Ganesha Purana · Chapter 2.146.150
adhyāya १४६ prāraṃbha :-
vareṇya uvāca /
ananyabhāvastvāṃ samyaṅmatimantamupāsate /
yo'kṣaraṃ paramaṃ vyaktaṃ tayoḥ kaste mato'dhikaḥ
asi tvaṃ sarvavitsākṣī bhūtabhāvana īśvaraḥ /
atastvāṃ paripṛcchāmi vada me kṛpayā vibho
śrīgajānana uvāca /
yo māṃ mūrtidharaṃ bhaktyā madbhaktaḥ parisevate /
sa me mānyo'nanyabhaktirniyujya hṛdayaṃ mayi
khagaṇaṃ svavaśaṃ kṛtvā'khilabhūtahitārthakṛt /
madhyeyamakṣarāvyaktaṃ sarvagaṃ kūṭagaṃ sthiram
so'pi māmetya nirdeśyaṃ matparo ya upāsate /
saṃsārasāgarādasmāduddharāmi tamapyaham
avyaktopāsanāduḥkhamadhikaṃ tena labhyate /
vyaktasyopāsanāsādhyaṃ tadevāvyaktabhaktitaḥ
bhaktiścaivādaraścātra kāraṇaṃ paramaṃ matam /
sarveṣāṃ viduṣāṃ śreṣṭho hyakiṃcijjño'pi bhaktimān/
bhajanbhaktyā vihīno yaḥ sa cāṇḍālo'bhidhīyate/
cāṇḍālo'pi bhajanbhaktyā brāhmaṇebhyo'dhiko mama
śukādyāḥ sanakādyāśca purā muktā hi bhaktitaḥ /
bhaktyaiva māmanuprāptā nāradādyāścirāyuṣaḥ
ato bhaktyā mayi mano nidhehi buddhimeva ca /
bhaktyā yajasva māṃ rājaṃstato māmeva yāsyasi
asamartho'rpituṃ svāntaṃ dhruvaṃ mayi narādhipa /
abhyāsena ca yogena tato gantuṃ yajasva mām
tatrāpi tvamaśaktaścetkuru karma madarpaṇam /
mamānugrahataścaiva parāṃ nirvṛtimeṣyasi
athaitadapyanuṣṭhātuṃ na śaknoṣi tadā kuru /
prayatnataḥ phalatyāgaṃ trividhānāṃ hi karmaṇām
śreyasī buddhirāvṛttestato dhyānaṃ varaṃ matam /
tato'khilaparityāgastataḥ śāntirgarīyasī
nirahaṃmamatābuddhiradveṣaḥ karuṇaḥsamaḥ /
lābhālābhe sukheduḥkhe mānāmāne sa me priyaḥ
yaṃ vīkṣya na bhayaṃ yāti janastasmānna ca svayam /
udvegabhīḥ kopamadbhī rahito yaḥ sa me priyaḥ
ripau mitre'tha garyāsa yāṃ stutau śoke samaḥ samut /
maunī niścaladhībhaktirasaṃgaḥ sa ca me priyaḥ
saṃśīlayati yaścainamupadeśaṃ mayā kṛtam /
sa vandyaḥ sarvalokeṣu muktātmā me priyaḥ sadā
aniṣṭāptau ca na dveṣṭīṣṭaprāptau na ca tuṣyati /
kṣetratajjñau ca yo vetti sa me priyataro bhavet
vareṇya uvāca /
kiṃ kṣetraṃ kaśca tadvetti ki tajjñānaṃ gajānana /
etadācakṣva mahayaṃ tvaṃ pṛcchate karuṇāmbudhe
śrīgajānana uvāca/
paṃcabhūtāni tanmātrāḥ paṃcakarmendriyāṇi ca /
ahaṃkāro mano buddhiḥ paṃcajñānendriyāṇi ca
icchāvyaktaṃ dhṛtidveṣau sukhaduḥkhe tathaiva ca/
cetanāsahitaścāyaṃ samūhaḥ kṣetramucyate
tajjñaṃ tvaṃ viddhi māṃ bhūpa sarvāntaryāmiṇaṃ vibhum /
ayaṃ samūho'haṃ cāpi yajjñānaviṣayau nṛpa
ārjavaṃ guruśuśrūṣā viraktiścendriyārthataḥ /
śaucaṃ kṣāntiradambhaśca janmādidoṣavīkṣaṇam
samadṛṣṭiirdṛḍhā bhaktirekāntitvaṃ śamo damaḥ /
etairyacca yutaṃ jñānaṃ tajjñānaṃ viddhi bāhuja
tajjñānaviṣayaṃ rājanbravīmi tvaṃ śaṇuṣva me /
yajjñātvaiti ca nirvāṇaṃ muktvā saṃsṛtisāgaram
yadanādīndriyairhīnaṃ guṇabhugguṇavarjitam /
avyaktaṃ sadasadbhinnamindriyārthāvabhāsakam
viṣvabhṛccākhilavyāpi ekaṃ nāneva bhāsate /
bāhyābhyantarataḥ pūrṇamasaṃgaṃ tamasaḥ param
durjñeyaṃ cātisūkṣmatvāddīptīnāmapi bhāsakam /
jñeyametādṛśaṃ viddhi jñānagamyaṃ purātanam
etadeva paraṃ brahma jñeyamātmā paro'vyayaḥ/
guṇānprakṛtijānbhuṅkte puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ
guṇaistribhiriyaṃ dehe badhnāti puruṣaṃ dṛḍham /
yadā prakāśaḥ kṣāntiśca viddhiḥ sattvaṃ tadādhikam
lobho'śamaḥ spṛhārambhaḥ karmaṇāṃ rajasoguṇaḥ /
moho'pravṛttiścājñānaṃ pramādastamaso guṇāḥ
sattvādhikaḥ sukhaṃ jñānaṃ karmasaṃgo rajodhikaḥ /
tamodhikaśca labhate nidrālasyaṃ sukhetarat
eṣu triṣu pravṛddheṣu muktisaṃsṛtidurgatiḥ /
prayānti mānavā rājaṃstasmātsattvayuto bhava
tataśca sarvabhāvena bhaja tvaṃ māṃ nareśvara /
bhaktyā cāvyabhicāriṇyā sarvatraiva ca saṃsthitam
agnau sūrye tathā some yacca tārāsu saṃsthitam /
viduṣī brāhmaṇe teje viddhi tanmāmakaṃ nṛpa
ahamevākhilaṃ viśvaṃ sṛjāmi visṛjāmi ca /
oṣadhīstejasā sarvā viśvaṃ cāpyāyayāmyaham
sarvendriyāṇyadhiṣṭhāya jāṭharaṃ ca dhanañjayam /
bhunajmi cākhilānbhogānpuṇyapāpāvivarjitaḥ
ahaṃ viṣṇuśca rudraśca brahmā gaurī guṇeśvaraḥ /
indrādyā lokapālāśca mamaivāṃśasamudbhavāḥ
yena yena hi rūpeṇa jano māṃ paryupāsate /
tathā tathā darśayāmi tasmai rūpaṃ subhaktitaḥ
iti kṣetraṃ tathā jñātā jñānaṃ jñeyaṃ mayeritam /
akhilaṃ bhūpate samyagupapannāya pṛcchate ४१ (६६१४)
ॐtatsaditi śrīmadgaṇeśagītāsūpaniṣadarthagarbhāsu yogāmṛtartha śāstre śrīmadādi śrīmanmahāgāṇeśvare uttarakhaṇḍe bālacarite śrīgajānanavareṇyasaṃvāde 'kṣetrakṣetrajñavivekayogo' navamodhyāyaḥ / //९
adhyāya १४७ prāraṃbha :-
śrīgajānana uvāca /
daivyāsurī rākṣasī ca prakṛtistrividhā nṛṇām /
tāsāṃ phalāni cihnāni saṃkṣepātte'dhunā bruve
ādyā saṃsādhayenmuktiṃ dve pare bandhanaṃ nṛpa /
cihnaṃ bravīmi cādyāyāstanme nigadataḥ śṛṇu
apaiśunyaṃ dayā krodhaścāpalaṃ dhṛtirārjavam /
tejo'bhayahiṃsā ca kṣamā śaucamamānitā
ityādicihnamādyāyā āsuryāḥ śṛṇu sāṃpratam /
ativādo'bhimānaśca darpo'jñānaṃ sakopatā
āsuryā evamādyāni cihnāni prakṛternṛpa /
niṣṭhuratvaṃ mado moho'haṃkāro garva eva ca
dveṣo hiṃsā dayā krodha auddhatyaṃ durvinītatā /
ābhicārikakartṛtvaṃ krūrakarmaratistathā
aviśvāsaḥ satāṃ vākye'śucitve karmahīnatā/
nindakatvaṃ ca vedānāṃ bhaktānāmasuradviṣām
muniśrotriyaviprāṇāṃ tathā smṛtipurāṇayoḥ /
pākhaṇḍavākye viśvāsaḥ saṃgatirmalinātmanām
sadambhe karmakartṛtvaṃ spṛhā ca paravastuṣu /
anekakāmanāvattvaṃ sarvadā'nṛtabhāṣaṇam
parotkarṣāsahiṣṇutvaṃ parakṛtyaparāhatiḥ /
ityādyā bahavaścānye rākṣasyāḥ prakṛterguṇāḥ
pṛthivyā svargaloke ca parivṛtya vasanti te/
madbhaktirahitā lokā rākṣasīṃ prakṛtiṃ śritāḥ
tāmasīṃ ye śritā rājanyānti te rauravaṃ dhruvam /
anirvācyaṃ ca te duḥkhaṃ bhuñjate tatra saṃsthitā:
daivānniḥsṛtya narakājjāyante bhuvi kubjakāḥ /
jātyandhāḥ paṃgavo dīnāhīnajātiṣu te nṛpa
punaḥ pāpasamācārā mayyabhaktāḥ patanti te /
utpatanti hi madbhaktā yāṃ kāṃcidyonimāśritāḥ
labhante svargatiṃ yajñairanyairdharmaiśca bhūmipa /
sulabhā sā sakāmānāṃ mayi bhaktiḥ sudurlabhā
vimūḍhā mohajālena baddhāḥ svena ca karmaṇā/
ahaṃ hartā ahaṃ kartā ahaṃ bhokteti vādinaḥ
ahameveśvaraḥ śāstā ahaṃ vettā ahaṃ sukhī /
etādṛśī matirnṛṇāmadhaḥpātayatīha tān
tasmādetatsamutsṛjya daivīṃ prakṛtimāśraya /
bhaktiṃ kuru madīyāṃ tvamaniśaṃ dṛḍhacetasā
sāpi bhaktistridhā rājansātvikī rājasītarā /
yaddevānbhajate bhaktyā sāttvikī sā matā śubhā
rājasī sā tu vijñeyā bhaktirjanmamṛtipradā /
yadyakṣāṃccaiva rakṣāṃsi yajante sarvabhāvataḥ
vedenāvihitaṃ krūraṃ sāhaṃkāraṃ sadambhakam /
bhajante pretabhūtādīnkarma kurvanti kāmikam
śoṣayanto nijaṃ dehamantasthaṃ māṃ dṛḍhā grahāḥ /
tāmasyetādṛśī bhaktirnṛṇāṃ sā nirayapradā
kāmo lobhastathā krodho dambhaścatvāra ityami /
mahādvārāṇi vīcīnāṃ tasmādetāṃstu varjayet २३ (६६३७)
ॐtatsaditi śrīmadgaṇeśagītāsūpaniṣadarthagarbhāsu yogāmṛtārtha śāstre śrīmadādi śrīnmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe uttarakhaṃḍe bālacarite śrīgajānanavareṇyasaṃvāde ' upadeśayogo' nāma daśamo'dhyāyaḥ //१०
adhyāya १४८ prāraṃbhaḥ –
śrīgajānana uvāca /
tapo'pi trividhaṃ rājankāyikādiprabhedataḥ/
ṛjutārjavaśaucāśca brahmacaryamahiṃsanam
guruvijñadvijātīnāṃ pūjanaṃ cāsuradviṣām /
svadharmapālanaṃ nityaṃ kāyikaṃ tapaīdṛśam
marmāṃspṛkca priyaṃ vākyamanudvegaṃ hitaṃ ṛtam /
adhītirvedaśāstrāṇāṃ vācikaṃ tapa īdaśam
antaḥprasādaḥ śāntatvaṃ maunamindriyanigrahaḥ /
nirmalāśayatā nityaṃ mānasaṃ tapa īdṛśam
akāmataḥ śraddhayā ca yattapaḥ sāttvikaṃ tu tat /
satkārapūjārthaṃ sadambhaṃ rājasaṃ tapaḥ
tadasthiraṃ janmamṛtī prayacchati na saṃśayaḥ /
parātmapīḍakaṃ yacca tapastāmasamucyate
vidhivākyapramāṇārthaṃ satpātre deśakālataḥ /
śraddhayā dīyamānaṃ yaddānaṃ tatsātvikaṃ matam
upakāraṃ phalaṃ vāpi kāṃkṣadbhirdīyate naraiḥ /
kleśato'dīyamānaṃ vā bhaktyā rājasamucyate
akāladeśato'pātrevajñayā dīyate tu yat /
asatkārācca yaddattaṃ taddānaṃ tāmasaṃ smṛtam
jñānaṃ ca trividhaṃ rājanśṛṇuṣva sthiracetasā /
tridhā karma ca kartāraṃ bravīmi te prasaṃgataḥ
nānāvidheṣu bhūteṣu māmekaṃ vīkṣyate tu yaḥ /
nāśavatsu ca nityaṃ māṃ tajjñānaṃ sāttvikaṃ nṛpa
teṣu vetti pṛthagbhūtaṃ vividhaṃ bhāvamāśritaḥ /
māmavyayaṃ ca tajjñānaṃ rājasaṃ parikīrtitam
hetuhīnamasatyaṃ ca dehātmaviṣayaṃ ca yat /
asadalpārthaviṣayaṃ tāmasaṃ jñānamucyate
bhedatastrividhaṃ karma viddhi rājanmayeritam /
kāmanādveṣadambhairyadrahitaṃ nityakarma yata
kṛtaṃ vinā phalecchāṃ yatkarma sāttvikamucyate /
yadbahukleśataḥ karma kṛtaṃ yacca phalecchayā
kriyamāṇaṃ nṛbhirdambhātkarma rājasamucyate /
anapekṣya svaśaktiṃ yadarthakṣayakaraṃ ca yat
ajñānātkriyamāṇaṃ yatkarma tāmasamīritam /
karttāraṃ trividhaṃ viddhi kathyamānaṃ mayā nṛpa
dhairyotsāhī samo'siddhau siddhau cāvikriyastu yaḥ /
ahaṃkāravimukto yaḥ sa kartā sāttviko nṛpa
kurvanharṣaṃ ca śokaṃ ca hiṃsā phalaspṛśam ca yaḥ /
aśucirlubdhako yastu rājaso'sau nigadyate
pramādājñānasahitaḥ parīcchedaparaḥ śaṭhaḥ /
alasastarkavānyastu kartā'sau tāmaso mataḥ
sukhaṃ ca trividhaṃ rājanduḥkhaṃ ca kramataḥ śṛṇu /
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ ca mayocyate
viṣavadbhāsate pūrvaṃ duḥkhasyāntakaraṃ ca yata /
icchyamānaṃ tathā vṛtyā vadante mṛtavadbhavet
prasādātsvasya buddheryatsāttvikaṃ sukhamīritam /
viṣayāṇāṃ tu yo bhogo bhāsate'mṛtavatpurā
hālāhālamivānte yadrājasaṃ sukhamīritam /
tandripramādasaṃbhūtamālasyaprabhavaṃ ca yat
sarvadā mohakaṃ svasya sukhaṃ tāmasamīdṛśam /
na tadasti yadetairyamuktaṃ syāttrividhairguṇaiḥ
rājanbrahmāpi trividhamoṃtatsaditi bhedataḥ /
trilokeṣu tridhābhūtamakhilaṃ bhūpa vartate
brahmakṣatriyaviṭśūdrāḥ svabhāvādbhinnakarmiṇaḥ /
tāni teṣāṃ tu karmāṇi saṃkṣepātte'dhunā vade
antarbāhyendriyāṇāṃ ca vaśatvamārjavaṃ kṣamā/
nānātapāṃsi śaucaṃ ca dvividhaṃ jñānamātmanaḥ
vedaśāstrapurāṇānāṃ smṛtināṃ jñānameva ca /
anuṣṭhānaṃ tadarthānāṃ karma brāhmamudāhṛtam
dāryaṃr śauryaṃ ca dākṣyaṃ ca yuddhe pṛṣṭhapradarśanam /
śaraṇyapālanaṃ dānaṃ dhṛtistejaḥ svabhāvajam
prabhutā manaaunnatyaṃ sunītirlokapālanam /
paṃcakarmādhikāritvaṃ kṣātrakarma samīritam
nānāvastukrayo bhūmeḥ karṣaṇaṃ rakṣaṇaṃ gavām /
tridhākarmādhikāritvaṃ vaiśyānāṃ karma īdṛśam
dānaṃ dvijānāṃ śuśrūṣā sarvadā śivasevanam /
etādṛśaṃ naravyāghra karma śaudramudīritam
svasvakarmaratā ete mayyārpyākhilakāriṇaḥ /
matprasādātsthiraṃ sthānaṃ yānti te paramaṃ nṛpa
iti te kathito rājanprasādādyoga uttamaḥ /
sāgopāṃga savistāro'nādisiddhau mayā priya
yuṅkṣva yogaṃ mayākhyātaṃ nākhyātaṃ kasyacinnṛpa/
gopayainaṃ tataḥ siddhiṃ parāṃ yāsyasyanuttamām
ka uvāca /
iti tasya vacaḥ śrutvā prasannasya mahātmanaḥ /
gaṇeśasya vareṇyaḥ sa cakāra ca yathoditam
tyaktvā rājyaṃ kuṭuṃbaṃ ca kāntāraṃ prayayau syāt /
upadiṣṭaṃ yathāyogamāsthāya muktimāpnuyāt
imaṃ yopyuttamaṃ yogaṃ śṛṇoti śraddhayā tu yaḥ /
so'pi kaivalyamāpnoti yathā yogī tathaiva saḥ
ya imaṃ śrāvayedyogaṃ kṛtvā'syārthaṃ subuddhimān /
yathā yogī tathā so'pi paraṃ nirvāṇamṛcchati
yo gītāṃ samyagabhyasya jñātvācārthaṃ gurormukhāta/
kṛtvā pūjāṃ gaṇeśasya pratyahaṃ paṭhate tu yaḥ
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ vāpi yaḥ paṭhet /
brahmībhūtasya tasyāpi darśanānmucyatetaraḥ
na yajñairna vratairdānairnāgnihotrairmahādhanaiḥ/
na vedaiḥ samyagabhyastaiḥ samyagjñātaiḥ sahāṃgakaiḥ
purāṇaśravaṇairnaiva na śāstraiḥ sādhu cintanaiḥ/
prāpyate brahma paramamanayā prāpyate naraiḥ
brahmaghno madyapaḥ steno gurutalpagamo'pi yaḥ/
caturṇāṃ yastu saṃsargī mahāpātakakāriṇām
strīhiṃsā govadhādīnāṃ kartāro ye ca pāpinaḥ /
te sarve pratimucyante gītāmetāṃ paṭhanti cet
yaḥ paṭhetprayato nityaṃ sa gaṇeśo na saṃśayaḥ /
caturthyāṃ ya: paṭhedbhaktyā so'pi mokṣāya kalpate
tataḥtkṣetraṃ samāsādya snātvā'bhyarcya gajānanam /
sakṛdgītāṃ paṭhedbhaktyā brahmabhūyāya jāyate
bhādramāse site pakṣe caturthyāṃ bhaktimānnaraḥ /
kṛtvā mahīmayīṃ mūrtiṃ gaṇeśasya caturbhujām
savāhanāṃ sāyudhāṃ ca samabhyarcya yathāvidhi /
yaḥ paṭhetsaptakṛtvastu gītāmetāṃ prayatnataḥ
dadāti tasya tuṣṭosau gaṇeśo bhogamuttamam /
putrānpautrāndhanaṃ dhānyaṃ paśuratnādisaṃpadaḥ
vidyārthino labhedvidyā sukhārthī sukhamāpnuyāt /
kāmānanyām̐llabhetkāmī muktimante prayānti te ५२ (६६८९)
ॐtatsaditi śrīmadgaṇeśagītāsūpaniṣadarthagarbhāsu yogāmṛtārtha śāstre śrīmadādi śrīmanmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe bālacarite śrīgajānanavareṇyasaṃvāde 'guṇatrayakṛtiyogo' nāmaikādaśodhyāyaḥ //११//
adhyāya १४९ prāraṃbha :-
ka uvāca /
evaṃ pūjāṃ saṃpragṛhaya tatraiva nyavasadvibhuḥ /
bhaktānāṃ pūrayankāmānsadane rājapūjite
muniruvāca /
vināyakasya māhātmye kathā bhinnā nirūpitāḥ /
avatīrya vareṇyasya gṛhe vighnāsuro hataḥ
gajāsuramukhaprāptirvarṇitā caturānana /
atraiva pārvatī garbhādāvirbhāvo nirūpitaḥ
gajānanatayā deva saṃśayo'to mamābhavat /
tvadanyaḥ saṃśayecchettā nāstyeva bhuvanatraye
ka uvāca /
na kāryaḥ saṃśayo vyāsa nānāśaktiyute vibhau/
nijecchāvaśato'nekarūpakaḥ kalpabhedataḥ
śambhuvaktrācca krodhācca prādurbhūto gajānanaḥ /
gauryāśca tejaso jāta udarācca kvacinmune
kvacidgaurīmalāccāpi dvimukho dvikaraḥ kvacit /
kvacitpaṃcamukhaḥ kvāpi ṣaṇmukho daśabāhukaḥ
kvacidvākhaḥdaśahastaśca sahasrabhujamaṇḍitaḥ /
āgameṣu samasteṣu nānādhyānāni santi hi
na cātra saṃśayaḥ kāryo vismayo vā mune prabhau /
śivādbrahmā ca viṣṇuśca laiṃge jātau nirūpitau
skānde vidhāturnetrācca śivotpattirnirūpitā /
viṣṇuḥ śivaṃ dhyāyati ca śivo'pi viṣṇumeva ca
paṃcākṣaraṃ samantraṃ ca tārakaṃ vadati prabhuḥ /
śatakoṭimitaṃ rāmacaritaṃ ca tridhākṛtam
martyaloke tārakaṃ sa sthāpayāmāsa śaṃkaraḥ /
kvacicchivātsṛṣṭiruktā brahmaṇaśca kvaciddhareḥ
bhagavatyāḥ kvacitproktā kvacitsūryādgajānanāt /
kvacicca brahmaṇaḥ proktā sarvaṃ tacchāstrasaṃmatam
saṃśayaṃ kurute yastu sa yāti narakaṃ dhruvam /
ka uvāca //
evaṃ tretāyugakathā proktā sarvā mune tava
idānīmabhidhāsyāni kathāṃ kaliyugāśritām /
kaliprānte mune lokā bhraṣṭācārāstathānṛtāḥ
brāhmaṇā vedarahitāḥ snānasandhyāvivarjitāḥ /
yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ na kariṣyanti karhicit
pratigrahaṃ ca duṇṭānāṃ kariṣyanti sudurlabham /
parāpavādaṃ tannindāṃ parasrīdharṣaṇaṃ tathā
kariṣyanti janāḥ sarve vidhilopaṃ ca sarvaśaḥ/
viśvāsaghātaṃ sarvatra kurvanti ca janā dhruvam
vidhilope ca śapathaṃ kariṣyanti dharātale/
na kariṣyanti meghāśca vṛṣṭiṃ kvāpi munīśvara
mahānadītīradeśe kariṣyanti kṛṣiṃ janāḥ /
yo bali sopyabalino hariṣyanti dhanaṃ balāt
hariṣyatastato dvau ca trayastābhyāṃ balātpunaḥ /
śūdrā vedaṃ paṭhiṣyanti brāhmaṇāḥ śūdrakarmiṇaḥ
kṣatriyā vaiśyakarmāṇo vaiśyāśca śūdrakarmiṇaḥ/
pratigrahaṃ kariṣyanti cāṇḍālasya dvijātayaḥ
daridrāśca bhaviṣyanti hāhābhūtā vicetasaḥ /
vadiṣyanti ca na mayā gṛhītaṃ dhanamaṇvapi
gṛhītvāpi ca kṛtyāya yācitāro dhanaṃ parāt /
utkocaṃ ca gṛhītvaiva vṛthā sākṣyaṃ bruvanti ca
satāṃ nindā kariṣyanti maitrīṃ cāsadbhireva ca /
vṛthā māṃsasya bhakṣyaṃ ca kariṣyanti dvijātayaḥ
ucchedaḥ sajjanānāṃ syāditareṣāṃ ca vaibhavam /
hitvā devānbhaviṣyanti janāḥ sarve tathaindrikān
bhūtapretapiśācānāṃ bhajane sakta mānasāḥ /
veṣānnānāvidhānkṛtvā bhakṣayiṣyanti vāḍavāḥ
kecicca kṣatriyā bhikṣāṃ cariṣyantyakulocitām /
vratāni nirmamāṃścāpi nācariṣyanti karhicit
varṇasaṃkarakārīṇi kartā karmāṇi bhūjanaḥ /
pativratā bhraṣṭavratā bhaviṣyanti kalau yuge
mlecchaprāyāḥ sarvalokāḥ paradravyāpahāriṇaḥ /
nirdayāḥ kupathāsaktāḥ sarvadā satyavarjitāḥ
dharitrī sasyahīnā ca rasahīnā mahīruhāḥ/
paṃcame vātha ṣaṣṭhe vā varṣe kanyāṃ prasūyate
ṣoḍaśābdaparaṃ cāyurbhavipyati tadā yuge/
tīrthāni guptarūpāṇi devatāyatanāni ca
evaṃ pāpe pravṛddhe tu dharme viśvārthamātrakaḥ /
bhaviṣyanti tadā devā upavāsaparāyaṇāḥ
svadhāsvāhāvaṣaṭkārairvajitābhayavihvalāḥ /
yāsyanti śaraṇaṃ devaṃ gajānanamanāmayam
stutiṃ nānāvidhāṃ tasya kariṣyanti natiṃ bahu /
prārthayiṣyanti deveśaṃ sarvavighnavināśanam
evaṃ sarvaṃ vicāryāsau āvirbhāvaṃ kariṣyati /
gajānanaḥ śūrpakarṇo dhūmravarṇo'pi nāmataḥ
nīlamaśvaṃ samāruhya khaḍgahasto ruṣā jvalan /
kalpayiṣyati senāṃ sa nānārūpāṃ nijecchayā
śastrāṇi ca mahāstrāṇi kalpayiṣyatyayatnataḥ /
vadhiṣyati mahāmlechānsenayā svena tejasā
mlecchabhūtāṃstathā lokānvadhiṣyati tadā'khilān /
līlānkandaradeśeṣu brāhmaṇānvanyabhakṣiṇa:
samānāyya prapūjyaitānbhūmiṃ dāsyati devarāṭ /
satkarmakāriṇaḥ sarvānvicālyati ca sajjanān
tadā dharmamayaṃ viśvaṃ bhaviṣyati kṛte yuge/
evaṃ kṛtvā dhūmravarṇastatontardhānameṣyati
evaṃ caturyuge vyāsa vighneśasya mahātmanaḥ /
kathitāni ca nāmāni rūpāṇi ca tavānagha
karmāṇyadbhutarūpāṇi tasya coktāni sarvaśaḥ /
yeṣāṃ śravaṇamātreṇa mucyante sarvajantavaḥ
ananyasyāṇi rūpāṇi na vaktuṃ śaktirasti me /
yatra vedāśca catvāro vikuṇṭhāstatra kā kathā
mama vā madvidhasyāpi mahimnastasya varṇane /
anuṣṭhānāya gaccha tvaṃ vyavasāyaṃ karomyaham
bhṛguruvāca /
evaṃ śrutvā somakānta vyāso brahmamukhātkathām /
atiprītamanāḥ prāha sarvapāpapraṇāśinīm
muniruvāca /
na tṛptimadhigacchāmi / śrutvākhyānaṃ mahādbhutam /
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yattvayā sarvasaṃśayāḥ
dūrīkṛtāḥ kathāsaṃgādgaṇeśacaritā śrayāt /
amṛtasyeva me tṛptiḥ śrutvā śrutvā na jāyate
asya śravaṇamātreṇa janmajanmāntarārjitam /
vṛjinaṃ nāśamāyāti sarve kāmā bhavanti ca
pūrvapuṇyabalādasya śravaṇaṃ jāyate nṛṇām /
na śrāvyaṃ durjanāyedaṃ purāṇaṃ sarvasiddhidam
evamuktvā namaskṛtya parikramya svayaṃ bhuvam /
gṛhītvājñāṃ yayau vyāsastapase vanamuttamam
yatra kandaphalānyāsannuttamāni jalāni ca /
na vāyuḥ prabalo yatra nātapo nāgnireva ca
tatropaviṣṭaikaniṣṭho japannekākṣaraṃ manum /
vyatīyurddhādaśābdāni munestasya tapasyataḥ //
tataḥ prādurabhūttasya puratastu gajānanaḥ ५३ (६७४२)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe munivisarjanaṃ nāmaikonapaṃcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya १५० prāraṃbha :-
somakānta uvāca /
kathaṃ prādurabhūddevaḥ purastasya mahātmanaḥ /
bhṛgo tatsarvamākhyāhi śrutvā pāpakṣayo yataḥ
bhṛguruvāca /
yathā tatpurataḥ prādurāsīddevo gajānanaḥ /
tatsarvaṃ kathayiṣye'haṃ sādaraṃ śṛṇu bhūmipa
raktamālyāmbaradharo raktagandhānulepanaḥ /
gajānano'bjanayanaḥ sindūrāruṇamastakaḥ
anekasūryasaṃkāśo divyakuṇḍalamaṇḍitaḥ /
aṃgade mukuṭaṃ bibhratkaṃkaṇe śeṣameva ca
muniritthaṃ nirīkṣyainaṃ nimīlya nayane punaḥ /
cakampe bhayasaṃtrastaḥ smṛtvā mantraṃ mumūrcha ca
tato'bravīnnāgamukho mā bhaistvaṃ munisattama /
yaṃ dhyāyasi divārātrau so'haṃ tvāṃ samupāgataḥ
brahmādīnāmagamyo yo varaṃ dātuṃ mune tava /
bhṛguruvāca /
śrutvetthaṃ madhurāṃ vāṇīṃ jaharṣa munipuṃgavaḥ
mūrdhānaṃ nyasya tatpāde dhanyo'haṃ pitarau tapaḥ /
dhanyo'haṃ dharaṇī vṛkṣāḥ punaḥ punaravīvadat
yato dṛṣṭaḥ sarvarūpo guṇātīto'khilāśrayaḥ/
cidānandaghano'nanto'khilakāraṇakāraṇam
evaṃ stutvā prārthayansa varadaṃ taṃ gajānanam /
muniruvāca /
nirasya bhrāntiṃ sarvā me yaccha bhaktiṃ dṛḍhāṃ tvayi
aṣṭādaśapurāṇānāṃ yathā syāṃ karaṇe kṣamaḥ /
tavāpi stavane śaktiḥ syādyathā tatkuruṣva bhoḥ
hṛdaye vasa deveśa prasannaścenmamānagha /
gajānana uvāca /
tvayā yatprārthitaṃ vatsa sarvamadya bhaviṣyati
sarvamānyo vyāsa nāmā sarvapāvanapāvanaḥ /
aparokṣajñānavāṃśca bhaviṣyasi gurorguruḥ
nārāyaṇaparaḥ khyātyā guṇaiḥ kīrtyā śriyāpi ca /
aṣṭādaśapurāṇānāṃ kartā tvaṃ hi bhaviṣyasi
tathaivopapurāṇānāṃ tāvatāṃ ca munīśvara /
tvayā pūrvaṃ dambhavaśānna kṛtaṃ mama pūjanam
smaraṇaṃ vā tataḥ stambho jāto vāṇyā mahādbhutaḥ /
dhāturmukhācchruto yasmānmahimā tena me'nagha
vilīnaṃ sarvamadhunā praviśāmi tavodaram /
bhṛguruvāca /
evamuktvā prāviśatsa tanmunerudaraṃ vibhuḥ
prakāśamatulaṃ lebhe sūryakoṭisamaṃ muniḥ /
dīpayāmāsa kakubhastato mūrtiṃ vidhāya saḥ
gajānanasya mahatīṃ prāsāde'sthāpayacca saḥ /
pūjayāmāsa vividhairupacāraiḥ pṛthakpṛthak
siddhikṣetramidaṃ sarvalokānāṃ pāvanaṃ dṛśoḥ/
anuṣṭhānavatāṃ mantranānāsiddhipradaṃ śubham
evamuktvāpyanujñāpya vyāso nārāyaṇastadā /
purāṇaṃ tadgaṇeśasya yacchrutaṃ brahmaṇomukhāt
prāha vaiśampāyanāya tatastadbhuvi paprathe /
tadetadakhilaṃ te'dya mayāpi kathitaṃ nṛpa
nānena sadṛśaṃ kiṃcitpāvanaṃ triṣu vidyate /
lokeṣu paramānandadāyakaṃ nṛpasattama
somakānta na cākhyemamidaṃ duṣṭajane tvayā/
vinīteṣu ca bhakteṣu tvayākhyeyaṃ prayatnataḥ
mayā nirantaramidaṃ japyate smaryate'pi ca /
tavāpi karuṇāyogātkathitaṃ rājasattama
gajānanadhyānaparo nityaṃ japaparobhava २६ (६७६८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe vyāsānugrahasiddhikṣetravarṇanaṃ nāma paṃcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0