Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.111.115

2.111.115.1

ka uvāca /
prāyātsabhāṃ mahāramyāṃ dvārapālaniveditaḥ /
nandī nananda taṃ dṛṣṭvā daityaṃ sindhuṃ sabhāgatam

2.111.115.2

mahāvīraiḥ parivṛtaṃ nānāśastreṣu pāṇibhiḥ /
vārāṃganānṛtyarataṃ vījyamānaṃ nṛbhirmudā

2.111.115.3

vādyatsu sarvavādyeṣu nādanādita dikṣu ca/
dṛṣṭvā taṃ nandinaṃ kecinmenire ravimāgatam

2.111.115.4

mahākāyaṃ mahāvīraṃ vīkṣya keciccakampire /
jagarjurapare tatra bhīṣayanto balādamum

2.111.115.5

na bibheti mahādhairyānnandī svabalagarvitaḥ /
karasaṃjñārpitaṃ nandī bheje āsanamuttamam

2.111.115.6

sarve taṭasthatā yātāścitramā iva puttalā /
buddhvā tadiṃgitaṃ prāha nandī vācaspatiḥ paraḥ

2.111.115.7

nānāsabhā dṛṣṭapūrvāṃ nedṛśāstāsu mūḍhakāḥ /
yūyaṃ sarvetibalinaḥ śriyā paramaśobhitāḥ

2.111.115.8

sundarāḥ kāmasadṛśā buddhyā hīnā vṛkā iva /
sabhāyāmāgataḥ sādhurasādhu- rdurbalo balī

2.111.115.9

praṣṭavyo mānanīyaśca nītireṣā sanātanī /
na sā dṛṣṭā sabhāmadhye ato me vismitaṃ manaḥ

2.111.115.2.111.10

vṛthā sabhāsadaḥ sarve vṛthā'mātyāśca nāgarāḥ /
nāyaṃ dharmo rājña eva sabhyānāṃ kṛtyameva tat

2.111.115.11

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā sindhuḥ provāca nandinam /
padmayoneriva tava matirdṛṣṭā guṇākara

2.111.115.12

kasya tvaṃ kuta āyātaḥ kimarthaṃ vā vṛṣeśvara /
tejasā vahnisadṛśaḥ paṃcāsya iva vikrame

2.111.115.13

nandyuvāca /
surabheḥ kāmarūpāyā apatyaṃ nandināmakam /
viddhi māṃ girijānāthavāhaṃ brahmāṇḍabhedinam

2.111.115.14

mayūreśo dharābhāraharo duṣṭanibarhaṇa /
avatīrṇaḥ śivagṛhe bālyātprabhṛti daityahā

2.111.115.15

śeṣo mūko'bhavattasya pratāpavarṇane'bjajaḥ /
samudramathanādyadvadratnajātaṃ bahiryayau

2.111.115.16

tadvannītiṃ vimathyādya kāryasiddhiṃ vicāraya /
ājñāṃ śṛṇu mayūreśapreṣitāṃ balavattarām

2.111.115.17

ājñābhaṃge tasya bhavedvināśo yasya kasyacit /
yataḥ sa sṛjate viśvaṃ pāti hanti carācaram

2.111.115.18

tvayā vinihitā kārāgṛhe devagaṇā balāt /
padāni teṣāṃ labdhāni bhāgyaṃ syātkimataḥ param

2.111.115.19

idānīṃ vairanirmokaṃ vicārya kartumarhasi /
mocayāśu surānsarvānājñayā svāmino mama

2.111.115.2.111.20

tripureṇa kṛtaṃ vairaṃ śivena saha tatkṣaṇāt /
hiraṇyakaśipuṃ stambhe'vatīrya hatavānhariḥ

2.111.115.21

tārakeṇa jitā devā atiṣṭhattatpade svayam /
skandena nihato yuddhe kṣaṇena tārako balāt

2.111.115.22

ato dattvā surānmatdyaṃ? tiṣṭha sthāne sukhaṃ ciram /
ka uvāca /
evaṃ nandivacaḥ śrutvā cukrodha sindhudaityarāṭ

2.111.115.22

uvāca raktanayano vamanniva hutāśanam /
sindhuruvāca /
cāturyaṃ bahudhā dṛṣṭaṃ tvadīyaṃ vṛṣanandana

2.111.115.24

prasaṃgaṃ naiva jānāsi yato vācaspaterapi /
ajñānātprakṛtārthasya vaco yāti vṛthārthatām

2.111.115.25

bālasya tava vākyena svāminaste'pi vākyataḥ /
mocayeyaṃ kathaṃ devānyāvatso'pi na nirjitaḥ

2.111.115.26

pramāṇaṃ kintu te vākyaṃ tṛṇādavanacāriṇa /
kva te girīśastatputro vṛthā bhītiḥ pravarṣate

2.111.115.27

lāṃgale yojayāmyadya dautyena nāgato yadi /
yadi me vakratāṃ yāyādbhrukuṭhī krodhato vṛṣa

2.111.115.28

tadā tribhuvanaṃ naśyetkā tatra gaṇanā tayoḥ /
ruṣṭaḥ sṛgālaḥ kiṃ kuryādapriyaṃ siṃhanāgayoḥ

2.111.115.29

ka uvāca / evaṃ śabdaśarairviddho nandī krodhādathābravīt /
nandyuvāca /
viparītāṃ matiṃ te'dya lakṣayāmya surā dhama

2.111.115.2.111.30

sannipātīva vikalaṃ valgase maraṇonmukhaḥ /
pūrvaṃ sāma prayoktavyamiti tenāhamīritaḥ

2.111.115.31

tvayi nītirvṛthā jātā upadeśo yathā khale /
yadi nindā prayuktā te mayūreśe śive'pi ca

2.111.115.32

kṣīyamāyustayā te'dya na yuddhe jayameṣyasi /
idānīṃ hanmi tvāṃ mūḍha nājñāsti svāmino mama

2.111.115.33

nāyakena na hantavyo dūtastenāpi nāyakaḥ /
ityuktvā pātayandaityānnandī niśvāsavāyunā

2.111.115.34

krodhena tamapṛṣṭvaiva pratasthe harṣanirbharaḥ /
sānnidhyaṃ prāpya devasya mayūreśasya tatkṣaṇāt

2.111.115.35

dūrāddadarśa devo'pi prāha nandī samāgataḥ /
praṇipatyābravīddevaṃ vṛttāntaṃ sarvamāditaḥ

2.111.115.36

nandyuvāca /
bahudhā bodhito daityo na svīcakre vaco mama /
nirbhartsito bahuvidhaṃ tenāhaṃ ca mayā ca saḥ

2.111.115.37

nyubje ghaṭe yathā bindustasminsarvaṃ vṛthā bhavet /
ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā prayātasya yathāgatam

2.111.115.38

jaharṣa sa mayūreśo daityamardanalālasaḥ /
ājñāpayatsa yuddhāya pramathādīngaṇāṃstathā

2.111.115.39

idānīṃ sindhunagare yuddhaṃ kartuṃ samutsukāḥ /
garjantu vīraśabdaiśca mocituṃ bandhanātsurān

2.111.115.1

hatvā sindhuṃ ca sabalaṃ mocituṃ cākhilānsurān /
munīnāṃ tvaramāṇānāṃ gantuṃ svāśramamaṇḍalam २.१११.४० ( ५०३६)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe vicāravarṇanaṃ nāmaikādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ // ११

2.111.115.1

adhyāya ११२ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śikhaṇḍinaṃ samāruhya mayūreśaḥ pare dine /
āyudhāni ca catvāri pragṛhya karapaṃkaje

2.111.115.2

jagarja ghanavadghoraṃ yayau raṇacikīrṣayā /
śivo'pi garjayansahasā vṛṣārūḍho yayau tadā

2.111.115.3

saptakoṭigaṇāḥ paścātsannaddhā yayurojasā /
tato nandī prāha tatra na gantuṃ sahasā'rhatha

2.111.115.4

gaṇānāṃ nāyake vīrabhadre ca mayi tiṣṭhati /
pramatha vā vidyamāne śakte hantuṃ suradviṣām

2.111.115.5

paśyantu sevakamahastato yāntu susaṃyugam /
ka uvāca /
bhāratīmevamākarṇya devo nandīritāṃ tadā

2.111.115.6

uvāca paramaprītaḥ sādhu sādhu tvayoditam /
parākramavataḥ sindhordraṣṭavastu parākramaḥ

2.111.115.7

iti yāmi puro nandinyūyaṃ yāntu sahaiva naḥ /
tatastu bhūtarājo'tha puṣpadanto'pi vīryavān

2.111.115.8

īyatuḥ puratastasya koṭisaṃkhyāyutā gaṇāḥ /
vīryaśriyā dīpyamānāḥ sarve vīrā madānvitāḥ

2.111.115.9

ākramanto digantānvai garjanto dhanavadbhṛśam /
bhāreṇa śeṣaśīrṣāṇi nāmayanto dharāmapi

2.111.115.2.112.10

krodhānalaṃ vamantaste prāpustāṃ gaṇḍakīṃ purīm /
daityagulme nipetuste daśakoṭyasurairyute

2.111.115.11

tatastatrābhavadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam /
śastrāstrairbāṇanicayairbhiṇḍipālaparaśvadhaiḥ

2.111.115.12

keṣāṃcinmastakā bhinnāḥ pādā hastāstathoravaḥ /
jānujaṃghāśca gulphāśca bhagnāḥ ke'pi gatāsavaḥ

2.111.115.13

nipatya punarutthāya prāyudhyansvaparaiḥ saha /
evaṃ nipatitā daityā asaṃkhyātā gatāsavaḥ

2.111.115.14

palāyya nirgatāḥ kecidācakhyuḥ sindhave'khilam /
sabhāmadhye vīragaṇairupaviṣṭāya kecana

2.111.115.15

śastrāghātaiḥ sravadraktāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ /
tatrāgatya mṛtāḥ kecitkeciddhairyāttamabruvan

2.111.115.16

nagaradvāragulme tu daśakoṭiniśācarāḥ /
nivṛttāḥ śastrasaṃghātairyuddhaṃ kṛtvā parasparam

2.111.115.17

yadā śailabhido yuddhamabhūttatra jayo'bhavat /
upaviṣṭo'si kiṃ tūṣṇīṃ sindho svahitamācara

2.111.115.18

ārāmā ripubhirdagdhā gṛhāṇi ca pratolikāḥ /
andhakāre dhūlikṛte prāpalanvahnitejasā

2.111.115.19

bhuṃjanto nidritāḥ kecinniryayurnagarādbahiḥ /
bālānādāya papalustyaktvā bhogaṃ ca kecana

2.111.115.2.112.20

visrastavasanāḥ keciddhyānasthā vahninā hutāḥ /
tatrāpi nidhanaṃ jagmurnānāśastraprahārataḥ

2.111.115.21

dhanaṃjayaṃ sarvadikṣu vīkṣya paurā bhayāturāḥ /
menire pralayaṃ prāptaṃ dahyate sakalā purī

2.111.115.22

ka uvāca/
evaṃ dūtamukhācchrutvā sindhurjṛmbhāmathākarot /
khādanniva mṛgānsiṃhaḥ parvatendravinirgataḥ

2.111.115.23

uvāca durdharā senā dṛśyate kiṃ bhaviṣyati /
didīpe krodhānalato grasanniva triviṣṭapama

2.111.115.24

siṃhasyāgre kiṃ śaśakaḥ kariṣyati parākramam /
meroḥ kiṃ śalabhaḥ kuryāccalanaṃ jambuko'pi vā

2.111.115.25

kālasya mama kiṃ kuryādbālo'yaṃ mayūrarāṭ /
ityuktvā śveḍitenāsau nādayanvidiśo diśaḥ

2.111.115.26

cintāturaḥ kṣaṇaṃ tasthau munirmaunamivāsthitaḥ /
tato vīrā sindhudaityaṃ prābruvankrodhamūrchitāḥ

2.111.115.27

ājñāṃ dehi mayūreśaṃ jeṣyāmaḥ kṣaṇamātrataḥ /
tava pratāpāttrailokyaṃ vaśaṃ neṣyāma sāmpratama

2.111.115.28

sindhuruvāca /
samyaguktaṃ mahāvīrā mamāpi ripudarśane /
mana utkaṇṭhitaṃ yasmātsainyena yuddhyatāmiha

2.111.115.29

tataḥ sarve puro yātā garjanto vīrasattamāḥ /
asaṃkhyātāḥ śastradharāścaturaṃgabalānvitāḥ

2.111.115.2.112.30

hayārūḍhaḥ sindhudaityaḥ krodhaharṣasamanvitaḥ /
vamankrodhānalaṃ vaktrānnetrābhyāṃ raṇadurmadaḥ

2.111.115.112

yayāvaśvaṃ purodhāya manovegaṃ mahādhanam ३१ (५०६७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe dvādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

2.111.115.1

adhyāya ११३ prāraṃbha :-
ka uvāca /
padātayaḥ puro yānti kampayanto vasundharām /
vikarālamukhā vīrāḥ sindūrāruṇamastakāḥ

2.111.115.2

kecinnibaddhakavacā muktakeśāḥ sudāruṇāḥ /
kecinnibaddhakaṭayaḥ keciccandanacarcitāḥ

2.111.115.3

nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ /
puro yānti gajā mattā dhātucitrā ivādrayaḥ

2.111.115.4

dīrghadantā vibhānti sma bhūṣaṇairvividhairapi /
ghaṇṭānādairjanaṃ sarvaṃ badhiraṃ cakruraṃjasā

2.111.115.5

cūrṇayanto girīnvakṣānyayuḥ śuṇḍāganaṃprahārataḥ /
lasatkumbhāḥ patākāḍhayāścitradhvajavirājitāḥ

2.111.115.6

tato'śvāśca khurāghātaiścūrṇayanto vasundharām /
heṣitairnādayanto vai gaganaṃ ca diśo daśa

2.111.115.7

suvarṇaratnamuktābhirbhūṣitā vyomacāriṇaḥ /
adhiṣṭhitā mahāyodhaistanutrāṇapraśobhibhiḥ

2.111.115.8

nānāśastradharairvīraiḥ parasenāvimardibhiḥ /
tatastu rathino jagmuḥ śastrāstrai ripughātinaḥ

2.111.115.9

sahitā yuddhamārgajñairvaraiḥ sārathibhirmṛdhe /
muktāmaṇimayā mālā vahanto gandhamālinaḥ

2.111.115.2.113.10

dhanuskandhāstūṇabhṛto bhallahastāḥ sakhaḍgakāḥ /
śastraprabhābhirnetrāṇi chāndayanto janasya ha

2.111.115.11

evaṃ senā samāyātā garjayantī diśo daśa /
bhūtarājena sā dṛṣṭā puṣpadantena vāhinī

2.111.115.12

mayūreśamubhau yātau tato bhītyā palāyitau /
tāvūcatuḥ /
tavājñayā puro yātāvāvābhyāṃ nihatā camū:

2.111.115.13

gulmasthā nagaradvāri dagdhaṃ ca nagaraṃ bahu /
pratāpaṃ nau samākarṇya sindhuḥ svayamupāgataḥ

2.111.115.14

caturaṃgāṃ camūṃ gṛhaya nānāśastrāstradhāriṇīm /
tato bhītyā bhavantaṃ ca samāyātau mahābala

2.111.115.15

ka uvāca /
sindhusainyasamudro'tha vadatorevametayoḥ /
dadṛśe pūrvādigbhāge dustaraḥ śastrayodhibhiḥ

2.111.115.16

tato harṣayuto jñātvā daityavṛttaṃ samāsataḥ /
nīlakaṇṭhaṃ samāruhya mayūreśo yayau puraḥ

2.111.115.17

āyudhāni ca catvāri caturdoṣu pragṛhaya saḥ /
sannaddhā gaṇakoṭyastā dhanurbāṇāsipāṇayaḥ

2.111.115.18

parivārya sthitā devaṃ nīlakaṇṭhaṃ vṛṣasthitam /
munīśvarāḥ stuvanti sma dadurāśīrvaco'pi tam

2.111.115.2.113.20

ubhayoḥ senayorvādyaghoṣakolāhalo mahān /
parasparaṃ saṃpadaṃ tāṃ vīkṣya sene suvismite
१९ asaṃkhyātaṃ balaṃ vīkṣya tutoṣa sa mayūrarāṭ /
yaduktaṃ nandinā pūrvaṃ taddṛṣṭaṃ sarvameva hi

2.111.115.21

tato nandī mayūreśaṃ natvā garjanmuhuryayau /
nabhomārgeṇa sainyeṣu ciccheda vīramastakān

2.111.115.22

śṛṃgāghātena mahatā hayamasyāhanaddṛḍham /
śīghramuḍḍīya ca yayau mayūreśaṃ yathā'kṣataḥ

2.111.115.23

āścaryaṃ cakrire sarve gaṇāḥ sādhviti śaṃsire /
chatraṃ ca pātayāmāsa nandī śṛṃgaprahārataḥ

2.111.115.24

patite'śve ca chatre ca sindhuraśvāntare gataḥ /
dhārayāmāsa ca tadā chatramanyanmahādhanam

2.111.115.25

āścaryaṃ paramaṃ mene nandinaḥ karmaṇā'suraḥ /
cukrodha sa mahāvīrānkva gato vaḥ parākramaḥ

2.111.115.26

evamākarṇya tadvākyaṃ kaustubho maitra eva ca /
amātyau taṃ namaskṛtya senayā caturaṃgayā

2.111.115.27

mā cintāṃ kuru sindho tvaṃ vighāsyāvo ripūkṣayam /
anyathā na mukhaṃ nātha darśayāvaḥ kathaṃcana

2.111.115.28

evamuktvā pracalitau parasainyanibarhaṇau /
padātīnāṃ gaṇā yātā brahmāṇḍasphoṭatatparāḥ

2.111.115.29

nyubjatāmicchavo netuṃ bhūgolaṃ raṇadurmadāḥ /
kaustubho'tha mayūreśaṃ yāto maitraśca pātituma

2.111.115.2.113.30

śaravarṣaiḥ paricchādya yātāvasyāntikaṃ yadā/
vīrabhadrastadāyāto yoddhuṃ sa ca ṣaḍānanaḥ

2.111.115.31

asaṃkhyasenayā yuktau garjayantau diśo daśa /
nijaghnaturubhau roṣātsindhuṃ nānāprahārataḥ

2.111.115.32

kaustubhopyatha maitraśca jaghnatustau parasparam /
sahasva mārayasveti vyāharantaḥ parasparam

2.111.115.33

śastrairastrairanekaiśca tābhyāṃ yuddhamakurvatām /
śaravrātairbhiṇḍipālaiḥ parighairmusalairapi

2.111.115.34

nānāsenācarā jaghnuḥ parasparavadhepsavaḥ /
naṣṭeṣu sarvaśastreṣu śareṣu ca parasparam

2.111.115.35

mallayuddhaṃ pracakruste jīvagrāhamamārayan /
vyasavaḥ patitāḥ kecidvemū raktaṃ mukhādbahu

2.111.115.36

pādaṃ pādena jaghnuste skandhaṃ skandhena ttāpare /
pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhena kecicca hastaṃ hastena cāpare

2.111.115.37

mastakaṃ mastakenaiva kūrparaṃ kūrpareṇa ca /
patitāḥ pātyamānaśca mṛtā bhagnāśca cūrṇitāḥ

2.111.115.38

chinnakaṇṭhā bhinnabhujā bhagnajaṅghorubāhavaḥ /
evaṃ naṣṭeṣu sainyeṣu sindhusenā jayaṃ yayau

2.111.115.39

jayaśabdaiḥ stūyamānairbandibhirvādyanisvanaiḥ /
sindhudaityeśvaraṃ yātau amātyau mitrakaustubhau

2.111.115.2.113.40

mayūreśaṃ samāyātau vīrabhadraṣaḍānanau/
tato'stamagamatsūryastato yuddhamupāramat

2.111.115.41

apare niścayudhyanta devasainyena dānavāḥ/
palāyamānāṃ tāṃ senāṃ nijaghnuḥ śarasaṃcayaiḥ

2.111.115.42

punarāveśamāpannau vīrabhadraṣaḍānanau/
garjantau garjayantau ca gaganaṃ ca diśo daśa

2.111.115.43

nighnantau ripusenāṃ tāṃ nidarhantau kṛtāntavat /
andhakāre mahāghore na prājñāyata kiṃcana

2.111.115.44

svānparānapi jaghnuste yudhyamānā mahābalāḥ /
bhagnāyāṃ sindhusenāyāṃ cakraturjayanisvanam

2.111.115.45

daityāmātyau punaryātau maraṇe kṛtaniścayau /
prerayāmāsaturubhau nijāśvau paravāhinīm

2.111.115.46

kirantau śarajālāni jaghnatuḥ karavālataḥ /
tataḥ ṣaḍānano dṛṣṭvā tayoratiparākramam /
muṣṭighātena tau hatvā nijasenāmagājjavāta

2.111.115.47

mitrastu bhūmimagamadvamanraktaṃ mukhādbahu /
tathāvidhaṃ ca taṃ dṛṣṭvā kaustubho yoddhumāgataḥ

2.111.115.48

ṣaḍānanamatho roṣānnijaghne karavālataḥ /
tasminmūrcchāmavāhe tu vīrabhadropyayudhyata

2.111.115.49

kaustubhaḥ prāhanadroṣāccharāghātairanakaśaḥ/
so'pi taṃ prāhanadmuṣṭyā bhūmau cainamaghātayat

2.111.115.2.113.50

hate tasminnanaṃdāsau vīrabhadro mahābalaḥ /
papāla daityasenā sā hate mitre ca kaustubhe

2.111.115.51

tamudaṃtaṃ śastrahatāḥ sravaṃto rudhiraṃ bahū /
nyavedayandaityarājasiṃdhave devaśatrave

2.111.115.113

vācā vispaṣṭayā duḥkhācchastrāghātakṛtādbhṛṣam /
jayamākāṃkṣate nityaṃ mitrakaustubhayorbhṛśam ५२ ( ५११९ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe mitrakaustubhavadho nāma trayodaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

2.111.115.1

adhyāya ११४ prāraṃbha :-
vīrā ūcuḥ /
nānāśastrapraharaṇau mṛtau tau mitrakaustubhau /
asaṃkhyātā hatā senā tābhyāṃ niśi divāpi ca

2.111.115.2

tato ripubalāddṛṣṭau vīrau dvau samupasthitau /
tābhyāṃ balibhyāṃ nihatā nijasenā vimarditā

2.111.115.3

yayoḥ karaprahārābhyāṃ gatau sau yamasādanam /
dṛṣṭā nānāvidhā senā na dṛṣṭau tādṛśau surau

2.111.115.4

sindhuruvāca /
yau dṛṣṭvā sa bibheti sma kṛtānto bhūtahārakaḥ /
tau kathaṃ śaraghātena mṛtau śaṃsatha sainikāḥ

2.111.115.5

parākramamidānīṃ me paśyantu sarvasainikāḥ /
raṇabhūmau nartayiṣye śiraḥ śatrorna saṃśayaḥ

2.111.115.6

cakrayuddhaṃ kariṣyāmi cakrapāṇeryataḥ sutaḥ//
ityuktvā hayamāruhya mayūreśaṃ yayau khalaḥ

2.111.115.7

asaṃkhyakoṭyo daityānāṃ puro yātā mahābalāḥ /
yoddhukāmāḥ surendreṇa śivaputreṇa durdharāḥ

2.111.115.8

tato nandīpuṣpadantau yoddhuṃ yātau mahābalau /
bhūtarājaśca vikaṭo daśalakṣaiśca yodhibhiḥ

2.111.115.9

capalopyardhalakṣeṇa yoddhukāmo'bhiniryayau /
ṣaḍānano vīrabhadro'saṃkhyasenāsamāyutau

2.111.115.2.114.10

īyaturyuddhabalinau nānāśastradharāvubhau /
saptavyūhānsamālokya prāvyūhandaityasainikāḥ

2.111.115.11

gandhāsuro'tha madanakānto vīho dhvajastathā /
mahākāyaśca śārdūlo dhūrtanāmātha saptamaḥ

2.111.115.12

saptavyūhānpuraskṛtya yuyudhustānsamāgatān /
bāṇavṛṣṭyā samācchādya bhallāgraistānnijaghnire

2.111.115.13

bhiṇḍipālahatāḥ kecinnipeturdharaṇītale /
ṣaḍānanena yuyudhe balādgandhāsuro balī

2.111.115.14

vīrabhadreṇa madanakānto'pi yuyudhe raṇe /
nandī ca vīrarājaśca yuyudhāte parasparam

2.111.115.15

dhvajāsurapuṣpadantau śastrāstrerbāṇasaṃcayaiḥ /
bhūtarājo mahākāyo yuyudhāte parasparam

2.111.115.16

dhūrtaśca vikaṭaścaiva dvandvayuddhamakurvatān /
capalena hato roṣācchārdūlo nyapatadbhuvi

2.111.115.17

punaḥ saṃjñāmavāpyainaṃ sopi khaḍgena cāhanat/
mūrcchāmavāpa mahatīṃ capalaścapalo yudhi

2.111.115.18

pravṛtte dvandvayuddhe tu yuyudhāte bale ubhe /
jaghnatuḥ śastrasaṃghātairbāṇajālaiḥ parasparam

2.111.115.19

sahasva jahi mā bhaistvaṃ hataḥ svargaṃ sameṣyasi /
kṣīṇeṣu śastrabāṇeṣu lattābhirmuṣṭibhiḥ punaḥ

2.111.115.2.114.20

yuyudhuḥ sarvasainyāni nāśayanti parasparam /
kaścicca caraṇau dhṛtvā pothayāmāsa vairiṇam

2.111.115.21

kaściduḍḍīya nyapataccūrṇayāmāsa vai param /
kaścicciccheda ca śiraḥ kaścidbāhuṃ ripo raṇe

2.111.115.22

kaścitpādau jānunī ca gulphau ciccheda cāparaḥ/
śaravṛṣṭiṃ pare kecitparasparamavāsṛjan

2.111.115.23

sravadraktaḥ śastrahato maraṇāvadhyayudhyata /
kabandhā yuyudhustatra jaghnuḥ svāṃśca parānapi

2.111.115.24

apare sahasā peturvidīrṇavakṣaso narāḥ /
parasparāghātahatau mṛtau kecidraṇājire

2.111.115.25

ekāpsaraḥ prāptikṛte svargaṃ yuddhamakurvatām /
asṛgnadyabhavattatra keśaśaivalasaṃyutā

2.111.115.26

khaḍga matsyavatī kheṭamahākūrmā duratyayā /
pretakāṣṭhavahā ghorā cāmaratūṇasaṃyutā

2.111.115.27

kañcukagrāhaśobhāḍhyā mahākaṭakabhekikā/
śūramodakarā bhīrūmahābhayavivardhinī

2.111.115.28

medojalā duḥkhatarā māṃsakardamaśālinī /
tato'stamita āditye na prājñāyata kiṃcana

2.111.115.29

na hantavyā vayaṃ daityavāhinīcāriṇaḥ surāḥ/
na hantavyā vayaṃ devavāhinīcāriṇo'surāḥ

2.111.115.2.114.30

evaṃ kolāhalaistatra prāyudhyanta parasparam /
āśiṣo'tha dadustatra śvāpadā bhūtarākṣasāḥ

2.111.115.31

sṛgālāḥ patagāḥ śyenāstṛptā pārvatinandanam /
dinatrayamabhūdevaṃ divārātrau mahāraṇaḥ

2.111.115.32

vādyaśabdairjayaṃ rātrau ghoṣayantaḥ parasparam /
evaṃ gandhāsuro'yudhyatsenānyā bahuvistaram

2.111.115.33

madyapānena matto'sau tyaktvā śastrāṇi vegavān /
ahananmuṣṭighātena sahasā taṃ ṣaḍānanam

2.111.115.34

nyapatatsa tadā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ /
adhāvatso'pi labdhvāśu sapakṣa iva parvataḥ

2.111.115.35

saṃjñāṃ dvādaśabhirhastairavidhyattaṃ mahāsuram /
śarajālānyanekāni visṛjanṣaḍdhanurvaraiḥ

2.111.115.36

nivārya śarajālāni chādayāmāsa taṃ śaraiḥ /
gandhāsuro mahāvegātṣaḍānanamanāmayam

2.111.115.37

tannivārya dadhārainaṃ caraṇe sa ṣaḍānanaḥ /
akasmādbhrāmayitvainaṃ pātayāmāsa bhūtale

2.111.115.38

tasyāṃga śatadhā jātaṃ gatāsordṛḍhaghātataḥ /
tasminhate tasya senā yayau vyagrā diśo daśa

2.111.115.39

pṛṣṭhalagno nindati sma senāṃ tāṃ sa ṣaḍānanaḥ /
senaśca krodhanaścaiva śataghnīṃ yoddhumāyayuḥ

2.111.115.2.114.40

yeṣāṃ śabdo mahānāsīdghanānāmiva garjatām /
ūcuḥ ṣaḍānanaṃ duṣṭa senā no nihanā bahu

2.111.115.41

idānīṃ yāhi bhavanaṃ hato ravisutasya ha /
tata ācchādayāmāsuryugapatte ṣaḍānanam

2.111.115.42

grāmasiṃhā yathā siṃhaṃ bahavo balavattarāḥ /
ṣaḍdhanurmocitairbāṇairnyahanattānṣaḍānanaḥ

2.111.115.43

tataste mūrchitāḥ peturmuhūrtādutthitā punaḥ /
pāśaṃ kṣiptvā skandagale ninyustaṃ paśuvattrayaḥ

2.111.115.44

jñātvā nītaṃ ṣaṇyukhaṃ tamādhāvaṃste trayo javāt /
hiraṇyagarbho balavāṃśyāmalo raktalocanaḥ

2.111.115.45

tribhiste muṣṭighātena hatāḥ peturdharātale/
tato madanakānto'pi vīrabhadro mahābalam

2.111.115.46

nyahanacchastraghātena sa mūrchā mahatīṃ yayo/
tyaktvā mūrchā vīrabhadro daṇḍaghātānnyapāyayat

2.111.115.47

mṛtaṃ madanakāntaṃ taṃ vīrarājo mahābalaḥ /
jñātvā prāyānnihantuṃ tāṃstrīnsurānbalavattarān

2.111.115.48

tatastānnyahanadroṣācchṛṃgābhyāṃ nandikeśvaraḥ /
asravadrudhiraṃ vaktrācchatadhā bhūtale'patat

2.111.115.49

taṃ hataṃ tu vilokyāśu catvāro'surasattamāḥ /
āyayurnandinaṃ hantuṃ śārdūlo'tha dhvajāsuraḥ

2.111.115.2.114.50

mahākāyo dhṛtaścaiva sarvadevajito raṇe /
nānāśastrairnijaghnuste nandinaṃ balavattaram

2.111.115.51

patite nandini tataścatvāro yuddhadurmadāḥ /
puṣpadanto bhūtarājo vikaṭaścapalo'pi ca

2.111.115.52

te tu śailānsamādāya tolayitvā nicikṣipuḥ /
sarveṣāṃ mastakā bhinnāścūrṇībhūtāśca kecana

2.111.115.53

śarāghātena te sarve dharāyāṃ patitā raṇe /
kecicca sindhumagamaṃśastraghātaprapīḍitāḥ

2.111.115.54

parājayaṃ svasainyānāṃ prāhurdevajayaṃ tathā /
jayaṃ prāptā devasenā bahuvādyānyavādayat

2.111.115.114

mayūreśa mayūreśa jaya tvaṃ jaya sarvadā /
ityabravīddharṣayutā svānandena nanarta ca ५५ ( ५१७४ )
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe caturdaśottaraśatatamodhyāyaḥ

2.111.115.1

adhyāya ११५ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śrutvā senājayaṃ daityau yayau cintāṃ mahattarām /
atyantamlānavadano nimagno duḥkhasāgare

2.111.115.2

manasā parituṣṭena cintayāmāsa daityarāṭ /
sindhuruvāca /
viparītamidaṃ kasmājjātaṃ na jñāyate mayā

2.111.115.3

pipīlikā grasetkiṃ na brahmāṃḍaṃ lokasaṃkulam /
yasyāgre maśakā devā āsannindrādayo mama

2.111.115.4

śivārbhakena tasyādya kathaṃ senā vinirjitā /
ka uvāca /
ityuktvā hayamāruhya dhanurbāṇāsicarmabhṛt

2.111.115.5

ahatvā taṃ mayūreśaṃ darśayiṣye mukhaṃ na ca /
ityuktvā'bhiyayau sindhū raṇabhūmau pataṃgavat

2.111.115.6

sajjaṃ cakāra ca dhanurnādayangaganaṃ diśaḥ /
vyasṛjadbāṇajālāni tīkṣṇānyagnimukhāni saḥ

2.111.115.7

cakampe pṛthivī sarvā mūrchitā jantavo'khilāḥ /
prākṣipaddevasenāyāmasaṃkhyātāśca patriṇaḥ

2.111.115.8

chinnā bhinnāḥ surāḥ petustacchastrāghātapīḍitāḥ /
palāyantaḥ surāḥ petuste'pi pṛṣṭhe śarairhatāḥ

2.111.115.9

tataḥ sarvā mayūreśavāhinī vyagratāmiyāt /
dvidhābhūtā jānupādāḥ keṣāṃcinmastakā api

2.111.115.2.115.10

śaravṛṣṭyā sindhuhastamuktayā raṇamūrdhani /
abhavattumulaṃ yuddhamanivārya bhayāvaham

2.111.115.11

sindhoścaiva gaṇeśasya senayorubhayorapi /
kolāhale mahāghore dhvānte gāḍhe rajaḥkṛte

2.111.115.12

purogāṃ jaghnire sarve parānsvānapi te tadā/
śastrāghātairhatā senā devasenācaraiḥ parā.

2.111.115.13

tataḥ sindhurhayāttasmādavaruhya pade'grahīt /
pātayāmāsa sahasā vīrabhadraṃ ca vegataḥ

2.111.115.14

ahananmastake so'tha nandinaṃ balavattarama /
bhūtarājaṃ ca khaḍgena mārayansahasā kaṭau

2.111.115.15

puṣpadantasyodaraṃ ca bibheda balavattaram /
śikhāmākramya prākarṣaddhiraṇyagarbhamojasā

2.111.115.16

śyāmalasya lalāṭaṃ sa bibheda śaraghātataḥ /
capalasya hanū roṣājjaghāna vikaṭaṃ raṇe

2.111.115.17

lambakarṇasya kaṇṭhaṃ sa bibheda bāṇasaṃcayaiḥ /
dhṛtvā tu caraṇau raktalocanaṃ ca nyapātayat

2.111.115.18

hastānnistīrya sahasā samukhaḥ prāpalajjavāt /
somaṃ lattāprahāreṇa raṇabhūmāvapātayat

2.111.115.19

jaṭharaṃ dārayāmāsa bhṛṃgiṇo'siprahārataḥ /
dānavānalasya ca śiro bhedayāmāsa sāyakaiḥ

2.111.115.2.115.20

paṃcānanasya pṛṣṭhe so'vadhīcca capalo yudhi /
evaṃ sarve mahāvīrā nihatā raṇamūrdhani

2.111.115.21

drutaṃ palāyitāścānye tataḥ sindhuḥ puro yarau /
jagarja ghanavadghoraṃ nādayanbhuvanatrayam

2.111.115.22

sa vivyādha mayūreśaṃ śarajālairanekadhā /
tasya dehaṃ samālokya vikarālaṃ bhayānakam

2.111.115.23

virūpākṣādayaḥ sarve palāyanamakurvata /
muniyukto gaṇeśaśca yuyudhe saṃyuge tadā

2.111.115.24

sa cakampe kariśiśuḥ siṃhasyevāsya darśanāt /
tato'bravīdroṣavaśātsindhustaṃ tu guṇeśvaram

2.111.115.25

sindhuruvāca/
dūrātte'śrāvi bahuśaḥ puruṣārthaḥ śivārbhaka /
pratyakṣaṃ dṛśyase re tvaṃ jambūka iva durbalaḥ

2.111.115.26

kathaṃ me sahase mūḍha talāghātaṃ śilābhidam/
tvayā mātuḥ stanaṃ pītvā nartavyaṃ hi gṛhāṃgaṇe

2.111.115.27

śakrādayo jitā yena tasya te gaṇanā'tra kā/
nivārayati māṃ mūḍha kṛpā tvāṃ hantumutsukam

2.111.115.28

kathaṃ te komalāṃgeṣu vidhye tīkṣṇatarāñśarān /
deva uvāca /
kimarthaṃ valgase mūḍhabhāvenādhama pāmara

2.111.115.29

nāvatāraṃ gṛhīṣye'haṃ yadi jāne'lpakaṃ vapuḥ/
tavedānīṃ haniṣyāmi kṣaṇena dehamalpakam

2.111.115.2.115.30

sūryadattādvarādduṣṭa duṣkarmanirato bhavān/
idānīṃ sa gataḥ kālo mṛtyukāla upasthite

2.111.115.31

valganākuśalastvaṃ kiṃ yuddhamadya kariṣyasi /
tvā hantuṃ mocituṃ devāndhṛtaṃ rūpamidaṃ mayā

2.111.115.32

antakāle sannihite puruṣārtho vṛthā bhavet /
mayā hate mahāsthānaṃ mama prāpsyasi durlabham

2.111.115.33

sindhuruvāca /
yāvanna cchedmi te mūḍha komalaṃ dehamuttamam /
tāvadvalgasi yo yasya bhaktaḥ syātsa mṛto vrajet

2.111.115.34

tasya lokaṃ vṛthā hi tvaṃ na praśaṃsāṃ vadātmanaḥ /
ka uvāca /
evamuktvā mahādaityaḥ sāyakaṃ parabhedinam

2.111.115.35

na kadācitprakaṭitamatitīkṣṇaṃ jayāvahama/
smṛtvā sūryaṃ dhanurgṛhya sajjaṃ kṛtvā nyayojayat

2.111.115.36

ṭaṇatkāreṇa dhanuṣo nāditaṃ bhuvanatrayam /
mumoca bāṇaṃ taṃ deve mayūreśe balātkhalaḥ

2.111.115.37

sa jajvāla diśaḥ sarvā gaganaṃ vidiśo'pi ca /
taṃ dṛṣṭvā sa mayūreśastatyāja paraśuṃ nijam

2.111.115.38

vajrātsārataraṃ sarvavairidarpaharaṃ param /
adahatsopi trīṃllokānpralayānalasannibhaḥ

2.111.115.39

paraśuḥ khaṇḍayāmāsa nabhasyeva ca taṃ śaram /
dharāyāṃ pātya śatadhā daityahastamathācchinat

2.111.115.2.115.40

dhanurbhārasahaṃ ghoraṃ nabhasyaiva gataṃ karāt /
tataḥ krodhena daityaḥ sa cakraṃ tatyāja śatrave

2.111.115.41

śatahūdeva tacchabdaṃ cakāra garjayandiśaḥ /
dṛṣṭvā tatra mayūreśaḥ śūlamugraṃ mumoca ha

2.111.115.42

dadāha bhuvanaṃ tacca papāta daityamastake /
mukuṭaṃ kuṇḍale karṇau khaṇḍayitvā yayau punaḥ

2.111.115.43

mayūreśakaraṃ śīghraṃ yathā na tyājitaṃ tathā /
tataḥ krodhāduvācainaṃ chinnakarṇo mahāsuraḥ

2.111.115.44

pauruṣaṃ darśitaṃ te'dya darśayiṣye tavāpi ca /
idānīṃ śaraghātena chinadmi nāsikāṃ tava

2.111.115.45

ityuktvā khaḍgahasto'sau taṃ jagāma guṇeśvaram /
mayūreśastadā cakre nānārūpāṇi sarvataḥ

2.111.115.46

āyudhāni ca catvāri bibhrankaracatuṣṭaye /
tataḥ sa vismayāviṣṭo daśadikṣu vyalokayat

2.111.115.47

dadarśa tatra taṃ devaṃ caturāyudhabhūṣitam /
tataḥ sa lajjito gehaṃ nijaṃ gantuṃ manodadhe

2.111.115.48

tathāpi purato'paśyanmayūreśaṃ tathāvidham /
ācchādya netre sa yayau hṛdyenaṃ samalokayan

2.111.115.49

unmīlya netre so'paśyatpura enaṃ śikhaṇḍini /
tato daityo bubodhainaṃ svānte raviprasādata

2.111.115.2.115.50

raṇasthalātatpurīṃ yāta ācchādya vadanāmbujam/
hataśeṣaiśca vīraiśca tādṛśaiḥ parivāritaḥ

2.111.115.115

paryaṃke nyapataccintāparyākulitamānasaḥ /
virāste svagṛhayātāścintāvyākulacetasaḥ५१ (५२२५)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe sindhuvairūpyakaraṇaṃnāma paṃcadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc