Ganesha Purana · Chapter 2.111.115
ka uvāca /
prāyātsabhāṃ mahāramyāṃ dvārapālaniveditaḥ /
nandī nananda taṃ dṛṣṭvā daityaṃ sindhuṃ sabhāgatam
mahāvīraiḥ parivṛtaṃ nānāśastreṣu pāṇibhiḥ /
vārāṃganānṛtyarataṃ vījyamānaṃ nṛbhirmudā
vādyatsu sarvavādyeṣu nādanādita dikṣu ca/
dṛṣṭvā taṃ nandinaṃ kecinmenire ravimāgatam
mahākāyaṃ mahāvīraṃ vīkṣya keciccakampire /
jagarjurapare tatra bhīṣayanto balādamum
na bibheti mahādhairyānnandī svabalagarvitaḥ /
karasaṃjñārpitaṃ nandī bheje āsanamuttamam
sarve taṭasthatā yātāścitramā iva puttalā /
buddhvā tadiṃgitaṃ prāha nandī vācaspatiḥ paraḥ
nānāsabhā dṛṣṭapūrvāṃ nedṛśāstāsu mūḍhakāḥ /
yūyaṃ sarvetibalinaḥ śriyā paramaśobhitāḥ
sundarāḥ kāmasadṛśā buddhyā hīnā vṛkā iva /
sabhāyāmāgataḥ sādhurasādhu- rdurbalo balī
praṣṭavyo mānanīyaśca nītireṣā sanātanī /
na sā dṛṣṭā sabhāmadhye ato me vismitaṃ manaḥ
vṛthā sabhāsadaḥ sarve vṛthā'mātyāśca nāgarāḥ /
nāyaṃ dharmo rājña eva sabhyānāṃ kṛtyameva tat
ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā sindhuḥ provāca nandinam /
padmayoneriva tava matirdṛṣṭā guṇākara
kasya tvaṃ kuta āyātaḥ kimarthaṃ vā vṛṣeśvara /
tejasā vahnisadṛśaḥ paṃcāsya iva vikrame
nandyuvāca /
surabheḥ kāmarūpāyā apatyaṃ nandināmakam /
viddhi māṃ girijānāthavāhaṃ brahmāṇḍabhedinam
mayūreśo dharābhāraharo duṣṭanibarhaṇa /
avatīrṇaḥ śivagṛhe bālyātprabhṛti daityahā
śeṣo mūko'bhavattasya pratāpavarṇane'bjajaḥ /
samudramathanādyadvadratnajātaṃ bahiryayau
tadvannītiṃ vimathyādya kāryasiddhiṃ vicāraya /
ājñāṃ śṛṇu mayūreśapreṣitāṃ balavattarām
ājñābhaṃge tasya bhavedvināśo yasya kasyacit /
yataḥ sa sṛjate viśvaṃ pāti hanti carācaram
tvayā vinihitā kārāgṛhe devagaṇā balāt /
padāni teṣāṃ labdhāni bhāgyaṃ syātkimataḥ param
idānīṃ vairanirmokaṃ vicārya kartumarhasi /
mocayāśu surānsarvānājñayā svāmino mama
tripureṇa kṛtaṃ vairaṃ śivena saha tatkṣaṇāt /
hiraṇyakaśipuṃ stambhe'vatīrya hatavānhariḥ
tārakeṇa jitā devā atiṣṭhattatpade svayam /
skandena nihato yuddhe kṣaṇena tārako balāt
ato dattvā surānmatdyaṃ? tiṣṭha sthāne sukhaṃ ciram /
ka uvāca /
evaṃ nandivacaḥ śrutvā cukrodha sindhudaityarāṭ
uvāca raktanayano vamanniva hutāśanam /
sindhuruvāca /
cāturyaṃ bahudhā dṛṣṭaṃ tvadīyaṃ vṛṣanandana
prasaṃgaṃ naiva jānāsi yato vācaspaterapi /
ajñānātprakṛtārthasya vaco yāti vṛthārthatām
bālasya tava vākyena svāminaste'pi vākyataḥ /
mocayeyaṃ kathaṃ devānyāvatso'pi na nirjitaḥ
pramāṇaṃ kintu te vākyaṃ tṛṇādavanacāriṇa /
kva te girīśastatputro vṛthā bhītiḥ pravarṣate
lāṃgale yojayāmyadya dautyena nāgato yadi /
yadi me vakratāṃ yāyādbhrukuṭhī krodhato vṛṣa
tadā tribhuvanaṃ naśyetkā tatra gaṇanā tayoḥ /
ruṣṭaḥ sṛgālaḥ kiṃ kuryādapriyaṃ siṃhanāgayoḥ
ka uvāca / evaṃ śabdaśarairviddho nandī krodhādathābravīt /
nandyuvāca /
viparītāṃ matiṃ te'dya lakṣayāmya surā dhama
sannipātīva vikalaṃ valgase maraṇonmukhaḥ /
pūrvaṃ sāma prayoktavyamiti tenāhamīritaḥ
tvayi nītirvṛthā jātā upadeśo yathā khale /
yadi nindā prayuktā te mayūreśe śive'pi ca
kṣīyamāyustayā te'dya na yuddhe jayameṣyasi /
idānīṃ hanmi tvāṃ mūḍha nājñāsti svāmino mama
nāyakena na hantavyo dūtastenāpi nāyakaḥ /
ityuktvā pātayandaityānnandī niśvāsavāyunā
krodhena tamapṛṣṭvaiva pratasthe harṣanirbharaḥ /
sānnidhyaṃ prāpya devasya mayūreśasya tatkṣaṇāt
dūrāddadarśa devo'pi prāha nandī samāgataḥ /
praṇipatyābravīddevaṃ vṛttāntaṃ sarvamāditaḥ
nandyuvāca /
bahudhā bodhito daityo na svīcakre vaco mama /
nirbhartsito bahuvidhaṃ tenāhaṃ ca mayā ca saḥ
nyubje ghaṭe yathā bindustasminsarvaṃ vṛthā bhavet /
ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā prayātasya yathāgatam
jaharṣa sa mayūreśo daityamardanalālasaḥ /
ājñāpayatsa yuddhāya pramathādīngaṇāṃstathā
idānīṃ sindhunagare yuddhaṃ kartuṃ samutsukāḥ /
garjantu vīraśabdaiśca mocituṃ bandhanātsurān
hatvā sindhuṃ ca sabalaṃ mocituṃ cākhilānsurān /
munīnāṃ tvaramāṇānāṃ gantuṃ svāśramamaṇḍalam २.१११.४० ( ५०३६)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe vicāravarṇanaṃ nāmaikādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ // ११
adhyāya ११२ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śikhaṇḍinaṃ samāruhya mayūreśaḥ pare dine /
āyudhāni ca catvāri pragṛhya karapaṃkaje
jagarja ghanavadghoraṃ yayau raṇacikīrṣayā /
śivo'pi garjayansahasā vṛṣārūḍho yayau tadā
saptakoṭigaṇāḥ paścātsannaddhā yayurojasā /
tato nandī prāha tatra na gantuṃ sahasā'rhatha
gaṇānāṃ nāyake vīrabhadre ca mayi tiṣṭhati /
pramatha vā vidyamāne śakte hantuṃ suradviṣām
paśyantu sevakamahastato yāntu susaṃyugam /
ka uvāca /
bhāratīmevamākarṇya devo nandīritāṃ tadā
uvāca paramaprītaḥ sādhu sādhu tvayoditam /
parākramavataḥ sindhordraṣṭavastu parākramaḥ
iti yāmi puro nandinyūyaṃ yāntu sahaiva naḥ /
tatastu bhūtarājo'tha puṣpadanto'pi vīryavān
īyatuḥ puratastasya koṭisaṃkhyāyutā gaṇāḥ /
vīryaśriyā dīpyamānāḥ sarve vīrā madānvitāḥ
ākramanto digantānvai garjanto dhanavadbhṛśam /
bhāreṇa śeṣaśīrṣāṇi nāmayanto dharāmapi
krodhānalaṃ vamantaste prāpustāṃ gaṇḍakīṃ purīm /
daityagulme nipetuste daśakoṭyasurairyute
tatastatrābhavadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam /
śastrāstrairbāṇanicayairbhiṇḍipālaparaśvadhaiḥ
keṣāṃcinmastakā bhinnāḥ pādā hastāstathoravaḥ /
jānujaṃghāśca gulphāśca bhagnāḥ ke'pi gatāsavaḥ
nipatya punarutthāya prāyudhyansvaparaiḥ saha /
evaṃ nipatitā daityā asaṃkhyātā gatāsavaḥ
palāyya nirgatāḥ kecidācakhyuḥ sindhave'khilam /
sabhāmadhye vīragaṇairupaviṣṭāya kecana
śastrāghātaiḥ sravadraktāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ /
tatrāgatya mṛtāḥ kecitkeciddhairyāttamabruvan
nagaradvāragulme tu daśakoṭiniśācarāḥ /
nivṛttāḥ śastrasaṃghātairyuddhaṃ kṛtvā parasparam
yadā śailabhido yuddhamabhūttatra jayo'bhavat /
upaviṣṭo'si kiṃ tūṣṇīṃ sindho svahitamācara
ārāmā ripubhirdagdhā gṛhāṇi ca pratolikāḥ /
andhakāre dhūlikṛte prāpalanvahnitejasā
bhuṃjanto nidritāḥ kecinniryayurnagarādbahiḥ /
bālānādāya papalustyaktvā bhogaṃ ca kecana
visrastavasanāḥ keciddhyānasthā vahninā hutāḥ /
tatrāpi nidhanaṃ jagmurnānāśastraprahārataḥ
dhanaṃjayaṃ sarvadikṣu vīkṣya paurā bhayāturāḥ /
menire pralayaṃ prāptaṃ dahyate sakalā purī
ka uvāca/
evaṃ dūtamukhācchrutvā sindhurjṛmbhāmathākarot /
khādanniva mṛgānsiṃhaḥ parvatendravinirgataḥ
uvāca durdharā senā dṛśyate kiṃ bhaviṣyati /
didīpe krodhānalato grasanniva triviṣṭapama
siṃhasyāgre kiṃ śaśakaḥ kariṣyati parākramam /
meroḥ kiṃ śalabhaḥ kuryāccalanaṃ jambuko'pi vā
kālasya mama kiṃ kuryādbālo'yaṃ mayūrarāṭ /
ityuktvā śveḍitenāsau nādayanvidiśo diśaḥ
cintāturaḥ kṣaṇaṃ tasthau munirmaunamivāsthitaḥ /
tato vīrā sindhudaityaṃ prābruvankrodhamūrchitāḥ
ājñāṃ dehi mayūreśaṃ jeṣyāmaḥ kṣaṇamātrataḥ /
tava pratāpāttrailokyaṃ vaśaṃ neṣyāma sāmpratama
sindhuruvāca /
samyaguktaṃ mahāvīrā mamāpi ripudarśane /
mana utkaṇṭhitaṃ yasmātsainyena yuddhyatāmiha
tataḥ sarve puro yātā garjanto vīrasattamāḥ /
asaṃkhyātāḥ śastradharāścaturaṃgabalānvitāḥ
hayārūḍhaḥ sindhudaityaḥ krodhaharṣasamanvitaḥ /
vamankrodhānalaṃ vaktrānnetrābhyāṃ raṇadurmadaḥ
yayāvaśvaṃ purodhāya manovegaṃ mahādhanam ३१ (५०६७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe dvādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya ११३ prāraṃbha :-
ka uvāca /
padātayaḥ puro yānti kampayanto vasundharām /
vikarālamukhā vīrāḥ sindūrāruṇamastakāḥ
kecinnibaddhakavacā muktakeśāḥ sudāruṇāḥ /
kecinnibaddhakaṭayaḥ keciccandanacarcitāḥ
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ /
puro yānti gajā mattā dhātucitrā ivādrayaḥ
dīrghadantā vibhānti sma bhūṣaṇairvividhairapi /
ghaṇṭānādairjanaṃ sarvaṃ badhiraṃ cakruraṃjasā
cūrṇayanto girīnvakṣānyayuḥ śuṇḍāganaṃprahārataḥ /
lasatkumbhāḥ patākāḍhayāścitradhvajavirājitāḥ
tato'śvāśca khurāghātaiścūrṇayanto vasundharām /
heṣitairnādayanto vai gaganaṃ ca diśo daśa
suvarṇaratnamuktābhirbhūṣitā vyomacāriṇaḥ /
adhiṣṭhitā mahāyodhaistanutrāṇapraśobhibhiḥ
nānāśastradharairvīraiḥ parasenāvimardibhiḥ /
tatastu rathino jagmuḥ śastrāstrai ripughātinaḥ
sahitā yuddhamārgajñairvaraiḥ sārathibhirmṛdhe /
muktāmaṇimayā mālā vahanto gandhamālinaḥ
dhanuskandhāstūṇabhṛto bhallahastāḥ sakhaḍgakāḥ /
śastraprabhābhirnetrāṇi chāndayanto janasya ha
evaṃ senā samāyātā garjayantī diśo daśa /
bhūtarājena sā dṛṣṭā puṣpadantena vāhinī
mayūreśamubhau yātau tato bhītyā palāyitau /
tāvūcatuḥ /
tavājñayā puro yātāvāvābhyāṃ nihatā camū:
gulmasthā nagaradvāri dagdhaṃ ca nagaraṃ bahu /
pratāpaṃ nau samākarṇya sindhuḥ svayamupāgataḥ
caturaṃgāṃ camūṃ gṛhaya nānāśastrāstradhāriṇīm /
tato bhītyā bhavantaṃ ca samāyātau mahābala
ka uvāca /
sindhusainyasamudro'tha vadatorevametayoḥ /
dadṛśe pūrvādigbhāge dustaraḥ śastrayodhibhiḥ
tato harṣayuto jñātvā daityavṛttaṃ samāsataḥ /
nīlakaṇṭhaṃ samāruhya mayūreśo yayau puraḥ
āyudhāni ca catvāri caturdoṣu pragṛhaya saḥ /
sannaddhā gaṇakoṭyastā dhanurbāṇāsipāṇayaḥ
parivārya sthitā devaṃ nīlakaṇṭhaṃ vṛṣasthitam /
munīśvarāḥ stuvanti sma dadurāśīrvaco'pi tam
ubhayoḥ senayorvādyaghoṣakolāhalo mahān /
parasparaṃ saṃpadaṃ tāṃ vīkṣya sene suvismite
१९ asaṃkhyātaṃ balaṃ vīkṣya tutoṣa sa mayūrarāṭ /
yaduktaṃ nandinā pūrvaṃ taddṛṣṭaṃ sarvameva hi
tato nandī mayūreśaṃ natvā garjanmuhuryayau /
nabhomārgeṇa sainyeṣu ciccheda vīramastakān
śṛṃgāghātena mahatā hayamasyāhanaddṛḍham /
śīghramuḍḍīya ca yayau mayūreśaṃ yathā'kṣataḥ
āścaryaṃ cakrire sarve gaṇāḥ sādhviti śaṃsire /
chatraṃ ca pātayāmāsa nandī śṛṃgaprahārataḥ
patite'śve ca chatre ca sindhuraśvāntare gataḥ /
dhārayāmāsa ca tadā chatramanyanmahādhanam
āścaryaṃ paramaṃ mene nandinaḥ karmaṇā'suraḥ /
cukrodha sa mahāvīrānkva gato vaḥ parākramaḥ
evamākarṇya tadvākyaṃ kaustubho maitra eva ca /
amātyau taṃ namaskṛtya senayā caturaṃgayā
mā cintāṃ kuru sindho tvaṃ vighāsyāvo ripūkṣayam /
anyathā na mukhaṃ nātha darśayāvaḥ kathaṃcana
evamuktvā pracalitau parasainyanibarhaṇau /
padātīnāṃ gaṇā yātā brahmāṇḍasphoṭatatparāḥ
nyubjatāmicchavo netuṃ bhūgolaṃ raṇadurmadāḥ /
kaustubho'tha mayūreśaṃ yāto maitraśca pātituma
śaravarṣaiḥ paricchādya yātāvasyāntikaṃ yadā/
vīrabhadrastadāyāto yoddhuṃ sa ca ṣaḍānanaḥ
asaṃkhyasenayā yuktau garjayantau diśo daśa /
nijaghnaturubhau roṣātsindhuṃ nānāprahārataḥ
kaustubhopyatha maitraśca jaghnatustau parasparam /
sahasva mārayasveti vyāharantaḥ parasparam
śastrairastrairanekaiśca tābhyāṃ yuddhamakurvatām /
śaravrātairbhiṇḍipālaiḥ parighairmusalairapi
nānāsenācarā jaghnuḥ parasparavadhepsavaḥ /
naṣṭeṣu sarvaśastreṣu śareṣu ca parasparam
mallayuddhaṃ pracakruste jīvagrāhamamārayan /
vyasavaḥ patitāḥ kecidvemū raktaṃ mukhādbahu
pādaṃ pādena jaghnuste skandhaṃ skandhena ttāpare /
pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhena kecicca hastaṃ hastena cāpare
mastakaṃ mastakenaiva kūrparaṃ kūrpareṇa ca /
patitāḥ pātyamānaśca mṛtā bhagnāśca cūrṇitāḥ
chinnakaṇṭhā bhinnabhujā bhagnajaṅghorubāhavaḥ /
evaṃ naṣṭeṣu sainyeṣu sindhusenā jayaṃ yayau
jayaśabdaiḥ stūyamānairbandibhirvādyanisvanaiḥ /
sindhudaityeśvaraṃ yātau amātyau mitrakaustubhau
mayūreśaṃ samāyātau vīrabhadraṣaḍānanau/
tato'stamagamatsūryastato yuddhamupāramat
apare niścayudhyanta devasainyena dānavāḥ/
palāyamānāṃ tāṃ senāṃ nijaghnuḥ śarasaṃcayaiḥ
punarāveśamāpannau vīrabhadraṣaḍānanau/
garjantau garjayantau ca gaganaṃ ca diśo daśa
nighnantau ripusenāṃ tāṃ nidarhantau kṛtāntavat /
andhakāre mahāghore na prājñāyata kiṃcana
svānparānapi jaghnuste yudhyamānā mahābalāḥ /
bhagnāyāṃ sindhusenāyāṃ cakraturjayanisvanam
daityāmātyau punaryātau maraṇe kṛtaniścayau /
prerayāmāsaturubhau nijāśvau paravāhinīm
kirantau śarajālāni jaghnatuḥ karavālataḥ /
tataḥ ṣaḍānano dṛṣṭvā tayoratiparākramam /
muṣṭighātena tau hatvā nijasenāmagājjavāta
mitrastu bhūmimagamadvamanraktaṃ mukhādbahu /
tathāvidhaṃ ca taṃ dṛṣṭvā kaustubho yoddhumāgataḥ
ṣaḍānanamatho roṣānnijaghne karavālataḥ /
tasminmūrcchāmavāhe tu vīrabhadropyayudhyata
kaustubhaḥ prāhanadroṣāccharāghātairanakaśaḥ/
so'pi taṃ prāhanadmuṣṭyā bhūmau cainamaghātayat
hate tasminnanaṃdāsau vīrabhadro mahābalaḥ /
papāla daityasenā sā hate mitre ca kaustubhe
tamudaṃtaṃ śastrahatāḥ sravaṃto rudhiraṃ bahū /
nyavedayandaityarājasiṃdhave devaśatrave
vācā vispaṣṭayā duḥkhācchastrāghātakṛtādbhṛṣam /
jayamākāṃkṣate nityaṃ mitrakaustubhayorbhṛśam ५२ ( ५११९ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe mitrakaustubhavadho nāma trayodaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya ११४ prāraṃbha :-
vīrā ūcuḥ /
nānāśastrapraharaṇau mṛtau tau mitrakaustubhau /
asaṃkhyātā hatā senā tābhyāṃ niśi divāpi ca
tato ripubalāddṛṣṭau vīrau dvau samupasthitau /
tābhyāṃ balibhyāṃ nihatā nijasenā vimarditā
yayoḥ karaprahārābhyāṃ gatau sau yamasādanam /
dṛṣṭā nānāvidhā senā na dṛṣṭau tādṛśau surau
sindhuruvāca /
yau dṛṣṭvā sa bibheti sma kṛtānto bhūtahārakaḥ /
tau kathaṃ śaraghātena mṛtau śaṃsatha sainikāḥ
parākramamidānīṃ me paśyantu sarvasainikāḥ /
raṇabhūmau nartayiṣye śiraḥ śatrorna saṃśayaḥ
cakrayuddhaṃ kariṣyāmi cakrapāṇeryataḥ sutaḥ//
ityuktvā hayamāruhya mayūreśaṃ yayau khalaḥ
asaṃkhyakoṭyo daityānāṃ puro yātā mahābalāḥ /
yoddhukāmāḥ surendreṇa śivaputreṇa durdharāḥ
tato nandīpuṣpadantau yoddhuṃ yātau mahābalau /
bhūtarājaśca vikaṭo daśalakṣaiśca yodhibhiḥ
capalopyardhalakṣeṇa yoddhukāmo'bhiniryayau /
ṣaḍānano vīrabhadro'saṃkhyasenāsamāyutau
īyaturyuddhabalinau nānāśastradharāvubhau /
saptavyūhānsamālokya prāvyūhandaityasainikāḥ
gandhāsuro'tha madanakānto vīho dhvajastathā /
mahākāyaśca śārdūlo dhūrtanāmātha saptamaḥ
saptavyūhānpuraskṛtya yuyudhustānsamāgatān /
bāṇavṛṣṭyā samācchādya bhallāgraistānnijaghnire
bhiṇḍipālahatāḥ kecinnipeturdharaṇītale /
ṣaḍānanena yuyudhe balādgandhāsuro balī
vīrabhadreṇa madanakānto'pi yuyudhe raṇe /
nandī ca vīrarājaśca yuyudhāte parasparam
dhvajāsurapuṣpadantau śastrāstrerbāṇasaṃcayaiḥ /
bhūtarājo mahākāyo yuyudhāte parasparam
dhūrtaśca vikaṭaścaiva dvandvayuddhamakurvatān /
capalena hato roṣācchārdūlo nyapatadbhuvi
punaḥ saṃjñāmavāpyainaṃ sopi khaḍgena cāhanat/
mūrcchāmavāpa mahatīṃ capalaścapalo yudhi
pravṛtte dvandvayuddhe tu yuyudhāte bale ubhe /
jaghnatuḥ śastrasaṃghātairbāṇajālaiḥ parasparam
sahasva jahi mā bhaistvaṃ hataḥ svargaṃ sameṣyasi /
kṣīṇeṣu śastrabāṇeṣu lattābhirmuṣṭibhiḥ punaḥ
yuyudhuḥ sarvasainyāni nāśayanti parasparam /
kaścicca caraṇau dhṛtvā pothayāmāsa vairiṇam
kaściduḍḍīya nyapataccūrṇayāmāsa vai param /
kaścicciccheda ca śiraḥ kaścidbāhuṃ ripo raṇe
kaścitpādau jānunī ca gulphau ciccheda cāparaḥ/
śaravṛṣṭiṃ pare kecitparasparamavāsṛjan
sravadraktaḥ śastrahato maraṇāvadhyayudhyata /
kabandhā yuyudhustatra jaghnuḥ svāṃśca parānapi
apare sahasā peturvidīrṇavakṣaso narāḥ /
parasparāghātahatau mṛtau kecidraṇājire
ekāpsaraḥ prāptikṛte svargaṃ yuddhamakurvatām /
asṛgnadyabhavattatra keśaśaivalasaṃyutā
khaḍga matsyavatī kheṭamahākūrmā duratyayā /
pretakāṣṭhavahā ghorā cāmaratūṇasaṃyutā
kañcukagrāhaśobhāḍhyā mahākaṭakabhekikā/
śūramodakarā bhīrūmahābhayavivardhinī
medojalā duḥkhatarā māṃsakardamaśālinī /
tato'stamita āditye na prājñāyata kiṃcana
na hantavyā vayaṃ daityavāhinīcāriṇaḥ surāḥ/
na hantavyā vayaṃ devavāhinīcāriṇo'surāḥ
evaṃ kolāhalaistatra prāyudhyanta parasparam /
āśiṣo'tha dadustatra śvāpadā bhūtarākṣasāḥ
sṛgālāḥ patagāḥ śyenāstṛptā pārvatinandanam /
dinatrayamabhūdevaṃ divārātrau mahāraṇaḥ
vādyaśabdairjayaṃ rātrau ghoṣayantaḥ parasparam /
evaṃ gandhāsuro'yudhyatsenānyā bahuvistaram
madyapānena matto'sau tyaktvā śastrāṇi vegavān /
ahananmuṣṭighātena sahasā taṃ ṣaḍānanam
nyapatatsa tadā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ /
adhāvatso'pi labdhvāśu sapakṣa iva parvataḥ
saṃjñāṃ dvādaśabhirhastairavidhyattaṃ mahāsuram /
śarajālānyanekāni visṛjanṣaḍdhanurvaraiḥ
nivārya śarajālāni chādayāmāsa taṃ śaraiḥ /
gandhāsuro mahāvegātṣaḍānanamanāmayam
tannivārya dadhārainaṃ caraṇe sa ṣaḍānanaḥ /
akasmādbhrāmayitvainaṃ pātayāmāsa bhūtale
tasyāṃga śatadhā jātaṃ gatāsordṛḍhaghātataḥ /
tasminhate tasya senā yayau vyagrā diśo daśa
pṛṣṭhalagno nindati sma senāṃ tāṃ sa ṣaḍānanaḥ /
senaśca krodhanaścaiva śataghnīṃ yoddhumāyayuḥ
yeṣāṃ śabdo mahānāsīdghanānāmiva garjatām /
ūcuḥ ṣaḍānanaṃ duṣṭa senā no nihanā bahu
idānīṃ yāhi bhavanaṃ hato ravisutasya ha /
tata ācchādayāmāsuryugapatte ṣaḍānanam
grāmasiṃhā yathā siṃhaṃ bahavo balavattarāḥ /
ṣaḍdhanurmocitairbāṇairnyahanattānṣaḍānanaḥ
tataste mūrchitāḥ peturmuhūrtādutthitā punaḥ /
pāśaṃ kṣiptvā skandagale ninyustaṃ paśuvattrayaḥ
jñātvā nītaṃ ṣaṇyukhaṃ tamādhāvaṃste trayo javāt /
hiraṇyagarbho balavāṃśyāmalo raktalocanaḥ
tribhiste muṣṭighātena hatāḥ peturdharātale/
tato madanakānto'pi vīrabhadro mahābalam
nyahanacchastraghātena sa mūrchā mahatīṃ yayo/
tyaktvā mūrchā vīrabhadro daṇḍaghātānnyapāyayat
mṛtaṃ madanakāntaṃ taṃ vīrarājo mahābalaḥ /
jñātvā prāyānnihantuṃ tāṃstrīnsurānbalavattarān
tatastānnyahanadroṣācchṛṃgābhyāṃ nandikeśvaraḥ /
asravadrudhiraṃ vaktrācchatadhā bhūtale'patat
taṃ hataṃ tu vilokyāśu catvāro'surasattamāḥ /
āyayurnandinaṃ hantuṃ śārdūlo'tha dhvajāsuraḥ
mahākāyo dhṛtaścaiva sarvadevajito raṇe /
nānāśastrairnijaghnuste nandinaṃ balavattaram
patite nandini tataścatvāro yuddhadurmadāḥ /
puṣpadanto bhūtarājo vikaṭaścapalo'pi ca
te tu śailānsamādāya tolayitvā nicikṣipuḥ /
sarveṣāṃ mastakā bhinnāścūrṇībhūtāśca kecana
śarāghātena te sarve dharāyāṃ patitā raṇe /
kecicca sindhumagamaṃśastraghātaprapīḍitāḥ
parājayaṃ svasainyānāṃ prāhurdevajayaṃ tathā /
jayaṃ prāptā devasenā bahuvādyānyavādayat
mayūreśa mayūreśa jaya tvaṃ jaya sarvadā /
ityabravīddharṣayutā svānandena nanarta ca ५५ ( ५१७४ )
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe caturdaśottaraśatatamodhyāyaḥ
adhyāya ११५ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śrutvā senājayaṃ daityau yayau cintāṃ mahattarām /
atyantamlānavadano nimagno duḥkhasāgare
manasā parituṣṭena cintayāmāsa daityarāṭ /
sindhuruvāca /
viparītamidaṃ kasmājjātaṃ na jñāyate mayā
pipīlikā grasetkiṃ na brahmāṃḍaṃ lokasaṃkulam /
yasyāgre maśakā devā āsannindrādayo mama
śivārbhakena tasyādya kathaṃ senā vinirjitā /
ka uvāca /
ityuktvā hayamāruhya dhanurbāṇāsicarmabhṛt
ahatvā taṃ mayūreśaṃ darśayiṣye mukhaṃ na ca /
ityuktvā'bhiyayau sindhū raṇabhūmau pataṃgavat
sajjaṃ cakāra ca dhanurnādayangaganaṃ diśaḥ /
vyasṛjadbāṇajālāni tīkṣṇānyagnimukhāni saḥ
cakampe pṛthivī sarvā mūrchitā jantavo'khilāḥ /
prākṣipaddevasenāyāmasaṃkhyātāśca patriṇaḥ
chinnā bhinnāḥ surāḥ petustacchastrāghātapīḍitāḥ /
palāyantaḥ surāḥ petuste'pi pṛṣṭhe śarairhatāḥ
tataḥ sarvā mayūreśavāhinī vyagratāmiyāt /
dvidhābhūtā jānupādāḥ keṣāṃcinmastakā api
śaravṛṣṭyā sindhuhastamuktayā raṇamūrdhani /
abhavattumulaṃ yuddhamanivārya bhayāvaham
sindhoścaiva gaṇeśasya senayorubhayorapi /
kolāhale mahāghore dhvānte gāḍhe rajaḥkṛte
purogāṃ jaghnire sarve parānsvānapi te tadā/
śastrāghātairhatā senā devasenācaraiḥ parā.
tataḥ sindhurhayāttasmādavaruhya pade'grahīt /
pātayāmāsa sahasā vīrabhadraṃ ca vegataḥ
ahananmastake so'tha nandinaṃ balavattarama /
bhūtarājaṃ ca khaḍgena mārayansahasā kaṭau
puṣpadantasyodaraṃ ca bibheda balavattaram /
śikhāmākramya prākarṣaddhiraṇyagarbhamojasā
śyāmalasya lalāṭaṃ sa bibheda śaraghātataḥ /
capalasya hanū roṣājjaghāna vikaṭaṃ raṇe
lambakarṇasya kaṇṭhaṃ sa bibheda bāṇasaṃcayaiḥ /
dhṛtvā tu caraṇau raktalocanaṃ ca nyapātayat
hastānnistīrya sahasā samukhaḥ prāpalajjavāt /
somaṃ lattāprahāreṇa raṇabhūmāvapātayat
jaṭharaṃ dārayāmāsa bhṛṃgiṇo'siprahārataḥ /
dānavānalasya ca śiro bhedayāmāsa sāyakaiḥ
paṃcānanasya pṛṣṭhe so'vadhīcca capalo yudhi /
evaṃ sarve mahāvīrā nihatā raṇamūrdhani
drutaṃ palāyitāścānye tataḥ sindhuḥ puro yarau /
jagarja ghanavadghoraṃ nādayanbhuvanatrayam
sa vivyādha mayūreśaṃ śarajālairanekadhā /
tasya dehaṃ samālokya vikarālaṃ bhayānakam
virūpākṣādayaḥ sarve palāyanamakurvata /
muniyukto gaṇeśaśca yuyudhe saṃyuge tadā
sa cakampe kariśiśuḥ siṃhasyevāsya darśanāt /
tato'bravīdroṣavaśātsindhustaṃ tu guṇeśvaram
sindhuruvāca/
dūrātte'śrāvi bahuśaḥ puruṣārthaḥ śivārbhaka /
pratyakṣaṃ dṛśyase re tvaṃ jambūka iva durbalaḥ
kathaṃ me sahase mūḍha talāghātaṃ śilābhidam/
tvayā mātuḥ stanaṃ pītvā nartavyaṃ hi gṛhāṃgaṇe
śakrādayo jitā yena tasya te gaṇanā'tra kā/
nivārayati māṃ mūḍha kṛpā tvāṃ hantumutsukam
kathaṃ te komalāṃgeṣu vidhye tīkṣṇatarāñśarān /
deva uvāca /
kimarthaṃ valgase mūḍhabhāvenādhama pāmara
nāvatāraṃ gṛhīṣye'haṃ yadi jāne'lpakaṃ vapuḥ/
tavedānīṃ haniṣyāmi kṣaṇena dehamalpakam
sūryadattādvarādduṣṭa duṣkarmanirato bhavān/
idānīṃ sa gataḥ kālo mṛtyukāla upasthite
valganākuśalastvaṃ kiṃ yuddhamadya kariṣyasi /
tvā hantuṃ mocituṃ devāndhṛtaṃ rūpamidaṃ mayā
antakāle sannihite puruṣārtho vṛthā bhavet /
mayā hate mahāsthānaṃ mama prāpsyasi durlabham
sindhuruvāca /
yāvanna cchedmi te mūḍha komalaṃ dehamuttamam /
tāvadvalgasi yo yasya bhaktaḥ syātsa mṛto vrajet
tasya lokaṃ vṛthā hi tvaṃ na praśaṃsāṃ vadātmanaḥ /
ka uvāca /
evamuktvā mahādaityaḥ sāyakaṃ parabhedinam
na kadācitprakaṭitamatitīkṣṇaṃ jayāvahama/
smṛtvā sūryaṃ dhanurgṛhya sajjaṃ kṛtvā nyayojayat
ṭaṇatkāreṇa dhanuṣo nāditaṃ bhuvanatrayam /
mumoca bāṇaṃ taṃ deve mayūreśe balātkhalaḥ
sa jajvāla diśaḥ sarvā gaganaṃ vidiśo'pi ca /
taṃ dṛṣṭvā sa mayūreśastatyāja paraśuṃ nijam
vajrātsārataraṃ sarvavairidarpaharaṃ param /
adahatsopi trīṃllokānpralayānalasannibhaḥ
paraśuḥ khaṇḍayāmāsa nabhasyeva ca taṃ śaram /
dharāyāṃ pātya śatadhā daityahastamathācchinat
dhanurbhārasahaṃ ghoraṃ nabhasyaiva gataṃ karāt /
tataḥ krodhena daityaḥ sa cakraṃ tatyāja śatrave
śatahūdeva tacchabdaṃ cakāra garjayandiśaḥ /
dṛṣṭvā tatra mayūreśaḥ śūlamugraṃ mumoca ha
dadāha bhuvanaṃ tacca papāta daityamastake /
mukuṭaṃ kuṇḍale karṇau khaṇḍayitvā yayau punaḥ
mayūreśakaraṃ śīghraṃ yathā na tyājitaṃ tathā /
tataḥ krodhāduvācainaṃ chinnakarṇo mahāsuraḥ
pauruṣaṃ darśitaṃ te'dya darśayiṣye tavāpi ca /
idānīṃ śaraghātena chinadmi nāsikāṃ tava
ityuktvā khaḍgahasto'sau taṃ jagāma guṇeśvaram /
mayūreśastadā cakre nānārūpāṇi sarvataḥ
āyudhāni ca catvāri bibhrankaracatuṣṭaye /
tataḥ sa vismayāviṣṭo daśadikṣu vyalokayat
dadarśa tatra taṃ devaṃ caturāyudhabhūṣitam /
tataḥ sa lajjito gehaṃ nijaṃ gantuṃ manodadhe
tathāpi purato'paśyanmayūreśaṃ tathāvidham /
ācchādya netre sa yayau hṛdyenaṃ samalokayan
unmīlya netre so'paśyatpura enaṃ śikhaṇḍini /
tato daityo bubodhainaṃ svānte raviprasādata
raṇasthalātatpurīṃ yāta ācchādya vadanāmbujam/
hataśeṣaiśca vīraiśca tādṛśaiḥ parivāritaḥ
paryaṃke nyapataccintāparyākulitamānasaḥ /
virāste svagṛhayātāścintāvyākulacetasaḥ५१ (५२२५)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe sindhuvairūpyakaraṇaṃnāma paṃcadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0