Ganesha Purana · Chapter 2.26.30

adhyāya २६ prāraṃbha –
muniruvāca /
kiṃ karma kṛtavān vyādhaḥ kathaṃ patraṃ samarpitam /
kiṃ nāmāsa kathaṃ prāptaḥ sālokyaṃ tadvadasva me

ka uvāca /
vidarbhadeśe nagara mahiṣākhyaṃ babhūva ha /
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu kubera nagaropamam

bhīmo nāmābhavad vyādho nagare māṃsavikrayī/
pareṣāṃ doṣakathane doṣo yadyapi vartate

praśne kṛte tu vaktavyo yāthātathyānna matsarāt /
sa bhīmo doṣabahulo bāṇakodaṃḍavānvane

śarapūrṇeṣudhī khaḍgī cāpaṃ bibhracca śastrikām /
avadhīt prāṇino nityaṃ kuṭumbabharaṇe rataḥ

pathikānbrāhmaṇāṃścāpi nirdayo nirjane vane/
kadācinnagare tasmin samārabdho mahotsavaḥ

prātareva vanaṃ yāto bahumāṃsajighṛkṣayā /
vikrayecchurdravyalubdho kuṭumbasyāpi poṣakaḥ

jaghāna mṛgayūthāstānmāṃsabhārayutaḥ puram /
yāvatpraviśate tāvadāgato rākṣaso mahān

manuṣyagandhahṛṣṭo'sau yayau tasyāntikaṃ kṣaṇāt /
piṃgākṣo nāmataḥ piṃganetraḥ sarvabhayaṃkaraḥ

manuṣyaśvāpadāśī sa duṣpūra iva havyabhuk /
cakampe sa ca taṃ dṛṣṭvā vyādho bhūmāvathāpatat

patitāni ca śastrāṇi netre'pyācchādite balāt /
unmīlya nayane'paśyacchamīvṛkṣaṃ samīpataḥ

āruroha ca bhīmastaṃ rākṣaso'pi samāruhat /
tāvaccikṣepa śākhāṃ sa tattpatraṃ vāyuneritam

papāta gaṇanāthasya vāmanāsthāpitasya ha/
mastake tena tuṣṭo'sāvubhābhyāṃ pūjitaḥ sphuṭam

vāmanāya varāndātuṃ sphuṭo yobhūd gajānanaḥ /
baliṃ vijetukāmāya kaśyapasyātmajāya saḥ

atyantaṃ tuṣyate devo dūrvayā ca śamīdalaiḥ/
ratnakāṃcanasaṃyuktā divyavastrasamanvitā

dūrvāṃkuravinā pūjā niṣphalā jāyate nṛṇām /
śamīpatreṇa vā sā syātsaphalā nānyathā kvacit

yajñadānavratairanyaistapobhirniyamairapi /
tathā na prīyate devaḥ kāṃcanai ratnasaṃcayaiḥ

dūrvābhiśca śamīpatrairyathā suprīyate vibhuḥ /
tayostuṣṭo devadevaḥ preṣayadyānamuttamam

svarūpadhāribhiryuktaṃ kiṃkarairnijalokataḥ/
teṣāṃ nirīkṣaṇānnaṣṭāḥ pāpaparvatarāśayaḥ

kṛpayā ca gaṇeśasya tayo rākṣasabhīmayoḥ /
yathāgnikaṇasamparkānnaśyante tṛṇaparvatāḥ

vyaktvā deho divyadehau gṛhītvā yānamāsthitau /
dūtaiḥ sampūjitau nānāvastrabhūṣāvilepanaiḥ

nānāvāditra nirghoṣaiḥ strīgandharvaiyutaṃ mahat/
nītau tau devanikaṭe nematustau vināyakam

aśeṣa pāpa nirmuktau prāpatustau sarūpatām /
ākalpaṃ sthāpitau tena gaṇeśena nijasthale

evaṃ bhāvapriyo devaḥ prīyate bhaktibhāvataḥ /
tathaiva muṣṭimātrānnātsantuṣṭo'yaṃ dvijasya saḥ/
śuklasya pradadau divyamalakāsadṛśaṃ gṛham

tasmāddūrvā śamīpatrairvinā pūjā vṛthā bhavet /
na mahatyā dāmbhikayā pūjayā prīyate tathā

bhaktibhāvena kṛtayā svalpayā'sau gajānanaḥ

(११९८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bhīmarākṣasamokṣaṇaṃ nāma ṣaḍviṃśatitamo'dhyāyaḥ

vyāsa uvāca /
pūrvajanmani vyādho'sau ka āsīdrākṣasoḥpi saḥ /
kiṃ śīlaṃ kiṃsamācāra stanma- mācakṣva nābhija

anuṣṭhānaṃ kṛtaṃ tena vāmanena kathaṃ prabho/
kathaṃ tasmai varo datto gajānanasvarupiṇā

loko gaṇeśasya kathaṃ pṛthaganyatra tiṣṭhati /
kathaṃ śamī priyā tasya sarvametadvadāśu me

ka uvāca /
śṛṇu vakṣyāmi te sarvaṃ yadyatpṛṣṭaṃ tvayā mune /
rājā'sītpūrvajanuṣi sa vyādho vedapāragaḥ

sarva śāstrapravaktā ca sarvalakṣaṇalakṣitaḥ /
yajvā vinīto hrīmāṃśca devatātithipūjakaḥ //५/ /
gajāśvarathapattīnāṃ saṃkhyā yasya na vidyate /
dātā śuraśca medhāvī samṛddho maghavāniva

dhvajaśca śatrujidyasya pradhānau buddhimattarau /
yato'dharīkṛtaḥ kāvyo girāṃ patirapi sphuṭam

yau tau kṣititale jetuṃ samarthau śastratejasā /
patnī sulakṣaṇāsyāsīnnāmnā ca madanāvatī

pativratā dharmaśīlā sumukhī sarvavedinī /
na tayā sadṛśī kācittriṣu lokeṣu kāminī

dīnānāthavṛddhajane kṛpāluratithiṣvapi /
yajatordadatoreva ratayoḥ pūjane satām // 2.27.१ ०//
tayorvṛttena tutuṣuḥ paurā jānapadā janāḥ /
amitrā api gṛhṇanti ṣaḍguṇān sādhusaṃmatān

evaṃ sa puṣyakīrtiḥ saṃśaśāsa pṛthivīmimām /
bahusaṃvatsaraṃ daivātkāladharmamupeyivān // १ २//
mariṣyamāṇaścakre'sau gosahasraṃ yathāvidhi /
mahādānānyapi dadau daśāṣṭau ceta- rāṇi ca // १ ३//
mṛte'sminnagarī sarvā śuśoca nṛpatiṃ tadā /
aputratvātsahaivāsya patnī sahagatiṃ yayau

mantriṇau sarva saṃskārānkārayāmāsaturdvijaiḥ /
ekādaśāhe dadadurnānā dānāni bhaktitaḥ

gate māse mattrayato rājyāhaṃ kulajaṃ naram /
dhīmantaṃ satvasampannaṃ śūraṃ satyaparākramam // १ ६//
durdharṣasya sutaṃ tasya dāyādasya mahābalam /
kṣetrajaṃ sāmyanāmānaṃ rājñāśiṣṭaṃ ca tāvubhau

amātyau niścayaṃ kṛtvā rājyaṃ dātuṃ tu tasya ha /
paurajānapadān sarvān brāhmaṇān paripṛccha ca

śubhe muhūrte lagne ca nānā sambhāra saṃcayaiḥ /
kārayāmāsaturubhāvabhiṣekaṃ dvijaiḥ saha // १ ९//
muniruvāca /
kathaṃ kṣetrāt samutpannaḥ kiṃjātīyaḥ pitāmaha /
sa sāmbastanmamācakṣva savaṃjño'si kṛpānidhe //2.27.२ ०//
ka uvāca /
durdharṣeṇa kṛtā yatnāḥ putrārthaṃ bahudhā mune /
na ca jātaḥ suputro'sya duṣṭadaivayutasya ha //२ १ //
tasya patnyā pramadayā kaivartāsakta cittayā /
janitaḥ sumuhūrte sa na jñāto jārajastviti

yāvanti rājacihnāni tāvanti dadatuśca tau /
nivedya kośasahitaṃ sarvaṃ rājyaṃ sarāṣṭrakam

amātya padaniṣṭau tau jātāvāstāṃ yathā purā /
sa rājyaṃ prāpya durddharṣasuto mattaḥ śriyā'bhavat

strīmāṃsamadirāsakto matto gaja ivālasaḥ /
durācārarato nityaṃ nayamārga parāṅamukhaḥ

ādāya dhanināṃ sarva dhanaṃ tānniravāsayat /
apamānaṃ cakārāśu brāhmaṇānāṃ satāmapi //२ ६//
bahiścakāra tān sarvān vṛttimācchidya sāntatim /
śiṣṭaḥ sma prakṛtī nītiṃ na tadvākyaṃ samādade

vāraṃvāraṃ yadā tau taṃ śiṣṭa' sma karuṇāyutau /
amātyau sa babandhāśu nigaḍābhyāṃ ruṣānvitaḥ

śikṣāpayantau pitarau tasya taṃ durhṛdaṃ sutam /
yat prasādāt tvayā prāptaṃ rājyaṃ nihatakaṃṭakam //२ ९//
vinigrahaṃ kathaṃ sādhyostayostvaṃ kuruṣe khala /
anādṛtya tu tadvākyaṃ pīyūṣamiva pāmara

śṛṃkhalābhyāṃ nibaddhau tau kārāgāre'dhyavāsayat /
atiduṣṭo duṣṭabuddhināmā'bhūttat sakhā'niśam //३ १//
tameva sacivaṃ cakre dattvā'śvaṃ kāṃcanaṃ gajam /
ratnāni divyavāsāṃsi rāṃkvāstaraṇāni ca

dāsī dāsān asaṃkhyātān pānānyannaṃ ca nārikama /
na karotyasya vākyaṃ yastasya chetsye śiro balāt

ityuktvā sarvalokeṣu sāmbo'ntaḥpuramāyayau

(१२३२)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite saptaviṃśatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya २८ prāraṃbha –
ka uvāca /
sa rājakāryaṃ kurute svayaṃ bhuṃkte varastriyaḥ /
rāṣṭre śṛṇoti rāmāṃso'pati vā sapatiṃ tathā

balādānayate bhoktuṃ krandatāṃ rudanāmapi /
na vā gaṇayate jñātibhedaṃ viṣayalampaṭaḥ

yā connatakucā nārī tasya dṛṣṭipathaṃ gatā /
tāmāliṃgyatyasau kāmī cumbatīmāṃyamatyapi

paradravyāṇi gṛhṇāti striyo'pi sa balāt punaḥ /
so'pi tādṛgguṇo mantrī duṣṭabuddhipathe rata

evaṃ durācāraratau na kanyāṃ na ca mātaram /
na varjayantaḥ sambhoge bhaginīmapi nirghṛṇo

na brahmahatyāṃ manuto na strībālavadhaṃ tathā /
evaṃ pāpasamācārau pāmasya parvatāviva

āstāmubho duṣṭabuddhī rājāmātyau suduḥsahau /
na brāhmaṇo yatirvāpi tadgṛhe yāti bhikṣitum

na rāṣṭre nāma tasyāpi gṛhṇāti prakṛterapi /
ekadā mṛgayārthaṃ tau yātaḥ sma gahanaṃ vanam

ghnataḥ sma mṛgayūthāni pakṣiyūthānyanekaśaḥ /
tāni prāpayya nagaramaśvārūḍho svayaṃ punaḥ

vaināyakaṃ mahāsthānaṃ pathi tau paśyataḥ sma ha /
yasmin virājite mūrtirjīṇā vaināyakī śubhā // 2.28.१ ०//
sthāpitā rāmapitrā sā putrārthaṃ kurvatā tapaḥ /
bhaktyā sākṣātkaro yatra devadevo vināyakaḥ //१ १//
daśākṣareṇa mantreṇa dhyāyatā bahu vāsaram /
dattvā tasmai varān devo vidhate vāṃchitānapi /१२//
tato vasiṣṭhahastena teneyaṃ sthāpitā dṛḍhā /
varadeti ca nāmāsyā vasiṣṭhena kṛtaṃ tataḥ/
asya darśanato nṛṇāṃ purūṣārthāścaturvidhaḥ /
smaraṇāt pūjanādvāpi setsyate nātra saṃśayaḥ

evaṃ vasiṣṭhavākyena sthānaṃ tadbhuvi paprathe /
gaṇeśabhajanenāsya smaraṇenārcanena ca

rāmalakṣmaṇabharataḥ śatrughnasahitāḥ sutāḥ /
jātā lokeṣu vikhyātāḥ sarvajñāḥ śūrasaṃmataḥ

evaṃ dṛṣṭvā mahāramyaṃ prāsādaṃ rājanirmitam /
uttare turaśvapṛṣṭādrājāmātyau pupūjatuḥ

patraiḥ puṣpairnematustaṃ sarvapāpāharaṃ vibhum /
pradakṣiṇī kṛtya vibhumīyatuḥ kṣaṇamātrataḥ

etadeva paraṃ puṇyaṃ daivājjātaṃ tayostadā /
evaṃ pāpasamācārau rājyaṃ kṛtvā'tha mamṛtuḥ

badhvā pāśairyāmyadūtairnītau tau śamanāntikam /
citraguptaṃ samāhūya papraccha sa śubhāśubham

tenoktaṃ na tayorasti puṇyaleśo raveḥ suta /
pāpānāṃ gaṇanā nāsti dūtāṃścaivedamabravīt //2.28.२ ०//
badhyatāṃ badhyatāmetau lohadaṃḍena pātyatām /
kuṃḍe vīcimaye paṃkti sahasraparivatsarān

ekaṃ- kasmin krameṇaitau kuṃḍe bhuktvā'ghasaṃcayān /
kṣipyatāṃ mṛtyuloke ca nīcayoni gatāvubhau

anayoḥ puṇyaleśo'sti dūtāḥ śṛṇuta tatkṛtim /
prasaṃgādarcito dṛṣṭo deva ābhyāṃ gajānanaḥ

tena puṇyena so'pyetā vuddhariṣyatī tatra vai /
evamākarṇya tadvākyaṃ dūtairbaddhau hatau dṛḍham

kumbhīpāke śoṇitode niraye raurave'pi tau /
nikṣiptau kālakūṭe ca kramaśaḥ śatavatsarān

tāmisre cāndhatāmisre pūyaśoṇita kardame /
kaṃṭake tu kṣatāṃgau tau saṃtaptā taptavāluke

vikṣatau kṛmibhistatra bhṛśaṃ sūcīmukhairubhau /
asipatravane ghore tato nītāvubhāvapi

yatra śastrābhi ghātena varṣma bhidyati tāpinām /
tatastaptaśilāyāṃ tau niṣpiṣṭau ghanaghātataḥ

bhuṃjaṃtau narakānekaviṃśatiṃ bahuvāsaram /
na duḥkhaṃ śakyate vaktuṃ śeṣeṇāśeṣatastayoḥ

evaṃ kṛti sahastrāṇi bhuktvā bhogānanekaśaḥ /
nistīrṇabhogau tau pāpaśeṣeṇa bhuvamāgatau //2.28.३ ०//
eko jātaḥ kākayonau kauśiko'bhūtparo'pi ca /
tata eko darduro'bhūdaparaḥ saraṭo'bhavat //३ १//
tata eko viṣadharo'paro'bhūd vṛściko'pi ca /
tatrāpi kurvataḥ pāpaṃ nānālokānvidaṃśataḥ

śvamārjārayoryonau jātau nakula sūkarau /
vṛkajambūkayoryonau jātau ghoṭakagardabhau

tata uṣṭra gajau jātau tato nakra mahājhaṣau /
tato vyāghramṛgau jātau tato vṛṣabha māhiṣau

evaṃ nānāyonigatau jātau cāṃḍālakīṭakau /
rākṣasībhillayoryonau tataścānte samīyatuḥ

piṃgākṣo durbuddhiriti nāmnā khyātau ca bhūtale /
ājanmakṛtapāpasya kathyate bahudoṣatā

yadā tau rājaprakṛtī āstāṃ pāparato purā /
ekaṃ puṇyaṃ tayorāsīn mṛgayāyāṃ prasarpatoḥ

vināyakasya namanaṃ darśanaṃ ca pradakṣiṇā /
arcanaṃ phalapuṣpādyaistuṣṭa āsīd gajānanaḥ

agādhaṃ tattayoḥ puṇyamāsīttajjanma saṃcitam /
yadā purā rākṣaso'sau bhīmaṃ bhakṣitumāgataḥ

sa ārūḍhaḥ śamīvṛkṣaṃ tatpatrāṇi ca mastake /
patitāni gaṇeśasya tuṣṭo'bhūtsa dvayorapi

divyadehaṃ tayordattvā svarlokaṃ prāprayadvibhuḥ /
etatte kathitaṃ pūrva janmakarma mayā tayoḥ

śamīpatrārcanādeva tuṣṭo'bhūtsa gajānanaḥ /
yathā'yaṃ sthāpitastena vāmanena tadapyaham

kathayāmi mune sarvaṃ tadanuṣṭhānameva ca /
yathā ca gaṇanātho'sya prasanno varado bhavat

( १२७५)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite bhīmarākṣasayorjanmavarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya २९ prāraṃbha :-
ka uvāca //
mayājñaptaḥ kaśyapo'sau sṛṣṭiṃ nānāvidhāṃ kuru /
savinīto mahājñānī bhūtabhaviṣyavit

ativaiśvānararavitejāḥ sutapasāṃ nidhiḥ /
sṛṣṭisāmarthyasaṃprāptau tatāpa sumahattapaḥ

ṣaḍakṣareṇa mantreṇa dhyātvā devaṃ gajānanam /
divyavarṣasahasrānte sa devo varado'bhavat

īpsitānasya sarvānsa dadau nānāvarāñśubhān /
tato'sau manasā yadyadakalpayata lāghavāt

tattadagre paśyati sma varadānaprabhāvataḥ /
caturdaśasu patnīṣu ṛtudānādanekadhā

cakāra tejasā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
tāsu śreṣṭhe ca dve patnyau dityaditīti nāmataḥ

adityā'pi tapastaptaṃ viṣṇuprīṇanahetave /
saṃvatsarāṇāmayutaṃ tatastuṣṭo janārdanaḥ

jagatyāḥ pālanāyāsau dharmasaṃsthāpanāya ca /
śakrāditatsutānāṃ ca duṣṭānāṃ nigrahāya ca

putratāmagamattasyāstayā pūrvaṃ prasāditaḥ /
atha sā svāminaṃ prāha ditirhomāya sādaram

ṛtuṃ me dehi bhagavanbādhate madanānalaḥ /
ityākarṇya vacastasyā munistāṃ prāha sādaram

ayaṃ kālo ghorarūpo homakāla upasthitaḥ/
kṣaṇamācara dhairyaṃ tvaṃ paścādraṃsye tvayā saha

asminkāle bhavedduṣṭamapatyaṃ devadharmadhruk /
iti svāmivacaḥ śrutvā haste dhṛtvā nanāma tam

uvāca raktanayanā dagdhukāmā jagattrayam /
idānīmeva me vāñchā na kṛtā cettvayā mune

dehatyāgaṃ kariṣyāmi vihvalā madanāgninā //
yathā tathāsthāṃ daivānme apatyaṃ devadharmadhruk

iti tadvacanaṃ śrutvā śaraṇāgatavatsalaḥ/
dadāvṛtuṃ tadā tasya homaṃ snātvā cakāra ha

tataścāsyāḥ suto jajñe hiraṇyākṣo mahābalaḥ /
hiraṇyakaśipuścobhau ceratustapa utkaṭam

pañcākṣaraṃ mahāmaṃtraṃ pitustau bahuvatsaram /
ekāṅguṣṭhasthitau vāyumātrabhakṣau savalmikau

athāyayau mahādevo varaṃ dātuṃ kṛpānidhi/
tuṣṭuvatustatastaṃ tau bhaktyā devaṃ trilocanam

kṛtāñjalipuṭau cobhau praṇipātapuraḥsaram /
yathāśakti yathājñānaṃ taddarśanasphuranmatī

yo devo vṛṣavāhano daśabhujaścandrārddhanāgānvito
nānārūpagaṇairgirīndratanayāyukto jagatkāraṇam /
yo vyāghrājinakṛttimāṃstrinayano
yaḥ śūladhṛkvāmahā bhaktecchāparipūraṇaikanilayo dharmārthamokṣapradaḥ

iti stutvā mahādevaṃ sarvavyāpinamīśvaram /
namaścacakraturdevaṃ bhaktavāñchāsuradrumam

tāvuvāca tatastuṣṭo vṛṇutaṃ varamityasau /
vṛṇutastau varāndevādamṛtiṃ yakṣarakṣasaḥ

kinnarairmānuṣaśreṣṭhaḥ piśācaiścāraṇādibhiḥ /
na śastrairnārdraśuṣkaiśca jantubhirjalajairapi

sthāvarairjaṅmairanyairna divā na niśāsu ca /
na pṛthivyāṃ na cākāśe nāntarāle tathoṣasi

tatheti tāvuvāceśastathā cāntardadhe haraḥ /
tadaiva tāvajayatāṃ rodasī ca rasātalam

devasthānāni sarvāṇi balādākramya tau sthitau /
hiraṇyakaśiporjātaḥ prahlādo nāma nāmataḥ

tanayo viṣṇubhakteṣu garīyānvaṃśakaṇṭakaḥ/
japannārāyaṇaṃ devaṃ pitrā saṃtāḍito bhṛśam

anekayātanāyāṃ sa rakṣito'nekadhā'munā /
jale sthale viṣādagnerviṣṇunā karuṇāvatā

hiraṇyakaśipuḥ sāyaṃ sarvalokabhayaṃkaraḥ /
nārasiṃhena vapuṣā nakharaiḥ sa vidāritaḥ

vārāheṇa hataḥ pūrvo daṃṣṭrayā vasudhāhṛtā /
virocanaḥ sutastasya balistasyābhavatsutaḥ

virocanaḥ sūryabhakto mukuṭaṃ prāptavāṃstataḥ /
ūcivāṃstaṃ ca saptāśvaḥ parahasto yadā spṛśyet

mukuṭasya tadā dhvaṃso bhavitā nātra saṃśayaḥ /
sa sūryavaradānena cakre tribhuvanaṃ vaśe

cyutasthānāstato devā acyutaṃ śaraṇaṃ yayuḥ /
sa cintāṃ mahatīṃ kṛtvā niścayaṃ nādhyagacchata

tatastena dhṛtaṃ rūpaṃ sarvayoṣidvaraṃ striyaḥ /
tena taṃ ramayāmāsa bahukālaṃ virocanam

tataḥ sa surataṃ kartumudyato'bhūtkubuddhimān /
tatastaṃ sudatī prāha mamaikā vāsanā'sti bhoḥ

abhyaṃgaṃ kuru pūrvaṃ tvaṃ tato hi raṃsyase mayā /
iti śrutvā sa tadvākyaṃ kāmāsakto'nvamodata

uttārya mukuṭaṃ sātha mūrdhni tailaṃ vyamardayat /
sa tadā śatacūrṇo'bhūttatsārūpyaṃ sa āptavān

(१३१२)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite virocanavadho nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ

adhyāya ३० prāraṃbha :-
ka uvāca /
balistu haribhaktatvānna kiñcidanvatapyata /
vedavedāṅgavitprājñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ

paranindāparadravyaparadrohaparāṅmukhaḥ/
dātā yajvā mānayitā mānyānāṃ paramādarāt

gacchanvadansvapanbhuñjaṃstiṣṭhannapi japanpiban /
dhyāyati sma hariṃ nityaṃ bhaktyā saṃsthiracetasā

ekadā śukramāhūya paripūjya yathāvidhi /
papraccha taṃ balirnītiṃ śakro bhuṅktte'marāvatīm

kathaṃ ca bhāgo nāsmākaṃ bhrātṛtve satataṃ sthite /
iti me saṃśayaṃ prājña chettumarhasyaśeṣataḥ

śukra uvāca /
tava pūrvairetadarthaṃ kṛtaṃ vairaṃ nirantaram /
suraiḥ sārddhaṃ mahābhāga te sarve nāśamāpitāḥ

devairviṣṇusahāyaistu nānāmāyābalāśrayāt /
tyaktvā vairaṃ bhavānsādhu yajatāṃ śatasaṃkhyayā

tatpuṇyasya balādaindraṃ padaṃ pūrṇamavāpsyasi/
baliruvāca /
samyagukttaṃ tvayā brahmannītiśāstraviśārada

sāmno dānavidherbhedājjaghanyo nigraho mataḥ /
so'pi puṇyabalātsidhyettasmātpuṇyaṃ dṛḍhaṃ matam

ka uvāca /
evaṃ sa niścayaṃ kṛtvā vasiṣṭhādīnsamāhṛyat /
bhṛgvārdīśca munīnpūjya sumuhūrte samārabhat

yajñaṃ mahāsamārambhaṃ sarvānandakaraṃ param /
sarve te yajñakuṇḍāni prācīsādhanapūrvakam

cakruśca kārayāmāsuryajñasambhārasaṃcayān /
vedikāmaṇḍapādīṃśca bhūmiśodhanapūrvakam

kṛtvā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ svastivācanapūrvakam /
mātṝṇāṃ pūjanaṃ kṛtvā sthāpayāmāsurādarāt /
mantrairnānāvidhairviprāḥ sarvā maṇḍapadevatāḥ

rejāte dampatī tatra śvetavastrāvalaḍ.kṛtau /
amātyarājasuhṛdāṃ paurāṇāṃ ca gaṇairvṛtau

sammānitāḥ striyo'paśyangavākṣastaṃ mahotsavam /
anvārabdhā brāhmaṇāste pūrvāgḍa.āni nyavartayan

ālabhanta paśuṃ vedakalpavākyānusārataḥ /
tattaddevāya tanmantrairjuhṛti sma vidhānataḥ १६
yajñavāṭe caturdvāraṃ sarveṣāmanivārite/
āyānti yānti sarve'pi pūjitāstrividhā janāḥ

vivadante mahāvādairekato viduṣāṃ janāḥ /
nṛtyantyapsaraso'nyatra paṭhante vaidikāḥ kṛtaḥ

gāyanti vaiṣṇavāḥ śaivā mṛdaṅagatālavādanaiḥ /
bhuṃjate brāhmaṇāḥ svecchā bhojanaṃ ṣaḍrasaiḥ kvacit

kathayanti kathā nānākathāḥ śṛṇvanti modakāḥ/
evaṃ suvitate yajñe vasiṣṭhādyā maharṣayaḥ

vasordhārāṃ sumahatīṃ pātayāmāsuragniṣu /
uttarāṃṅgāni saṃpādya rathe tau sthāpya dampatī

kartuṃ cāvabhṛthasnānaṃ sarve lokā viniryayuḥ /
nānāvāditra nirghoṣairvarabandīravairapi

vedaghoṣairbahuvidhaiḥ sāmagānairharipriyaiḥ /
snātvā''gatya hariṃ so'tha toṣayāmāsa tāndvijāna

anekaratnanicayairdhanairvastrairanekaśaḥ /
gobhiraśvairgajairgandhairicchāviṣayapūraṇaiḥ

ekonaśatamevaṃ te tasya yajñānapārayan /
śate yajñe samārabdhe śakraścintāṃ parāṃ yayau

kanīyāṃsaṃ sa śaraṇaṃ svapadabhraṃśaśaṅakayā/
kṣīrasāgaramadhyasthaṃ śeṣaśāyinamīśvarama

mayā saṃvāhitapadaṃ sevyamānaṃ surairapi/
gīyamānaṃ nāradena vīṇāhastena sādarama

tumburupramukhairanyairapsarogaṇakinnaraiḥ
astaudasau harirdṛṣṭvā taṃ hariṃ sveṣṭasiddhaye/
praṇamya sampuṭaṃ kṛtvā pāṇyorbhāvena sādaram

śakra uvāca /
namo'nantaśakte namo viśvayone namo viśvabhartre namo viśvakartre /
namo daityahantre namo'nekarūpa namaḥ saktacittārthadāyāstu nityam

ka uvāca /
evaṃ stutvā'bravīdenaṃ vāsavo baliceṣṭitam /
balirvirocanasuto vikhyāto bhuvanatraye

grahīṣyati mama padaṃ makhācchataguṇādayam /
yāvatasya bhavedvāṇī sarvaṃ jñātaṃ tu viṣṇunā

tata ūce sa bhagavānindraṃ saṃkaṭacintayā /
mama bhakto baliḥ śakra tapasvī vijitendriyaḥ

tapasaḥ phalametena bhoktavyaṃ śrutivākyataḥ/
na jāyate vṛthā karma śubhaṃ vā yadi vā'śubham

sādhayiṣye bhavatkāryaṃ sthirī kuru mano hare /
tataḥ sa garbhatāṃ pede adityā jaṭhare vibhuḥ

suṣūve navame māsi sā'ditistanayaṃ śubham/
prabhayā tasya te dīpā niṣprabhatvamupāgatan

snātvā śītajalenāśu jātakarmaṃ yathāvidhi /
cakāra kaśyapo dhīmānsvastivācanapūrvakam

kṛtvā pitramahāyajñaṃ mātṛpūjanapūrvakam /
dadarśa bālakaṃ paścātprāśayitvā ghṛtaṃ madhu

hrasvaṃ pṛthulamūrdhānaṃ laghupādaṃ bṛhattanum /
divyajñānasamāyuktaṃ divyaṃ dehaṃ caturbhujam

nānālaṃkārasaṃyuktaṃ jñātvā viṣṇumathānamat /
uvāca ca prasannātmā tapo vaṃśo'dya cakṣuṣī

jñānaṃ tathā''śramo dhanyo dharā svargo rasātalam /
dhanyastaddarśanādete saccidānandarūpiṇaḥ

ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyamuvāca jagadīśvaraḥ/
adityāstapasā tuṣṭaḥ putratvamahamāgataḥ

hartuṃ bhūbhāramatulaṃ jyeṣṭhakāryaṃ ca sādhitum/
ityuktvā prākṛto bhūtvā'rudatstanyaṃ papāvatha

nāmaniṣkramaṇaṃ karma cakre'nnaprāśanaṃ muniḥ /
tṛtīye caulamabde sa paṃcame vratabandhanam

(१३५५)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite vāmanāvatārakathanaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ