ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.31.35

અધ્યાય ૩૧ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
વેદાંશ્ચ ચતુરઃ સાઙ્ગાનધ્યાપયત તં મુનિઃ ।
એકસ્મિન્દિવસે તાતં વામનઃ પર્યપૃચ્છત

કેનોપાયેન દેવાનાં પદપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ ।
ભૂભારહરણં તન્મે યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

કશ્યપ ઉવાચ ।
ઉપદેશં કરિષ્યામિ મન્ત્રસ્ય સિદ્ધિદસ્ય તે ।
ષડક્ષરસ્ય વિઘ્નેશતોષકસ્ય મમાત્મજ

તસ્મિન્પ્રસન્ને વિઘ્નેશે જગત્સ્થિત્યન્તકારિણિ ।
અનેકબ્રહ્માંડવિધૌ સર્વકારણકારણે

સર્વે કામાઃ પ્રસિધ્યન્તિ તદર્થે યત્નમાચર ।
ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા દદૌ તસ્મૈ સુમુહુર્તે મહામનુમ્

તદૈવ ચલિતસ્તસ્માદાશ્રમાદ્ધર્ષસંયુતઃ ।
પ્રણમ્ય તમનુજ્ઞાપ્ય જગામ તપસે શિશુઃ

ભ્રમતા દદૃશે તેન વિદર્ભે સ્થાનમુત્તમમ્ ।
લતાવૃક્ષસમાકીર્ણં કાસારપરિશોભિતમ્

તત્ર પદ્માસનં કૃત્વા જજાપ તં મનું શુભમ્ ।
ષડક્ષરં વર્ષમાત્રં નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ

નિર્વાણં તસ્ય તજ્જ્ઞાત્વાઽઽવિરાસીત્સિદ્ધિબુદ્ધિયુક્

મયૂરવાહનો દેવઃ શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતઃ ।
વિલસદ્દશદોર્દણ્ડો રત્નમાલા વિભૂષિતઃ

આશીવિષલસન્નાભિર્નાનાલંકારશોભિતઃ।
આગતો દૃઢભક્તં તં ધેનુર્વત્સમિવાદરાત્

વામનસ્તં પુરો દૃષ્ટ્વા સર્વતેજોભિભાવિનમ્ ।
સર્વસિદ્ધિકરં દેવં સર્વવિઘ્નનિવારણમ્

નુનાવ પરયા ભક્ત્યા દેવદેવં ગજાનનમ્

વામન ઉવાચ ।
અવ્યક્તં વ્યક્તહેતું નિગમનુતનું સર્વદેવાધિદેવં
બ્રહ્માણ્ડાનામધીશં જગદુદયકરં સર્વવેદાન્તવેદ્યમ્ ।
માયાતીતં સ્વવેદ્યં સ્થિતિવિલયકરં સર્વવિદ્યાનિધાનં
સર્વેશં સર્વરૂપં સકલભયહરં કામદં કાંન્તરૂપમ્

તં વન્દે વિઘ્નરાજં વિધિહરમુનિભિઃ સેવ્યમાનં
સનાગૈસ્તેજોરાશિં ત્રિસત્યં ત્રિગુણવિરહિતં તત્ત્વમસ્યાદિબોધ્યમ્ ।
ભક્તેચ્છોપાત્તદેહં નિજજનસુખદં તત્ત્વબુદ્ધિપ્રકાશં
સામ્બાદ્યૈઃ સ્તૂયમાનં સકલતનુગતં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં તમ્

ક ઉવાચ ।
ઇતિ સ્તુતો દેવદેવઃ પ્રસન્નઃ પ્રાહ વામનમ્ ।
વરં વરય તુષ્ટોઽયં યત્તે મનસિ વર્તતે

સ્તોત્રેણ તપસા ચૈવ પરિતુષ્ટો દદામિ તત્ ।
વામન ઉવાચ ।
ન તે સ્વરૂપં વિદુરબ્જજાદ્યા બ્રહ્મર્ષયો યે સનકાદિકાદ્યાઃ ।
દૃષ્ટોઽસિ સ ત્વં જગતામધીશ ત્વત્તઃ કમન્યં વરમદ્ય યાચે

અથાપિ તે વાક્યભિદા ભયાત્ત્વાં યાચે વરં તં મમ નાથ દેહિ ।
પરાજયો મે ન ભવેત્કદાપિ કાર્યેઽખિલે વિઘ્નભયં ન ચ સ્યાત્

ઉદ્યતોઽસ્તિ બલિઃ શક્રપદમત્તું ક્રતોર્બલાત્ ।
સ ચ માં શરણં યાતસ્તસ્ય સિદ્ધિર્યથા ભવેત્

તથા કુરુ જગત્કર્તર્યદિ તુષ્ટોઽસિ મેઽનઘ ।
ગજાનન ઉવાચ ।
એતત્તે ભવિતા સર્વં સ્મરણાન્મમ સુવ્રત

સેત્સ્યન્તિ સર્વકાર્યાણિ મહાન્તિ ચ લઘૂનિ ચ ।
ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા ગતે દેવે વામનોઽકારયચ્છુભામ્ ।
કાશ્મીરોપલજાં સોઽથ સ્થાપયન્મૂર્તિમુત્તમામ્

ચતુર્ભુજાં ત્રિનયનાં શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતામ્ ।
પ્રસન્નંકરિહસ્તાભ્યાં ભક્તાનામભયપ્રદામ્

સ્મરણાદ્દર્શનાદ્ધયાનાત્પૂજનાત્સર્વકામદામ્ ।
પ્રાસાદં કારયામાસ રત્નકાંચનનિર્મિતમ્

તત્રૈકં બ્રાહ્મણં સ્થાપ્ય ગ્રામં દત્વા ધનાનિ ચ ।
ત્રિકાલં પૂજને તસ્ય કારયામાસ તેન સઃ

આગતઃ સ્વગૃહં નત્વા પિતરં સર્વમબ્રવીત્ ।
તપશ્ચ તત્ફલં ચાથ યજ્ઞં ગન્તુમપૃચ્છત

કશ્યપેનાભ્યનુજ્ઞાતો વામનો દર્ભદણ્ડભૃત્ ।
સૂત્રકૃષ્ણાજિનધરો મેખલી યજ્ઞમાયયૌ

હ્રસ્વાકૃતિં મુનિં દૃષ્ટ્વા મુનયો વિસ્મિતાસ્તદા।
નાયં મુનિર્યતસ્તેજો દૃશ્યતે પરમાદ્ભુતમ્

તં દૃષ્ટ્વા પરમાયાન્તં બલિરુત્થાય સત્વરમ્ ।
કોઽસિ ત્વમિતિ પપ્રચ્છ નત્વા તં કુત આગતઃ

કિં વાંચ્છસિ વદ વિભો પિતા માતા ચ કસ્તવ ।
વસતિસ્તવ કુત્રાસ્તિ તત ઊચે સ વામનઃ

ન સ્મરે પિતરૌ રાજન્નનાથં વિદ્ધિ માં કૃશમ્ ।
ત્રૈલોક્યે વસતિર્મેઽસ્તિ યાચે ભૂમિં ત્રિભિઃ પદૈઃ

મિતાં કર્તું પર્ણકુટીં શક્તિશ્ચેદસ્તિ દીયતામ્ ।
ક ઉવાચ ।
ઇતિ વાક્યં મુનેઃ શ્રુત્વા હ્રદિ જ્ઞાત્વા કૃપાયુતમ્

તં દાતુમુદ્યતં ભૂમિમૂચે કાવ્યો બલિં તદા ।
શુક્ર ઉવાચ ।
ન બ્રાહ્મણો હરિરયં કપટં રૂપમાસ્થિતઃ

હરિષ્યતિ ત્રિભુવનં પદત્રયમિષેણ તુ ।
મા દીયતામસ્ય કિઞ્ચિદિતિ સત્યં બ્રવીમિ તે

તમુવાચ મહાદૈત્યો મૂઢ કિં વદસે વચઃ ।
હરિશ્ચેદ્વિમુખો ગચ્છેત્સર્વં મે સુકૃતં નયેત્

અસ્માત્પાત્રં કિમન્યત્સ્યાદસ્મૈ દત્તમનન્તકમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા તં પુનઃ પ્રાહ વામનં દૈત્યપુંગવ

બ્રહ્મન્દત્તા મયા ભૂમિઃ સંકલ્પઃ ક્રિયતામિતિ ।
વામનઃ પ્રાહ રાજાનં સંકલ્પયિતુમુદ્યતઃ

તાવદ્ધારાં નિરુધ્યૈવ સ્થિતઃ શુક્રોઽન્યદેહતઃ ।
દદૌ શલાકાં તત્પાત્રે ભગ્નનેત્રો બહિર્ગતઃ

તતઃ પાણિતલે તસ્ય વામનસ્ય જલં દદૌ ।
સ્મૃત્વા ગણેશં વવૃધે વામનો હર્ષનિર્ભરઃ

મૂર્ધ્ન્યાક્રમ્ય સ્વર્ગલોકમેકપાદેન રોદસી ।
પાતાલાન્યપરેણાપિ દત્તં તન્મસ્તકેઽપરમ્

તત ઊચે બલિં દેવો ગચ્છ ત્વં ધરણીતલમ્ ।
ત્વાં વિનાઽહં કથં યામીત્યેવમાહ બલિસ્તુ તમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પુનસ્તં પ્રાહ વામનઃ ।
સાન્નિધ્યં મમ તત્રાપિ ભવિતા ત્વદનુગ્રહાત્

ઇન્દ્રો માં શરણં યાતઃ પ્રિયં કાર્યં હિ તસ્ય મે ।
તવાપિ મમ ભક્તસ્ય પ્રિયં પશ્ચાદ્ભવિષ્યતિ

ઐન્દ્રે પદે નિવૃત્તેઽસ્ય પદં યાસ્યે તવૈવ તત્ ।
તતો બ્રહ્માદયો દેવાસ્તુષ્ટુવુર્વામનં વિભુમ્

મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વાદ્યાનિ વવદુઃ સુરાઃ ।
પુપૂજુસ્તેઽપિ સર્વે ચ જગુશ્ચ નનૃતુઃ પરે

તતશ્ચાન્તર્દધે દેવો વામનોઽનન્તવિક્રમઃ ।
સ્વં સ્વં સ્થાનં ગતા દેવા યથાપૂર્વં મુદાન્વિતાઃ

ક ઉવાચ ।
એવં તેન કૃતા મૂર્તિર્વિખ્યાતાઽભૂજ્જગત્ત્રયે ।
ગજાનનસ્ય દેવસ્ય સર્વેષાં કામદા નૃણામ્

ઇત્યેતત્કથિતં સર્વં પ્રસઙગાદ્બલિચેષ્ટિતમ્ ।
લાઘવં વામનસ્યાપિ મહિમા સુમુખસ્ય હ

અદોષાખ્યે પુરે તેન સ્થાપિતસ્ય મહાત્મના ।
દશબાહોઃ પ્રસિદ્ધસ્ય દેવદક્ષિણભાગતઃ

પ્રિયત્વં તસ્ય શમ્યાસ્તે કથયિષ્યેઽધુના સ્ફુટમ્

(૧૪૦૪ )
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૩૨ પ્રારંભ –
ક ઉવાચ ।
શૃણુશ્વાવહિતો બ્રહ્મન્નિતિહાસં પુરાતનમ્।
પ્રિયવ્રતાયાકથયત્સ્વયમેવ ગજાનનઃ

ગજાનન ઉવાચ ।
શમીપત્રસ્ય મહિમા શણુષ્વાર્ય મહાબલમ્ ।
ન યજ્ઞૈર્ન ચ દાનૈશ્ચ વ્રતઃ કોટિશતૈરપિ

ન જપૈઃ પૂજનૈર્વાપિ મમ તોષસ્તથા ભવેત્ ।
ન પદ્મૈર્નાન્યકુસુમૈઃ શમીપત્રૈર્યથા ભવેત્

શમીતિ કીર્તનાદેવ પાપં નશ્યતિ વાચિકમ્ ।
સ્મરણાન્માનસં પાપં સ્પર્શનાત્કાયજં તથા

નિત્યં તત્પૂજનાદ્ધ્યાનાદ્વન્દનાચ્ચૈવ ભક્તિતઃ ।
નિર્વિઘ્નકરમાયુષ્યં જ્ઞાનં પાપક્ષયોઽપિ ચ

વાઞ્છાસિદ્ધિરચાપલ્યં જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
મુનિરુવાચ ।
કોઽસૌ પ્રિયવ્રતો રાજા કિંશીલઃ કુત્ર વાઽભવત્

કથં વૈ તસ્ય કથિતા ગુણાઃ શમ્યા મહાત્મના ।
એનં મે સંશયં બ્રહ્મન્કૃપયા નુદ સુવ્રત

ક ઉવાચ ।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
શંકરસ્ય ચ સંવાદં પાર્વત્યા સહ પુત્રક

પાર્વત્યુવાચ ।
કથં શમી પ્રિયા દેવ સર્વજ્ઞ જગદીશ્વર ।
ગજાનનસ્ય મે શંસ યદિ તે મય્યનુગ્રહઃ

શંકર ઉવાચ ।
શૃણુ પ્રિયે પ્રવક્ષ્યામિ કથામેકાં શુચિસ્મિતે ।
યથા પ્રિયા ગણેશસ્ય શમીતિ જ્ઞાસ્યતે તથા

પ્રિયવ્રતો નામ રાજા પૂર્વમાસીન્મહામતિઃ ।
સત્યવાન્ધર્મસંપન્નો ધર્માત્મા શંસિતવ્રતઃ

તેજસ્વી ચ વદાન્યશ્ચ વેદશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
સર્વલક્ષણસંપન્નશ્ચતુરઙ્ગબલાધિકઃ

પાલયામાસ પૃથિવીં પ્રજાઃ પુત્રાનિવૌરસાન્ ।
કીર્તિશ્ચ પ્રથમં ભાર્યા પ્રભા તસ્યાપરાઽભવત્

ધૂર્તશ્ચ કુશલસ્તસ્ય પ્રકૃતી સંબભૂવતુઃ ।
કુશલૌ નીતિશાસ્ત્રેષુ ષડાનનપરાક્રમૌ

બુદ્ધ્યા પરાક્રમેણાપિ રસા સર્વા વશીકૃતા ।
સ તુ રાજા વશં નીતઃ પ્રભયા તસ્ય ભાર્યયા

ક્રીડતેઽહર્નિશં સોઽથ નાનાલંકારશોભયા ।
યૌવનાક્રાન્તવપુષા રમ્ભાદિભ્યોઽતિરમ્યયા

ક્ષણમાત્રં ન સહતે વિયોગં સ તયા સહ ।
ધિક્કરોતિ સદા જ્યેષ્ઠાં તદ્વચો ન શૃણોત્યપિ

રુષા નિરીક્ષેત તાં સ તન્મૃતિં ચિન્તયત્યપિ।
સ્વયં ન ભાષતે કિઞ્ચિન્ન ગૃહ્ણાતિ તયાઽર્પિતમ્

તતસ્તસ્યાભવત્પુત્રઃ પ્રભયાં પતિસન્નિભઃ ।
જાતકર્મ ચ રાજાઽસ્ય કૃત્વા ધર્મસનેકધા

નામ ચાસ્યાકરોત્પદ્મનાભિરિત્થં દ્વિજેરિતમ્ ।
શુક્લપક્ષે યથા ચન્દ્રો વવૃધે સોઽપિ બાલકઃ

બુદ્ધિમાન્કુશલો યુદ્ધે પિતૃતોઽપ્યધિકોઽભવત્ ।
પંચમે વ્રતબન્ધં ચ ચકારાસ્ય નૃપસ્તદા

પ્રિયવ્રતો મહાબુદ્ધિર્મદ્રાણામધિપો બલી ।
પાંચાલરાજકન્યાં સ ભાર્યાં તસ્યાપ્યમેલયત્

અતિવૈભવયુક્તૌ તૌ વિવાહં ચક્રતુસ્તયોઃ ।
કદાચિદસ્ય સા પત્ની જ્યેષ્ઠા દાસીત્વમાપિતા

પાદસંવાહનં કર્તુમાગતા ભર્તૃસન્નિધિમ્ ।
નિપપાત મહીપૃષ્ઠે સપત્ન્યા ચરણાહતા

દુઃખિતા રુદતી હ્રીણા જગામ નિજમન્દિરમ્ ।
કમહં શરણં યાયાં કો મે દુઃખં વ્યપોહયેત્

સપત્ન્યાઽમાનિતાયા મે ત્રાતા સ્યાદ્ધરિરવ્યયઃ ।
સ્મૃતમાત્રસ્તુ યસ્ત્રાતા દ્રૌપદ્યા કરુણાનિધિઃ

યાં નૈવ મનુતે ભર્તા ન કોઽપિ મનુતેઽપિ તામ્ ।
અતો ન જીવિતેનાર્થઃ શોષયિષ્યે કલેવરમ્

પિબે હાલાહલં વાપિ પતે વાપીં જલાન્વિતામ્।
ન મનો નિશ્ચયં યાતિ તસ્યા વિહ્વલચેતસા

એતસ્મિન્નન્તરે દૈવાદ્દેવલો બ્રાહ્મણોત્તમઃ ।
પુરોહિતઃ સમાયાતઃ સ જગાદ ગજાનનીમ્

ઉપાસનાં ક્લેશહન્ત્રીં સર્વકામફલપ્રદામ્ ।
સા તદૈવ પ્રપદ્યાશુ મૂર્તિં મન્દારનિર્મિતામ્

ગજાનનસ્ય સંપૂજ્ય સ્નાત્વા શુદ્ધદિને તુ સા।
ઉપવિષ્ટા પૂજયિતું પરમેણ સમાધિના

ત્યક્ત્વા હરં હરિં ચામ્બાં તેજોયુક્તં પરં રવિમ્ ।
સર્વૈઃ સંપૂજ્યતે દેવદેવ આદૌ ગજાનનઃ

વિચાર્યમાણે પંચાનાં ભેદો નૈવોપલભ્યતે ।
યો ભેદેનેક્ષતે ચૈતાન્સ યાતિ નરકાન્નરઃ

એક એવ પરાનન્દપૂર્ણોઽસૌ પરમેશ્વરઃ ।
સ્વેચ્છયા પંચધા જાતો લોકાનુગ્રહકારણાત્ ।
એક એવ પુમાન્યદ્વત્પુત્રમાતુલનામભિઃ

સા સમ્યક્ ષોડશભિસ્તમુપચારૈઃ પુપૂજ હ।
દૂર્વાપુષ્પૈર્દક્ષિણાભિર્નમસ્કારૈરનેકધા

કૃત્વા કરપુટં સા તુ તુષ્ટાવ જગદીશ્વરમ્।
કીર્તિરુવાચ ।
ત્વમેવ જગદાધારસ્ત્વમેવ સર્વકારણમ્

ત્વમેવ બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ બૃહદ્ભાનુસ્ત્વમેવ હિ।
ચન્દ્રો યમો વૈશ્રવણો વરુણો વાયુરેવ ચ

ત્વમેવ સાગરા નદ્યો લતાકુસુમસંહતિઃ ।
સુખં દુખં તયોર્હેતુસ્ત્વં નાશસ્ત્વં વિમોચકઃ

ઇષ્ટવિઘ્નકરો નિત્યં મહાવિઘ્નકરો વિરાટ્ ।
ત્વમેવ પુત્રલક્ષ્મીદસ્ત્વમેવ સર્વકામધુક્

ત્વમેવ વિશ્વયોનિશ્ચ ત્વમેવ વિશ્વહારકઃ ।
ત્વમેવ પ્રકૃતિસ્ત્વં વૈ પુરુષો નિર્ગુણો મહાન્

ત્વમેવ શશિરૂપેણ સર્વમાપ્યાયસે જગત્ ।
ત્વમેવ ભૂતભવ્યં ચ ભાવિભાવાત્મકઃ સ્વરાટ્

શરણ્યઃ સર્વભૂતાનાં શત્રૂણાં તાપનઃ પરઃ ।
કર્મકાણ્ડપરો યજ્વા જ્ઞાનકાણ્ડપરઃ શુચિઃ

સર્વવેત્તા સર્વવિધિઃ સર્વસાક્ષી ચ સર્વગઃ ।
સર્વવ્યાપી સર્વવિષ્ણુઃ સર્વસત્યમયઃ પ્રભુઃ

સર્વમાયામયઃ સર્વમન્ત્રતન્ત્રવિધાનવિત્

(૧૪૪૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ

ક ઉવાચ ।
એવં સાઽનુદિનં પૂજ્ય તુષ્ટાવ તં વિનાયકમ્ ।
એકસ્મિન્દિવસે તસ્યાઃ સખ્યો દૂર્વાર્થમાયયુઃ

શુક્રમાસવશાન્નાપુઃ ક્વાપિ દૂર્વાંકુરાન્શુભાન્ ।
શમીપત્રાણિ ભૂયાંસિ ગૃહીત્વા તુ તદન્તિકમ્

આયયુઃ પરમશ્રાન્તા દૂર્વાભાવં ન્યવેદયન્ ।
શમીપત્રૈઃ પુપૂજૈનં સર્વોપચારપૂર્વકમ્

દૂર્વાં વિના નિરાહારાઽતિષ્ઠત્સા નિયમે રતા ।
તસ્ય તુષ્ટિઃ પરા જાતા શમીપત્રૈઃ સમર્પિતૈઃ

અશેત તત્પુરઃ સ્વપ્નમપશ્યત્સા મહાદ્ભુતમ્ ।
અબ્દાન્તે સૈવ મૂર્તિસ્તામિમાં વાચમુવાચ હ ।

વરં દદામિ તે સુભ્રુ શમીપત્રૈઃ સુતોષિતઃ ।
સા નોવાચ યદા કિંચિત્કીર્તિઃ સા તાં પુનર્જગૌ

મૂર્તિરુવાચ ।
વશ્યસ્તે ભવિતા કાન્તો ભોગાશ્વાનેકશઃ શુભાઃ ।
ત્વદ્ભક્તિનિરતઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ મહાબલઃ

ક્ષિપ્રપ્રસાદનેત્યેવં કુરુ નામાસ્ય સુન્દરમ્ ।
તુર્યેઽબ્દેઽસ્ય વિષાન્મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ પુનઃ ક્ષણાત્

ગૃત્સમદો દ્વિજોભેઽત્યં પુનસ્તં જીવયિષ્યતિ ।
રાજ્યકર્તા ચિરાયુશ્ચ ધર્મશીલો ભવિષ્યતિ

ઇદં સ્તોત્રં પઠેદ્યસ્તુ મમ સંતોષકારણમ્ ।
તસ્ય વશ્યો ભવેદ્રાજા કિમન્યઃ પ્રાકૃતો જનઃ । ૨.૩૩.૧ ૦॥
પુત્રવાન્ધનસંપન્નો વેદવેદાઙપારગઃ ।
બુદ્ધિશ્ચ વર્ધતે તસ્ય મેધાવૃદ્ધિર્ભવેદ્દૃઢા

વાચ્છિતાંલ્લભતે સોઽર્થાંસ્ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેદિદમ્ ।
મમ ભક્તિર્દૃઢા તસ્ય મોક્ષશ્ચાન્તે ભવિષ્યતિ ॥ ૧ ૨॥
એવં દત્ત્વા વરાન્સ્વપ્ને સ દેવોઽપિદધે ક્ષણાત્ ।
જાગૃતા સાશ્રુનયના વિસ્મિતા માનસેઽવદત્ ॥ ૧ ૩॥
દીનાનાથેન મહતી કૃપા મયિ નિયોજિતા ।
અનુગ્રહો મહાન્મહ્યં યદ્દત્તં દર્શનં સ્વયમ્ । । ૧૪॥
વિનાયકેન દેવેન પાવિતા પરમાદરાત્ ।
અદ્યાહં તેન દેવેન સર્વભૂતાનુકમ્પિના

ઇયમેવ પરા સિદ્ધિરિદમેવ તપઃફલમ્ ।
અયમેવ પરો લાભો યદવોચન્મયા સહ ॥ ૧ ૬॥
ક ઉવાચ ।
તતઃ પ્રભાતે સ્નાતા સા પરમાનન્દનિર્ભરા ।
પુપૂજ પરયા ભક્ત્યા ગણેશં વરદં શુભમ્ ॥ ૧ ૭॥
સમાપ્ય નિયમં મૂર્તિં પૂર્વસ્થાને ન્યવેશયત્ ॥ ૧ ૮॥
પુરોહિતં સમાનીય પૂજયામાસ ભક્તિતઃ ।
ગણેશં મનસા ધ્યાત્વા વદન્તી નામમાલિકામ્ ॥ ૧ ૯॥
સ્મરન્તી તદ્વરાન્કીર્તિઃ સમયં ચ પ્રતીક્ષતી ।
તતઃ કાલેન મહતા પ્રભા સા નિષ્પ્રભાઽભવત્ ॥૨.૩૩..૨ ૦॥
રક્તપિત્તવતી જાતા પ્રારબ્ધાદીશ્વરેચ્છયા ।
કરૌ પાદૌ ચ નાસા ચ તસ્યાઃ ક્ષરતિ નિત્યશઃ ॥૨ ૧ ॥
અતિબીભત્સરૂપાં તાં તત્યાજ મનસા પતિઃ।
ન વક્તિ નેક્ષતે જ્ઞાત્વા પ્રયત્નાન્નિષ્ફલાન્બહૂન્

તતઃ કીર્તેર્ગૃહં યાતસ્તપસા સુન્દરાકૃતેઃ ।
કૃપયા ગણરાજસ્ય સ્વયં વશ્યોઽભવચ્ચ સઃ ॥૨ ૩॥
સ ગૃહીત્વા કરે તાં તુ મંચ્ચકં સમુપાનયત્ ।
ચિક્રીડ સ્વેચ્છયા કીર્ત્યા તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ

।
ન વિયોગં ક્ષણં તસ્યાઃ સહતે નૃપસત્તમઃ ।
સાઽપિ ભોગાનલઙ્કારાનનન્તાન્બુભુજે સતી

સાઽપિ ગર્ભવતી જાતા કાલેન સુષુવે સુતમ્ ।
શુભે મુહૂર્તે રાજાઽસૌ દદૌ દાનાન્યનેકશઃ

પુત્રજન્મપ્રહષ્ટઃ સન્બ્રાહ્મણેભ્યો યથાર્હતઃ ।
દિક્ષુ સ્થાપ્ય દ્વિજાન્પચ્ચ જાતકર્મ ચકાર સઃ

ક્ષિપ્રપ્રસાદનેત્યેવં નામ ચક્રે તતોઽસ્ય હ ।
તુતોષ પુત્રં દૃષ્ટ્વૈવ નાનાલઙ્કારસંયુતમ્

અતિપ્રીતિમતી કીર્તિરભવત્પુત્રદર્શનાત્।
પ્રભા ચ દુઃખિતા પુત્રં સપત્ન્યા વીક્ષ્ય સુન્દરમ્

એષ એવ ભવેદ્રાજા જ્યેષ્ઠપુત્રોઽયમિત્યુત ।
દધ્યોદનં તુ સવિષં કીર્તિપુત્રાય સા દદૌ ॥ ૨.૩૩.૩ ૦॥
સ તુ વિહ્વલતાં યાતો વિવૃત્તનયનઃ ક્ષણાત્ ।
પ્રભૈવ ચ મહાશબ્દં કૃત્વાઽરોદીદ્ભૃશાતુરા ॥૩ ૧ ॥
તસ્યા શબ્દં સમાકર્ણ્ય કીર્તિસ્તમગમત્તદા ।
તમુદન્તં સા પતયે ન્યવેદયત સાદરમ્ ॥૩ ૨॥
ભિષજોઽપિ દદુસ્તસ્મા ઔષધાનિ નૃપાજ્ઞયા ।
પરીક્ષ્ય વિષબાધાં તે તસ્મૈ રાજ્ઞે ન્યવેદયન્

ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નાનામન્ત્રૌષધાનિ ચ ।
પ્રભા તુ ધિક્કૃતા ભર્ત્રા નિરસ્તા દૂરતો ગૃહાત્

કીર્તિસ્તં બાલકં ગૃહ્ય સખીભિઃ કાનનં યયૌ ।
નગરાદ્યોજનં યાતિ તાવદ્બાલો મમાર સઃ

અંકે કૃત્વા તુ તં બાલં રુરોદ શોકવિહ્વલા ।
મૂર્છિતા પતિતા ભૂમૌ લતેવ વાયુનેરિતા ॥૩ ૬॥
ચ્યુતાલંકરણાધ્વસ્ત કંકણા મસ્તકાંચલા ।
ક્ષણેન કિંચિદાશ્વસ્તા સસ્માર દ્વિરદાનનમ્ । ।૩૭॥
ઉત્પતેઃ સ્મરતી બાલચેષ્ટિતં નિઘ્નતી સ્વહૃત્ ।
દૈવાત્તેનૈવ માર્ગેંણ પ્રયયૌ મુનિસત્તમઃ

નામ્ના ગૃત્સમદઃ સાધુઃ સાક્ષાત્સૂર્ય ઇવાપરઃ ।
ગણેશભક્તપ્રવરસ્તપસાં પરમો નિધિઃ ॥ ૩ ૯॥
સ તસ્થૌ કરુણાવિષ્ટઃ સા કીર્તિઃ પ્રણનામ તમ્ ।
ઉવાચ શ્વસતી સા તં ગણનાથપ્રસાદજઃ

અયં બાલો મમ મૃતો જીવયૈનં તપોબલાત્ ।
ક્ષિપ્રપ્રસાદન ઇતિ નામ દેવાજ્ઞયા કૃતમ્ ॥૪ ૧ ॥
સપત્ન્યા દુષ્ટભાવેન વિષમસ્મૈ સમર્પિતમ્ ।
તતોઽનેન સમપ્રાપિ મુને મરણમીદૃશમ્

ન સતાં દર્શનં વ્યર્થમિતિ યાચે તપોધન ।
શરણં સંત્યાગં ગેહન્તે સાધવો જનાઃ

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા મુહુર્તં ધ્યાનતત્પરઃ ।
અભવન્મુનિશાર્દૂલસ્તતો ગૃત્સમદોઽબ્રબીત્

શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યેઽહમુપાયં પુત્રજીવને ।
અજ્ઞાનતઃ શમીપત્રૈસ્ત્વયાઽપૂજિ વિનાયકઃ

તત્પુણ્યમસ્ય હસ્તે ત્વમર્પયસ્વ મમાજ્ઞયા ।
તત્પ્રસાદાદાશુ સુત ઉત્થાસ્યતિ તવાધુના ॥૪૬। ।
સા તુ તદ્વચનસ્યાન્તે કીતિર્હર્ષસમન્વિતા ।
દદૌ તસ્મૈ શમીપૂજાસંભવૈ પુણ્યમુત્કટમ્

ઉત્તસ્થૌ સુકુમારોઽસ્યા અમૃતેનોક્ષિતો યથા ।
સા તુ હર્ષાન્મુનેઃ પાદૌ વવન્દે શિરસા પુનઃ

ઉવાચ તં મુનિં જ્ઞાતં કથં શમ્યાપ્રપૂજનમ્ ।
મહિમાનં વદ મુને શમીપૂજનસંભવમ્

યેન સંજીવિતો બાલો મુક્તશ્ચ યમકિઙ્કરૈઃ ।
જ્ઞાત્વા તં ચ કરિષ્યામિ નિત્યં શમ્યાઃ પ્રપૂજનમ્

યેન વૈ બહુધા ક્રૂરા યમદૂતા દુરાસદાઃ ।
નિરસ્તા ગણનાથસ્ય દૂતૈર્બહુ રણાજિરે ॥૫ ૧॥
જીવયિત્વા શિશું મે તે ગતા ધામ ગજાનનમ્ ।
યેન પુણ્યેન બાલો મે વિષં ત્યક્ત્વા સુખી પુનઃ

સજીવન્નુત્થિતઃ શીઘ્રં સુપ્તોત્થિત ઇવાપરઃ ।
અતોઽહં પરિપૃચ્છામિ મહિમાનં શમીભવમ્

ક ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રોચે ગૃત્સમદસ્તુ તામ્ ।
ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
ઉચ્ચારિતે નામ્નિ યસ્યાઃ કોટિપાતકનાશનમ્

મહિમાનં હિ કસ્તસ્યાઃ સાકલ્યેન વદેદ્ભુવિ ।
સંક્ષેપેણ તુ વક્ષ્યામિ મહિમાનં યથામતિ

વ્રતદાનતપોભિશ્ચ નાનાતીર્થઽનિષેવણૈઃ ।
પંચ્ચાગ્નિસાધનેરપ્સુ નિવાસૈર્હેમકાલિકૈઃ

ન તત્ફલમવાપ્નોતિ યત્સ્યાચ્છમ્યાપ્રપૂજને ।
પ્રાતઃકાલે ત્રિસન્ધ્યં વા શમીં નિત્યં સ્મરેત્તુ યઃ

વન્દયેદર્ચયેદ્વાપિ ભક્તિભાવસમન્વિતઃ ।
ધ્યાત્વા ગજાનનં દેવં તસ્ય તુષ્ટો વિનાયકઃ

દદાતિ વાંચ્છિતાનર્થાનન્તે મોક્ષં ન સંશયઃ ।
અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્

નારદસ્ય ચ સંવાદં શક્રસ્ય ચ મહાત્મનઃ

( ૧૫૦૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલસંજીવનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

કીર્તિરુવાચ ।
બ્રૂહિ બ્રહ્મન્નશેષેણ સંવાદં નારદેન્દ્રજમ્ ।
શ્રુત્વા તં સંશયં ત્યક્ત્વા તૃપ્તાઃ સ્યામમૃતાદિવ

ક ઉવાચ ।
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા વક્તું સમુપચક્રમે ।
સ મુનિરિતિહાસં તં સંવાદં નારદેન્દ્રજમ્ । ।૨॥
મુનિરુવાચ ।
કદાચિત્પર્યટન્સુભ્રુ નારદો દિવ્યદર્શનઃ ।
યદૃચ્છયા ગતઃ શક્રં ત્રિલોકીભ્રમણે રતઃ

શક્રસ્તં પરિપૂજ્યૈવ પપ્રચ્છૌરવચેષ્ટિતમ્ ।
યદાહ નારદો ધીમાંસ્તચ્છૃણુષ્વ મહામુને

નારદ ઉવાચ ।
દેશે માલવસંજ્ઞાત ઔરવો નામ વૈ દ્વિજઃ ।
વેદવેદાંગવિત્સાક્ષાદ્ભાનુરસ્તં વિના યથા

શક્તો યો મનસા સ્રષ્ટું પાતું હર્તું ચરાચરમ્ ।
ધર્મપત્નીરતો નિત્યં સમલોષ્ઠાશ્મકાંચનઃ

મેધાવી તપસા શ્રેષ્ઠો જાતવેદા ઇવાપરઃ ।
સુમેધા નામ તસ્યાસીત્પત્ની પરમધાર્મિકા

લાવણ્યલહરી કાન્તા નાનાલંકારશોભના ।
રૂપેણ નિર્જિતરતિર્ધિક્કૃતાપ્સરસોગણા

પતિશુશ્રૂષણરતા લાલિતા પરમાદરાત્ ।
તયોઃ સમભવત્કન્યા સાઽપિ તાભ્યાં સુલાલિતા

નામાસ્યાશ્ચક્રતુરુભૌ શમીકેતિ નિજેચ્છયા ।
યદ્યત્પ્રાર્થયતે સા તં તદ્દદાતિ પિતા વિભુઃ

સા તુ કન્યા રૂપવતી સંજાતા સપ્તવાર્ષિકી ।
તદર્થં ચિન્તયામાસ વરાર્થમૌરવો ગતઃ

ધૌમ્યપુત્રં સ શુશ્રાવ વેદશાસ્ત્રાંગપારગમ્ ।
શૌનકસ્ય મુનેઃ શિષ્યં તેજોરાશિં પરં મુનિમ્ ॥ ૧ ૨॥
ગુરુવાક્યરતં દાંતં ગુરુશુશ્રૂષકં પરમ્ ।
મન્દારનામકં શાન્તં સમાહૂય શુભે દિને

તાં દદૌ ગૃહ્ય વિધિના પારિબર્હં દદૌ બહુ ।
જાતે વિવાહે મન્દારો યયૌ સ્વસ્યાશ્રમં પ્રતિ

યૌવનસ્થાં તુ તાં જ્ઞાત્વા શમીકાં પુનરાયયૌ ।
મન્દારો માનિતઃ સમ્યગ્ગૌરવેણ સુપૂજિતઃ

સંભોજ્ય સુમુહૂર્તેન દત્ત્વા વસ્ત્રાદિ કાંચનમ્ ।
પ્રાસ્થાપયદુભૌ વિપ્રો જામાતરમથાબ્રવીત્ ॥ ૧ ૬॥
ઇયં સુતા મમ બ્રહ્મન્દત્તા તુભ્યં વિધાનતઃ ।
પાલયસ્વ બહુસ્નેહાદદ્યયાવન્મયા યથા। । ૧૭॥
પ્રણિપત્યાથ શ્વશુરં ઓમિત્યુક્ત્વા જગામ સઃ ।
સ્વમાશ્રમપદં પ્રાપ્ય ચિક્રીડ નિજભાર્યયા ॥ ૧ ૮॥
કદાચિદ્ ઋવિમુખ્યોઽસૌ ભ્રુશુણ્ડી તસ્ય ચાશ્રમમ્ ।
મન્દારસ્ય સમાયાતો દ્વિરદાનનભક્તિમાન્ ॥ ૧ ૯॥
રુષ્ટોઽસાવનલઃ સાક્ષાત્તુષ્ટશ્ચેદીશ્વરોપમઃ ।
તપસા નિર્ગતા શુણ્ડા ભ્રુશુણ્ડીતિ ચ સોઽભવત્ ॥૨.૩૪.૨ ૦॥
સ્થૂલોદરો બૃહત્કાયો નાનાલંકારમણ્ડિતઃ ।
દદર્શતુરુભૌ તં તૌ મન્દારઃ શમિકા તદા ॥૨ ૧ ॥
વિરૂપમિવ તં દૃષ્ટ્વા જહસતુર્મુદા તદા ।
સોઽપમાનભયાત્ત્રસ્તશ્ચુકોપારુણલોચનઃ

ઉવાચ તં મન્દમતે ન જાનાસિ મદોદ્ધતઃ ।
અહસીદ્વિવૃતૈર્દન્તૈઃ પત્ન્યા સહ યતસ્તુ મામ્ ॥૨૩। ।
અતો યાતં વૃક્ષયોનૌ સર્વપ્રાણિવિવર્જિતૌ ।
ક ઉવાચ ।
શાપં શ્રુત્વાઽતિકઠિનં સંતપ્તૌ તૌ બભૂવતુઃ । ।૨૪। ।
પ્રણમ્ય પ્રોચતુર્વિપ્રમુચ્છાપં વક્તુમર્હસિ ।
તત ઊચે ભ્રુશુણ્ડી સ જાનન્કરુણયા યુતઃ

શુણ્ડાં દૃષ્ટવા કૃતં હાસ્યં યુવાભ્યાં મૂઢભાવતઃ ।
શુણ્ડાવાન્દેવદેવોઽસૌ સુપ્રસન્નો ભવેદ્યદા ॥૨ ૬॥
તદા યુવાં નિજં રૂપં પ્રાપ્સ્યેથે નાત્ર સંશયઃ ।
એવમુક્ત્વા ગતો યાવન્મુનિરાશ્રમમણ્ડલમ્

તાવત્તૌ વૃક્ષતાં યાતૌ ત્યક્ત્વા દેહૌ તુ માનુષૌ ।
મન્દારતાં ચ મન્દારો બ્રાહ્મણઃ પ્રાપ તત્ક્ષણાત્

શમિકા શમિતાં પ્રાપ્તા સર્વતઃ કણ્ટકૈર્વૃતા ।
ઉભૌ વૃક્ષૌ પ્રાણિમાત્રૈર્વર્જિતૌ મુનિવાક્યતઃ

અનાગતૌ તુ તૌ જ્ઞાત્વા શૌનકશ્ચિન્તયાન્વિતઃ ।
માસમાત્રે ગતે નૈવ યાતિ કસ્માન્મહાબલઃ ॥૨.૩૪.૩ ૦॥
મન્દારો યામિ તં દૃષ્ટું શિષ્યા યાન્તુ મયા સહ ।
શીઘ્રમૌરવમાગમ્ય પપ્રચ્છ શનકૈરિદમ્ ॥૩ ૧ ॥
અનિતું શમિકાં પ્રાપ્તો મન્દારઃ ક્વાસ્તિ તદ્વદ ।
ઔરવ ઉવાચ ।
મયાઽપ્રેષિ તદૈવાશુ દત્ત્વા કન્યાં તુ તત્સમમ્

નાગતશ્ચેત્સ્વાશ્રમં સ ન જાને ક્વ ગતો હ્યસૌ ।
ચિન્તયામાસુરથ તે ઔરવઃ શૌનકાદયઃ । । ૩૩ ॥
કિમુભૌ ભક્ષિતૌ માર્ગે વૃકવ્યાઘ્રતરક્ષુભિઃ ।
અથવા નિહતૌ ચોરૈર્દષ્ટાવાશીવિષેણ વા

તતસ્તે ત્વરિતા જગ્મુસ્તદુદન્તબુભુત્સયા ।
ક્વચિત્ક્વચિજ્જના ઊચુર્માસમાત્રમિતો ગતૌ

તતોઽરણ્યે પદે દૃષ્ટે સ્રીપુંસોશ્ચારુત્રપિણી ।
અનૂપેતે તયોર્જ્ઞાત્વા સ્નાત્વા ધ્યાત્વા વિલોકયન્ ॥ ૩૬ । ।
જ્ઞાત્વા ભ્રુશુણ્ડિના શપ્તાવુપહાસરુષાવશાત્ ।
વૃક્ષતાં ગમિતૌ સર્વપક્ષિકીટવિવર્જિતૌ । ।૩૭। ।
મન્દારતાં તુ મન્દારઃ શમિકા શમિતામપિ ।
શોચાતે તાવુભૌ વિપ્રૌ ઔરવઃ શૌનકોઽપિ ચ । । ૩૮॥
ધૌમ્યપુત્રઃ સાધુરયમધ્યે તુ સમુપાગતઃ ।
અધીતવિદ્યઃ સ કથં ગમિતો દ્રુમતાં બલાત્

પિતા શ્રુત્વા ત્યજેત્પ્રાણાન્પૃષ્ટઃ કિં વા વદામિ તમ્ ।
ઔરવોઽપિ શુશોચૈનાં શમિકાં નિજકન્યકામ્

ક ઉવાચ ।
તાવુભૌ પરિચિન્ત્યૈવં ન ભેદો ભક્તદેવયોઃ ।
ગણેશં પરિરાધ્યૈવ મોચયાવ ઇમાવઘાત્ ।

જિતેન્દ્રિયાવૂર્ધ્વદૃષ્ટી નિરાહારૌ દૃઢવ્રતૌ ।
એકાંગુષ્ઠસ્થિતાવુર્વ્યાં તોષયામાસતુર્મુદા

તતસ્તૌ કૃપયાવિષ્ટૌ તેપાતે પરમં તપઃ ।
ષડક્ષરેણ મન્ત્રેણ દેવદેવં વિનાયકમ્

એવં દ્વાદશવર્ષાણિ ચેરતુસ્તપ ઉત્તમમ્ ।
ઔરવઃ કન્યકાર્થં ચ શિષ્યાર્થં શૌનકોઽપિ ચ

( ૧૫૫૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૩૫ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
તતસ્તુષ્ટઃ પાશપાણિર્દૃષ્ટ્વા ક્લેશં તથા તયોઃ ।
આવિરાસીન્મહાતેજા દશબાહુવિનાયકઃ

કિરીટં કુણ્ડલે માલામંગદે કટિસૂત્રકમ્ ।
બિભ્રત્સર્પોપવીતં ચ સિંહારૂઢોઽગ્નિસન્નિભઃ

પશ્યતઃ સ્મ પરામૂર્તિં કોટિસૂર્યસમપ્રભામ્ ।
તુષ્ટ્વતુરુભૌ દેવં નત્વા બદ્ધાઞ્જલી ઉભૌ

તાવૂચતુઃ ।
વિશ્વસ્ય બીજં પરમસ્ય પાતા નાનાવિધાનન્દકરઃ સ્વકાનામ્ ।
નિજાર્ચનેનાદૃતચેતસાં ત્વં વિઘ્નપ્રહર્તા ગુરુકાર્યકર્તા

પરાત્પરસ્ત્વં પરમાર્થભૂતો વેદાન્તવેદ્યો હૃદયાતિગોપી ।
સર્વશ્રુતીનાં ચ ન ગોચરોઽસિ નમાવ ઇત્થં નિજદૈવતં ત્વામ્

ન પાદ્મયોનિર્ન હરો હરિશ્ચ હરિઃ ષડાસ્યો ન સહસ્રમૂર્દ્ધા ।
માયાવિનસ્તે ન વિદુઃ સ્વરૂપં કથં ન શક્યં પરિનિશ્ચિતું તત્

તવાનુકમ્પા મહતી યદા સ્યાદ્વિભુંજતઃ કર્મ શુભાશુભં સ્વમ્ ।
કાયેન વાચા મનસા નમે ત્વાં જીવંશ્ચ મુક્તો નર ઉચ્યતે સઃ

ત્વં ભાવતુષ્ટો વિદધાસિ કામાન્નાનાવિધાકારતયાઽખિલાનામ્ ।
સંસૃત્યકૂપારવિમુક્તિહેતુરતો વિભું ત્વાં શરણં પ્રપદ્યે

ગણેશ ઉવાચ ।
તુષ્ટોઽહં પરયા ભક્ત્યા તપસા પરમેણ ચ ।
અનયા પરયા સ્તુત્યા બ્રાહ્મણૌ વૃણુતં વરાન્

કુજન્મનાશકમિદં મમ સ્તોત્રં પઠેત્તુ યઃ ।
ત્રિસન્ધ્યં ચ ત્રિવારં ચ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ષણ્માસાજ્જાયતે વિદ્યા લક્ષ્મીર્નિત્યજપાદપિ।
પંચવારજપાન્મર્ત્યં આયુરારોગ્યમાપ્નુયાત્

ક ઉવાચ ।
શ્રુત્વા ગણેશવાક્યં તાવૂચતુઃ પરમાદૃતૌ ।
ઔરવસ્ય સુતો દેવ શમિકા નામતઃ શુભા

મન્દારાય સુતા દત્તા વેદશાસ્ત્રાર્થદર્શિને ।
શૌનકસ્ય ચ શિષ્યાય ધૌમ્યપુત્રાય ધર્મિતે

ઉભૌ પ્રહસિતૌ મોહાદદૃષ્ટ્વા માર્ગે ભ્રુશુણ્ડિનમ્ ।
સ ચ મત્વા નિજાવજ્ઞાં શશાપ પરયા રુષા

તચ્છાપાદ્વૃક્ષતાં યાતૌ મન્દારઃ શમિકાઽપિ સા ।
તયોશ્ચ માતાપિતરૌ શોચન્તૌ ભૃશદુઃખિતૌ

આવાં ચ ક્લેશિતૌ દેવ સર્વેષાં નઃ પ્રિયં કુરુ ।
એતયોઃ કુજતાં દૂરીકુરુ શીઘ્રં ગજાનન

ગજાનન ઉવાચ ।
અસંભાવિ વરં દાસ્યે કથં વિપ્રૌ કથં વૃથા।
કરિષ્યે ભક્તવચનં તસ્માત્તુષ્ટો બ્રુવે વરમ્

અદ્યપ્રભૃતિ મન્દારમૂલં સ્થાસ્યામિ નિશ્ચલઃ ।
મૃત્યુલોકે સ્વર્ગલોકે માન્યોઽયં ચ ભવિષ્યતિ

મન્દારમૂલૈર્મે મૂર્તિં કૃત્વા યઃ પૂજયેન્નરઃ ।
શમીપત્રૈશ્ચ દૂર્વાભિસ્ત્રિતયં દુર્લભં ભુવિ

યતઃ શમીમધિષ્ઠાય સર્વદાઽહં સ્થિરો મુની ।
અયમેવ વરો દત્તો વૃક્ષયોરતિદુર્લભઃ

ભવદ્વાક્યાનુરોધેન ન ભ્રુશુણ્ડીવચોઽન્યથા ।
દૂર્વાભાવેઽથ મન્દારો દ્વયાભાવે શમી મતા

ઉભયો સા ફલં દદ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
નાનાયજ્ઞૈર્ન તત્પુણ્યં નાનાતીર્થવ્રતૈરપિ

દાનૈશ્ચ નિયમૈશ્ચૈવ પુણ્યં તત્પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ।
યત્સ્યાન્મમ શમીપત્રૈ પૂજનેન દ્વિજોત્તમૌ

નાહં પ્રીયે ધનકનકચયૈર્નાન્નદાનૈર્ન વસ્ત્રૈર્નાનાપુષ્પૈર્ન ચ મણિગણૈર્નૈવ મુક્તાફલૈશ્ચ ।
યદ્વચ્છમ્યા દલનિચયકૃતૈઃ પૂજનૈર્બ્રાહ્મણાનાં મન્દારાણાં કુસુમનિચયૈઃ સર્વકાલં મુનીન્દ્રૌ

યઃ શમીં પ્રાતરુત્થાય પશ્મેદ્વન્દેચ્ચ પૂજયેત ।
સ સંકષ્ટં ચ રોગં ચ ન વિઘ્નં ન ચ બન્ધનમ

પ્રાપ્નોતિ મત્પ્રસાદેન દારાન્પુત્રધનાનિ ચ ।
પશૂનન્યાંશ્ચ કામાંશ્ચ મુક્તિમન્તે મદાશ્રયામ્

ઇદમેવ ફલં પ્રોક્તં મન્દારૈરપિ પૂજને ।
મન્દારમૂર્તિપૂજાભિરહં ગૃહગતોઽભવમ્

નાલક્ષ્મીર્ન ચ વિઘ્નાનિ નાપમૃત્યુર્ન ચ જ્વરઃ ।
નાગ્નિચોરભયં તત્ર કદાચિદપિ જાયતે

વેદવેદાંગવિદ્વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વિજયી ભવેત્ ।
વૈશ્યસ્તુ વૃદ્ધિમાપ્નોતિ શૂદ્રઃ સદ્ગતિમાપ્નુયાત્

ક ઉવાચ ।
એવમુક્ત્વા સ્થિતો દેવો મૂલે મન્દારકે તદા ।
શમીમૂલેઽપિ તસ્થૌ સ દેવદેવો વિનાયકઃ

ઔરવોઽપિ સપન્નીકસ્તપસ્તપ્તું સ્થિરોઽભવત્ ।
તસ્ય મૂલે તપસ્તપ્ત્વા ત્યક્ત્વા દેહં દિવં ગતઃ

શમીગર્ભગતો દુઃખાદૌરવો દૃઢયોગતઃ ।
શમીગર્ભ ઇતિ ખ્યાતો જાતોઽસૌ હવ્યભુક્તતઃ

અત એવ શમીકાષ્ઠં મથ્નન્તીહાગ્નિહોત્રિણઃ ।
શૌનકોઽપિ વચઃ શ્રુત્વા ગજાનનસમીરિતમ્

કૃત્વા મન્દારમૂલસ્ય મૂર્તિં ચારુગજાનનીમ્ ।
મન્દારૈશ્ચ શમીપત્રૈર્દૂર્વાભિશ્ચાર્ચયન્મુદા

દદૌ વરાન્શૌનકાય પરિતુષ્ટો ગજાનનઃ ।
તતઃ સ્વમાશ્રમં યાતઃ સર્વદાઽપૂપુજચ્ચ તમ્

ગૃત્સમદ ઉવાચ ।
તદારભ્ય શમી તસ્ય ગણેશસ્ય પ્રિયાઽભવત્ ।
ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં પુનશ્ચ કથયામિ તે

(૧૫૮૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખંડે બાલચરિતે શમીમન્દારપ્રશંસાનામ પચ્ચત્રિંશોઽઽધ્યાયઃ