Ganesha Purana · Chapter 2.126.130

adhyāya १२६ prāraṃbha :-
ka uvāca /
siddhe vivāhe ca tato mayūreśaḥ śikhaṇḍinam /
āruhya sahasā gantuṃ nagarīṃ svāmiyeṣa saḥ

svaṃ svaṃ vāhanamāruḍhā gīrvāṇāstatkṣaṇena ca /
yānti sma puratastasya munayaḥ pṛṣṭhato yayuḥ

anvayurnāgarāḥ sarve striyaśca bālakāni ca /
ānandayuktā nagarātsahasā cakrapāṇinā

vādyatsu sarvavādyeṣu nanṛtuścāpsarogaṇāḥ /
raṇabhūmiṃ gato yāvanmayūreśo'khilairvṛtaḥ

tāvatskandādayo vīrāḥ prārthayāṃcakrire vibhum /
vīrā ūcuḥ /
senācarā daityagaṇairnihatā yuddhasaṃbhramāt

uttasthuḥ sarva evaite tvatkaṭākṣāmṛtokṣitāḥ /
tāndṛṣṭvā jīvitāṃstena sarve devāśca nāgarāḥ

vismayaṃ paramaṃ prāptāḥ sādhu sādhvabruvaṃstadā /
tato yojanamātraṃ ca dattvā mārgamavasthitaḥ

devo'bravīccakrapāṇiṃ mūrdhni dattvā karaṃ śubham /
āliṃgya daśadordaṇḍaiḥ śatrupakṣabhayaṃkaraiḥ

deva uvāca /
tvaṃ yāhi gaṇḍakīṃ śīghraṃ nāgarairmama vākyataḥ /
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ mumocāśrūṇi satvaram

nāgarāśca praṇamyoccairūcurvākyaṃ śucānvitāḥ/
yatra yāsi nayāsmāṃstvamatra tyaktuṃ na cārhasi

nāgataḥ syātpūrvameva tadā duḥkhaṃ na no bhavet /
evamuktvā namaskṛtya yayuḥ sarve tadājñayā

cakrapāṇirapi tadā namaskṛtya yayau puraḥ /
varṇayanto guṇagaṇāṃstadīyānadbhutānbahūn

kṣaṇena nagarīṃ prāpya cakrapāṇyanumoditāḥ /
nāgarāḥ svagṛhaṃ prāptāścakrapāṇirnijālayama

paṃcānāmapi devānāṃ prāsādānapyakārayat /
paṃcāyatanamūrtiṃ ca sthāpayāmāsa teṣu ca

pratyahaṃ pūjayāmāsa bhaktibhāvasamanvitaḥ /
mayūreśapurīṃ prāpto mayūreśo'pi tatkṣaṇāt

āścaryaṃ paramaṃ prāptā gaṇāḥ sarve nirīkṣya tām /
yasyāṃ ratnamayā stambhā bhittayo'ṣṭāpadānvitāḥ

eko nā dṛśyate tatrāsaṃkhyātajanasaṃyutaḥ /
praviśya sa sabhāṃ ramyāṃ brahmādīnupaveśya ca

madhye viveśa ca tato lokayansarvataḥ svayam /
dadarśa pūrvebhāge sa manmathaṃ rati saṃyutama

devīṃ mārjāranāmnīṃ tā loke khyātāṃ sukhapradāma /
dakṣiṇasyāṃ diśi tadā lokayatpārvatī śivau

tatpuro virajāṃ devī bhaktakāmaprapūrikām /
paścimāyāṃ diśi tato vārāhaṃ dharaṇīyutama

āśrayāṃ nāma devīṃ ca sarvavighnaharāṃ śubhām /
uttarasyāṃ diśi tadā śrīhariṃ samalokayat

muktādevīṃ ca vikhyātāṃ sarvamuktipradāṃ tataḥ /
trayastriṃśatkoṭisurāḥ sthitāstaddarśanecchayā

bhādraśuddhapratipadi snātvā'bhyarcya gajānanam /
gatvā tu pūrvadigbhāge mārjārīṃ pūjayettataḥ

dattvā dānāni viprebhyaḥ smṛtvā dhyātvā gajānanam /
maunaṃ vrataṃ samāsthāya na śrutvā pādajadhvanim

kṛmikīṭapataṃgādīnna hiṃsetprayataḥ śuciḥ /
punaḥ snātvā samabhyarceddevadevaṃ gajānanam

pūrvavattu dvitīye'hni tṛtīye ca tataḥ kramāt /
tathaiva dakṣiṇadvāri virajāṃ dvitaye'hani

tṛtīye paścimadvāri tathaivāśramasaṃjñitāma/
natvā'rcayeccaturthyāṃ tu tadvaduttarato naraḥ

muktāṃ devīṃ samabhyarcya mayūreśaṃ ca taddine /
pūjāmahotsavaṃ kuryādrātrau jāgaraṇaṃ caret

evaṃ yaḥ kurute bhaktyā dvārāṇi copavāsataḥ /
sa sarvāṃllabhate kāmānmayūreśaprasādataḥ

caturthyāmeva catvāri śakto dvārāṇi pūrvavat /
ādyantamajjanādevadarśanaṃ ca karoti yaḥ

tasya sadyaḥ phalaṃ dadyātparituṣṭo gajānanaḥ /
tasmācchuddhapratipadamārabhya brahmacaryavān

tataścaturthyāmuṣasi snānaṃ kṛtvā vidhānataḥ /
nityaṃ saṃpādya vidhivanmayūreśaṃ samarcayet

pradakṣiṇā namaskārānkuryādevaikaviṃśatim /
pūrvadvāre namaskṛtya mārjārīṃ tvarayānvitaḥ

evaṃ śivāvāśrayāṃ ca muktādevīṃ nametparām /
prārabheddinaśeṣe tu mayūreśvarapūjanam

ṣoḍaśairupacāraistu pūjayetsusamāhitaḥ /
rātrau jāgaraṇaṃ kuryādgītavāditranisvanaiḥ

prabhāte vimale snātvā punardevaṃ samarcayet /
brāhmaṇaiḥ saha kurvīta pāraṇaṃ svasya śaktitaḥ

tebhyo dadyāddhiraṇyaṃ ca vāsodhānyaṃ gavādikam /
evaṃ yaḥ kurute martyo duḥsādhyamapi sādhayet

putrapautrayuto bhogānbhuktvā cānte vrajeddivam /
indrādayo lokapālāḥ pūjayiṣyanti taṃ naram

sevante pādakamalaṃ tasya yā aṣṭānāyikāḥ /
andhastu labhate dṛṣṭiṃ mūko vācaṃ labheddhruvam

badhiraḥ śrutimāpnoti paṅguśca caraṇāvapi /
bhāryārthī labhate bhāryāṃ vidyārthī labhate matim

etadeva phalaṃ proktaṃ dvāreṣu copavāsataḥ /
tataḥ kadāciddeveśo mayūreśo'khilānsurān

uvāca ślakṣṇayā vācā haribrahmaśivādikān /
mayūreśa uvāca /
yadarthamavatīrṇohaṃ tatkāryaṃ kṛtaṃ surāḥ

nihatā bahavo daityā bhūbhāraśca kṛto laghuḥ /
sindhoḥ kārāgṛhātsarve mocitā amṛtāndhasaḥ

svāhāsvadhāvaṣaṭkārā bhaviṣyanti yathāpurā /
bhavatāmājñayā devā yasye svaṃ dhāma sāṃpratam

evamākarṇya tadvākyaṃ devāḥ sarve śucānvitāḥ /
tyajanto'śrūṇi saṃprocuḥ parasparamukhekṣaṇāḥ

asmāṃstyaktvā mayūreśa kva vā gantuṃ samīhase /
kathaṃ snehaṃ parityajya naiṣṭhuryaṃ paramaṃ gataḥ

tatastatpārvatī śrutvā sahasā śokakarṣitā /
papāta mūrchitā bhūmau muhūrtādavadacca sā

pārvatyuvāca /
dīnanātha dayāsindho sindhudaityavimardana /
kva yāsyati jagannātha hitvā māṃ jananīṃ tava

na sthāsyanti mama prāṇāstvayi yāte sureśvara /
deva uvāca /
dvāpare punarevāhaṃ yāsye tvatputratāṃ śubhe

na mithyā vacanaṃ me syānna cintāṃ kartumarhasi /
mamāpi duḥkhamatulaṃ viyogāttava jāyate

naikatra sarvadā mātaḥ suhra vasatirbhavet /
sindūro nāma daityo'pi bhaviṣyati sudāruṇaḥ

avadhyaḥ sarvadevānāṃ tadā'haṃ syāṃ tavārbhakaḥ /
smṛtamātraḥ tavāgre'haṃ sthāsyāmi śivanaṃdini

tataḥ ṣaḍānanaḥ prāha naya māṃ yatra yāsyasi /
bālake kṛpaṇe dīne naudāsinyaṃ hi yujyate

deva uvāca /
na cintāṃ kuru bandho tvamatrāyāsyāmyahaṃ punaḥ /
bhavato na viyogo me sarvāntaryāmiṇaḥ khalu

tasmai dadau mayūraṃ taṃ mayūreśaḥ svabandhave /
mayūradhvaja ityeva nāmacakre'sya tatkṣaṇāt

āruroha mayūraṃ taṃ skando bandhorathājñayā /
tasminneva kṣaṇe devo'ntardadhe sa mayūrarāṭ

tasminnantahite keśā apaśyanhradi taṃ sadā /
tato brahmā vālukābhiḥ kṛtvā mūrtiṃ gajānanīm

sthāpayāmāsa vidhivatprāsāde sumanohare /
pupūjuḥ sarvalokāstamupacārairyathāvidhi

vasiṣṭhādyā munigaṇāḥ sasnurbrahmakamaṇḍalau /
sarva nityavidhiṃ kṛtvā yayurmūrti suśobhanīm

upoṣya kecidvidadhurdvārāṇi dhāmalabdhaye /
snātvā natvā mayūreśaṃ dhāvamānāstathā'pare

ūcuḥ parasparaṃ devā munayo'pi mudā tadā /
naitādṛśaṃ puṇyakṣetraṃ yatra devaḥ sthitaḥ svayam

mayūreśo vighnaharo bhaktānāṃ kāmapūrakaḥ /
pūjāyityaivamuktvā tu jagmuste svaṃ svamāśramam

brahmādayaḥ surāḥ svaṃ svaṃ padamabhyāgamaṃstadā /
śaṃkaraḥ saparīvāraḥ kailāsamagamanmudā

svadhāsvāhāvaṣaṭkārairindrādyā mumudustadā /
ka uvāca /
evaṃ te sarvamākhyātaṃ tretāyugakṛtaṃ mune

mayūreśasya caritaṃ śravaṇātsarvakāmadam /
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvapāpaharaṃ nṛṇām

putradaṃ dhanadaṃ vidyāpradaṃ duḥkhanivāraṇam /
ādhivyādhiharaṃ kuṣṭhaduṣṭarogādināśanam

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ puṃsāṃ bhuktimuktipradaṃ śubham /
vijayaśrīpadanṛṇāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāmapi

śūdrāṇāmapi sarveṣāṃ śrīpradaṃ puṣṭivardhanam/
yadyatte paripṛṣṭhaṃ me tattatte kathitaṃ mune

gajānanasya caritaṃ punaḥ śroṣyasi manmukhāt ६९ (५७९५)//
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe ṣaḍviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

atha gajānanacaritaṃ-dvāpara yuga//
adhyāya १२७ prāraṃbha :-
vyāsa uvāca /
caturānana deveśa guṇeśacaritaṃ śubham /
kathitaṃ vistarāddeva nāhaṃ tṛpto'smi tacchravāt

sudhayā tu viraktaḥ syānna kathā śravaṇānnaraḥ /
tretāyugakathā sarvā guṇeśasya śrutā mayā

gajānaneti nāmāsya dvāpare tu kuto'bhavat /
mūṣako vāhanaṃ cāsya kathaṃ yāto mahāvibho

kṛpayā saṃśayamamuṃ chindhi tvaṃ kamalāsana /
ka uvāca /
samyakpṛṣṭaṃ tvayā vatsa mama cittagataṃ mune

yataḥ śrotā ca vaktā ca pṛcchakaḥ siddhimāpnuyāt /
tāṃ kathāṃ kathayiṣyāmi vināyakakṛtāṃ mune

dvāpare yatkṛtaṃ tena caritaṃ śṛṇu sāmpratam /
yathā gajānano devo raktavarṇaścaturbhujaḥ

gajānanaścākhuvāhastatsarvaṃ kathayāmi te /
kadācid brahmabhuvanaṃ yātaḥ śaṃbhuryadṛcchayā

utthāpayāmāsa tadā prasuptaṃ kamalāsanam /
sa utthito mahājṛmbhā cakāra krodhasaṃyutaḥ

tata eko mahāghoraḥ puruṣaḥ samapadyata /
sa ca cakre mahāghoraṃ śabdaṃ sarvabhayaṃkaram

cakampe pṛthivī tena sābdhidvīpā saparvatā/
dikpālāścakitāḥ sarve śeṣaḥ kṣubdho'sṛjadviṣam

viśīrṇā girayaḥ sarve bhūtānyākulatāṃ yayuḥ /
kalpānta iva tatrāsīttrailokyavāsināṃ nṛṇām

brahmāṇḍaṃ mastakenāsau sphoṭayanniva tasthivān /
yaddehataścārugandho vyānaśe bhuvanatrayam

japākusumadehasya prabhayāruṇitā diśaḥ /
ayaṃ kiṃ madano jāto dvitīyo brahmasaṃbhavaḥ

kāmastu lajjitastasya sadyo rūpanirīkṣaṇāt /
purastaṃ sannirīkṣyainaṃ vismitaḥ kamalāsanaḥ

kasya tvaṃ kuta utpannaḥ kiṃ cikīrṣasi tadvada /
puruṣa uvāca /
anekāni sureśa tvaṃ brahmāṇḍāni sṛjasyapi

vibhrānta iva kasmānmāṃ sarvajñaḥ sanhi pṛcchasi /
jambhāyāste samutpannaṃ kathaṃ māṃ nāvabudhyase

anugṛhṇīṣva putraṃ mā dehi nāma yathāmati /
sthānaṃ ca dehi me nātha bhakṣyaṃ kāryaṃ ca me vada

ityākarṇya vacastasya provāca caturānanaḥ/
raktaṃ vapuryataste'sti sindūrākhyo bhaviṣyasi

sāmarthyaṃ ca mahatte syāttrailokyākarṣaṇakṣamam /
krodhādāliṃgase yaṃ tvaṃ śatadhā sa bhaviṣyati

paṃcabhyo'pi ca bhūte'bhyo na bhayaṃ te kadācana /
devadānavayakṣebhyo mānuṣebhyo bhayaṃ na te

indrādilokapālebhyaḥ kālādapi bhayaṃ na te /
na nāgebhyo na rakṣobhyo nāhorātre bhayaṃ na te

sajīvānna ca nirjīvādbhayaṃ sindūra te bhavet /
vasa yatra manaste syātsthātuṃ tribhuvaneṣvapi

tataḥ sa varadānena tutoṣa caturāsyajaḥ /
cakranda kampayañśabdaistrailokyaṃ sacarācaram

cukṣubhuḥ sāgarāḥ sarve lokapālāśca dudruvuḥ /
uvāca sa tadā devaṃ namaskṛtya pitāmaham

sindūra uvāca /
tava vākyāmṛtenāhaṃ prīto brahmāṇḍanāyaka /
tvameva viśvaṃ sṛjasi pāsi haṃsi guṇaistridhā

tvayi supte jagatsuptamandhakāraśca jāyate /
mahatbhāgyaṃ mama vibho tapodānavratairvinā

putrasnehātprasannastvaṃ nānyathā te prasannatā /
kalpakoṭitatobhistvaṃ prasanno jāyase vibhau

ka uvāca /
ityuktvā taṃ praṇamyāsau kṛtvāpi ca pradakṣiṇam /
jagāma manasā bhūmiṃ mārge tarkamathākarot

na me tapo vā dhyānaṃ vā japaḥ svādhyāya eva ca /
kathaṃ tena varā dattāḥ satyā uta vṛthā nu te

gatvā drakṣyāmi pitaramityuktvā'gātpitāmaham /
tulayitvā tu dordaṇḍau jagarja sa bhayānakaḥ

tamevāliṃgituṃ caicchattata ūce pitāmahaḥ /
putrasnehānmayā dattā varā anyasya durlabhāḥ

duṣṭabhāvānmamaiva tvamapakartumihāgataḥ

bhujagasya payo dattaṃ viṣameva hi jāyate /
duṣṭabhāvaṃ gato yasmāttasmāddaityo bhaviṣyasi

paramātmā'vatīryāśu haniṣyati gajānanaḥ /
tavāṃgaṃ surabhiṃ jñātvā svāṃge tanmardayiṣyati

sindūrāruṇadehaśca sindūrapriya eva ca /
bhaviṣyati sa devo'pi sindūravadha eva ca

evamuktvā papālāśu bhayena kamalāsanaḥ /
manovāyumahāvegā niśvāsaśvāsasaṅkulaḥ

daityo'pi pṛṣṭhato yāti śāpamākarṇya manyumān /
svedenārdraṃ tanurduṣṭo dṛṣṭvā dṛṣṭvā puro vrajan

dhariṣyāmi padenyasminniti daityo'bhyadhāvata /
vaikuṇṭhamagamadbrahmā kampamāṃnastvarānvitaḥ ३८ (५८३३)//
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe sindūrotpattivarṇanaṃ nāma saptaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ //१२७////
adhyāya १२८ prāraṃbha:-
ka uvāca /
sa dadarśa samāsīnaṃ nārāyaṇamanāmayam /
ratnakāñcanavilatpadmāsanagataṃ vibhum

so'pi taṃ purato vīkṣya vivarṇavadanaṃ tadā /
tatpṛṣṭhato mahādaityaṃ gaganaspardhimastakam

udatiṣṭhata vegena dayāluḥ kamalāpatiḥ /
dhṛtvā karaṃ samāliṅgya svāsane kaṃ nyaveśayat

saṃpūjya paripapraccha kiṃ te kāryamupasthitam /
kathaṃ ca mlānavadanaḥ śvāsavāṃśca hataprabhaḥ

mama khedaḥ samutpanno draṣṭvaiva tvāṃ pitāmaha /
iti tadvacanaṃ śrutvā jagāda kamalāsanaḥ

ka uvāca /
prabodhitaḥ śivenāhaṃ pratisupto nijālaye/
tato me jṛmbhato vaktrānnirgataḥ puruṣo mahān

patanti bhūtale bhāni yanmastakavidhānataḥ /
tasya saurabhagandhena sarva devā visismire

yasya lāvaṇyamīkṣyaiva lajjito madano'bhavat /
yasya kranditaśabdena cakampe bhuvanatrayam

sa namaskṛtya māṃ deva vinītaḥ purataḥ sthitaḥ /
tatastasmai varā dattāḥ putrasnehena mādhava

yaṃ yaṃ tvamāliṅgyasī sa sa mṛtyumupaiṣyati /
kālo'pi na raṇe sthātuṃ tava śakto bhaviṣyati

sthānaṃ ca svecchayā tasya dattaṃ deva mayā tataḥ /
namaskṛtya gato dūraṃ vitarkātpunarāgataḥ

māmevāliṅgituṃ yāto'palamasmādbhayādahama/
haṃsamāruhya sahasā vegena tvāmupāgataḥ

dṛṣṭvā dṛṣṭvā pṛṣṭhagataṃ kampaḥ śvāsaśca me'bhavat/
vinā tvāṃ śaraṇaṃ kaṃ vā yāmi sarveśvareśvara

tato'bravīnmahāviṣṇurbrahmāṇaṃ śaraṇāgatam /
deva uvāca /
pūrvaṃ datvā varāndeva saṅkaṭaṃ prāpya buddhitaḥ

idānīṃ cintayā kiṃ syādyadbhāvyaṃ tadbhaviṣyati /
sa pīḍāṃ triṣu lokeṣu vidhātumudyato'bhavat

ka uvāca/
yāvattau cintayāviṣṭau sthitau brahmaharī tadā /
tāvatsa purato'tiṣṭhaddṛṣṭvā tābhyāṃ mahāsuraḥ

jagarja garjayāmāsa trailokyaṃ balavattaram /
brahmāṃḍaṃ kampayāmāsa brahmāṇaṃ ca tadā khalaḥ

so'vadadrakṣa rakṣeti viṣṇuṃ trailokyarakṣakam /
tato viṣṇurjagau daityaṃ vācā madhurayā tadā

hariruvāca /
na tvayā varadānena mattena yauddhumutsahe /
ahaṃ sattvaguṇopetaḥ pālane nirataḥ sadā

ayaṃ ca brāhmaṇo brahmā tena yoddhuṃ na cārhasi /
tava yuddhaprado devaḥ khyāto'sau madanāntakaḥ

tena yuddhyasva te kīrtirmahatī syāttrilokagā/
ka uvāca /
ityākarṇya vacastasya jahṛṣe daityapuṅgavaḥ

uḍḍīya prayayau sadyaḥ kampayanbhuvanatrayam /
pātayanparvatānvṛkṣāṃścūrṇayansahasā bahūn

diggajāścalitā sarve saṃjagmurvidiśo diśaḥ /
evamupatyakāṃ yātaḥ kailāsasya mahāgireḥ

dadarśādhityakāyāṃ sa dhyānasthaṃ giriśaṃ khalaḥ /
nandibhṛṅgigaṇākīrṇaṃ pārvatyā sevitaṃ vibhum

vyāghracarmaparīdhānamardhacandravibhūṣaṇam /
bhasmāṅgarāgaśobhāḍhyaṃ karicarmottarīyakam

dṛṣṭvā devaṃ tadā daityo ninidra sahasā haram /
anena kiṃ mayā yuddhaṃ kartavyaṃ tāpasena ha

etasya sundarī bhāryāṃ nītvā yāmi yadṛcchayā/
evaṃ niścitya manasā gaurīmantikamāyayau

tadā cakampe girijā kalpānte jagatī yathā/
nimīlya nayane mūrchāmāpāśu bhayavihvalā

dadhāra tāṃ keśapāśe sa daityo duṣṭamānasaḥ /
uḍḍīya calito vegācchuśoca girijā tadā

rāvaṇena nīyamānā yathā sā dharaṇīsutā/ girijovāca /
audāsīnyaṃ kathaṃ yāto mayi devo'khilārthavit

dhyānaṃ kathaṃ gato'syardhe hīyamāṇe tvadaṅgake /
nākāri dāsyaṃ nyūnaṃ te yena kāṭhinyamāgataḥ

kaḥ sakhā mocayenmāṃ hi prāṇadātā bhavecca kaḥ/
punarme śaṃkaraṃ ko nu darśayedbalavattaraḥ

ka uvāca /
tataḥ śokākulāṃ vīkṣya tāṃ gaṇāḥ prābruvaṃstadā /
anena yoddhuṃ śaktirno trailokyanāśinā'dhunā

śivaśca dhyānaniṣṭhobhūddaivādasyānukūlatā/
nītā no jananī viśvasṛṣṭisthityantakāriṇī

mohinī sarvadevānāṃ sarvaduḥkhavināśanī/
lāvaṇyalaharī nītā sarvayoṣidvarā śubhā

ratnabhūtā kathaṃ nītā kathaṃ sā punareṣyati /
dhyānasthe śaṃkare sarvanāśane netravahnitaḥ

tasminyāsyati lobhena putrāniva jananyatha /
evaṃ śokaṃ prakurvatsu hāhākārai rudatsu ca.

gaṇeṣu visasarjāśu dhyānaṃ krodhānmaheśvaraḥ /
krodhānalena brahmāṇḍaṃ dahanniva diśo daśa

papraccha tāngaṇāñśambhuḥ saṅkaṭaṃ kimupasthitam /
bhasmasāttaṃ kariṣyāmi yena vaḥ kadanaṃ kṛtam

iti tadvacanaṃ śrutvā procustaṃ te gaṇāstadā/
tvayi dhyānasthite deva mandarācalasannibhaḥ

kṛtāntasamarūpaḥ sannāgato daityapuṅgavaḥ /
yasya śvāsānilahatā acalāścalatāṃ gatāḥ

saṃmohaṃ prāpitā devā darśanādeva śaṃkara/
tataḥ sa girijāṃ dhṛtvā keśāpāśe mahābalaḥ

nināya satvaraṃ vyomamārgeṇa jananīṃ hi naḥ/
nīyamānā śivā prāha dhāvadhāveti satvaram

mūrchitāḥ patitā bhūmau vayaṃ sarve vimūrchitāḥ /
tathāvidhāṃ samādāya yayau sa duṣṭamānasaḥ

śrutvā teṣāṃ vacaḥ śaṃbhurjajvāla paramaṃ ruṣā /
kurvanbhasmeva lokānāmāruroha vṛṣaṃ nijam

triśūlādīni śastrāṇi dadhāno daśabhirbhujaiḥ /
nabhomārgeṇa prayayau garjayanvidiśo diśaḥ

yatrāsītsindurodaityastaṃ deśamagamatkṣaṇāt/
ahanatpṛṣṭhadeśe taṃ tasthau sa saṃmukhaṃ tadā

muṃca bhāryāṃ mahāduṣṭa hraṣṭa: sankva gamiṣyasi /
ityuktaḥ sa ruṣāviṣṭastrilokīṃ bhasmatāṃ nayan

bāhubhyāṃ mārayanneva prayayau śivasannidhau /
uvāca ca mahādaityo garveṇa parimohitaḥ

nāhaṃ maśakavākyena bibhemi bhuvanādhipaḥ /
yasya śvāsānilenāśu kampate meruparvataḥ

tasya me gaṇanā nāsti mukhaṃ māṃ mā pradarśaya /
yadi śaktirmayā sārdhaṃ yuddhaṃ kartuṃ tadā kuru

no cedanyāṃ pāṇiya tataḥ saukhyamavāpsyasi /
kiṃ mayā saha yauddhavyaṃ maśakena tvayā lagho

evamuktvā bāhuyuddhaṃ kartuṃ śaṃkaramāyayau /
durgā devī tu sasmāra mayūreśaṃ svacetasi

dvijarūpadharo devo mayūreśastatastayoḥ /
antarāle prādurāsītkoṭisūryanibhaḥ kṣaṇāt

sarvāṅgasundaro nānābhūṣaṇairupaśobhitaḥ /
paraśuṃ madhyataḥ kṛtvā vārayāmāsa daityapam

uvāca ślakṣṇayā vācā sindūraṃ taṃ dvijottamaḥ /
trailokyajananīṃ gaurīṃ sthāpayāśu mamāntike

yudhyasva śaṃkareṇa tvaṃ yāvajjayaparājayau /
jayo yasya bhavettena grāhyeti nānyathā vacaḥ

ka uvāca /
dvijavākyaṃ samākarṇya sindūro hraṣṭamānasaḥ /
sthāpayāmāsa girijāṃ yuddhāya bahulālasaḥ

tayostu paśyatoreva tāvubhāvapya yudhyatāma/
sindūraśca maheśaśca nānāyuddhaviśāradau

krodhasaṃraktanayanau tulyatejaḥparākramau /
bāhubhyāṃ veṣṭituṃ yāvadiyeṣa so'suro haram

adṛśya evaṃ paraśurasya jaghne balāduraḥ/
kṣīṇaśaktiṃ tato daityaṃ triśūlenāhanaddharaḥ

tato'śaktaṃ dvijavaro vadati sma hitaṃ vacaḥ/
trailokyanāyakena tvaṃ na yuddhaṃ kartumarhasi

girijāśāṃ vihāyāśu vrajasva nijamandiram /
no cedayaṃ śivo bhasma kariṣyati tavādhunā

evamukto dvijenā'sau vāñchāṃ tyaktvā bhuvaṃ yayau/
tataḥ sā pārvatī prāha dvijaṃ prāpte jayaṃ śive

ko'si tvaṃ muniśārdūla yenāhaṃ mocitā khalāta /
nijaṃ me darśaya svīyaṃ rūpaṃ nedaṃ svabhāvajam

mamaprāṇādhiko'si tvaṃ sakhā prāṇaprado yataḥ/
na bhavedupakāraste prāṇe tyakte dvijottama

evamāśrutya tāṃ vācamuvāca sa munīśvaraḥ/
na ca mātarmayā'kāri kiñcidatra maheśvaraḥ

ajayatsinduraṃ daityaṃ mocitā tvaṃ śivena ha /
ityuktvā pūrvarūpaṃ sa āviṣcakre vināyakaḥ

daśadordaṇḍaruciraṃ karṇakuṇḍalamaṇḍitam /
kastūrītilakaṃ ratnamuktāmāvibhūṣitam

nānālaṃkāra ruciraṃ śeṣakaṇṭhamaṇiprabham /
dṛṣṭavaivaṃ paramātmānaṃ nananda girijā tadā

nanāma pādayostasya sa utthāpya ca tāṃ jagau /
vināyaka uvāca /
tretāyuge prābruvaṃ tvāṃ dāsyāmi darśanaṃ punaḥ

avatīrya dvāpare te gṛhe nāmnā gajānanaḥ /
bhaviṣyāmi haniṣyāmi sindūraṃ daityamojasā /
ka uvāca /
munirūpadharo deva uktvāvāntaradhīyata /
tataḥ śuśoca girijā mūrchāṃ sā paramāṃ yayau

tata ūce viśvanātho manaḥ svasthaṃ kuru priye/
paśya tvaṃ hradi taṃ devaṃ vināyakamanāmayam

na mithyā bhāṣitam tasya yaduktaṃ tatkariṣyati /
evamuktvā mahādevo vṛṣārūḍhastayā saha

āyayau paramaṃ prītaḥ kailāsaṃ parvateśvaram ७६ (९०९)//
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe'ṣṭāviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ //१२८////
adhyāya १२९ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tato daityo mṛtyulokaṃ gato garvādagarjata/
kampitaḥ parvatāḥ sarve vṛkṣā nipatitā bhuvi

pakṣisiṃhāḥ śvāpadāni babhramuḥ kānane tadā /
tato jigāya nṛpatīnsarvānvīrāṃśca dānavaḥ

brahmādayo jitā yena tenāyudhyankathaṃ nṛpāḥ/
keciddvidhā kṛtāstena kecinnabhasi babhramuḥ

kecicca sammukhe yuddhaṃ kṛtvā svargaṃ gatā nṛpāḥ /
kecicca śaraṇaṃ yātā: sevakatvamupāgatāḥ

kecidbhraṣṭapadā jagmurabhimānena kānanam/
evaṃ jitvā nṛpānsarvānmunīnāmākrame matima

akarodduṣṭa buddhiḥsa babandha sahasā ca tān /
tadā kecinmunigaṇāstyaktvā dehaṃ divaṃ gatāḥ

kecicca merukandaryāṃ nyavasanvigatajvarāḥ /
kecicca nihatāstena kecicca tāḍitā bhṛśam

prāsādāḥ sakalāstena vidhvastā devatā api /
evaṃ tu pralaye jāte lupyankriyāśca vaidikāḥ

svāhāsvadhāvaṣaṭkārā hāhākāro'pyajāyata /
devā giriguhāsthāste munayo yakṣakinnarāḥ

nyamantrayanta kāryārthaṃ tatra prāha bṛhaspatiḥ /
vidyamānebhyo devebhyastebhyaḥ sarvebhya eva ca

na bhayaṃ vidyate tasya tasmāddevaṃ vināyakam /
prārthayadhvaṃ yadā viprāḥ prādurbhāvaṃ śivālaye

gajānaneti nāmnā sa kariṣyati ca sāmpratam /
haniṣyati balāddaityaṃ sindūraṃ nātra saṃśayaḥ

nirābādhaṃ jagatsarvaṃ bhaviṣyati tadā surāḥ /
evamuktāstu jīvena taṃ tu devādayo'khilā /
bhaktyā paramayā yuktāstuṣṭuvustaṃ vināyakam

devā ūcuḥ /
jagataḥ kāraṇaṃ yo'sau ravinakṣatrasaṃbhavaḥ /
siddhasādhyagaṇāḥ sarve yata eva ca sindhavaḥ

gandharvāḥ kinnarā yakṣā manuṣyoragarākṣasāḥ /
yataścarācaraṃ viśvaṃ taṃ namāmi vināyakam

yato brahmādayo devā munayaśca maharṣayaḥ /
yato guṇāstrayo jātāstaṃ namāmi vināyakam

yato nānāvatārāśca yaśca sarvahṛdi sthitaḥ /
yaṃ stotuṃ naiva śaknoti śeṣastaṃ gaṇapaṃ bhajet

sindūro nirmitaḥ kena viśvasaṃhārakārakaḥ /
tenātiprāpitaṃ viśvaṃ tvayi svāmini jāgrati

anyaṃ kaṃ śaraṇaṃ yāmaḥ ko nu pāsyati no'khilān /
jahyenaṃ duṣṭabuddhiṃ tvamavatīrya śivālaye

ityuktvā paritepuste nānānuṣṭhānatatparā: /
nirāhārā yatāhārāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ

ekapādasthitāḥ kecijjalamadhye sthitāḥ pare

ūrdhvabāhutayā kecitkecicca yogamāsthitāḥ /
keciccakartuḥsvāndehānkecicca mastakānapi

evaṃ teṣāṃ nirīkṣyaiva tapāṃsi gaṇarāṭtadā /
āvirāsītkoṭisūryapralayānalasannibhaḥ

dṛṣṭvā tejomayaṃ rūpaṃ jahraṣuste surāstadā /
yaścintitaḥ sa evāyamāvirbhūto'khileśvaraḥ

apaneṣyati no duḥkhaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
tata ūce sa bhagavāṃstānsurāṃścintayā yutān

haniṣye sinduraṃ devā mā cintāṃ kartumarhatha /
duḥkhapraśamanaṃ nāma stotraṃ vaḥ khyātimeṣyati

ato duḥkhavināśo vā jāto'smānmadanugrahāt /
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ vāpi yaḥ paṭhet

kadācinna bhavedasya duḥkhaṃ trividhamaṇvapi/
ahaṃ tu sāṃprataṃ devā avatīrya śivālaye

nāmnā gajānana iti khyātaḥ sarvārthasādhakaḥ /
bhaviṣyāmi haniṣyāmi sindūrādīnmahāsurān

kariṣyāmi śivādāsyaṃ kautukāni pradarśayan/
ka uvāca/
evamuktvā tato devāṃstatraivāntara dhīyata

tato'kasmāddhaimavatī śivānugrahato dadhau /
garbhaṃ sa vavṛdhe'tyantaṃ dine dine yathāśaśī

tatastattejasā taptā nānādohadakāṃkṣiṇī/
uvāca śaṃkaraṃ gaurī saṃtaptā garbhatejasā

atiśītasthalaṃ yatra tatra māṃ naya śaṃkara/
tatro'sau vṛṣabhārūḍhaḥ pṛṣṭhe tāmupaveśya ha

bhāsayantīṃ mahātejaḥpuṃjena vidiśo diśaḥ /
vādyatsu sarvavādyeṣu yayau sa kṣitimaṇḍalam

nānāgaṇaiḥ samāyukto babhrāma kānanāni saḥ /
bhramatā tena dṛṣṭaṃ hi paryalīkānanaṃ mahat

tatra viśrāntimakarotpārvatyānumate tadā /
nānāpuṣpasamākīrṇaṃ nānādrumaphalānvitam

sarovāpīyutaṃ sāndratarucchāyaṃ manoramam /
yatrostrāṇāṃ na praveśaḥ kailāsaśikharopamam

nandanādadhiśobhaṃ tadvanaṃ caitrarathādapi /
tadvīkṣya girijā proca icchayā sadṛśaṃ śiva

vanaṃ prāptaṃ mahādeva krīḍāvo'tra ciraṃ vibho /
gaṇānāmapi sarveṣāṃ prītistatra hyabhūttadā

tato gaṇā maṇḍapaṃ te cakrustatpriyakāmyayā /
nānāvedīgṛhayutaṃ nānopaskarasaṃyutam

tata ūce śivo devīṃ vasātra tvaṃ gaṇairyutā /
yadyatte prārthitaṃ tatte dāsyanti madanugrahāt

tataḥ svayaṃ jagāmāśu dhyānastho'bhūddhimālaye/
sakhībhiḥ pārvatī tatra cikrīḍe sā yathāruci

arakṣaṃstāṃ koṭigaṇāḥ samantādāvṛtastadā /
tadājñāvaśagāḥ sarve kandamūlaphalāśinaḥ ४३ (५९५२)//
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gaurīdohadavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ

adhyāya १३० prāraṃbha :-
ka uvāca/
tatastu navame māsi pūrṇe sā'sūta bālakama/
cārucandrānanaṃ padmaśobhājinnayanaṃ śubham

kirīṭakeyūradharaṃ koṭisūryasamaprabham /
pravālādharaśobhāḍhyaṃ caturbāhurvirājitam

muktāhāradharaṃ cārukaṃkaṇairupaśobhitam /
paraśuṃ kamalaṃ mālā modakāṃśca karairdadhat

dhvajāṃkuśābjavilasatpādapadmasamanvitam /
kiṃkiṇījālavilasaccārugulphayutaṃ śubham

bhālacandraṃ koṭicandranibhaṃ vahnisamaprabham /
evaṃ dṛṣṭvā svarūpaṃ sā cakampe harṣanirbharā

kimidaṃ teja uditaṃ nayanācchādakaṃ mahat /
ko'si tvaṃ vada me ceto nandayasva kṛpāṃ kuru

ityuktvā taṃ namaścakre smarantī pūrvakaṃ vacaḥ /
tata ūce mahomūrtirmā mātarvimanā bhava

guṇeśo'hamanekānāṃ brahmāṇḍānāṃ vidhāyakaḥ /
asaṃkhyātā me'vatārā na jñāyaṃte 'marairapi

icchayā sṛṣṭisaṃhārapālanāni karomyaham/
tridhā rūpaṃ vidhāyāhaṃ viśvasya śivanandini

tretāyuge'vatīryāhaṃ tvadgṛhe līlayā purā /
anekāni caritrāṇi kṛtāni sindhunāśanam

mayūreśvaranāmāhaṃ ṣaḍrabhujo'rjunavarṇakaḥ /
tadā mayā vaco dattaṃ dvāpare te sutaḥ punaḥ

bhaveyaṃ sevakaścāhaṃ sindūrānmocitā mayā /
dvijarūpeṇa sahasā smara sarvaṃ śucismite

tadāpi tanayaste'haṃ bhaviṣyāmītyathābruvam /
tadidaṃ satyavacanaṃ mayā saṃpādi pārvati

bhūbhāraṃ ca hariṣyāmi sindūraṃ ca mahābalam /
sevanaṃ ca kariṣyāmi tava mātargajānanaḥ

vikhyāto'haṃ bhaviṣyāmi bhaktānāṃ kāmapūrakaḥ /
ka uvāca /
evaṃ śrutvā vaco gaurī smṛtvā sarvaṃ purātanam

natvā tuṣṭāva deveśaṃ viśveśaṃ vighnanāśakam /
gauryuvāca /
nirvikalpacidānandaghanaṃ brahmasvarūpiṇam

bhaktapriyaṃ nirākāraṃ sākāraṃ guṇabhedata /
namāmyahamatisthūlamaṇubhyo'ṇutaraṃ vibhum

avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ rajaḥsattvatamoguṇam /
māyāvinaṃ māyinaṃ ca sarvamāyāvidaṃ prabhum

sarvāntaryāmiṇaṃ nityaṃ sarvādhāraṃ parātparam /
caturṇāmapi devānāṃ mānasasyāpyagocaram

mahadbhāgyaṃ mama vibho sa tvaṃ me putratāṃ gataḥ/
pratīkṣantyā mama vibho pratyakṣaṃ darśanaṃ gataḥ /
idānīṃ tvadviyogo me na syāddeva tathā kuru

evaṃ vadantyā tasyāṃ tu devo rūpāntaraṃ dadhau /
caturbhujaṃ bhālacandraṃ śuṇḍādaṇḍavirājitam

anekabhūṣaṇayutaṃ cintāmaṇiyutaṃ hradi /
divyāmbaraṃ divyagandhaṃ siddhibuddhiyutaṃ tadā

ruroda bālavaccājño dadṛśe girijā tu tam /
śuśoca bahudhā tanvī nidhiḥ kena huto mama

na bālastriṣu lokeṣu dṛṣṭaḥ śuṇḍāvirājitaḥ /
brahmādayo hasiṣyanti lokāścekṣyedṛśaṃ śiśum

evaṃ bahuvidhaṃ śokaṃ śrutvā'gācchaṃkaro gṛham /
sagaṇastaṃ śiśuṃ gṛhaya prāha tāṃ śṛṇu me priye

anādinidhano devaḥ śuṇḍādaṇḍa virājitaḥ /
yatra kuṇṭhāścaturvedāḥ śāstrāṇi munayo'varāḥ

prapañce gumphitā yena nānā kāryavatā priye /
sarvāntaryāmyanekānāṃ brahmāṇḍānāṃ ca kārakaḥ

catvāryasya ca rūpāṇi caturṣu ca yugeṣu ca /
kṛte daśabhujo nāmnā vināyaka iti śrutaḥ

tretāyuge śuklavarṇaḥ ṣaḍbhujo 'sau mayūrarāṭ /
sindhuṃ hatvā'pālayatso'vatīrya svālaye priye

sa evāyaṃ raktavarṇaścaturbāhuvirājitaḥ /
avatīrṇo gṛhe nau hi sindūraṃ nihaniṣyati

āruhya mūṣakaṃ devo bhūbhāraṃ ca hariṣyati /
nāmnā gajānana iti trailokye khyātimeṣyati

ayaṃ kaliyuge devi dhūmraketuriti prathām /
caturbāhuścārunetro yāsyate rucirāṃ bhuvi

niśamya śivavākyaṃ sa uvāca bālakaḥ sphuṭam /
bāla uvāca /
samyagbuddhaṃ svarūpaṃ me samyaguktaṃ tvayā śiva

avatīrṇastava gṛhe sevā kartuṃ ca sinduram /
nihantuṃ ca nihaṃtāraṃ devānāṃ sarvabhubhūjām

mardanaṃ bhūdharāṇāṃ ca trailokyajayaśālinam /
hatvā taṃ viśvasaṃtoṣaṃ kariṣyāmi ca śaṃkara

bhaktānāṃ kāmapūraśca vedakarmapravartakaḥ /
bhaviṣyāmi vareṇyasya varado jñānadāyakaḥ

ayi bhaktirbhavettasya mama dhyānaparāyaṇaḥ /
devadvijātithīnāṃ ca pūjakaḥ paṃcayajñakṛt

purāṇaśravaṇe saktaḥ svācāraḥ satyavāṃśuciḥ /
puṣpikā nāma yasyāpi patnī dharmaparāyaṇā

pativratā patiprāṇā pativākyaparāyaṇā /
tābhyāṃ dvādaśavarṣāṇi tapastaptaṃ sudāruṇam

tayormayā varo datta eṣye vāṃ putratāṃ dhruvam /
puṣpikāyāṃ prasūtāyāmadyaiva rākṣasaiḥ śiśuḥ

nītaśca tyakṣyate prāṇāṃstasmānmāṃ naya tatra ha /
evamākarṇya tadvākyaṃ śivo harṣasamanvitaḥ

nānāvāṅmayapuṣpaistaṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ ४२ (५९९४ )//
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gajānanāvirbhāvo nāma triṃśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ