભુનક્તિ ચ યથામતિ ।
કદાચિદ્ધસતે ક્વાપિ નૃત્યતિ સ્મ નૃપસ્તદા

નિદ્રાતિ બહુકાલં તં પશ્યન્સ્વપ્ને વિનાયકમ્ ।
એવં નૃપે સ્થિતેઽમાત્યાશ્ચિન્તામાપુઃ સુદારુણામ્

યદિ લોકા વિજાનીયુઃ પરચક્રં પતેત્તદા ।
એવં ચિન્તયતાં તેષામમાત્યાનાં નૃપાલયે

તદૈવ મુદ્ગલો ધ્યાનં વિસૃજ્ય નૃપતિં યયૌ।
તદ્દર્શનપ્રાપ્તબોધઃ પ્રણનામ નૃપો મુનિમ્

ઉપવેશ્યાસન પશ્ચાત્સંપૂજ્ય ચ યથાવિધિ ।
બદ્ધાંજલિરુવાચાથ ધન્યો વંશોજનુર્મમ

પિતરૌ મન્દિરં નેત્રે ધન્યં ત્વદ્દર્શનાન્મુને ।
યત્પ્રસાદાત્પરં સ્થાનં સંસારતારણં નૃણામ્

અવમાનાન્મહદ્દુઃખં તં ત્વા પુણ્યેન દૃષ્ટવાન્ ।
તમુવાચ તતો વિપ્રો વાચા તસ્ય સુતોષિતઃ

મુનિરુવાચ ।
ત્વાદૃશસ્તુ વિનીતાત્મા નૈવ દૃષ્ટો ન ચ શ્રુતઃ।
પૂજનાત્પરિતુષ્ટોઽહં વાંછિતં તે દદામ્યહમ્

ક ઉવાચ ।
તદ્વાક્યપરિતુષ્ટોઽસૌ કાશીરાજો જગાદ તમ્ ।
અનેનૈવ ચ દેહેન સ્વાનન્દભુવનં મુને

ઇચ્છેયં ચ ચિરં તત્ર સ્થાતું નૈવ ચ સંપદઃ ।
તત ઊચે મુદ્ગલોઽસૌ પરિતુષ્ટસ્તયા ગિરા

અનેન જડદેહેન સ્વાનન્દભુવનં નૃપ ।
પ્રાપ્સ્યસે ત્વં ગણેશસ્ય પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ

ભુક્ત્વાઽન્નસંપદઃ પંચસહસ્રપરિવત્સરાન્ ।
બ્રહ્મકલ્પમયં કાલં તતઃ સ્વાનન્દમાપ્સ્યસિ

નૃપ ઉવાચ ।
કીદૃક્સ લોકઃ કિન્નામા વદ સત્યં મુને મમ ।
કેન પુણ્યેન ગમ્યોઽસૌ શ્રુતા લોકા મયાઽખિલાઃ

મુદ્ગલ ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રાજન્મયાઽશ્રાવિ મહિમા કપિલાન્મુનેઃ ।
સામાન્યતઃ સર્વલોકાઃ પ્રસિદ્ધા યે શ્રુતાસ્ત્વયા

ગહના ગતિરત્યન્તમસ્ય લોકસ્ય ભૂપતે ।
દિવ્યલોકેતિ નામાસ્ય નિજલોકેતિ ચાપરમ્

સ કામદાયિનીપીઠે સંતિષ્ઠતિ વિનાયકઃ ।
વિસ્તીર્ણં પંચસાહસ્રયોજનાનિ મહામતે

રત્નકાંચનભૂમૌ સ રાજતે ભાસયન્દિશઃ ।
સ્વાનન્દનામા દિવ્યોઽયમિક્ષુસાગરમધ્યગઃ

ન વેદૈર્ન ચ દાનૈશ્ચ વ્રતયજ્ઞૈર્જપેરપિ ।
તપોભિર્વિવિધૈશ્ચા પ્રાપ્યતે નૈવ કર્હિચિત

વિનાયકસ્ય કૃપયા પ્રાપ્યતે નિત્યભક્તિતઃ।
સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપોઽત્ર સદા તિષ્ઠતિ વિઘ્નરાટ્

પાદૈઃ સ સપ્તપાતાલં વ્યાપ્ય શેષશિરાંસિ ચ ।
કૂર્મં ચ કમઠં ચૈવ શ્રોત્રાભ્યાં ચ દિશોઽખિલાઃ

કેશૈર્વ્યોમાપિ સંરોધ્ય સ્થિત આધારપંકજે ।
ભ્રૂમધ્યેઽપ્યગ્નિચક્રે તં દ્વિપત્રે ધ્યાતિ પુણ્યકૃત્

ખેચરીમુદ્રયા યુક્તો નાન્યો ધ્યાતું ન ચ ક્ષમઃ ।
સહસ્રપત્રં બ્રહ્માંણ્ડસરોજં વિલસત્પ્રભમ્

તત્ર તેજઃસ્વરૂપોઽસ્તિ હૃદિ દ્વાદશપત્રકમ્ ।
દશપત્રં નાભિચક્રં લિંગે ષટપત્રકં શુભમ્

ષોડશારં કણ્ઠદેશે તત્ર સર્વત્ર વિઘ્નરાટ્ ।
તેજોરૂપી દીપ્યમાનઃ સત્યલોકે યથા વિધિઃ

દ્વાદશારં તુ વૈકુણ્ઠં તત્ર વિષ્ણુઃ સદા સ્થિતઃ ।
કણ્ઠાબ્જે પંચવક્ત્રોઽસૌ કૈલાસે સગણો યથા

સોમસૂર્યાગ્નિનેત્રોઽસૌ ભૂમણ્ડલમહોદરઃ ।
એકવિંશતિસ્વર્ગાત્સ વ્યાપ્ય ચૌષધિરોમવાન્

સરિતઃ સાગરા યસ્ય ઘનેબિન્દુર્વિભાત્યસૌ ।
બ્રહ્માંડે ભાન્તિ યસ્યૈવ બ્રહ્માણ્ડાનિ તુ રેણુવત્

ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિદેવા જીવા યે ચ સહસ્રશઃ।
ઔદુમ્બરગતા ભાન્તિ મશકા ઇવ તદ્ગતા

રચનાં તસ્ય લોકસ્ય સંક્ષેપેણ બ્રુવે નૃપ ।
તુંગં યન્મેરુશિખરં તત્કૈલાસશિરસ્પૃહમ્

સહસ્રયોજનં શૂન્યમગમ્યં મુનિપુઙ્ગવૈઃ।
તત્ર એકા શક્તિરુચ્ચૈર્ભ્રામિકા નામ નામતઃ

યત્સંમતાદ્દ્રુવન્ત્યેવ ભ્રમરાઃ શુભ્ર એવ ચ ।
પદ્માસનગતાધારશક્તિસ્તન્મસ્તકે સ્થિતા

ચામીકરનિભા યાસ્તન્મસ્તકે કામદાયિની ।
કોટિસૂર્યનિભા તસ્યા મૂર્ધ્નિ પીઠં મહત્તરમ્

વિકરાલં જટાભારં બિભ્રતી વદનં તથા ।
સહસ્રસૂર્યસઙ્કાશા ભાસયન્તી દિશો દશ

વિસ્તીર્ણં દશસાહસ્રયોજનં તાવદાયતમ્ ।
અસંખ્યસૂર્યસઙ્કાશં તન્મધ્યે યોજનાયતમ્

સ્વાનન્દભવનં ભાતિ યત્ર કાઞ્ચનરત્નજાઃ ।
અસંખ્યાતા ગૃહા ભાન્તિ ભાસ્વરા ગજમૌક્તિકાઃ

તસ્યૈવ કૃપયા પ્રાપ્યો દુઃખમોહવિવર્જિતઃ ।
તદુત્તરે ભાતિ પરં ઇક્ષુસાગર એવ તુ

સહસ્રપત્રસંયુક્તા તન્મધ્યે પદ્મિની શુભા ।
સહસ્રપત્રં કમલં તસ્યાં ભાતિ યથા શશી

તત્કર્ણિકાગતસ્તલ્પો રત્નકાંચનનિર્મિતાઃ।
દિવ્યામ્બરયુતઃ શેતે નૃપ તત્ર વિનાયકઃ

સિદ્ધિબુદ્ધી સદા તસ્ય પાદસંવાહનં મુદા ।
કુર્વાતે પરયા ભક્ત્યા સામવેદસ્ત્રિમૂર્તિમાન્

ગાનં કરોતિ શાસ્ત્રાણિ મૂર્તિમન્તિ સ્તુવન્તિ તમ્ ।
પુરાણાનિ ચ સર્વાણિ વર્ણયન્ત્યસ્ય સદ્ગુણાન્

બાલરૂપધરસ્તત્ર શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતઃ ।
કોમલાંગોઽરુણનિભો વિશાલાક્ષો વિષાણવાન્

મુકુટી કુણ્ડલી રાજત્કસ્તૂરીતિલકઃ સ્વરાટ્ ।
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ

મુક્તામણિગણોપેતં સરત્નં દામ સંદધત્

અનન્તકોટિસૂર્યોજાશ્ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરઃ ।
સ્મરણાત્પાપહા સદ્યઃ સ્મૃતા ગઙ્ગા યધા નૃણામ્

તેજોવતી જ્વાલિની ચ શક્તી પર્યઙકપાર્શ્વયોઃ ।
સહસ્રાદિત્યસઙકાશે તિષ્ઠતો નૃપ સર્વદા

ન શીતં ન જરા તત્ર ક્લમઃ સ્વેદોઽથ તન્દ્ર્યપિ ।
ક્ષુધા તૃષા વા દુખં વા ન કદાચન જાયતે

આનન્દહૃદમગ્નાસ્તે તત્રાસન્યે સુપુણ્યતઃ ।
વિશ્વવ્યાપી બાલરૂપી યત્ર તિષ્ઠતિ વિશ્વવિત્

મુદ્ગલ ઉવાચ ।
એવં તે કથિતો લોકો ગણેશસ્ય યથામતિ ।
તસ્માદનન્યભક્ત્યા ત્વં તમેવારાધય પ્રભો

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતઃ સ્થાનં સ્વકીયં મુદ્ગલો મુનિઃ ।
કાશીરાજો ગણેશસ્ય ભજને તત્પરોઽભવત્

સહસ્રપઞ્ચવર્ષાણિ કૃત્વા રાજ્યમનેન હ ।
દેહેન યાનમારુહ્ય ગતઃ સ્વાનન્દધામ તત્

( ૨૧૯૫ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે ગણેશલોકવર્ણનં નામ પચ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ