Ganesha Purana · Chapter 2.36.40

adhyāya ३६ prāraṃbha :-
gṛtsamad uvāca /
sahayādriparvate devo nyavasadgirijāyutaḥ /
svagaṇairmunibhiryuktaḥ puṇyakṣetre mahābale

didṛkṣuḥ prayayau tatra brahmā lokapitāmahaḥ /
patnīdvayasamāyukto devagandharvakinnaraiḥ

dṛṣṭavā tu śaṃkaraṃ pūjya svābhiprāyaṃ nyavedayat /
ākārayāmāsa tadā paramarṣītsadāśivaḥ

jamadagniṃ vasiṣṭhaṃ ca mārkaṇḍeyaṃ ca nāradam /
kapilaṃ pulahaṃ kaṇvaṃ viśvāmitraṃ tritaṃ dvitam

ta āyayuḥ śivāhūtā anye sarve didṛkṣavaḥ /
uṣaḥkāle muhūrtaṃ te niṣkāśya prārabhanmakham

tvarāvanto'tha vismṛtya pūjāṃ vaināyakīṃ śubhām /
sāvitrīṃ gṛhakāryeṣu saktāṃ tyaktvā munīśvarāḥ

gāyatrīmupaveśyaiva puṇyāhavācanaṃ ca te /
kārayitvā'bhyudayikaṃ mātṛpūjanapūrvakam

asthāpayannagnikuṇḍe yāvadvaiśvānaraṃ ca te /
sāvitrī tāvadāyātārambhaṃ dṛṣṭvā ruṣānvitā

uvāca krodharaktākṣī vīkṣya sarvānsabhāsadaḥ /
sāvitryuvāca /
māmanādṛtya yāgo'yaṃ samārabdho na setsyati

ṛṣiruvāca /
muñcantī mukhato jvālā dagdhukāmā carācaram /
śaśāpa sā devamunīnjaḍā yūyaṃ bhaviṣyatha

niyuktvā'nadhikārāṃ tāṃ gāyatrīṃ sarva eva yat /
tato devāḥ praṇamyauccaiḥ prārthayāmāsurutsukāḥ

sāvitrīṃ sarvajananī ḍalayoraikyataḥ śubhe /
jalarūpā bhaviṣyāmo nadīnadasvarūpiṇaḥ

tathetyukte tayā devyā nadīrūpatvamāgatāḥ /
veṇyā nāmnā maheśo'bhūtkṛṣṇaḥ kṛṣṇā'bhavannadī

tattannāmnā babhūvuste saritaḥ sarvadevatāḥ /
yatra pūrvaṃ vighnarājo nārcyate jñānadurbalaiḥ

tatra vighnā bhavantyevaṃ śaṃkarasya yathā purā /
puratrayavadhe jātā vighnāstasyāprapūjanāt

brahmā cintāṃ parāṃ prāpa makhavighna upasthite /
mannimittaṃ surāḥ sarve dhunīrūpamupāgatāḥ

vimānaṃ sarvalokeṣu gamitaḥ kena karmaṇā /
saṃkalpabādhaśca kathamadya prāpto duratyayaḥ

vighnahartā jagannātho na smṛto na ca vārcitaḥ /
sarveṣāṃ caiva devānāṃ yato mohaḥ samāviśat

taṃ prasannaṃ kariṣyāmi tato yajño bhaviṣyati /
evaṃ yāvaccintayate brahmā tāvatsurāṃganāḥ

devānvai tādṛśāñjñātvā samīyurbrahmaṇo'ntikam /
pulomajā ca girijā chāyā'pi kamalā'pi ca

anyā api samūcustaṃ sarvāstāḥ kamalānanam /
kathaṃ yajñaḥ samārambhi mānyā no mānitā katham

nāpūji ca kathaṃ vighnahartā pūrvaṃ gajānanaḥ /
tvayi vismaraṇaṃ caiva na vā'smāri suraiḥ katham

kimasmābhiranuṣṭheyaṃ devairvā jalarūpibhiḥ /
kaṃ yāma śaraṇaṃ deva tvadṛte kamalodbhava

iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā mā bhayaṃ kuruteti kaḥ /
tā uvāca yajiṣye'haṃ yathā sarvaṃ bhavecchubham

kimasādhyaṃ hi bhaktānāṃ suprasanne gajānane /
sarvāḥ kurudhvaṃ tadbhaktiṃ sa vaḥ sarvapriyaṃ caret

prasādayiṣye'hamapi jagadīśaṃ vināyakam /
anādinidhanaṃ devaṃ sarvakāraṇakāraṇam

ityuktāstā gatā dūraṃ deśaṃ karṇāṭakaṃ śubham /
mandāramūlaṃ vighneśaṃ sthitvā dhyātuṃ tadīritāḥ

rāmeṇa sthāpitaṃ pūrvaṃ vakratuṇḍeti nāmataḥ /
yadvarairvijayī rāmo hatvā rākṣasapuṃgavān

daśānanaṃ ca vikhyātaṃ yayau patnyā nijaṃ padam /
tepustatra tapo ghoraṃ sarvāstāḥ surayoṣitaḥ

kācinnāmajapaṃ cakre kācinmantrajapaṃ tathā /
kācitpadmāsanaṃ tasthau dhyāyantī parameśvaram

kācidvīrāsanagatā nirāhārā tathā'parā /
sammārjayantī dvārāṇi catvarāṇi gṛhāṇi ca

pradakṣiṇānamaskāraiḥ kurvantī bhaktimuttamām /
kācidekāṃguṣṭhagatā tasthau dhyātvā vināyakam

kācinnimīlya nayane stotrāṇyevāpaṭhattadā /
bahukāle vyatikrānte na tutoṣa vināyakaḥ

tadā cintāṃ parāṃ jagmuḥ kiṃ kurma iti vihvalāḥ /
tataḥ sumanasāṃ bhārāndūrvābhārāṃstathā'parā

samarpya pupujurdaivaṃ dhūpadīpānnakāṃcanaiḥ /
mandārapuṣpairanyāśca śamīpatrairathāparāḥ

nabhovāṇīṃ tataḥ śrutvā śamīpatraṃ vinā vibhuḥ /
na saṃtuṣyediti tadā sarvā eva śamīdalaiḥ

pupūjuḥ parayā bhaktyā devadevaṃ gajānanam /
tataḥ paramakāruṇyātsuprasannaḥ śamīdalaiḥ

āvirāsītpurastāsāṃ lasaccārucaturbhujaḥ /
kirīṭakeyūradharo hārakuṇḍalamaṇḍitaḥ

lambakarṇo lasadgaṃḍo viṣāṇadvayamaṇḍitaḥ /
siddhibuddhiyutaścākhuvāhanaḥ pītavastravān

sarvāstā dadṛśurdevaṃ koṭisūryasamaprabham /
nimīlya nayane nemurdaṇḍavatpṛthivītale

tuṣṭuvustāḥ karapuṭaṃ kṛtvā saumya mahāvratam /
atiprasannavadanāḥ paramānandanirbharāḥ

(१६२९)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite ṣaṭtriṃśattamo'dhyāyaḥ

adhyāya ३७ prāraṃbha –
kīrtiruvāca /
kathaṃ stutiḥ kṛtā tābhistāṃ me vada mahāmune /
muniruvāca /
śrūyatāṃ sā stutiḥ kīrte śṛṇuṣvāvahitā ca tām

tā ūcuḥ /
namaste sarvarūpāya sarvāntaryāmiṇe namaḥ /
namaḥ sarvakṛte tubhyaṃ sarvadātre kṛpālave

namaḥ sarva vināśāya namaste'nantaśaktaye /
namaḥ sarvaprabodhāya sarvapātre'khilādaye

parabrahmasvarūpāya nirguṇāya namo namaḥ /
cidānandasvarūpāya vedānāmapyagocara

māyāśrayāyāmeyāya guṇātītāya te namaḥ /
satyāyāsatyarūpāya guṇāvikṣobhakāriṇe

śaraṇāgatapālāya daityadānavabhedine /
namo nānāvatārāya viśvarakṣaṇatatpara

anekāyudhahastāya sarvaśatrunibarhaṇa /
anekavaradātre te bhaktānāṃ hitakāraka

ka uvāca /
evaṃ stutvā punarnatvā yācanti sma varānbahūna /
devānāṃ jalarūpāṇāṃ svarūpāṇi prayaccha bhoḥ

nāsmṛtiḥ sarvadā te syāttathā kartumihārhasi /
gaṇeśa uvāca /
dadāmi vāṃchitaṃ vo'hamanuṣṭhānavaśīkṛtaḥ

stutyā'nayāśu saṃtuṣṭastathā'stu vacanaṃ tu vaḥ /
sāvitryā vacanājjātā jalabhūtāḥ surāḥ śubhāḥ

tadvākyamanyathā kartuṃ na hi śaktaḥ pitāmahaḥ/
nijaṃ svarūpaṃ yāsyanti sthitvāṃśena tathāvidhān

svādhikārānprapatsyante nānyathā bhāṣitaṃ mama /
śamīpatraiḥ pūjayantū yūyaṃ devāstu māmiha

yenarpitaṃ śamīpatraṃ bhuvanaṃ tena cārpitam /
suvarṇaśatabhārāṇāṃ phalaṃ prāptaṃ na saṃśayaḥ

ka uvāca /
evaṃ bruvati vighneśe svarūpadhāriṇaḥ surāḥ /
sthitā aṃśānnadīrūpā dadṛśuste vināyakam

te'pi saṃprārthayāmāsurnatvā stutvā gajānanam /
kṣamāparādhaṃ no deva buddhimohavyapāśrayāt

tyaktvā jyeṣṭhāṃ bhavantaṃ ca prārabhāmo yajiṃ ca tām /
dṛṣṭaṃ tu tatphalaṃ sadyaḥ prasādātte punarnavāḥ

jātāḥ sma paramānandaṃ prāptāḥ sma kṛpayā tava /
evamuktvā pupūjūste śamīpatrairvināyakam

so'pi tānpratinandyātha pidadhe vighnanāśanaḥ /
tataste sundarāṃ mūrtiṃ kṛtvā pāṣāṇataḥ śubhām

caturbhujāṃ karikarānanāṃ herambanāmataḥ /
prāsādaṃ paramaṃ kṛtvā sthāpayāmāsurādarāt

ūcuśca sarvalokānāmupakārāya te surāḥ /
imaṃ yaḥ pūjayedbhaktyā vidyādhīśaṃ supattane

tasya prasanno bhagavānsarvānkāmānpradāsyati /
vandanātsmaraṇādvāpi namanānnātra saṃśayaḥ

yā tatrāsīnmahāmūtirmandāratarunirmitā/
tāṃ gṛhītvā yayāvindraḥ svapuraṃ paramarddhimat

sapatnīkaḥ pūjayate bhaktyedānīmapi prabhuḥ /
sarve devāḥ svasvapade tato mandāravṛkṣajām

kṛtvā mūrtiṃ gaṇeśasya śamīpatrairapūjayan /
mudaṃ prāpuḥ svayoṣidbhirāpuḥ kāmānanuttamān

brahmā dvādaśavarṣāṇi tapaḥ kṛtvā mahattaram /
kṛtvā prasannaṃ vighneśaṃ punaryāgamakārayat

so'pi mandārajāṃ mūrtiṃ pupūje paramādarāt /
vighnarājasya varadāṃ śamīpatrairanekadhā

svarṇapatraiśca dūrvābhirmandāraiḥ ketakairapi /
śvetadūrvāṃkuraiścāpi sarvakāmaphalapradām

gṛtsamada uvāca /
evaṃ te varṇito mātarmahimā leśataḥ śubhe /
mandārasya ca śamyāśca śravaṇātpāpanāśanaḥ

tataḥprabhṛti devasya priyā'tyantaṃ śamī śubhā /
apūji sa tvayā'jñānāttenāsau putra utthitaḥ

mandārasyāpi mahimā mayā samyaṅnirūpitaḥ /
idānīmanujānīhi gamiṣye nijamandiram

ka uvāca /
śrutvā ca mahimānaṃ sā śamīmandārasaṃbhavam /
praṇipatya muniṃ putrajīvanaṃ visasarja ha

śrutvedamākhyānavaraṃ gaṇeśaprītivarddhanam /
na sa saṃkaṣṭamāpnoti sarvāṃkāmaॉllabhennaraḥ

yaḥ smaretprātarutthāya śamīṃ mandārameva ca /
gaṇeśaṃ ca sadā bhaktyā niṣpāpaḥ sa sukhī bhavet

( १६६२ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite śamīmandāramāhātmyaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ

adhyāya ३८ prāraṃbha :-
kīrtiruvāca /
samyaguktaṃ tvayā brahmaṃśamīmāhātmyamādarāt /
mandārasyāpi kathitaṃ tena me tuṣyate manaḥ

jīvitaśca kumāro'yamupadiṣṭaḥ ṣaḍakṣaram /
na coccārayituṃ śakyaṃ bālabhāvānmunīśvara

sugamaṃ suprasādaṃ ca svarājyaprāpakaṃ mune /
japtaṃ śakyaṃ bālakena mantramasmai diśādhunā

muniruvāca /
samyagdṛṣṭā tava matirgajānanapadāmbuje /
ato'hamasya dāsyāmi nijaṃ mantraṃ sukhapradam

sarvasya jagato heturnāma yaccaturakṣaram /
śubhāśubhasya ca draṣṭarduṣṭadaityaharasya
ca

sarvadharmaparitrāturdivodāsopakāriṇaḥ /
dvijarūpadharasyāpi vārāṇasyāṃ sthitasya ha

viśveśvarasyāvimuktaprāptyai yatnaṃ prakurvataḥ /
sarvāntaryāmiṇaścāpi viśveśvaranutasya ha

jagataḥ pālanārthāya janārdananutasya ca /
dhyātasya pūjitasyāpi brahmaṇā sṛṣṭihetave

arcitasya śivenāpi sarvasaṃhārahetave /
pulomajādhavenāpi pūjitasya subhaktitaḥ

daityānāṃ nidhanārthāya devarājyasukhāptaye /
sūryeṇa varuṇenāpi śaśinā ca yamena ca

agninā vāyunā svasvaguṇotkarṣāya pūjitāḥ/
bṛhaspatyuśanobhyāṃ ca svasvotkarṣāya pūjitaḥ

śeṣeṇārādhito ḍhuṇḍhirdharādharaṇahetave /
gandharvakinnarā yakṣāḥ siddhacāraṇarākṣasāḥ /
ṛṣayaḥ paśavaḥ sarve sthāvarā jaṃgamāḥ śubhāḥ

ārādhayanti viśveśaṃ svasvakāryārthasiddhaye /
apāraguṇapāro'yaṃ ḍhuṇḍhirājo'khileśvaraḥ

guṇāntaṃ na yayuryasya brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
tasmiṃstu pūjite bhaktyā śamīpatreṇa bhāvataḥ

putraste bhavitā rājyabhāgī śatrunibarhaṇaḥ /
kīrtiruvāca /
śruto me mahimā brahmanḍhuṇḍhirājāśrayo'khilaḥ

kiṃkarmā kathamutpannaḥ kasyāṃśaḥ kiṃparākramaḥ /
kenāsya ca kṛtaṃ nāma kenāsau pūjitaḥ purā

imaṃ me saṃśayaṃ brahmaṃśchettumarhasyaśeṣataḥ /
muniruvāca /
samyakpṛṣṭaṃ tvayā bhadre jñānādhikatayā śubhe

bhaktyā niveditaścāyaṃ saṃśayasmaṃ nudāmi te /
yathā durāsado daityo hato'nena tu rākṣasāḥ

māyāvatāro mohāya yāto divodāsaṃ nṛpam /
avimuktaṃ samānīto yathā viśveśvaro haraḥ

ḍhuṇḍhirājeti nāmāsya yena jātaṃ nṛpāṃgane /
tatsarvaṃ kathayiṣyāmi yathā skandācru१९taṃ mayā

agastyāya kathayatā śṛṇuśvaikamanāḥ śubhe /
skanda uvāca /
śṛṇuṣvāvahito brahmannavimuktāśrayāṃ kathām

yasyāḥ śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate /
kaśyapāya hariḥ prāha sṛja nānāvidhāḥ prajāḥ

prarūḍhanapasā so'tha sasṛje jārajā prajāḥ /
ekaviṃśatisāhasramaṇḍajāḥ svedajāstadā

udbhijjāścaiva tāvantyo mānuṣyaṃ tāsu durlabham /
puṇyena labhate tacca brāhmaṇyaṃ bahupuṇyataḥ

taccetsaṃrakṣitaṃ samyagdharmādharmavyavasthayā/
dadāti paramaṃ sthānaṃ yadgatvā na nirvatate

caturāśītilakṣeṣu no cetpatitajanmasu /
durācārā narā yāmyayātanāsu patanti vai

karmakṣaye tato jāte bahukālena te punaḥ /
mṛtyulokaṃ samāyānti kāṇāḥ kubjā daridriṇaḥ

tadeṣāmanukampārthaṃ brahmeśānādayaḥ surāḥ /
ṛṣayaśca mahābhāgā nānātīrthāni cakrire

kṣetrāṇi ca mahārhāṇi prāṇipāpaharāṇi ca /
vilayantaḥ sthiātāstatra pāpaṃ devarṣayastadā

yatra sthitānāṃ jantūnāṃ pāpasya vilayo bhavet /
jantūnpāpātparitrātuṃ sthitā devarṣayaḥ sadā

sarvaśreṣṭhāṃ sarvaguṇāṃ bhuktimuktipradāṃ śubhām/
viśveśvaro nirmame'tha dhyātṛjñātṛvimuktidām

sarvatīrthamayīṃ ramyāṃ nāmnā vārāṇasīṃ purīm /
yatra cakre saraḥ khyātaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

tapasyatā kṛtaṃ cāru snānamātreṇa muktidam /
yaddṛṣṭvā kandharākampācchivasya kuṇḍalānmaṇiḥ

patitastatra saṃjātā nāmnā sā maṇikarṇikā /
tato bhagīrathāhūtā jātā bhāgīrathī nadī

atra kīṭapataṃgānāṃ muktirmaraṇato bhavet /
trivāranāmasmaraṇātkāśīvāsaphalapradā

dhanyāstā vīrudho vallyastṛṇavṛkṣā na cānyataḥ/
gacchanti kamaṭhā matsyā bhūkailāsaṃ vihāya tat

nityaṃ yatra sthito śambhurnānārūpo'tha rūpavān /
raviḥ śaśī harirbrahmā sa eva girijāpatiḥ

vināyakaḥ śaktirūpaḥ kāraṇaṃ jagato'pi saḥ /
pralaye'pi triśūlāgre dhriyate yena kāśikā

eko'yaṃ paṃcadhā jāto lokānugrahakāmyayā /
bhakto yāṃ yāṃ dhyāti mūrtiṃ sā tena dhriyate kṣaṇāt

atra yo manute bhedaṃ so'vīcīrlabhate naraḥ /
stutimekatra nindāṃ vā paratra yaḥ samācaret

sa yāti narakānekaviṃśatiṃ bahuvatsaram /
ato bhasmāsurasutaḥ khyāto nāmnā durāsadaḥ

sa śukramupasaṃgamya vidyāṃ paṃcākṣarīmagāt /
divyavarṣasahasraṃ sa ekāṃguṣṭhasthito'bhavat

nirāhāraḥ kāṣṭhabhūtaḥ savalmīko'sthiśeṣavān /
netramātrāvaśiṣṭo'sau jajāpa paramaṃ manum

āyayau taṃ varaṃ dātuṃ tatkleśaparitoṣitaḥ /
daśabāhuḥ paṃcavaktro ruṇḍamālāvibhūṣitaḥ

triśūlaṃ ḍamaruṃ bibhrajjaṭājūṭavibhūṣitaḥ /
gaṃgādharastrinayanaścitābhasmāṃgalepanaḥ

vṛṣadhvajo vṛṣārūḍhaḥ śaśirekhāvibhūṣitaḥ /
aparṇāṃka kṛpāviṣṭo jagāda daityapuṃgavam

śiva uvāca /
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te tapasā kleśito bhṛśam /
īpsitaṃ te pradāsyāmi varayasva hṛdi sthitam

ka uvāca /
tata unmīlya nayane baddhvāṃjalipuṭo'suraḥ/
praṇamya parituṣṭāva varadaṃ taṃ maheśvaram

tvaṃ jagatkāraṇaṃ deva paramānandavigrahaḥ /
kṣarākṣarātītatanurguṇatrayavikārakṛt

guṇātīto jñānamayo vyaktāvyaktavidhānavit /
munidhyeyatanuḥ sarvabhaktānugrahakārakaḥ

brahmāṇḍānāmanantānāṃ hetuḥ śreyaskaraḥ satām /
akhaṇḍānandapūrṇastvamamoghaphaladāyakaḥ

sarvādhāraḥ sarvasahaḥ sarvaśaktyupabṛṃhitaḥ/
pṛthivīvāyusalilavahnitejaḥ svarūpavān

adya dhanyaṃ tapo netre pitarau janma te yataḥ /
dṛṣṭaṃ svarūpaṃ sākṣānme gataṃ pāpaṃ layaṃ param

yogihṛcchrutivāco yo gocaro na kadācana /
idānīṃ varaye deva tanme tvaṃ dātumarhasi /
śiva uvāca/
niḥśaṃka varayāśu tvaṃ sarvaṃ dāsye'tidurlabham

stotreṇa tapasā caiva praṇayena sutoṣitaḥ /
muniruvāca /
tato vavre'bhayaṃ devātsuprasannātsadāśivāt

caturākarajebhyo me mā mṛtyuḥ saṃbhavediti /
yakṣarakṣaḥpiśācebhyo devadānavakinnarāt

munimānavagandharvasarpebhyo hi vanecarāt /
dṛṣṭvā rūpaṃ madīyaṃ tu traseyū raṇamūrddhani

sarve devā mahābhāga surarājyaṃ ca yaccha me /
saṃsmṛtiścaraṇe nityaṃ bhaktiste'vyabhicāriṇī

śiva uvāca /
ekāṃ śaktiṃ vinā sarvaṃ devyebhyo'dāyi te'bhayam /
śaktitejodbhavaḥ kaścijjitvā saṃjīvayiṣyati

śirasi sthāpya caraṇaṃ dhariṣyati nirantaram /
niṣkāśito yadā tena caraṇaste śiro gataḥ

tadā punastrilokīṃ tvaṃ balājjeṣyasi tejasā /
bhaktiśva me dṛḍhatarā smṛtiste vai bhaviṣyati

gṛtsamada uvāca /
evaṃ dattvā varāṃstasmai śivo'ntardhānamanvagān /
durāsado'pi svagṛhamāyayau harṣanirbharaḥ

idaṃ stotraṃ paṭhedyasnu sarvānkāmānavāpnuyāt

(१७२५) iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite'ṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ

adhyāya ३९ prāraṃbha :-
muniruvāca /
tatastu varagarveṇa śivalabdhena daityarāṭ /
na mamarṣa nijātmānaṃ mohitaḥ kevalaṃ tu saḥ

iyeṣa pṛthivīṃ jetuṃ hayārūḍho'bhavatpurā /
nibaddhakeśahastastu vilasatkarṇakuṇḍalaḥ

asihasto dhanuṣpāṇirniṣaṃgadve śobhitaḥ /
ratnamuktāmaṇimayīṃ bibhranmālāṃ mahādhanām

kastūrītilako divyavastracchannaḥ sukañcukaḥ /
tāmbūlavilasadvaktraḥ prakṛtidvayasaṃyutaḥ

yābhyāṃ svabhujavīryeṇa jitā vīrā anekaśaḥ /
ubhayoḥ pārśvayostasya yau gacchetāṃ balānvitau

caturaṃgaṃ tu tatsainyaṃ pṛthivīvijayodyatam /
rajasācchādayadvyoma vistīrṇaṃ jaladheriva

yo yo vīro bhavetsphītastaṃ tamevājayacca saḥ/
tata ādāya ratnāni dravyāṇi ca sahasraśaḥ

āsthāpayatsa tatsthāne svīyānāptānmahābalān /
nānādhikāre balavānvaśe kṛtvā'khilānnṛpaḥ

ye cāśastrāḥ karānsthāpya tameva śaraṇaṃ yayuḥ /
atyantaṃ bhīravo ye tu tyaktvā rājyamapīpalan

dūtaireva vaśe cakre tānapītthaṃ durāsada /
evaṃ bhūmaṇḍalaṃ jitvā śakraṃ jetumiyeṣa saḥ

sasainyaḥ sahasā prāyānnagarīṃ śakrapālitām /
jñātvā varasya sāmarthyaṃ tasya duṣṭasya devarāṭ

palāyya ca guhāṃ yātaḥ sāmaraḥ sakuṭumbakaḥ /
tasminneva kṣaṇe viṣṇuḥ sthānātkṣīrābdhimāyayau

aṃke lakṣmyāḥ śiraḥ sthāpya śete sma madhusūdanaḥ /
tyaktvā kailāsaśikharaṃ kāśīṃ yātastu śūlabhṛt

tenaiva sākamagamaścaturaścaturānanaḥ /
yo yo yāti padaṃ tyaktvā tatra tatra sa daityarāṭ/

sthāpayatyeva balinaṃ nijaṃ dūtaṃ suhṛttamam /
evaṃ nirjitya vibudhāndarpeṇaiva mahābalaḥ

kaivartakānāṃ viṣaye nyavasadbhasmake pure/
mukundapuramityeva khyātaṃ lokeṣu sarvataḥ

yasminbhasmāsuro rājā pūrvamāsīdbalānvitaḥ /
śaṃkareṇa varo yasmai dattaṃ āścaryakārakaḥ

sa mariṣyati mūrdhni tvaṃ yasya hastaṃ pradāsyasi /
evaṃ dattavaro daityo duṣṭabhāvapracoditaḥ

parīkṣārthaṃ varasyātha varadātustu mastake /
karaṃ dātuṃ yayau duṣṭaḥ papāla girijāpatiḥ

sa dṛṣṭaścakrahastena viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
sundaraṃ mohinīrūpaṃ dhṛtvā yātastadantikam

uvāca mama vākye cetsthāsyasi tvaṃ narottama /
aṃganā'haṃ tadā te syāṃ harṣādomiti so'bravīt

nṛtyati sma tadā sā tu tadvākyātsa nanarta ha /
sā yathā'darśayadbhāvaṃ so'pi darśayate tathā

tayā'sthāpi svaśirasi hastastenāpi tatkṣaṇāt /
bhasmasādabhavaddaityo duṣṭaceṣṭitamantakṛt

mukundo'pi sthitastatra tannāmnā paprathe puram /
anuṣṭhānavatāṃ nṛṇāṃ sadyaḥ paramasiddhidam

sā mohinī sarvakāmāndadāti bhaktito nṛṇām /
tatra sthitvā tribhuvanaṃ śāsti garvāddurāsadaḥ

uvāca mantriṇo garvātkathaṃ tribhuvanaṃ mayā/
ākrāntaṃ svapratāpena jayatā'suravairiṇaḥ

tato'mātyāḥ samūcuste vimuktaṃ na jitaṃ tvayā /
daśamaṃ khaṇḍamiti tattulyaṃ nāsti hi kutracit

yatrātte śaṃkaraḥ sarvasurairapi ca sevyate /
na jitaṃ yatpuraṃ yāvattāvatte pauruṣaṃ vṛthā

iti tadvākyamākarṇya mudaṃ lebhe raṇapriyaḥ /
uvāca tānsadya eva yāmi tāṃ vai sasainikaḥ

vimānavaramāsthāya kṣaṇādyātaḥ sa kāśikām /
praviṣṭamātre daityendre hāhākāraḥ pure'bhavat

tatra ye vibudhā āsansarve cāntardadhustadā /
śivastu nijabhaktatvānna cukopātha kiñcana

dattaṃ rājyaṃ kiyaṃtkālamityuktvā parivāravān /
kedārakṣetramagamanmunayo'pi palāyitāḥ

jaigīṣavyaṃ vinā sarve kṣetrasaṃnyāsinaṃ śubhe /
tato babhaṃja mūrtiṃ sa mohāviṣṭo durāsadaḥ

prāsādānmahato bhaṃktvā mamude jñānadurbalaḥ /
ko'pi cetsmarate devaṃ taṃ tāḍya kurute bahiḥ

na svāhā na vaṣaṭkāraḥ svadhākāro na ca kvacit /
na vedādhyayanaṃ kvāpi na śāstrādhyayanaṃ kvacit

na purāṇaṃ devapūjā na vrataṃ na pradakṣiṇāḥ /
durāsade duṣṭamatau tatra rājyaṃ praśāsati

karmamārge vilupte tu dharmo'pi layamāyayau/
naṣṭe dharme surāḥ kīrte āsansarve bubhukṣitāḥ

( १७६२ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite durāsadopākhyānaṃ nāma ekonacatvāriṃśo''dhyāyaḥ

adhyāya ४० prāraṃbha :-
gṛtsamada uvāca /
tataḥ kedāramagamansarve devarṣayastadā /
vyajijñapuḥ padmabhavaṃ saśivaṃ sarvavittamam

praṇamya śirasā sarve vāgīndrāgnipuraḥsarāḥ /
devarṣaya ūcuḥ /
padabhraṣṭā vayaṃ devāḥ svācāranmunayo'pi ca

durāsadabhiyā deva snānaṃ kartuṃ na ca kṣamāḥ/
kenāsmai hi varo datto yenāsau bhuvaneśvaraḥ

jāto duṣṭo vadhaścāsya kasmādetadvicintyatām /
yenaiva saukhyaṃ lokānāṃ tatkartavyaṃ dayālubhiḥ

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā provāca caturānanaḥ /
upāyaṃ kathayiṣyāmi tadvadhāya surarṣayaḥ

yadā tena tapastaptaṃ dāruṇaṃ bahuvāsaram /
dadāvasmai varāndevo hyanantānambikāpatiḥ

enaṃ yo ghātayeddevaḥ sa nāsti bhuvanatraye /
kadāciddevadevo'sau guṇatrayavibhāgakṛt

ahaṃ śivaśca viṣṇuśca tredhā jātā yadājñayā /
guṇatrayavibhāgātsa guṇeśa iti paprathe

viśvavyāpī ca māyāvī viśvakartā'pahārakaḥ /
guṇātīto gaṇeśaśca parātparataraḥ śivaḥ

bibhṛyātso'vatāraṃ cetpārvatyā jaṭhare vibhuḥ /
tadaiva tasya nāśaḥ syānnānyathā surasattamaḥ /
stuvantu sarve tasmāttaṃ viśvacintākaraṃ prabhum /
ādau kuruta tāṃ devīṃ prasannāṃ bhavavallabhām

tattejaḥsaṃbhavo bālo durāsadavadhe bhavet /
evameva varastena śaṃkareṇa kṛto'sya ha

muniruvāca/
evaṃ vākyaṃ brahmamukhācchutvā devā jaharṣire/
tuṣṭuvurbhavakāntāṃ tāṃ bhavānīṃ bhaktavatsalām

devarṣaya ūcuḥ /
natāḥ sma he tvāṃ jagadekahetuṃ parātparāṃ viśvavicitraśaktim /
acintyarūpāṃ tridaśairaśeṣairaśeṣavandyāṃ triguṇāṃ guṇeśām

dharādharāṃ tvāṃ dharaṇīsvarūpāmādhārabhūtāṃ sthirajaṃgamānām /
trailokyasārāṃ triguṇādibhūtāṃ trayītanuṃ tāṃ tridaśasvarūpām

natāḥ sma he devi varapradāṃtvāṃ viṣṇorvimohāṃ padadāṃ surāṇām /
bhaktārtihantrīṃ sakalārthadātrīṃ trailokyakartīṃ nikhilārthagoptrīm

evaṃ stutā tadā devī jagāda surasattamān /
vṛṇudhvaṃ vāṃchitaṃ devāḥ stotreṇānena toṣitā

dadāmi sakalānkāmānbhavatāṃ ye manogatān /
tata ūcuḥ surāḥ sarve vṛttāṃtaṃ brahmaṇeritam

tata ūce ca tāndevī stuvantu gaṇanāyakam /
śubhāśubhasya yaḥ kartā sarvāsiddhikaro vibhuḥ

avāptasarvakāmārthaḥ sarvasya jagataḥ pitā /
tataste tuṣṭuvurdevaṃ bhaktyā sarve vināyakam

devarṣaya ūcuḥ /
natāḥ smo vighnakartāraṃ dayāluṃ sarvapālakam /
sarvasya jagato hetuṃ sarvavyāpinamīśvaram

anekaśaktisaṃyuktaṃ sarvakāmaprapūrakam /
dīnānukampinaṃ devaṃ sarvajñaṃ karuṇānidhim

svecchopāttākṛtiṃ nānā hyavatārarataṃ sadā /
guṇātītaṃ guṇakṣobhaṃ carācaraguruṃ vibhum

ekadantaṃ dvidantaṃ ca trinetraṃ daśahastakam /
śuṃḍādaṃḍamukhaṃ vighnanāśanaṃ pāpahārakam

bhaktānāṃ varadaṃ nityaṃ sṛṣṭisthityantakārakam /
anādimadhyanidhanaṃ bhūtādi bhūtavardhanam

trilokeśaṃ surādhīśaṃ duṣṭadānavamardanam /
lambakarṇaṃ bṛhadbhānuṃ vyālabhūṣādharaṃ śubham

evaṃ stutvā tu taṃ devaṃ gaṇeśaṃ sarvasiddhidam /
śuśruvuste nabhovāṇīṃ mābhūdvo mānaso jvaraḥ

durāsadaṃ mahāvīryaṃ haniṣyāmi bhayaṃkaram /
iti śrutvā nabhovāṇīṃ punaḥ śaṃkaramāyayuḥ /
dhyānaniṣṭhaṃ ca te dṛṣṭvā praṇamyocuśca pārvatīm

devā ūcuḥ /
na jānīmo nabhovāṇīṃ kenemāmīritāṃ śubhe /
harasya dhyānaniṣṭhātvātkathaṃ kurmo'khileśvari

devyuvāca /
daityo devā idānīṃ yo niścaraṃ sa mariṣyati /
tasyāḥ krodhena taptāyā niśvasantyāḥ punaḥpunaḥ

āsyānnāsāpuṭānnetrānniḥsṛtaṃ teja uttamam /
jvālāmālākulaṃ dagdhuṃ brahmāṇḍamiva codyatam

pratyāhatadṛśaḥ sarve dadṛśurjñānacakṣuṣā/
vaināyakīṃ mahāmūrtiṃ daśahastāṃ tamonudām

bibhratīṃ mukuṭaṃ ratnakoṭisūryasamaprabhām /
vidyutprabhāmahāratnakuṇḍale radanaṃ śubham

divyāmbare ca sindūramāyudhāni daśaiva ca /
kastūrītilakaṃ bhāle mālāṃ hṛdi phalānvitām

yattejo vyānaśe viśvaṃ pralayānalasannibham /
vyālayajñopavītaṃ ca jñātvā nemuḥ surāstadā

prārthayāmāsuratha te ānandaghanamīśvaram /
dṛṣṭo'ti yogagamyastvamapratarkyo'vyayaḥ svarāṭ

nirāmayo nirābhāso nirvikalpojaro'maraḥ /
sarvasvarūpaḥ sarveśaḥsvaprakāśo jaganmayaḥ

avyakto jagadādhāro brahmarūpo'khilārthadṛk/
purāṇapuruṣo jñānamūrtirvācāmagocaraḥ

vayaṃ dhanyā vayaṃ dhanyā dṛṣṭvā taṃ nanṛtuḥ surāḥ /
muniruvāca /
yathā devairvaṇito'sau tejorūpī vināyakaḥ

evameva jaganmātā praśaśaṃsa gajānanam /
nirguṇaṃ yannirākāramavyaktaṃ sarvagaṃ param

dhyānagamyaṃ cidābhāsaṃ saccidānandavigraham /
sarvavyāpī jagaddheturadyayāvadvicintitam

vināyakasvarūpeṇa sākāraṃ dṛṣṭamadya yat /
avatīrṇaṃ mama gṛhe hantu daityānanekaśaḥ

jagatāmupakārāya pātuṃ viśvaṃ carācaram /
pupūja pārvatībhaktyā dadau siṃhaṃ svavāhanam

vakratuṇḍeti nāmāsya dadhre sarvārthadaṃ nṛṇām /
durāsadasya ca vadhaṃ prārthayāmāsa taṃ tadā

devānāṃ ca padaprāptiṃ niḥsapatnāmayācayat

(१८०६)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite catvāriṃśo'dhyāyaḥ