ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 2.126.130

અધ્યાય ૧૨૬ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
સિદ્ધે વિવાહે ચ તતો મયૂરેશઃ શિખણ્ડિનમ્ ।
આરુહ્ય સહસા ગન્તું નગરીં સ્વામિયેષ સઃ

સ્વં સ્વં વાહનમારુઢા ગીર્વાણાસ્તત્ક્ષણેન ચ ।
યાન્તિ સ્મ પુરતસ્તસ્ય મુનયઃ પૃષ્ઠતો યયુઃ

અન્વયુર્નાગરાઃ સર્વે સ્ત્રિયશ્ચ બાલકાનિ ચ ।
આનન્દયુક્તા નગરાત્સહસા ચક્રપાણિના

વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ।
રણભૂમિં ગતો યાવન્મયૂરેશોઽખિલૈર્વૃતઃ

તાવત્સ્કન્દાદયો વીરાઃ પ્રાર્થયાંચક્રિરે વિભુમ્ ।
વીરા ઊચુઃ ।
સેનાચરા દૈત્યગણૈર્નિહતા યુદ્ધસંભ્રમાત્

ઉત્તસ્થુઃ સર્વ એવૈતે ત્વત્કટાક્ષામૃતોક્ષિતાઃ ।
તાન્દૃષ્ટ્વા જીવિતાંસ્તેન સર્વે દેવાશ્ચ નાગરાઃ

વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તાઃ સાધુ સાધ્વબ્રુવંસ્તદા ।
તતો યોજનમાત્રં ચ દત્ત્વા માર્ગમવસ્થિતઃ

દેવોઽબ્રવીચ્ચક્રપાણિં મૂર્ધ્નિ દત્ત્વા કરં શુભમ્ ।
આલિંગ્ય દશદોર્દણ્ડૈઃ શત્રુપક્ષભયંકરૈઃ

દેવ ઉવાચ ।
ત્વં યાહિ ગણ્ડકીં શીઘ્રં નાગરૈર્મમ વાક્યતઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં મુમોચાશ્રૂણિ સત્વરમ્

નાગરાશ્ચ પ્રણમ્યોચ્ચૈરૂચુર્વાક્યં શુચાન્વિતાઃ।
યત્ર યાસિ નયાસ્માંસ્ત્વમત્ર ત્યક્તું ન ચાર્હસિ

નાગતઃ સ્યાત્પૂર્વમેવ તદા દુઃખં ન નો ભવેત્ ।
એવમુક્ત્વા નમસ્કૃત્ય યયુઃ સર્વે તદાજ્ઞયા

ચક્રપાણિરપિ તદા નમસ્કૃત્ય યયૌ પુરઃ ।
વર્ણયન્તો ગુણગણાંસ્તદીયાનદ્ભુતાન્બહૂન્

ક્ષણેન નગરીં પ્રાપ્ય ચક્રપાણ્યનુમોદિતાઃ ।
નાગરાઃ સ્વગૃહં પ્રાપ્તાશ્ચક્રપાણિર્નિજાલયમ

પંચાનામપિ દેવાનાં પ્રાસાદાનપ્યકારયત્ ।
પંચાયતનમૂર્તિં ચ સ્થાપયામાસ તેષુ ચ

પ્રત્યહં પૂજયામાસ ભક્તિભાવસમન્વિતઃ ।
મયૂરેશપુરીં પ્રાપ્તો મયૂરેશોઽપિ તત્ક્ષણાત્

આશ્ચર્યં પરમં પ્રાપ્તા ગણાઃ સર્વે નિરીક્ષ્ય તામ્ ।
યસ્યાં રત્નમયા સ્તમ્ભા ભિત્તયોઽષ્ટાપદાન્વિતાઃ

એકો ના દૃશ્યતે તત્રાસંખ્યાતજનસંયુતઃ ।
પ્રવિશ્ય સ સભાં રમ્યાં બ્રહ્માદીનુપવેશ્ય ચ

મધ્યે વિવેશ ચ તતો લોકયન્સર્વતઃ સ્વયમ્ ।
દદર્શ પૂર્વેભાગે સ મન્મથં રતિ સંયુતમ

દેવીં માર્જારનામ્નીં તા લોકે ખ્યાતાં સુખપ્રદામ ।
દક્ષિણસ્યાં દિશિ તદા લોકયત્પાર્વતી શિવૌ

તત્પુરો વિરજાં દેવી ભક્તકામપ્રપૂરિકામ્ ।
પશ્ચિમાયાં દિશિ તતો વારાહં ધરણીયુતમ

આશ્રયાં નામ દેવીં ચ સર્વવિઘ્નહરાં શુભામ્ ।
ઉત્તરસ્યાં દિશિ તદા શ્રીહરિં સમલોકયત્

મુક્તાદેવીં ચ વિખ્યાતાં સર્વમુક્તિપ્રદાં તતઃ ।
ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિસુરાઃ સ્થિતાસ્તદ્દર્શનેચ્છયા

ભાદ્રશુદ્ધપ્રતિપદિ સ્નાત્વાઽભ્યર્ચ્ય ગજાનનમ્ ।
ગત્વા તુ પૂર્વદિગ્ભાગે માર્જારીં પૂજયેત્તતઃ

દત્ત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યઃ સ્મૃત્વા ધ્યાત્વા ગજાનનમ્ ।
મૌનં વ્રતં સમાસ્થાય ન શ્રુત્વા પાદજધ્વનિમ્

કૃમિકીટપતંગાદીન્ન હિંસેત્પ્રયતઃ શુચિઃ ।
પુનઃ સ્નાત્વા સમભ્યર્ચેદ્દેવદેવં ગજાનનમ્

પૂર્વવત્તુ દ્વિતીયેઽહ્નિ તૃતીયે ચ તતઃ ક્રમાત્ ।
તથૈવ દક્ષિણદ્વારિ વિરજાં દ્વિતયેઽહનિ

તૃતીયે પશ્ચિમદ્વારિ તથૈવાશ્રમસંજ્ઞિતામ।
નત્વાઽર્ચયેચ્ચતુર્થ્યાં તુ તદ્વદુત્તરતો નરઃ

મુક્તાં દેવીં સમભ્યર્ચ્ય મયૂરેશં ચ તદ્દિને ।
પૂજામહોત્સવં કુર્યાદ્રાત્રૌ જાગરણં ચરેત્

એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા દ્વારાણિ ચોપવાસતઃ ।
સ સર્વાંલ્લભતે કામાન્મયૂરેશપ્રસાદતઃ

ચતુર્થ્યામેવ ચત્વારિ શક્તો દ્વારાણિ પૂર્વવત્ ।
આદ્યન્તમજ્જનાદેવદર્શનં ચ કરોતિ યઃ

તસ્ય સદ્યઃ ફલં દદ્યાત્પરિતુષ્ટો ગજાનનઃ ।
તસ્માચ્છુદ્ધપ્રતિપદમારભ્ય બ્રહ્મચર્યવાન્

તતશ્ચતુર્થ્યામુષસિ સ્નાનં કૃત્વા વિધાનતઃ ।
નિત્યં સંપાદ્ય વિધિવન્મયૂરેશં સમર્ચયેત્

પ્રદક્ષિણા નમસ્કારાન્કુર્યાદેવૈકવિંશતિમ્ ।
પૂર્વદ્વારે નમસ્કૃત્ય માર્જારીં ત્વરયાન્વિતઃ

એવં શિવાવાશ્રયાં ચ મુક્તાદેવીં નમેત્પરામ્ ।
પ્રારભેદ્દિનશેષે તુ મયૂરેશ્વરપૂજનમ્

ષોડશૈરુપચારૈસ્તુ પૂજયેત્સુસમાહિતઃ ।
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદ્ગીતવાદિત્રનિસ્વનૈઃ

પ્રભાતે વિમલે સ્નાત્વા પુનર્દેવં સમર્ચયેત્ ।
બ્રાહ્મણૈઃ સહ કુર્વીત પારણં સ્વસ્ય શક્તિતઃ

તેભ્યો દદ્યાદ્ધિરણ્યં ચ વાસોધાન્યં ગવાદિકમ્ ।
એવં યઃ કુરુતે મર્ત્યો દુઃસાધ્યમપિ સાધયેત્

પુત્રપૌત્રયુતો ભોગાન્ભુક્ત્વા ચાન્તે વ્રજેદ્દિવમ્ ।
ઇન્દ્રાદયો લોકપાલાઃ પૂજયિષ્યન્તિ તં નરમ્

સેવન્તે પાદકમલં તસ્ય યા અષ્ટાનાયિકાઃ ।
અન્ધસ્તુ લભતે દૃષ્ટિં મૂકો વાચં લભેદ્ધ્રુવમ્

બધિરઃ શ્રુતિમાપ્નોતિ પઙ્ગુશ્ચ ચરણાવપિ ।
ભાર્યાર્થી લભતે ભાર્યાં વિદ્યાર્થી લભતે મતિમ્

એતદેવ ફલં પ્રોક્તં દ્વારેષુ ચોપવાસતઃ ।
તતઃ કદાચિદ્દેવેશો મયૂરેશોઽખિલાન્સુરાન્

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા હરિબ્રહ્મશિવાદિકાન્ ।
મયૂરેશ ઉવાચ ।
યદર્થમવતીર્ણોહં તત્કાર્યં કૃતં સુરાઃ

નિહતા બહવો દૈત્યા ભૂભારશ્ચ કૃતો લઘુઃ ।
સિન્ધોઃ કારાગૃહાત્સર્વે મોચિતા અમૃતાન્ધસઃ

સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારા ભવિષ્યન્તિ યથાપુરા ।
ભવતામાજ્ઞયા દેવા યસ્યે સ્વં ધામ સાંપ્રતમ્

એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં દેવાઃ સર્વે શુચાન્વિતાઃ ।
ત્યજન્તોઽશ્રૂણિ સંપ્રોચુઃ પરસ્પરમુખેક્ષણાઃ

અસ્માંસ્ત્યક્ત્વા મયૂરેશ ક્વ વા ગન્તું સમીહસે ।
કથં સ્નેહં પરિત્યજ્ય નૈષ્ઠુર્યં પરમં ગતઃ

તતસ્તત્પાર્વતી શ્રુત્વા સહસા શોકકર્ષિતા ।
પપાત મૂર્છિતા ભૂમૌ મુહૂર્તાદવદચ્ચ સા

પાર્વત્યુવાચ ।
દીનનાથ દયાસિન્ધો સિન્ધુદૈત્યવિમર્દન ।
ક્વ યાસ્યતિ જગન્નાથ હિત્વા માં જનનીં તવ

ન સ્થાસ્યન્તિ મમ પ્રાણાસ્ત્વયિ યાતે સુરેશ્વર ।
દેવ ઉવાચ ।
દ્વાપરે પુનરેવાહં યાસ્યે ત્વત્પુત્રતાં શુભે

ન મિથ્યા વચનં મે સ્યાન્ન ચિન્તાં કર્તુમર્હસિ ।
મમાપિ દુઃખમતુલં વિયોગાત્તવ જાયતે

નૈકત્ર સર્વદા માતઃ સુહ્ર વસતિર્ભવેત્ ।
સિન્દૂરો નામ દૈત્યોઽપિ ભવિષ્યતિ સુદારુણઃ

અવધ્યઃ સર્વદેવાનાં તદાઽહં સ્યાં તવાર્ભકઃ ।
સ્મૃતમાત્રઃ તવાગ્રેઽહં સ્થાસ્યામિ શિવનંદિનિ

તતઃ ષડાનનઃ પ્રાહ નય માં યત્ર યાસ્યસિ ।
બાલકે કૃપણે દીને નૌદાસિન્યં હિ યુજ્યતે

દેવ ઉવાચ ।
ન ચિન્તાં કુરુ બન્ધો ત્વમત્રાયાસ્યામ્યહં પુનઃ ।
ભવતો ન વિયોગો મે સર્વાન્તર્યામિણઃ ખલુ

તસ્મૈ દદૌ મયૂરં તં મયૂરેશઃ સ્વબન્ધવે ।
મયૂરધ્વજ ઇત્યેવ નામચક્રેઽસ્ય તત્ક્ષણાત્

આરુરોહ મયૂરં તં સ્કન્દો બન્ધોરથાજ્ઞયા ।
તસ્મિન્નેવ ક્ષણે દેવોઽન્તર્દધે સ મયૂરરાટ્

તસ્મિન્નન્તહિતે કેશા અપશ્યન્હ્રદિ તં સદા ।
તતો બ્રહ્મા વાલુકાભિઃ કૃત્વા મૂર્તિં ગજાનનીમ્

સ્થાપયામાસ વિધિવત્પ્રાસાદે સુમનોહરે ।
પુપૂજુઃ સર્વલોકાસ્તમુપચારૈર્યથાવિધિ

વસિષ્ઠાદ્યા મુનિગણાઃ સસ્નુર્બ્રહ્મકમણ્ડલૌ ।
સર્વ નિત્યવિધિં કૃત્વા યયુર્મૂર્તિ સુશોભનીમ્

ઉપોષ્ય કેચિદ્વિદધુર્દ્વારાણિ ધામલબ્ધયે ।
સ્નાત્વા નત્વા મયૂરેશં ધાવમાનાસ્તથાઽપરે

ઊચુઃ પરસ્પરં દેવા મુનયોઽપિ મુદા તદા ।
નૈતાદૃશં પુણ્યક્ષેત્રં યત્ર દેવઃ સ્થિતઃ સ્વયમ્

મયૂરેશો વિઘ્નહરો ભક્તાનાં કામપૂરકઃ ।
પૂજાયિત્યૈવમુક્ત્વા તુ જગ્મુસ્તે સ્વં સ્વમાશ્રમમ્

બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ સ્વં સ્વં પદમભ્યાગમંસ્તદા ।
શંકરઃ સપરીવારઃ કૈલાસમગમન્મુદા

સ્વધાસ્વાહાવષટ્કારૈરિન્દ્રાદ્યા મુમુદુસ્તદા ।
ક ઉવાચ ।
એવં તે સર્વમાખ્યાતં ત્રેતાયુગકૃતં મુને

મયૂરેશસ્ય ચરિતં શ્રવણાત્સર્વકામદમ્ ।
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સર્વપાપહરં નૃણામ્

પુત્રદં ધનદં વિદ્યાપ્રદં દુઃખનિવારણમ્ ।
આધિવ્યાધિહરં કુષ્ઠદુષ્ટરોગાદિનાશનમ્

પઠતાં શૃણ્વતાં પુંસાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્ ।
વિજયશ્રીપદનૃણાં ક્ષત્રિયાણાં વિશામપિ

શૂદ્રાણામપિ સર્વેષાં શ્રીપ્રદં પુષ્ટિવર્ધનમ્।
યદ્યત્તે પરિપૃષ્ઠં મે તત્તત્તે કથિતં મુને

ગજાનનસ્ય ચરિતં પુનઃ શ્રોષ્યસિ મન્મુખાત્ ૬૯ (૫૭૯૫)॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ષડ્વિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

અથ ગજાનનચરિતં-દ્વાપર યુગ॥
અધ્યાય ૧૨૭ પ્રારંભ :-
વ્યાસ ઉવાચ ।
ચતુરાનન દેવેશ ગુણેશચરિતં શુભમ્ ।
કથિતં વિસ્તરાદ્દેવ નાહં તૃપ્તોઽસ્મિ તચ્છ્રવાત્

સુધયા તુ વિરક્તઃ સ્યાન્ન કથા શ્રવણાન્નરઃ ।
ત્રેતાયુગકથા સર્વા ગુણેશસ્ય શ્રુતા મયા

ગજાનનેતિ નામાસ્ય દ્વાપરે તુ કુતોઽભવત્ ।
મૂષકો વાહનં ચાસ્ય કથં યાતો મહાવિભો

કૃપયા સંશયમમું છિન્ધિ ત્વં કમલાસન ।
ક ઉવાચ ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા વત્સ મમ ચિત્તગતં મુને

યતઃ શ્રોતા ચ વક્તા ચ પૃચ્છકઃ સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
તાં કથાં કથયિષ્યામિ વિનાયકકૃતાં મુને

દ્વાપરે યત્કૃતં તેન ચરિતં શૃણુ સામ્પ્રતમ્ ।
યથા ગજાનનો દેવો રક્તવર્ણશ્ચતુર્ભુજઃ

ગજાનનશ્ચાખુવાહસ્તત્સર્વં કથયામિ તે ।
કદાચિદ્ બ્રહ્મભુવનં યાતઃ શંભુર્યદૃચ્છયા

ઉત્થાપયામાસ તદા પ્રસુપ્તં કમલાસનમ્ ।
સ ઉત્થિતો મહાજૃમ્ભા ચકાર ક્રોધસંયુતઃ

તત એકો મહાઘોરઃ પુરુષઃ સમપદ્યત ।
સ ચ ચક્રે મહાઘોરં શબ્દં સર્વભયંકરમ્

ચકમ્પે પૃથિવી તેન સાબ્ધિદ્વીપા સપર્વતા।
દિક્પાલાશ્ચકિતાઃ સર્વે શેષઃ ક્ષુબ્ધોઽસૃજદ્વિષમ્

વિશીર્ણા ગિરયઃ સર્વે ભૂતાન્યાકુલતાં યયુઃ ।
કલ્પાન્ત ઇવ તત્રાસીત્ત્રૈલોક્યવાસિનાં નૃણામ્

બ્રહ્માણ્ડં મસ્તકેનાસૌ સ્ફોટયન્નિવ તસ્થિવાન્ ।
યદ્દેહતશ્ચારુગન્ધો વ્યાનશે ભુવનત્રયમ્

જપાકુસુમદેહસ્ય પ્રભયારુણિતા દિશઃ ।
અયં કિં મદનો જાતો દ્વિતીયો બ્રહ્મસંભવઃ

કામસ્તુ લજ્જિતસ્તસ્ય સદ્યો રૂપનિરીક્ષણાત્ ।
પુરસ્તં સન્નિરીક્ષ્યૈનં વિસ્મિતઃ કમલાસનઃ

કસ્ય ત્વં કુત ઉત્પન્નઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ ।
પુરુષ ઉવાચ ।
અનેકાનિ સુરેશ ત્વં બ્રહ્માણ્ડાનિ સૃજસ્યપિ

વિભ્રાન્ત ઇવ કસ્માન્માં સર્વજ્ઞઃ સન્હિ પૃચ્છસિ ।
જમ્ભાયાસ્તે સમુત્પન્નં કથં માં નાવબુધ્યસે

અનુગૃહ્ણીષ્વ પુત્રં મા દેહિ નામ યથામતિ ।
સ્થાનં ચ દેહિ મે નાથ ભક્ષ્યં કાર્યં ચ મે વદ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પ્રોવાચ ચતુરાનનઃ।
રક્તં વપુર્યતસ્તેઽસ્તિ સિન્દૂરાખ્યો ભવિષ્યસિ

સામર્થ્યં ચ મહત્તે સ્યાત્ત્રૈલોક્યાકર્ષણક્ષમમ્ ।
ક્રોધાદાલિંગસે યં ત્વં શતધા સ ભવિષ્યતિ

પંચભ્યોઽપિ ચ ભૂતેઽભ્યો ન ભયં તે કદાચન ।
દેવદાનવયક્ષેભ્યો માનુષેભ્યો ભયં ન તે

ઇન્દ્રાદિલોકપાલેભ્યઃ કાલાદપિ ભયં ન તે ।
ન નાગેભ્યો ન રક્ષોભ્યો નાહોરાત્રે ભયં ન તે

સજીવાન્ન ચ નિર્જીવાદ્ભયં સિન્દૂર તે ભવેત્ ।
વસ યત્ર મનસ્તે સ્યાત્સ્થાતું ત્રિભુવનેષ્વપિ

તતઃ સ વરદાનેન તુતોષ ચતુરાસ્યજઃ ।
ચક્રન્દ કમ્પયઞ્શબ્દૈસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

ચુક્ષુભુઃ સાગરાઃ સર્વે લોકપાલાશ્ચ દુદ્રુવુઃ ।
ઉવાચ સ તદા દેવં નમસ્કૃત્ય પિતામહમ્

સિન્દૂર ઉવાચ ।
તવ વાક્યામૃતેનાહં પ્રીતો બ્રહ્માણ્ડનાયક ।
ત્વમેવ વિશ્વં સૃજસિ પાસિ હંસિ ગુણૈસ્ત્રિધા

ત્વયિ સુપ્તે જગત્સુપ્તમન્ધકારશ્ચ જાયતે ।
મહત્ભાગ્યં મમ વિભો તપોદાનવ્રતૈર્વિના

પુત્રસ્નેહાત્પ્રસન્નસ્ત્વં નાન્યથા તે પ્રસન્નતા ।
કલ્પકોટિતતોભિસ્ત્વં પ્રસન્નો જાયસે વિભૌ

ક ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા તં પ્રણમ્યાસૌ કૃત્વાપિ ચ પ્રદક્ષિણમ્ ।
જગામ મનસા ભૂમિં માર્ગે તર્કમથાકરોત્

ન મે તપો વા ધ્યાનં વા જપઃ સ્વાધ્યાય એવ ચ ।
કથં તેન વરા દત્તાઃ સત્યા ઉત વૃથા નુ તે

ગત્વા દ્રક્ષ્યામિ પિતરમિત્યુક્ત્વાઽગાત્પિતામહમ્ ।
તુલયિત્વા તુ દોર્દણ્ડૌ જગર્જ સ ભયાનકઃ

તમેવાલિંગિતું ચૈચ્છત્તત ઊચે પિતામહઃ ।
પુત્રસ્નેહાન્મયા દત્તા વરા અન્યસ્ય દુર્લભાઃ

દુષ્ટભાવાન્મમૈવ ત્વમપકર્તુમિહાગતઃ

ભુજગસ્ય પયો દત્તં વિષમેવ હિ જાયતે ।
દુષ્ટભાવં ગતો યસ્માત્તસ્માદ્દૈત્યો ભવિષ્યસિ

પરમાત્માઽવતીર્યાશુ હનિષ્યતિ ગજાનનઃ ।
તવાંગં સુરભિં જ્ઞાત્વા સ્વાંગે તન્મર્દયિષ્યતિ

સિન્દૂરારુણદેહશ્ચ સિન્દૂરપ્રિય એવ ચ ।
ભવિષ્યતિ સ દેવોઽપિ સિન્દૂરવધ એવ ચ

એવમુક્ત્વા પપાલાશુ ભયેન કમલાસનઃ ।
મનોવાયુમહાવેગા નિશ્વાસશ્વાસસઙ્કુલઃ

દૈત્યોઽપિ પૃષ્ઠતો યાતિ શાપમાકર્ણ્ય મન્યુમાન્ ।
સ્વેદેનાર્દ્રં તનુર્દુષ્ટો દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા પુરો વ્રજન્

ધરિષ્યામિ પદેન્યસ્મિન્નિતિ દૈત્યોઽભ્યધાવત ।
વૈકુણ્ઠમગમદ્બ્રહ્મા કમ્પમાંનસ્ત્વરાન્વિતઃ ૩૮ (૫૮૩૩)॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે સિન્દૂરોત્પત્તિવર્ણનં નામ સપ્તવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥૧૨૭॥॥
અધ્યાય ૧૨૮ પ્રારંભ:-
ક ઉવાચ ।
સ દદર્શ સમાસીનં નારાયણમનામયમ્ ।
રત્નકાઞ્ચનવિલત્પદ્માસનગતં વિભુમ્

સોઽપિ તં પુરતો વીક્ષ્ય વિવર્ણવદનં તદા ।
તત્પૃષ્ઠતો મહાદૈત્યં ગગનસ્પર્ધિમસ્તકમ્

ઉદતિષ્ઠત વેગેન દયાલુઃ કમલાપતિઃ ।
ધૃત્વા કરં સમાલિઙ્ગ્ય સ્વાસને કં ન્યવેશયત્

સંપૂજ્ય પરિપપ્રચ્છ કિં તે કાર્યમુપસ્થિતમ્ ।
કથં ચ મ્લાનવદનઃ શ્વાસવાંશ્ચ હતપ્રભઃ

મમ ખેદઃ સમુત્પન્નો દ્રષ્ટ્વૈવ ત્વાં પિતામહ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા જગાદ કમલાસનઃ

ક ઉવાચ ।
પ્રબોધિતઃ શિવેનાહં પ્રતિસુપ્તો નિજાલયે।
તતો મે જૃમ્ભતો વક્ત્રાન્નિર્ગતઃ પુરુષો મહાન્

પતન્તિ ભૂતલે ભાનિ યન્મસ્તકવિધાનતઃ ।
તસ્ય સૌરભગન્ધેન સર્વ દેવા વિસિસ્મિરે

યસ્ય લાવણ્યમીક્ષ્યૈવ લજ્જિતો મદનોઽભવત્ ।
યસ્ય ક્રન્દિતશબ્દેન ચકમ્પે ભુવનત્રયમ્

સ નમસ્કૃત્ય માં દેવ વિનીતઃ પુરતઃ સ્થિતઃ ।
તતસ્તસ્મૈ વરા દત્તાઃ પુત્રસ્નેહેન માધવ

યં યં ત્વમાલિઙ્ગ્યસી સ સ મૃત્યુમુપૈષ્યતિ ।
કાલોઽપિ ન રણે સ્થાતું તવ શક્તો ભવિષ્યતિ

સ્થાનં ચ સ્વેચ્છયા તસ્ય દત્તં દેવ મયા તતઃ ।
નમસ્કૃત્ય ગતો દૂરં વિતર્કાત્પુનરાગતઃ

મામેવાલિઙ્ગિતું યાતોઽપલમસ્માદ્ભયાદહમ।
હંસમારુહ્ય સહસા વેગેન ત્વામુપાગતઃ

દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા પૃષ્ઠગતં કમ્પઃ શ્વાસશ્ચ મેઽભવત્।
વિના ત્વાં શરણં કં વા યામિ સર્વેશ્વરેશ્વર

તતોઽબ્રવીન્મહાવિષ્ણુર્બ્રહ્માણં શરણાગતમ્ ।
દેવ ઉવાચ ।
પૂર્વં દત્વા વરાન્દેવ સઙ્કટં પ્રાપ્ય બુદ્ધિતઃ

ઇદાનીં ચિન્તયા કિં સ્યાદ્યદ્ભાવ્યં તદ્ભવિષ્યતિ ।
સ પીડાં ત્રિષુ લોકેષુ વિધાતુમુદ્યતોઽભવત્

ક ઉવાચ।
યાવત્તૌ ચિન્તયાવિષ્ટૌ સ્થિતૌ બ્રહ્મહરી તદા ।
તાવત્સ પુરતોઽતિષ્ઠદ્દૃષ્ટ્વા તાભ્યાં મહાસુરઃ

જગર્જ ગર્જયામાસ ત્રૈલોક્યં બલવત્તરમ્ ।
બ્રહ્માંડં કમ્પયામાસ બ્રહ્માણં ચ તદા ખલઃ

સોઽવદદ્રક્ષ રક્ષેતિ વિષ્ણું ત્રૈલોક્યરક્ષકમ્ ।
તતો વિષ્ણુર્જગૌ દૈત્યં વાચા મધુરયા તદા

હરિરુવાચ ।
ન ત્વયા વરદાનેન મત્તેન યૌદ્ધુમુત્સહે ।
અહં સત્ત્વગુણોપેતઃ પાલને નિરતઃ સદા

અયં ચ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મા તેન યોદ્ધું ન ચાર્હસિ ।
તવ યુદ્ધપ્રદો દેવઃ ખ્યાતોઽસૌ મદનાન્તકઃ

તેન યુદ્ધ્યસ્વ તે કીર્તિર્મહતી સ્યાત્ત્રિલોકગા।
ક ઉવાચ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય જહૃષે દૈત્યપુઙ્ગવઃ

ઉડ્ડીય પ્રયયૌ સદ્યઃ કમ્પયન્ભુવનત્રયમ્ ।
પાતયન્પર્વતાન્વૃક્ષાંશ્ચૂર્ણયન્સહસા બહૂન્

દિગ્ગજાશ્ચલિતા સર્વે સંજગ્મુર્વિદિશો દિશઃ ।
એવમુપત્યકાં યાતઃ કૈલાસસ્ય મહાગિરેઃ

દદર્શાધિત્યકાયાં સ ધ્યાનસ્થં ગિરિશં ખલઃ ।
નન્દિભૃઙ્ગિગણાકીર્ણં પાર્વત્યા સેવિતં વિભુમ્

વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનમર્ધચન્દ્રવિભૂષણમ્ ।
ભસ્માઙ્ગરાગશોભાઢ્યં કરિચર્મોત્તરીયકમ્

દૃષ્ટ્વા દેવં તદા દૈત્યો નિનિદ્ર સહસા હરમ્ ।
અનેન કિં મયા યુદ્ધં કર્તવ્યં તાપસેન હ

એતસ્ય સુન્દરી ભાર્યાં નીત્વા યામિ યદૃચ્છયા।
એવં નિશ્ચિત્ય મનસા ગૌરીમન્તિકમાયયૌ

તદા ચકમ્પે ગિરિજા કલ્પાન્તે જગતી યથા।
નિમીલ્ય નયને મૂર્છામાપાશુ ભયવિહ્વલા

દધાર તાં કેશપાશે સ દૈત્યો દુષ્ટમાનસઃ ।
ઉડ્ડીય ચલિતો વેગાચ્છુશોચ ગિરિજા તદા

રાવણેન નીયમાના યથા સા ધરણીસુતા। ગિરિજોવાચ ।
ઔદાસીન્યં કથં યાતો મયિ દેવોઽખિલાર્થવિત્

ધ્યાનં કથં ગતોઽસ્યર્ધે હીયમાણે ત્વદઙ્ગકે ।
નાકારિ દાસ્યં ન્યૂનં તે યેન કાઠિન્યમાગતઃ

કઃ સખા મોચયેન્માં હિ પ્રાણદાતા ભવેચ્ચ કઃ।
પુનર્મે શંકરં કો નુ દર્શયેદ્બલવત્તરઃ

ક ઉવાચ ।
તતઃ શોકાકુલાં વીક્ષ્ય તાં ગણાઃ પ્રાબ્રુવંસ્તદા ।
અનેન યોદ્ધું શક્તિર્નો ત્રૈલોક્યનાશિનાઽધુના

શિવશ્ચ ધ્યાનનિષ્ઠોભૂદ્દૈવાદસ્યાનુકૂલતા।
નીતા નો જનની વિશ્વસૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણી

મોહિની સર્વદેવાનાં સર્વદુઃખવિનાશની।
લાવણ્યલહરી નીતા સર્વયોષિદ્વરા શુભા

રત્નભૂતા કથં નીતા કથં સા પુનરેષ્યતિ ।
ધ્યાનસ્થે શંકરે સર્વનાશને નેત્રવહ્નિતઃ

તસ્મિન્યાસ્યતિ લોભેન પુત્રાનિવ જનન્યથ ।
એવં શોકં પ્રકુર્વત્સુ હાહાકારૈ રુદત્સુ ચ.

ગણેષુ વિસસર્જાશુ ધ્યાનં ક્રોધાન્મહેશ્વરઃ ।
ક્રોધાનલેન બ્રહ્માણ્ડં દહન્નિવ દિશો દશ

પપ્રચ્છ તાન્ગણાઞ્શમ્ભુઃ સઙ્કટં કિમુપસ્થિતમ્ ।
ભસ્મસાત્તં કરિષ્યામિ યેન વઃ કદનં કૃતમ્

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રોચુસ્તં તે ગણાસ્તદા।
ત્વયિ ધ્યાનસ્થિતે દેવ મન્દરાચલસન્નિભઃ

કૃતાન્તસમરૂપઃ સન્નાગતો દૈત્યપુઙ્ગવઃ ।
યસ્ય શ્વાસાનિલહતા અચલાશ્ચલતાં ગતાઃ

સંમોહં પ્રાપિતા દેવા દર્શનાદેવ શંકર।
તતઃ સ ગિરિજાં ધૃત્વા કેશાપાશે મહાબલઃ

નિનાય સત્વરં વ્યોમમાર્ગેણ જનનીં હિ નઃ।
નીયમાના શિવા પ્રાહ ધાવધાવેતિ સત્વરમ્

મૂર્છિતાઃ પતિતા ભૂમૌ વયં સર્વે વિમૂર્છિતાઃ ।
તથાવિધાં સમાદાય યયૌ સ દુષ્ટમાનસઃ

શ્રુત્વા તેષાં વચઃ શંભુર્જજ્વાલ પરમં રુષા ।
કુર્વન્ભસ્મેવ લોકાનામારુરોહ વૃષં નિજમ્

ત્રિશૂલાદીનિ શસ્ત્રાણિ દધાનો દશભિર્ભુજૈઃ ।
નભોમાર્ગેણ પ્રયયૌ ગર્જયન્વિદિશો દિશઃ

યત્રાસીત્સિન્દુરોદૈત્યસ્તં દેશમગમત્ક્ષણાત્।
અહનત્પૃષ્ઠદેશે તં તસ્થૌ સ સંમુખં તદા

મુંચ ભાર્યાં મહાદુષ્ટ હ્રષ્ટ: સન્ક્વ ગમિષ્યસિ ।
ઇત્યુક્તઃ સ રુષાવિષ્ટસ્ત્રિલોકીં ભસ્મતાં નયન્

બાહુભ્યાં મારયન્નેવ પ્રયયૌ શિવસન્નિધૌ ।
ઉવાચ ચ મહાદૈત્યો ગર્વેણ પરિમોહિતઃ

નાહં મશકવાક્યેન બિભેમિ ભુવનાધિપઃ ।
યસ્ય શ્વાસાનિલેનાશુ કમ્પતે મેરુપર્વતઃ

તસ્ય મે ગણના નાસ્તિ મુખં માં મા પ્રદર્શય ।
યદિ શક્તિર્મયા સાર્ધં યુદ્ધં કર્તું તદા કુરુ

નો ચેદન્યાં પાણિય તતઃ સૌખ્યમવાપ્સ્યસિ ।
કિં મયા સહ યૌદ્ધવ્યં મશકેન ત્વયા લઘો

એવમુક્ત્વા બાહુયુદ્ધં કર્તું શંકરમાયયૌ ।
દુર્ગા દેવી તુ સસ્માર મયૂરેશં સ્વચેતસિ

દ્વિજરૂપધરો દેવો મયૂરેશસ્તતસ્તયોઃ ।
અન્તરાલે પ્રાદુરાસીત્કોટિસૂર્યનિભઃ ક્ષણાત્

સર્વાઙ્ગસુન્દરો નાનાભૂષણૈરુપશોભિતઃ ।
પરશું મધ્યતઃ કૃત્વા વારયામાસ દૈત્યપમ્

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સિન્દૂરં તં દ્વિજોત્તમઃ ।
ત્રૈલોક્યજનનીં ગૌરીં સ્થાપયાશુ મમાન્તિકે

યુધ્યસ્વ શંકરેણ ત્વં યાવજ્જયપરાજયૌ ।
જયો યસ્ય ભવેત્તેન ગ્રાહ્યેતિ નાન્યથા વચઃ

ક ઉવાચ ।
દ્વિજવાક્યં સમાકર્ણ્ય સિન્દૂરો હ્રષ્ટમાનસઃ ।
સ્થાપયામાસ ગિરિજાં યુદ્ધાય બહુલાલસઃ

તયોસ્તુ પશ્યતોરેવ તાવુભાવપ્ય યુધ્યતામ।
સિન્દૂરશ્ચ મહેશશ્ચ નાનાયુદ્ધવિશારદૌ

ક્રોધસંરક્તનયનૌ તુલ્યતેજઃપરાક્રમૌ ।
બાહુભ્યાં વેષ્ટિતું યાવદિયેષ સોઽસુરો હરમ્

અદૃશ્ય એવં પરશુરસ્ય જઘ્ને બલાદુરઃ।
ક્ષીણશક્તિં તતો દૈત્યં ત્રિશૂલેનાહનદ્ધરઃ

તતોઽશક્તં દ્વિજવરો વદતિ સ્મ હિતં વચઃ।
ત્રૈલોક્યનાયકેન ત્વં ન યુદ્ધં કર્તુમર્હસિ

ગિરિજાશાં વિહાયાશુ વ્રજસ્વ નિજમન્દિરમ્ ।
નો ચેદયં શિવો ભસ્મ કરિષ્યતિ તવાધુના

એવમુક્તો દ્વિજેનાઽસૌ વાઞ્છાં ત્યક્ત્વા ભુવં યયૌ।
તતઃ સા પાર્વતી પ્રાહ દ્વિજં પ્રાપ્તે જયં શિવે

કોઽસિ ત્વં મુનિશાર્દૂલ યેનાહં મોચિતા ખલાત ।
નિજં મે દર્શય સ્વીયં રૂપં નેદં સ્વભાવજમ્

મમપ્રાણાધિકોઽસિ ત્વં સખા પ્રાણપ્રદો યતઃ।
ન ભવેદુપકારસ્તે પ્રાણે ત્યક્તે દ્વિજોત્તમ

એવમાશ્રુત્ય તાં વાચમુવાચ સ મુનીશ્વરઃ।
ન ચ માતર્મયાઽકારિ કિઞ્ચિદત્ર મહેશ્વરઃ

અજયત્સિન્દુરં દૈત્યં મોચિતા ત્વં શિવેન હ ।
ઇત્યુક્ત્વા પૂર્વરૂપં સ આવિષ્ચક્રે વિનાયકઃ

દશદોર્દણ્ડરુચિરં કર્ણકુણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
કસ્તૂરીતિલકં રત્નમુક્તામાવિભૂષિતમ્

નાનાલંકાર રુચિરં શેષકણ્ઠમણિપ્રભમ્ ।
દૃષ્ટવૈવં પરમાત્માનં નનન્દ ગિરિજા તદા

નનામ પાદયોસ્તસ્ય સ ઉત્થાપ્ય ચ તાં જગૌ ।
વિનાયક ઉવાચ ।
ત્રેતાયુગે પ્રાબ્રુવં ત્વાં દાસ્યામિ દર્શનં પુનઃ

અવતીર્ય દ્વાપરે તે ગૃહે નામ્ના ગજાનનઃ ।
ભવિષ્યામિ હનિષ્યામિ સિન્દૂરં દૈત્યમોજસા ।
ક ઉવાચ ।
મુનિરૂપધરો દેવ ઉક્ત્વાવાન્તરધીયત ।
તતઃ શુશોચ ગિરિજા મૂર્છાં સા પરમાં યયૌ

તત ઊચે વિશ્વનાથો મનઃ સ્વસ્થં કુરુ પ્રિયે।
પશ્ય ત્વં હ્રદિ તં દેવં વિનાયકમનામયમ્

ન મિથ્યા ભાષિતમ્ તસ્ય યદુક્તં તત્કરિષ્યતિ ।
એવમુક્ત્વા મહાદેવો વૃષારૂઢસ્તયા સહ

આયયૌ પરમં પ્રીતઃ કૈલાસં પર્વતેશ્વરમ્ ૭૬ (૯૦૯)॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડેઽષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥૧૨૮॥॥
અધ્યાય ૧૨૯ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
તતો દૈત્યો મૃત્યુલોકં ગતો ગર્વાદગર્જત।
કમ્પિતઃ પર્વતાઃ સર્વે વૃક્ષા નિપતિતા ભુવિ

પક્ષિસિંહાઃ શ્વાપદાનિ બભ્રમુઃ કાનને તદા ।
તતો જિગાય નૃપતીન્સર્વાન્વીરાંશ્ચ દાનવઃ

બ્રહ્માદયો જિતા યેન તેનાયુધ્યન્કથં નૃપાઃ।
કેચિદ્દ્વિધા કૃતાસ્તેન કેચિન્નભસિ બભ્રમુઃ

કેચિચ્ચ સમ્મુખે યુદ્ધં કૃત્વા સ્વર્ગં ગતા નૃપાઃ ।
કેચિચ્ચ શરણં યાતા: સેવકત્વમુપાગતાઃ

કેચિદ્ભ્રષ્ટપદા જગ્મુરભિમાનેન કાનનમ્।
એવં જિત્વા નૃપાન્સર્વાન્મુનીનામાક્રમે મતિમ

અકરોદ્દુષ્ટ બુદ્ધિઃસ બબન્ધ સહસા ચ તાન્ ।
તદા કેચિન્મુનિગણાસ્ત્યક્ત્વા દેહં દિવં ગતાઃ

કેચિચ્ચ મેરુકન્દર્યાં ન્યવસન્વિગતજ્વરાઃ ।
કેચિચ્ચ નિહતાસ્તેન કેચિચ્ચ તાડિતા ભૃશમ્

પ્રાસાદાઃ સકલાસ્તેન વિધ્વસ્તા દેવતા અપિ ।
એવં તુ પ્રલયે જાતે લુપ્યન્ક્રિયાશ્ચ વૈદિકાઃ

સ્વાહાસ્વધાવષટ્કારા હાહાકારોઽપ્યજાયત ।
દેવા ગિરિગુહાસ્થાસ્તે મુનયો યક્ષકિન્નરાઃ

ન્યમન્ત્રયન્ત કાર્યાર્થં તત્ર પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ ।
વિદ્યમાનેભ્યો દેવેભ્યસ્તેભ્યઃ સર્વેભ્ય એવ ચ

ન ભયં વિદ્યતે તસ્ય તસ્માદ્દેવં વિનાયકમ્ ।
પ્રાર્થયધ્વં યદા વિપ્રાઃ પ્રાદુર્ભાવં શિવાલયે

ગજાનનેતિ નામ્ના સ કરિષ્યતિ ચ સામ્પ્રતમ્ ।
હનિષ્યતિ બલાદ્દૈત્યં સિન્દૂરં નાત્ર સંશયઃ

નિરાબાધં જગત્સર્વં ભવિષ્યતિ તદા સુરાઃ ।
એવમુક્તાસ્તુ જીવેન તં તુ દેવાદયોઽખિલા ।
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તાસ્તુષ્ટુવુસ્તં વિનાયકમ્

દેવા ઊચુઃ ।
જગતઃ કારણં યોઽસૌ રવિનક્ષત્રસંભવઃ ।
સિદ્ધસાધ્યગણાઃ સર્વે યત એવ ચ સિન્ધવઃ

ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા યક્ષા મનુષ્યોરગરાક્ષસાઃ ।
યતશ્ચરાચરં વિશ્વં તં નમામિ વિનાયકમ્

યતો બ્રહ્માદયો દેવા મુનયશ્ચ મહર્ષયઃ ।
યતો ગુણાસ્ત્રયો જાતાસ્તં નમામિ વિનાયકમ્

યતો નાનાવતારાશ્ચ યશ્ચ સર્વહૃદિ સ્થિતઃ ।
યં સ્તોતું નૈવ શક્નોતિ શેષસ્તં ગણપં ભજેત્

સિન્દૂરો નિર્મિતઃ કેન વિશ્વસંહારકારકઃ ।
તેનાતિપ્રાપિતં વિશ્વં ત્વયિ સ્વામિનિ જાગ્રતિ

અન્યં કં શરણં યામઃ કો નુ પાસ્યતિ નોઽખિલાન્ ।
જહ્યેનં દુષ્ટબુદ્ધિં ત્વમવતીર્ય શિવાલયે

ઇત્યુક્ત્વા પરિતેપુસ્તે નાનાનુષ્ઠાનતત્પરા: ।
નિરાહારા યતાહારાઃ પ્રાણાયામપરાયણાઃ

એકપાદસ્થિતાઃ કેચિજ્જલમધ્યે સ્થિતાઃ પરે

ઊર્ધ્વબાહુતયા કેચિત્કેચિચ્ચ યોગમાસ્થિતાઃ ।
કેચિચ્ચકર્તુઃસ્વાન્દેહાન્કેચિચ્ચ મસ્તકાનપિ

એવં તેષાં નિરીક્ષ્યૈવ તપાંસિ ગણરાટ્તદા ।
આવિરાસીત્કોટિસૂર્યપ્રલયાનલસન્નિભઃ

દૃષ્ટ્વા તેજોમયં રૂપં જહ્રષુસ્તે સુરાસ્તદા ।
યશ્ચિન્તિતઃ સ એવાયમાવિર્ભૂતોઽખિલેશ્વરઃ

અપનેષ્યતિ નો દુઃખં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તત ઊચે સ ભગવાંસ્તાન્સુરાંશ્ચિન્તયા યુતાન્

હનિષ્યે સિન્દુરં દેવા મા ચિન્તાં કર્તુમર્હથ ।
દુઃખપ્રશમનં નામ સ્તોત્રં વઃ ખ્યાતિમેષ્યતિ

અતો દુઃખવિનાશો વા જાતોઽસ્માન્મદનુગ્રહાત્ ।
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં વાપિ યઃ પઠેત્

કદાચિન્ન ભવેદસ્ય દુઃખં ત્રિવિધમણ્વપિ।
અહં તુ સાંપ્રતં દેવા અવતીર્ય શિવાલયે

નામ્ના ગજાનન ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વાર્થસાધકઃ ।
ભવિષ્યામિ હનિષ્યામિ સિન્દૂરાદીન્મહાસુરાન્

કરિષ્યામિ શિવાદાસ્યં કૌતુકાનિ પ્રદર્શયન્।
ક ઉવાચ।
એવમુક્ત્વા તતો દેવાંસ્તત્રૈવાન્તર ધીયત

તતોઽકસ્માદ્ધૈમવતી શિવાનુગ્રહતો દધૌ ।
ગર્ભં સ વવૃધેઽત્યન્તં દિને દિને યથાશશી

તતસ્તત્તેજસા તપ્તા નાનાદોહદકાંક્ષિણી।
ઉવાચ શંકરં ગૌરી સંતપ્તા ગર્ભતેજસા

અતિશીતસ્થલં યત્ર તત્ર માં નય શંકર।
તત્રોઽસૌ વૃષભારૂઢઃ પૃષ્ઠે તામુપવેશ્ય હ

ભાસયન્તીં મહાતેજઃપુંજેન વિદિશો દિશઃ ।
વાદ્યત્સુ સર્વવાદ્યેષુ યયૌ સ ક્ષિતિમણ્ડલમ્

નાનાગણૈઃ સમાયુક્તો બભ્રામ કાનનાનિ સઃ ।
ભ્રમતા તેન દૃષ્ટં હિ પર્યલીકાનનં મહત્

તત્ર વિશ્રાન્તિમકરોત્પાર્વત્યાનુમતે તદા ।
નાનાપુષ્પસમાકીર્ણં નાનાદ્રુમફલાન્વિતમ્

સરોવાપીયુતં સાન્દ્રતરુચ્છાયં મનોરમમ્ ।
યત્રોસ્ત્રાણાં ન પ્રવેશઃ કૈલાસશિખરોપમમ્

નન્દનાદધિશોભં તદ્વનં ચૈત્રરથાદપિ ।
તદ્વીક્ષ્ય ગિરિજા પ્રોચ ઇચ્છયા સદૃશં શિવ

વનં પ્રાપ્તં મહાદેવ ક્રીડાવોઽત્ર ચિરં વિભો ।
ગણાનામપિ સર્વેષાં પ્રીતિસ્તત્ર હ્યભૂત્તદા

તતો ગણા મણ્ડપં તે ચક્રુસ્તત્પ્રિયકામ્યયા ।
નાનાવેદીગૃહયુતં નાનોપસ્કરસંયુતમ્

તત ઊચે શિવો દેવીં વસાત્ર ત્વં ગણૈર્યુતા ।
યદ્યત્તે પ્રાર્થિતં તત્તે દાસ્યન્તિ મદનુગ્રહાત્

તતઃ સ્વયં જગામાશુ ધ્યાનસ્થોઽભૂદ્ધિમાલયે।
સખીભિઃ પાર્વતી તત્ર ચિક્રીડે સા યથારુચિ

અરક્ષંસ્તાં કોટિગણાઃ સમન્તાદાવૃતસ્તદા ।
તદાજ્ઞાવશગાઃ સર્વે કન્દમૂલફલાશિનઃ ૪૩ (૫૯૫૨)॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ગૌરીદોહદવર્ણનં નામૈકોનવિંશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૧૩૦ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ।
તતસ્તુ નવમે માસિ પૂર્ણે સાઽસૂત બાલકમ।
ચારુચન્દ્રાનનં પદ્મશોભાજિન્નયનં શુભમ્

કિરીટકેયૂરધરં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્ ।
પ્રવાલાધરશોભાઢ્યં ચતુર્બાહુર્વિરાજિતમ્

મુક્તાહારધરં ચારુકંકણૈરુપશોભિતમ્ ।
પરશું કમલં માલા મોદકાંશ્ચ કરૈર્દધત્

ધ્વજાંકુશાબ્જવિલસત્પાદપદ્મસમન્વિતમ્ ।
કિંકિણીજાલવિલસચ્ચારુગુલ્ફયુતં શુભમ્

ભાલચન્દ્રં કોટિચન્દ્રનિભં વહ્નિસમપ્રભમ્ ।
એવં દૃષ્ટ્વા સ્વરૂપં સા ચકમ્પે હર્ષનિર્ભરા

કિમિદં તેજ ઉદિતં નયનાચ્છાદકં મહત્ ।
કોઽસિ ત્વં વદ મે ચેતો નન્દયસ્વ કૃપાં કુરુ

ઇત્યુક્ત્વા તં નમશ્ચક્રે સ્મરન્તી પૂર્વકં વચઃ ।
તત ઊચે મહોમૂર્તિર્મા માતર્વિમના ભવ

ગુણેશોઽહમનેકાનાં બ્રહ્માણ્ડાનાં વિધાયકઃ ।
અસંખ્યાતા મેઽવતારા ન જ્ઞાયંતે ઽમરૈરપિ

ઇચ્છયા સૃષ્ટિસંહારપાલનાનિ કરોમ્યહમ્।
ત્રિધા રૂપં વિધાયાહં વિશ્વસ્ય શિવનન્દિનિ

ત્રેતાયુગેઽવતીર્યાહં ત્વદ્ગૃહે લીલયા પુરા ।
અનેકાનિ ચરિત્રાણિ કૃતાનિ સિન્ધુનાશનમ્

મયૂરેશ્વરનામાહં ષડ્રભુજોઽર્જુનવર્ણકઃ ।
તદા મયા વચો દત્તં દ્વાપરે તે સુતઃ પુનઃ

ભવેયં સેવકશ્ચાહં સિન્દૂરાન્મોચિતા મયા ।
દ્વિજરૂપેણ સહસા સ્મર સર્વં શુચિસ્મિતે

તદાપિ તનયસ્તેઽહં ભવિષ્યામીત્યથાબ્રુવમ્ ।
તદિદં સત્યવચનં મયા સંપાદિ પાર્વતિ

ભૂભારં ચ હરિષ્યામિ સિન્દૂરં ચ મહાબલમ્ ।
સેવનં ચ કરિષ્યામિ તવ માતર્ગજાનનઃ

વિખ્યાતોઽહં ભવિષ્યામિ ભક્તાનાં કામપૂરકઃ ।
ક ઉવાચ ।
એવં શ્રુત્વા વચો ગૌરી સ્મૃત્વા સર્વં પુરાતનમ્

નત્વા તુષ્ટાવ દેવેશં વિશ્વેશં વિઘ્નનાશકમ્ ।
ગૌર્યુવાચ ।
નિર્વિકલ્પચિદાનન્દઘનં બ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્

ભક્તપ્રિયં નિરાકારં સાકારં ગુણભેદત ।
નમામ્યહમતિસ્થૂલમણુભ્યોઽણુતરં વિભુમ્

અવ્યક્તં વ્યક્તિમાપન્નં રજઃસત્ત્વતમોગુણમ્ ।
માયાવિનં માયિનં ચ સર્વમાયાવિદં પ્રભુમ્

સર્વાન્તર્યામિણં નિત્યં સર્વાધારં પરાત્પરમ્ ।
ચતુર્ણામપિ દેવાનાં માનસસ્યાપ્યગોચરમ્

મહદ્ભાગ્યં મમ વિભો સ ત્વં મે પુત્રતાં ગતઃ।
પ્રતીક્ષન્ત્યા મમ વિભો પ્રત્યક્ષં દર્શનં ગતઃ ।
ઇદાનીં ત્વદ્વિયોગો મે ન સ્યાદ્દેવ તથા કુરુ

એવં વદન્ત્યા તસ્યાં તુ દેવો રૂપાન્તરં દધૌ ।
ચતુર્ભુજં ભાલચન્દ્રં શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતમ્

અનેકભૂષણયુતં ચિન્તામણિયુતં હ્રદિ ।
દિવ્યામ્બરં દિવ્યગન્ધં સિદ્ધિબુદ્ધિયુતં તદા

રુરોદ બાલવચ્ચાજ્ઞો દદૃશે ગિરિજા તુ તમ્ ।
શુશોચ બહુધા તન્વી નિધિઃ કેન હુતો મમ

ન બાલસ્ત્રિષુ લોકેષુ દૃષ્ટઃ શુણ્ડાવિરાજિતઃ ।
બ્રહ્માદયો હસિષ્યન્તિ લોકાશ્ચેક્ષ્યેદૃશં શિશુમ્

એવં બહુવિધં શોકં શ્રુત્વાઽગાચ્છંકરો ગૃહમ્ ।
સગણસ્તં શિશું ગૃહય પ્રાહ તાં શૃણુ મે પ્રિયે

અનાદિનિધનો દેવઃ શુણ્ડાદણ્ડ વિરાજિતઃ ।
યત્ર કુણ્ઠાશ્ચતુર્વેદાઃ શાસ્ત્રાણિ મુનયોઽવરાઃ

પ્રપઞ્ચે ગુમ્ફિતા યેન નાના કાર્યવતા પ્રિયે ।
સર્વાન્તર્યામ્યનેકાનાં બ્રહ્માણ્ડાનાં ચ કારકઃ

ચત્વાર્યસ્ય ચ રૂપાણિ ચતુર્ષુ ચ યુગેષુ ચ ।
કૃતે દશભુજો નામ્ના વિનાયક ઇતિ શ્રુતઃ

ત્રેતાયુગે શુક્લવર્ણઃ ષડ્ભુજો ઽસૌ મયૂરરાટ્ ।
સિન્ધું હત્વાઽપાલયત્સોઽવતીર્ય સ્વાલયે પ્રિયે

સ એવાયં રક્તવર્ણશ્ચતુર્બાહુવિરાજિતઃ ।
અવતીર્ણો ગૃહે નૌ હિ સિન્દૂરં નિહનિષ્યતિ

આરુહ્ય મૂષકં દેવો ભૂભારં ચ હરિષ્યતિ ।
નામ્ના ગજાનન ઇતિ ત્રૈલોક્યે ખ્યાતિમેષ્યતિ

અયં કલિયુગે દેવિ ધૂમ્રકેતુરિતિ પ્રથામ્ ।
ચતુર્બાહુશ્ચારુનેત્રો યાસ્યતે રુચિરાં ભુવિ

નિશમ્ય શિવવાક્યં સ ઉવાચ બાલકઃ સ્ફુટમ્ ।
બાલ ઉવાચ ।
સમ્યગ્બુદ્ધં સ્વરૂપં મે સમ્યગુક્તં ત્વયા શિવ

અવતીર્ણસ્તવ ગૃહે સેવા કર્તું ચ સિન્દુરમ્ ।
નિહન્તું ચ નિહંતારં દેવાનાં સર્વભુભૂજામ્

મર્દનં ભૂધરાણાં ચ ત્રૈલોક્યજયશાલિનમ્ ।
હત્વા તં વિશ્વસંતોષં કરિષ્યામિ ચ શંકર

ભક્તાનાં કામપૂરશ્ચ વેદકર્મપ્રવર્તકઃ ।
ભવિષ્યામિ વરેણ્યસ્ય વરદો જ્ઞાનદાયકઃ

અયિ ભક્તિર્ભવેત્તસ્ય મમ ધ્યાનપરાયણઃ ।
દેવદ્વિજાતિથીનાં ચ પૂજકઃ પંચયજ્ઞકૃત્

પુરાણશ્રવણે સક્તઃ સ્વાચારઃ સત્યવાંશુચિઃ ।
પુષ્પિકા નામ યસ્યાપિ પત્ની ધર્મપરાયણા

પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પતિવાક્યપરાયણા ।
તાભ્યાં દ્વાદશવર્ષાણિ તપસ્તપ્તં સુદારુણમ્

તયોર્મયા વરો દત્ત એષ્યે વાં પુત્રતાં ધ્રુવમ્ ।
પુષ્પિકાયાં પ્રસૂતાયામદ્યૈવ રાક્ષસૈઃ શિશુઃ

નીતશ્ચ ત્યક્ષ્યતે પ્રાણાંસ્તસ્માન્માં નય તત્ર હ ।
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં શિવો હર્ષસમન્વિતઃ

નાનાવાઙ્મયપુષ્પૈસ્તં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ ૪૨ (૫૯૯૪ )॥
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણે ક્રીડાખણ્ડે ગજાનનાવિર્ભાવો નામ ત્રિંશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ