Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.31.35

2.31.35.1

adhyāya ३१ prāraṃbha :-
ka uvāca /
vedāṃśca caturaḥ sāṅgānadhyāpayata taṃ muniḥ /
ekasmindivase tātaṃ vāmanaḥ paryapṛcchata

2.31.35.2

kenopāyena devānāṃ padaprāptirbhaviṣyati /
bhūbhāraharaṇaṃ tanme yathāvadvaktumarhasi

2.31.35.3

kaśyapa uvāca /
upadeśaṃ kariṣyāmi mantrasya siddhidasya te /
ṣaḍakṣarasya vighneśatoṣakasya mamātmaja

2.31.35.4

tasminprasanne vighneśe jagatsthityantakāriṇi /
anekabrahmāṃḍavidhau sarvakāraṇakāraṇe

2.31.35.5

sarve kāmāḥ prasidhyanti tadarthe yatnamācara /
ka uvāca /
evamuktvā dadau tasmai sumuhurte mahāmanum

2.31.35.6

tadaiva calitastasmādāśramāddharṣasaṃyutaḥ /
praṇamya tamanujñāpya jagāma tapase śiśuḥ

2.31.35.7

bhramatā dadṛśe tena vidarbhe sthānamuttamam /
latāvṛkṣasamākīrṇaṃ kāsārapariśobhitam

2.31.35.8

tatra padmāsanaṃ kṛtvā jajāpa taṃ manuṃ śubham /
ṣaḍakṣaraṃ varṣamātraṃ nirāhāro jitendriyaḥ

2.31.35.9

nirvāṇaṃ tasya tajjñātvā''virāsītsiddhibuddhiyuk

2.31.35.2.31.10

mayūravāhano devaḥ śuṇḍādaṇḍavirājitaḥ /
vilasaddaśadordaṇḍo ratnamālā vibhūṣitaḥ

2.31.35.11

āśīviṣalasannābhirnānālaṃkāraśobhitaḥ/
āgato dṛḍhabhaktaṃ taṃ dhenurvatsamivādarāt

2.31.35.12

vāmanastaṃ puro dṛṣṭvā sarvatejobhibhāvinam /
sarvasiddhikaraṃ devaṃ sarvavighnanivāraṇam

2.31.35.13

nunāva parayā bhaktyā devadevaṃ gajānanam

2.31.35.14

vāmana uvāca /
avyaktaṃ vyaktahetuṃ nigamanutanuṃ sarvadevādhidevaṃ
brahmāṇḍānāmadhīśaṃ jagadudayakaraṃ sarvavedāntavedyam /
māyātītaṃ svavedyaṃ sthitivilayakaraṃ sarvavidyānidhānaṃ
sarveśaṃ sarvarūpaṃ sakalabhayaharaṃ kāmadaṃ kāṃntarūpam

2.31.35.15

taṃ vande vighnarājaṃ vidhiharamunibhiḥ sevyamānaṃ
sanāgaistejorāśiṃ trisatyaṃ triguṇavirahitaṃ tattvamasyādibodhyam /
bhaktecchopāttadehaṃ nijajanasukhadaṃ tattvabuddhiprakāśaṃ
sāmbādyaiḥ stūyamānaṃ sakalatanugataṃ bhuktimuktipradaṃ tam

2.31.35.16

ka uvāca /
iti stuto devadevaḥ prasannaḥ prāha vāmanam /
varaṃ varaya tuṣṭo'yaṃ yatte manasi vartate

2.31.35.17

stotreṇa tapasā caiva parituṣṭo dadāmi tat /
vāmana uvāca /
na te svarūpaṃ vidurabjajādyā brahmarṣayo ye sanakādikādyāḥ /
dṛṣṭo'si sa tvaṃ jagatāmadhīśa tvattaḥ kamanyaṃ varamadya yāce

2.31.35.18

athāpi te vākyabhidā bhayāttvāṃ yāce varaṃ taṃ mama nātha dehi /
parājayo me na bhavetkadāpi kārye'khile vighnabhayaṃ na ca syāt

2.31.35.19

udyato'sti baliḥ śakrapadamattuṃ kratorbalāt /
sa ca māṃ śaraṇaṃ yātastasya siddhiryathā bhavet

2.31.35.2.31.20

tathā kuru jagatkartaryadi tuṣṭo'si me'nagha /
gajānana uvāca /
etatte bhavitā sarvaṃ smaraṇānmama suvrata

2.31.35.21

setsyanti sarvakāryāṇi mahānti ca laghūni ca /
ka uvāca /
evamuktvā gate deve vāmano'kārayacchubhām /
kāśmīropalajāṃ so'tha sthāpayanmūrtimuttamām

2.31.35.22

caturbhujāṃ trinayanāṃ śuṇḍādaṇḍavirājitām /
prasannaṃkarihastābhyāṃ bhaktānāmabhayapradām

2.31.35.23

smaraṇāddarśanāddhayānātpūjanātsarvakāmadām /
prāsādaṃ kārayāmāsa ratnakāṃcananirmitam

2.31.35.24

tatraikaṃ brāhmaṇaṃ sthāpya grāmaṃ datvā dhanāni ca /
trikālaṃ pūjane tasya kārayāmāsa tena saḥ

2.31.35.25

āgataḥ svagṛhaṃ natvā pitaraṃ sarvamabravīt /
tapaśca tatphalaṃ cātha yajñaṃ gantumapṛcchata

2.31.35.26

kaśyapenābhyanujñāto vāmano darbhadaṇḍabhṛt /
sūtrakṛṣṇājinadharo mekhalī yajñamāyayau

2.31.35.27

hrasvākṛtiṃ muniṃ dṛṣṭvā munayo vismitāstadā/
nāyaṃ muniryatastejo dṛśyate paramādbhutam

2.31.35.28

taṃ dṛṣṭvā paramāyāntaṃ balirutthāya satvaram /
ko'si tvamiti papraccha natvā taṃ kuta āgataḥ

2.31.35.29

kiṃ vāṃcchasi vada vibho pitā mātā ca kastava /
vasatistava kutrāsti tata ūce sa vāmanaḥ

2.31.35.2.31.30

na smare pitarau rājannanāthaṃ viddhi māṃ kṛśam /
trailokye vasatirme'sti yāce bhūmiṃ tribhiḥ padaiḥ

2.31.35.31

mitāṃ kartuṃ parṇakuṭīṃ śaktiścedasti dīyatām /
ka uvāca /
iti vākyaṃ muneḥ śrutvā hradi jñātvā kṛpāyutam

2.31.35.32

taṃ dātumudyataṃ bhūmimūce kāvyo baliṃ tadā /
śukra uvāca /
na brāhmaṇo harirayaṃ kapaṭaṃ rūpamāsthitaḥ

2.31.35.33

hariṣyati tribhuvanaṃ padatrayamiṣeṇa tu /
mā dīyatāmasya kiñciditi satyaṃ bravīmi te

2.31.35.34

tamuvāca mahādaityo mūḍha kiṃ vadase vacaḥ /
hariścedvimukho gacchetsarvaṃ me sukṛtaṃ nayet

2.31.35.35

asmātpātraṃ kimanyatsyādasmai dattamanantakam /
ityuktvā taṃ punaḥ prāha vāmanaṃ daityapuṃgava

2.31.35.36

brahmandattā mayā bhūmiḥ saṃkalpaḥ kriyatāmiti /
vāmanaḥ prāha rājānaṃ saṃkalpayitumudyataḥ

2.31.35.37

tāvaddhārāṃ nirudhyaiva sthitaḥ śukro'nyadehataḥ /
dadau śalākāṃ tatpātre bhagnanetro bahirgataḥ

2.31.35.38

tataḥ pāṇitale tasya vāmanasya jalaṃ dadau /
smṛtvā gaṇeśaṃ vavṛdhe vāmano harṣanirbharaḥ

2.31.35.39

mūrdhnyākramya svargalokamekapādena rodasī /
pātālānyapareṇāpi dattaṃ tanmastake'param

2.31.35.2.31.40

tata ūce baliṃ devo gaccha tvaṃ dharaṇītalam /
tvāṃ vinā'haṃ kathaṃ yāmītyevamāha balistu tam

2.31.35.41

ityākarṇya vacastasya punastaṃ prāha vāmanaḥ /
sānnidhyaṃ mama tatrāpi bhavitā tvadanugrahāt

2.31.35.42

indro māṃ śaraṇaṃ yātaḥ priyaṃ kāryaṃ hi tasya me /
tavāpi mama bhaktasya priyaṃ paścādbhaviṣyati

2.31.35.43

aindre pade nivṛtte'sya padaṃ yāsye tavaiva tat /
tato brahmādayo devāstuṣṭuvurvāmanaṃ vibhum

2.31.35.44

mumucuḥ puṣpavarṣāṇi vādyāni vavaduḥ surāḥ /
pupūjuste'pi sarve ca jaguśca nanṛtuḥ pare

2.31.35.45

tataścāntardadhe devo vāmano'nantavikramaḥ /
svaṃ svaṃ sthānaṃ gatā devā yathāpūrvaṃ mudānvitāḥ

2.31.35.46

ka uvāca /
evaṃ tena kṛtā mūrtirvikhyātā'bhūjjagattraye /
gajānanasya devasya sarveṣāṃ kāmadā nṛṇām

2.31.35.47

ityetatkathitaṃ sarvaṃ prasaṅagādbaliceṣṭitam /
lāghavaṃ vāmanasyāpi mahimā sumukhasya ha

2.31.35.48

adoṣākhye pure tena sthāpitasya mahātmanā /
daśabāhoḥ prasiddhasya devadakṣiṇabhāgataḥ

2.31.35.49

priyatvaṃ tasya śamyāste kathayiṣye'dhunā sphuṭam

2.31.35.31

(१४०४ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite ekatriṃśo'dhyāyaḥ

2.31.35.1

adhyāya ३२ prāraṃbha –
ka uvāca /
śṛṇuśvāvahito brahmannitihāsaṃ purātanam/
priyavratāyākathayatsvayameva gajānanaḥ

2.31.35.2

gajānana uvāca /
śamīpatrasya mahimā śaṇuṣvārya mahābalam /
na yajñairna ca dānaiśca vrataḥ koṭiśatairapi

2.31.35.3

na japaiḥ pūjanairvāpi mama toṣastathā bhavet /
na padmairnānyakusumaiḥ śamīpatrairyathā bhavet

2.31.35.4

śamīti kīrtanādeva pāpaṃ naśyati vācikam /
smaraṇānmānasaṃ pāpaṃ sparśanātkāyajaṃ tathā

2.31.35.5

nityaṃ tatpūjanāddhyānādvandanāccaiva bhaktitaḥ /
nirvighnakaramāyuṣyaṃ jñānaṃ pāpakṣayo'pi ca

2.31.35.6

vāñchāsiddhiracāpalyaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ /
muniruvāca /
ko'sau priyavrato rājā kiṃśīlaḥ kutra vā'bhavat

2.31.35.7

kathaṃ vai tasya kathitā guṇāḥ śamyā mahātmanā /
enaṃ me saṃśayaṃ brahmankṛpayā nuda suvrata

2.31.35.8

ka uvāca /
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
śaṃkarasya ca saṃvādaṃ pārvatyā saha putraka

2.31.35.9

pārvatyuvāca /
kathaṃ śamī priyā deva sarvajña jagadīśvara /
gajānanasya me śaṃsa yadi te mayyanugrahaḥ

2.31.35.2.32.10

śaṃkara uvāca /
śṛṇu priye pravakṣyāmi kathāmekāṃ śucismite /
yathā priyā gaṇeśasya śamīti jñāsyate tathā

2.31.35.11

priyavrato nāma rājā pūrvamāsīnmahāmatiḥ /
satyavāndharmasaṃpanno dharmātmā śaṃsitavrataḥ

2.31.35.12

tejasvī ca vadānyaśca vedaśāstrārthatattvavit /
sarvalakṣaṇasaṃpannaścaturaṅgabalādhikaḥ

2.31.35.13

pālayāmāsa pṛthivīṃ prajāḥ putrānivaurasān /
kīrtiśca prathamaṃ bhāryā prabhā tasyāparā'bhavat

2.31.35.14

dhūrtaśca kuśalastasya prakṛtī saṃbabhūvatuḥ /
kuśalau nītiśāstreṣu ṣaḍānanaparākramau

2.31.35.15

buddhyā parākrameṇāpi rasā sarvā vaśīkṛtā /
sa tu rājā vaśaṃ nītaḥ prabhayā tasya bhāryayā

2.31.35.16

krīḍate'harniśaṃ so'tha nānālaṃkāraśobhayā /
yauvanākrāntavapuṣā rambhādibhyo'tiramyayā

2.31.35.17

kṣaṇamātraṃ na sahate viyogaṃ sa tayā saha /
dhikkaroti sadā jyeṣṭhāṃ tadvaco na śṛṇotyapi

2.31.35.18

ruṣā nirīkṣeta tāṃ sa tanmṛtiṃ cintayatyapi/
svayaṃ na bhāṣate kiñcinna gṛhṇāti tayā'rpitam

2.31.35.19

tatastasyābhavatputraḥ prabhayāṃ patisannibhaḥ /
jātakarma ca rājā'sya kṛtvā dharmasanekadhā

2.31.35.2.32.20

nāma cāsyākarotpadmanābhiritthaṃ dvijeritam /
śuklapakṣe yathā candro vavṛdhe so'pi bālakaḥ

2.31.35.21

buddhimānkuśalo yuddhe pitṛto'pyadhiko'bhavat /
paṃcame vratabandhaṃ ca cakārāsya nṛpastadā

2.31.35.22

priyavrato mahābuddhirmadrāṇāmadhipo balī /
pāṃcālarājakanyāṃ sa bhāryāṃ tasyāpyamelayat

2.31.35.23

ativaibhavayuktau tau vivāhaṃ cakratustayoḥ /
kadācidasya sā patnī jyeṣṭhā dāsītvamāpitā

2.31.35.24

pādasaṃvāhanaṃ kartumāgatā bhartṛsannidhim /
nipapāta mahīpṛṣṭhe sapatnyā caraṇāhatā

2.31.35.25

duḥkhitā rudatī hrīṇā jagāma nijamandiram /
kamahaṃ śaraṇaṃ yāyāṃ ko me duḥkhaṃ vyapohayet

2.31.35.26

sapatnyā'mānitāyā me trātā syāddhariravyayaḥ /
smṛtamātrastu yastrātā draupadyā karuṇānidhiḥ

2.31.35.27

yāṃ naiva manute bhartā na ko'pi manute'pi tām /
ato na jīvitenārthaḥ śoṣayiṣye kalevaram

2.31.35.28

pibe hālāhalaṃ vāpi pate vāpīṃ jalānvitām/
na mano niścayaṃ yāti tasyā vihvalacetasā

2.31.35.29

etasminnantare daivāddevalo brāhmaṇottamaḥ /
purohitaḥ samāyātaḥ sa jagāda gajānanīm

2.31.35.2.32.30

upāsanāṃ kleśahantrīṃ sarvakāmaphalapradām /
sā tadaiva prapadyāśu mūrtiṃ mandāranirmitām

2.31.35.31

gajānanasya saṃpūjya snātvā śuddhadine tu sā/
upaviṣṭā pūjayituṃ parameṇa samādhinā

2.31.35.32

tyaktvā haraṃ hariṃ cāmbāṃ tejoyuktaṃ paraṃ ravim /
sarvaiḥ saṃpūjyate devadeva ādau gajānanaḥ

2.31.35.33

vicāryamāṇe paṃcānāṃ bhedo naivopalabhyate /
yo bhedenekṣate caitānsa yāti narakānnaraḥ

2.31.35.34

eka eva parānandapūrṇo'sau parameśvaraḥ /
svecchayā paṃcadhā jāto lokānugrahakāraṇāt /
eka eva pumānyadvatputramātulanāmabhiḥ

2.31.35.35

sā samyak ṣoḍaśabhistamupacāraiḥ pupūja ha/
dūrvāpuṣpairdakṣiṇābhirnamaskārairanekadhā

2.31.35.36

kṛtvā karapuṭaṃ sā tu tuṣṭāva jagadīśvaram/
kīrtiruvāca /
tvameva jagadādhārastvameva sarvakāraṇam

2.31.35.37

tvameva brahmā viṣṇuśca bṛhadbhānustvameva hi/
candro yamo vaiśravaṇo varuṇo vāyureva ca

2.31.35.38

tvameva sāgarā nadyo latākusumasaṃhatiḥ /
sukhaṃ dukhaṃ tayorhetustvaṃ nāśastvaṃ vimocakaḥ

2.31.35.39

iṣṭavighnakaro nityaṃ mahāvighnakaro virāṭ /
tvameva putralakṣmīdastvameva sarvakāmadhuk

2.31.35.2.32.40

tvameva viśvayoniśca tvameva viśvahārakaḥ /
tvameva prakṛtistvaṃ vai puruṣo nirguṇo mahān

2.31.35.41

tvameva śaśirūpeṇa sarvamāpyāyase jagat /
tvameva bhūtabhavyaṃ ca bhāvibhāvātmakaḥ svarāṭ

2.31.35.42

śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ śatrūṇāṃ tāpanaḥ paraḥ /
karmakāṇḍaparo yajvā jñānakāṇḍaparaḥ śuciḥ

2.31.35.43

sarvavettā sarvavidhiḥ sarvasākṣī ca sarvagaḥ /
sarvavyāpī sarvaviṣṇuḥ sarvasatyamayaḥ prabhuḥ

2.31.35.44

sarvamāyāmayaḥ sarvamantratantravidhānavit

2.31.35.32

(१४४८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ

2.31.35.1

ka uvāca /
evaṃ sā'nudinaṃ pūjya tuṣṭāva taṃ vināyakam /
ekasmindivase tasyāḥ sakhyo dūrvārthamāyayuḥ

2.31.35.2

śukramāsavaśānnāpuḥ kvāpi dūrvāṃkurānśubhān /
śamīpatrāṇi bhūyāṃsi gṛhītvā tu tadantikam

2.31.35.3

āyayuḥ paramaśrāntā dūrvābhāvaṃ nyavedayan /
śamīpatraiḥ pupūjainaṃ sarvopacārapūrvakam

2.31.35.4

dūrvāṃ vinā nirāhārā'tiṣṭhatsā niyame ratā /
tasya tuṣṭiḥ parā jātā śamīpatraiḥ samarpitaiḥ

2.31.35.5

aśeta tatpuraḥ svapnamapaśyatsā mahādbhutam /
abdānte saiva mūrtistāmimāṃ vācamuvāca ha /

2.31.35.6

varaṃ dadāmi te subhru śamīpatraiḥ sutoṣitaḥ /
sā novāca yadā kiṃcitkīrtiḥ sā tāṃ punarjagau

2.31.35.7

mūrtiruvāca /
vaśyaste bhavitā kānto bhogāśvānekaśaḥ śubhāḥ /
tvadbhaktinirataḥ putro bhaviṣyati mahābalaḥ

2.31.35.8

kṣipraprasādanetyevaṃ kuru nāmāsya sundaram /
turye'bde'sya viṣānmṛtyurbhaviṣyati punaḥ kṣaṇāt

2.31.35.9

gṛtsamado dvijobhe'tyaṃ punastaṃ jīvayiṣyati /
rājyakartā cirāyuśca dharmaśīlo bhaviṣyati

2.31.35.11

idaṃ stotraṃ paṭhedyastu mama saṃtoṣakāraṇam /
tasya vaśyo bhavedrājā kimanyaḥ prākṛto janaḥ / २.३३.१ ०//
putravāndhanasaṃpanno vedavedāṅapāragaḥ /
buddhiśca vardhate tasya medhāvṛddhirbhaveddṛḍhā

2.31.35.15

vācchitāṃllabhate so'rthāṃstrisandhyaṃ yaḥ paṭhedidam /
mama bhaktirdṛḍhā tasya mokṣaścānte bhaviṣyati // १ २//
evaṃ dattvā varānsvapne sa devo'pidadhe kṣaṇāt /
jāgṛtā sāśrunayanā vismitā mānase'vadat // १ ३//
dīnānāthena mahatī kṛpā mayi niyojitā /
anugraho mahānmahyaṃ yaddattaṃ darśanaṃ svayam / / १४//
vināyakena devena pāvitā paramādarāt /
adyāhaṃ tena devena sarvabhūtānukampinā

2.31.35.22

iyameva parā siddhiridameva tapaḥphalam /
ayameva paro lābho yadavocanmayā saha // १ ६//
ka uvāca /
tataḥ prabhāte snātā sā paramānandanirbharā /
pupūja parayā bhaktyā gaṇeśaṃ varadaṃ śubham // १ ७//
samāpya niyamaṃ mūrtiṃ pūrvasthāne nyaveśayat // १ ८//
purohitaṃ samānīya pūjayāmāsa bhaktitaḥ /
gaṇeśaṃ manasā dhyātvā vadantī nāmamālikām // १ ९//
smarantī tadvarānkīrtiḥ samayaṃ ca pratīkṣatī /
tataḥ kālena mahatā prabhā sā niṣprabhā'bhavat //२.३३..२ ०//
raktapittavatī jātā prārabdhādīśvarecchayā /
karau pādau ca nāsā ca tasyāḥ kṣarati nityaśaḥ //२ १ //
atibībhatsarūpāṃ tāṃ tatyāja manasā patiḥ/
na vakti nekṣate jñātvā prayatnānniṣphalānbahūn

2.31.35.24

tataḥ kīrtergṛhaṃ yātastapasā sundarākṛteḥ /
kṛpayā gaṇarājasya svayaṃ vaśyo'bhavacca saḥ //२ ३//
sa gṛhītvā kare tāṃ tu maṃccakaṃ samupānayat /
cikrīḍa svecchayā kīrtyā tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ

2.31.35.25

/
na viyogaṃ kṣaṇaṃ tasyāḥ sahate nṛpasattamaḥ /
sā'pi bhogānalaṅkārānanantānbubhuje satī

2.31.35.26

sā'pi garbhavatī jātā kālena suṣuve sutam /
śubhe muhūrte rājā'sau dadau dānānyanekaśaḥ

2.31.35.27

putrajanmaprahaṣṭaḥ sanbrāhmaṇebhyo yathārhataḥ /
dikṣu sthāpya dvijānpacca jātakarma cakāra saḥ

2.31.35.28

kṣipraprasādanetyevaṃ nāma cakre tato'sya ha /
tutoṣa putraṃ dṛṣṭvaiva nānālaṅkārasaṃyutam

2.31.35.29

atiprītimatī kīrtirabhavatputradarśanāt/
prabhā ca duḥkhitā putraṃ sapatnyā vīkṣya sundaram

2.31.35.33

eṣa eva bhavedrājā jyeṣṭhaputro'yamityuta /
dadhyodanaṃ tu saviṣaṃ kīrtiputrāya sā dadau // २.३३.३ ०//
sa tu vihvalatāṃ yāto vivṛttanayanaḥ kṣaṇāt /
prabhaiva ca mahāśabdaṃ kṛtvā'rodīdbhṛśāturā //३ १ //
tasyā śabdaṃ samākarṇya kīrtistamagamattadā /
tamudantaṃ sā pataye nyavedayata sādaram //३ २//
bhiṣajo'pi dadustasmā auṣadhāni nṛpājñayā /
parīkṣya viṣabādhāṃ te tasmai rājñe nyavedayan

2.31.35.34

na guṇāya bhavanti sma nānāmantrauṣadhāni ca /
prabhā tu dhikkṛtā bhartrā nirastā dūrato gṛhāt

2.31.35.35

kīrtistaṃ bālakaṃ gṛhya sakhībhiḥ kānanaṃ yayau /
nagarādyojanaṃ yāti tāvadbālo mamāra saḥ

2.31.35.38

aṃke kṛtvā tu taṃ bālaṃ ruroda śokavihvalā /
mūrchitā patitā bhūmau lateva vāyuneritā //३ ६//
cyutālaṃkaraṇādhvasta kaṃkaṇā mastakāṃcalā /
kṣaṇena kiṃcidāśvastā sasmāra dviradānanam / /३७//
utpateḥ smaratī bālaceṣṭitaṃ nighnatī svahṛt /
daivāttenaiva mārgeṃṇa prayayau munisattamaḥ

2.31.35.2.33.40

nāmnā gṛtsamadaḥ sādhuḥ sākṣātsūrya ivāparaḥ /
gaṇeśabhaktapravarastapasāṃ paramo nidhiḥ // ३ ९//
sa tasthau karuṇāviṣṭaḥ sā kīrtiḥ praṇanāma tam /
uvāca śvasatī sā taṃ gaṇanāthaprasādajaḥ

2.31.35.42

ayaṃ bālo mama mṛto jīvayainaṃ tapobalāt /
kṣipraprasādana iti nāma devājñayā kṛtam //४ १ //
sapatnyā duṣṭabhāvena viṣamasmai samarpitam /
tato'nena samaprāpi mune maraṇamīdṛśam

2.31.35.33

na satāṃ darśanaṃ vyarthamiti yāce tapodhana /
śaraṇaṃ saṃtyāgaṃ gehante sādhavo janāḥ

2.31.35.44

iti tasyā vacaḥ śrutvā muhurtaṃ dhyānatatparaḥ /
abhavanmuniśārdūlastato gṛtsamado'brabīt

2.31.35.45

śṛṇu devi pravakṣye'hamupāyaṃ putrajīvane /
ajñānataḥ śamīpatraistvayā'pūji vināyakaḥ

2.31.35.47

tatpuṇyamasya haste tvamarpayasva mamājñayā /
tatprasādādāśu suta utthāsyati tavādhunā //४६/ /
sā tu tadvacanasyānte kītirharṣasamanvitā /
dadau tasmai śamīpūjāsaṃbhavai puṇyamutkaṭam

2.31.35.48

uttasthau sukumāro'syā amṛtenokṣito yathā /
sā tu harṣānmuneḥ pādau vavande śirasā punaḥ

2.31.35.49

uvāca taṃ muniṃ jñātaṃ kathaṃ śamyāprapūjanam /
mahimānaṃ vada mune śamīpūjanasaṃbhavam

2.31.35.2.33.50

yena saṃjīvito bālo muktaśca yamakiṅkaraiḥ /
jñātvā taṃ ca kariṣyāmi nityaṃ śamyāḥ prapūjanam

2.31.35.52

yena vai bahudhā krūrā yamadūtā durāsadāḥ /
nirastā gaṇanāthasya dūtairbahu raṇājire //५ १//
jīvayitvā śiśuṃ me te gatā dhāma gajānanam /
yena puṇyena bālo me viṣaṃ tyaktvā sukhī punaḥ

2.31.35.53

sajīvannutthitaḥ śīghraṃ suptotthita ivāparaḥ /
ato'haṃ paripṛcchāmi mahimānaṃ śamībhavam

2.31.35.54

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā proce gṛtsamadastu tām /
gṛtsamada uvāca /
uccārite nāmni yasyāḥ koṭipātakanāśanam

2.31.35.55

mahimānaṃ hi kastasyāḥ sākalyena vadedbhuvi /
saṃkṣepeṇa tu vakṣyāmi mahimānaṃ yathāmati

2.31.35.56

vratadānatapobhiśca nānātīrtha'niṣevaṇaiḥ /
paṃccāgnisādhanerapsu nivāsairhemakālikaiḥ

2.31.35.57

na tatphalamavāpnoti yatsyācchamyāprapūjane /
prātaḥkāle trisandhyaṃ vā śamīṃ nityaṃ smarettu yaḥ

2.31.35.58

vandayedarcayedvāpi bhaktibhāvasamanvitaḥ /
dhyātvā gajānanaṃ devaṃ tasya tuṣṭo vināyakaḥ

2.31.35.59

dadāti vāṃcchitānarthānante mokṣaṃ na saṃśayaḥ /
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam

2.31.35.2.33.60

nāradasya ca saṃvādaṃ śakrasya ca mahātmanaḥ

2.31.35.33

( १५०८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālasaṃjīvanaṃ nāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ

2.31.35.1

kīrtiruvāca /
brūhi brahmannaśeṣeṇa saṃvādaṃ nāradendrajam /
śrutvā taṃ saṃśayaṃ tyaktvā tṛptāḥ syāmamṛtādiva

2.31.35.3

ka uvāca /
iti tasyā vacaḥ śrutvā vaktuṃ samupacakrame /
sa muniritihāsaṃ taṃ saṃvādaṃ nāradendrajam / /२//
muniruvāca /
kadācitparyaṭansubhru nārado divyadarśanaḥ /
yadṛcchayā gataḥ śakraṃ trilokībhramaṇe rataḥ

2.31.35.4

śakrastaṃ paripūjyaiva papracchauravaceṣṭitam /
yadāha nārado dhīmāṃstacchṛṇuṣva mahāmune

2.31.35.5

nārada uvāca /
deśe mālavasaṃjñāta auravo nāma vai dvijaḥ /
vedavedāṃgavitsākṣādbhānurastaṃ vinā yathā

2.31.35.6

śakto yo manasā sraṣṭuṃ pātuṃ hartuṃ carācaram /
dharmapatnīrato nityaṃ samaloṣṭhāśmakāṃcanaḥ

2.31.35.7

medhāvī tapasā śreṣṭho jātavedā ivāparaḥ /
sumedhā nāma tasyāsītpatnī paramadhārmikā

2.31.35.8

lāvaṇyalaharī kāntā nānālaṃkāraśobhanā /
rūpeṇa nirjitaratirdhikkṛtāpsarasogaṇā

2.31.35.9

patiśuśrūṣaṇaratā lālitā paramādarāt /
tayoḥ samabhavatkanyā sā'pi tābhyāṃ sulālitā

2.31.35.2.34.10

nāmāsyāścakraturubhau śamīketi nijecchayā /
yadyatprārthayate sā taṃ taddadāti pitā vibhuḥ

2.31.35.11

sā tu kanyā rūpavatī saṃjātā saptavārṣikī /
tadarthaṃ cintayāmāsa varārthamauravo gataḥ

2.31.35.13

dhaumyaputraṃ sa śuśrāva vedaśāstrāṃgapāragam /
śaunakasya muneḥ śiṣyaṃ tejorāśiṃ paraṃ munim // १ २//
guruvākyarataṃ dāṃtaṃ guruśuśrūṣakaṃ param /
mandāranāmakaṃ śāntaṃ samāhūya śubhe dine

2.31.35.14

tāṃ dadau gṛhya vidhinā pāribarhaṃ dadau bahu /
jāte vivāhe mandāro yayau svasyāśramaṃ prati

2.31.35.15

yauvanasthāṃ tu tāṃ jñātvā śamīkāṃ punarāyayau /
mandāro mānitaḥ samyaggauraveṇa supūjitaḥ

2.31.35.22

saṃbhojya sumuhūrtena dattvā vastrādi kāṃcanam /
prāsthāpayadubhau vipro jāmātaramathābravīt // १ ६//
iyaṃ sutā mama brahmandattā tubhyaṃ vidhānataḥ /
pālayasva bahusnehādadyayāvanmayā yathā/ / १७//
praṇipatyātha śvaśuraṃ omityuktvā jagāma saḥ /
svamāśramapadaṃ prāpya cikrīḍa nijabhāryayā // १ ८//
kadācid ṛvimukhyo'sau bhruśuṇḍī tasya cāśramam /
mandārasya samāyāto dviradānanabhaktimān // १ ९//
ruṣṭo'sāvanalaḥ sākṣāttuṣṭaścedīśvaropamaḥ /
tapasā nirgatā śuṇḍā bhruśuṇḍīti ca so'bhavat //२.३४.२ ०//
sthūlodaro bṛhatkāyo nānālaṃkāramaṇḍitaḥ /
dadarśaturubhau taṃ tau mandāraḥ śamikā tadā //२ १ //
virūpamiva taṃ dṛṣṭvā jahasaturmudā tadā /
so'pamānabhayāttrastaścukopāruṇalocanaḥ

2.31.35.25

uvāca taṃ mandamate na jānāsi madoddhataḥ /
ahasīdvivṛtairdantaiḥ patnyā saha yatastu mām //२३/ /
ato yātaṃ vṛkṣayonau sarvaprāṇivivarjitau /
ka uvāca /
śāpaṃ śrutvā'tikaṭhinaṃ saṃtaptau tau babhūvatuḥ / /२४/ /
praṇamya procaturvipramucchāpaṃ vaktumarhasi /
tata ūce bhruśuṇḍī sa jānankaruṇayā yutaḥ

2.31.35.27

śuṇḍāṃ dṛṣṭavā kṛtaṃ hāsyaṃ yuvābhyāṃ mūḍhabhāvataḥ /
śuṇḍāvāndevadevo'sau suprasanno bhavedyadā //२ ६//
tadā yuvāṃ nijaṃ rūpaṃ prāpsyethe nātra saṃśayaḥ /
evamuktvā gato yāvanmunirāśramamaṇḍalam

2.31.35.28

tāvattau vṛkṣatāṃ yātau tyaktvā dehau tu mānuṣau /
mandāratāṃ ca mandāro brāhmaṇaḥ prāpa tatkṣaṇāt

2.31.35.29

śamikā śamitāṃ prāptā sarvataḥ kaṇṭakairvṛtā /
ubhau vṛkṣau prāṇimātrairvarjitau munivākyataḥ

2.31.35.32

anāgatau tu tau jñātvā śaunakaścintayānvitaḥ /
māsamātre gate naiva yāti kasmānmahābalaḥ //२.३४.३ ०//
mandāro yāmi taṃ dṛṣṭuṃ śiṣyā yāntu mayā saha /
śīghramauravamāgamya papraccha śanakairidam //३ १ //
anituṃ śamikāṃ prāpto mandāraḥ kvāsti tadvada /
aurava uvāca /
mayā'preṣi tadaivāśu dattvā kanyāṃ tu tatsamam

2.31.35.34

nāgataścetsvāśramaṃ sa na jāne kva gato hyasau /
cintayāmāsuratha te auravaḥ śaunakādayaḥ / / ३३ //
kimubhau bhakṣitau mārge vṛkavyāghratarakṣubhiḥ /
athavā nihatau corairdaṣṭāvāśīviṣeṇa vā

2.31.35.35

tataste tvaritā jagmustadudantabubhutsayā /
kvacitkvacijjanā ūcurmāsamātramito gatau

2.31.35.39

tato'raṇye pade dṛṣṭe srīpuṃsoścārutrapiṇī /
anūpete tayorjñātvā snātvā dhyātvā vilokayan // ३६ / /
jñātvā bhruśuṇḍinā śaptāvupahāsaruṣāvaśāt /
vṛkṣatāṃ gamitau sarvapakṣikīṭavivarjitau / /३७/ /
mandāratāṃ tu mandāraḥ śamikā śamitāmapi /
śocāte tāvubhau viprau auravaḥ śaunako'pi ca / / ३८//
dhaumyaputraḥ sādhurayamadhye tu samupāgataḥ /
adhītavidyaḥ sa kathaṃ gamito drumatāṃ balāt

2.31.35.2.34.40

pitā śrutvā tyajetprāṇānpṛṣṭaḥ kiṃ vā vadāmi tam /
auravo'pi śuśocaināṃ śamikāṃ nijakanyakām

2.31.35.41

ka uvāca /
tāvubhau paricintyaivaṃ na bhedo bhaktadevayoḥ /
gaṇeśaṃ parirādhyaiva mocayāva imāvaghāt /

2.31.35.42

jitendriyāvūrdhvadṛṣṭī nirāhārau dṛḍhavratau /
ekāṃguṣṭhasthitāvurvyāṃ toṣayāmāsaturmudā

2.31.35.43

tatastau kṛpayāviṣṭau tepāte paramaṃ tapaḥ /
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa devadevaṃ vināyakam

2.31.35.44

evaṃ dvādaśavarṣāṇi ceratustapa uttamam /
auravaḥ kanyakārthaṃ ca śiṣyārthaṃ śaunako'pi ca

2.31.35.34

( १५५२)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite catustriṃśo'dhyāyaḥ

2.31.35.1

adhyāya ३५ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tatastuṣṭaḥ pāśapāṇirdṛṣṭvā kleśaṃ tathā tayoḥ /
āvirāsīnmahātejā daśabāhuvināyakaḥ

2.31.35.2

kirīṭaṃ kuṇḍale mālāmaṃgade kaṭisūtrakam /
bibhratsarpopavītaṃ ca siṃhārūḍho'gnisannibhaḥ

2.31.35.3

paśyataḥ sma parāmūrtiṃ koṭisūryasamaprabhām /
tuṣṭvaturubhau devaṃ natvā baddhāñjalī ubhau

2.31.35.4

tāvūcatuḥ /
viśvasya bījaṃ paramasya pātā nānāvidhānandakaraḥ svakānām /
nijārcanenādṛtacetasāṃ tvaṃ vighnaprahartā gurukāryakartā

2.31.35.5

parātparastvaṃ paramārthabhūto vedāntavedyo hṛdayātigopī /
sarvaśrutīnāṃ ca na gocaro'si namāva itthaṃ nijadaivataṃ tvām

2.31.35.6

na pādmayonirna haro hariśca hariḥ ṣaḍāsyo na sahasramūrddhā /
māyāvinaste na viduḥ svarūpaṃ kathaṃ na śakyaṃ pariniścituṃ tat

2.31.35.7

tavānukampā mahatī yadā syādvibhuṃjataḥ karma śubhāśubhaṃ svam /
kāyena vācā manasā name tvāṃ jīvaṃśca mukto nara ucyate saḥ

2.31.35.8

tvaṃ bhāvatuṣṭo vidadhāsi kāmānnānāvidhākāratayā'khilānām /
saṃsṛtyakūpāravimuktiheturato vibhuṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye

2.31.35.9

gaṇeśa uvāca /
tuṣṭo'haṃ parayā bhaktyā tapasā parameṇa ca /
anayā parayā stutyā brāhmaṇau vṛṇutaṃ varān

2.31.35.2.35.10

kujanmanāśakamidaṃ mama stotraṃ paṭhettu yaḥ /
trisandhyaṃ ca trivāraṃ ca sarvānkāmānavāpnuyāt

2.31.35.11

ṣaṇmāsājjāyate vidyā lakṣmīrnityajapādapi/
paṃcavārajapānmartyaṃ āyurārogyamāpnuyāt

2.31.35.12

ka uvāca /
śrutvā gaṇeśavākyaṃ tāvūcatuḥ paramādṛtau /
auravasya suto deva śamikā nāmataḥ śubhā

2.31.35.13

mandārāya sutā dattā vedaśāstrārthadarśine /
śaunakasya ca śiṣyāya dhaumyaputrāya dharmite

2.31.35.14

ubhau prahasitau mohādadṛṣṭvā mārge bhruśuṇḍinam /
sa ca matvā nijāvajñāṃ śaśāpa parayā ruṣā

2.31.35.15

tacchāpādvṛkṣatāṃ yātau mandāraḥ śamikā'pi sā /
tayośca mātāpitarau śocantau bhṛśaduḥkhitau

2.31.35.16

āvāṃ ca kleśitau deva sarveṣāṃ naḥ priyaṃ kuru /
etayoḥ kujatāṃ dūrīkuru śīghraṃ gajānana

2.31.35.17

gajānana uvāca /
asaṃbhāvi varaṃ dāsye kathaṃ viprau kathaṃ vṛthā/
kariṣye bhaktavacanaṃ tasmāttuṣṭo bruve varam

2.31.35.18

adyaprabhṛti mandāramūlaṃ sthāsyāmi niścalaḥ /
mṛtyuloke svargaloke mānyo'yaṃ ca bhaviṣyati

2.31.35.19

mandāramūlairme mūrtiṃ kṛtvā yaḥ pūjayennaraḥ /
śamīpatraiśca dūrvābhistritayaṃ durlabhaṃ bhuvi

2.31.35.2.35.20

yataḥ śamīmadhiṣṭhāya sarvadā'haṃ sthiro munī /
ayameva varo datto vṛkṣayoratidurlabhaḥ

2.31.35.21

bhavadvākyānurodhena na bhruśuṇḍīvaco'nyathā /
dūrvābhāve'tha mandāro dvayābhāve śamī matā

2.31.35.22

ubhayo sā phalaṃ dadyānnātra kāryā vicāraṇā /
nānāyajñairna tatpuṇyaṃ nānātīrthavratairapi

2.31.35.23

dānaiśca niyamaiścaiva puṇyaṃ tatprāpnuyānnaraḥ /
yatsyānmama śamīpatrai pūjanena dvijottamau

2.31.35.24

nāhaṃ prīye dhanakanakacayairnānnadānairna vastrairnānāpuṣpairna ca maṇigaṇairnaiva muktāphalaiśca /
yadvacchamyā dalanicayakṛtaiḥ pūjanairbrāhmaṇānāṃ mandārāṇāṃ kusumanicayaiḥ sarvakālaṃ munīndrau

2.31.35.25

yaḥ śamīṃ prātarutthāya paśmedvandecca pūjayeta /
sa saṃkaṣṭaṃ ca rogaṃ ca na vighnaṃ na ca bandhanama

2.31.35.26

prāpnoti matprasādena dārānputradhanāni ca /
paśūnanyāṃśca kāmāṃśca muktimante madāśrayām

2.31.35.27

idameva phalaṃ proktaṃ mandārairapi pūjane /
mandāramūrtipūjābhirahaṃ gṛhagato'bhavam

2.31.35.28

nālakṣmīrna ca vighnāni nāpamṛtyurna ca jvaraḥ /
nāgnicorabhayaṃ tatra kadācidapi jāyate

2.31.35.29

vedavedāṃgavidvipraḥ kṣatriyo vijayī bhavet /
vaiśyastu vṛddhimāpnoti śūdraḥ sadgatimāpnuyāt

2.31.35.2.35.30

ka uvāca /
evamuktvā sthito devo mūle mandārake tadā /
śamīmūle'pi tasthau sa devadevo vināyakaḥ

2.31.35.31

auravo'pi sapannīkastapastaptuṃ sthiro'bhavat /
tasya mūle tapastaptvā tyaktvā dehaṃ divaṃ gataḥ

2.31.35.32

śamīgarbhagato duḥkhādauravo dṛḍhayogataḥ /
śamīgarbha iti khyāto jāto'sau havyabhuktataḥ

2.31.35.33

ata eva śamīkāṣṭhaṃ mathnantīhāgnihotriṇaḥ /
śaunako'pi vacaḥ śrutvā gajānanasamīritam

2.31.35.34

kṛtvā mandāramūlasya mūrtiṃ cārugajānanīm /
mandāraiśca śamīpatrairdūrvābhiścārcayanmudā

2.31.35.35

dadau varānśaunakāya parituṣṭo gajānanaḥ /
tataḥ svamāśramaṃ yātaḥ sarvadā'pūpujacca tam

2.31.35.36

gṛtsamada uvāca /
tadārabhya śamī tasya gaṇeśasya priyā'bhavat /
iti te sarvamākhyātaṃ punaśca kathayāmi te

2.31.35.35

(१५८८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite śamīmandārapraśaṃsānāma paccatriṃśo''dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0