Ganesha Purana · Chapter 2.106.110

adhyāya १०६prāraṃbha :-
ka uvāca /
tatastrayodaśe varṣe namaskṛtya maheśvaram /
bhasmāṃgarāgaruciraṃ paṃcāsyaṃ digbhujaṃ śubham

ruṇḍamālādharaṃ suptaṃ candraśekharamacyutam /
mayūreśo'tha jagrāha śaśinaṃ tacchirogatam

krīḍanbahiḥ samāyāto bālakaiḥ parivāritaḥ /
suhṛdbhiḥ parinṛtyadbhirvadadbhiśca parasparam

etasminnantare tatra daityo maṃgalasaṃjñakaḥ /
karālavadanaḥ kroḍīvijetā maramādbhutaḥ

varāharūpo balavāndantacchinnamahiruhaḥ /
vajrasārasaṭābhiḥ sa bhindanvyoma padairdharāma

aṃjanādririva śyāmo vahnikuṇḍanibhekṣaṇaḥ /
dṛṣṭvā taṃ vidrutā bālā varṣāghananibhasvanaḥ

na dṛṣṭaḥ sūkaraḥ kvāpīdṛśa ityabruvaṃśca te /
yāvanmārayate bālāṃstāvaddevo mayūrarāṭ

dadhāra dantayorduṣṭaṃ tadā sūkaradānavam /
athāpareṇa hastena dadhārādharapotrakam

pāṭayāmāsa sahasā vaṃśakhaṇḍamivārbhakaḥ /
pūrvadehaṃ samāsthāya daśayojanavistṛtam

patitaścūrṇayanvṛkṣāndārayandharaṇītalam /
tatastamabruvanbālā dhanyo'yaṃ pārvatīsutaḥ

kṣaṇena nāśito daityo līlayā'sau mahābalaḥ /
asya darśanatastrastā vayaṃ yātā diśo daśa

patamānena yeneha cūrṇitāni gṛhāṇi ca /
ka uvāca /
tataḥ śivo lalāṭe sve nāpaśyacchaśinaṃ yadā

krodhāsaṃraktanayano viṣṭapaṃ pradahanniva /
gaṇānūce ruṣāviṣṭo rakṣaṇaṃ kriyate katham

kena daityena nīto me lalāṭastho'malaḥ śaśī/
ka uvāca /
tato līnā gaṇāḥ sarve kampamānā bhayāturāḥ

apare dhairyamālambya vadanti sma śivaṃ prati /
umākānta bhavatputro mayūreśvarasaṃjñaka:

krīḍituṃ bahirāyātastasya haste vilokitaḥ /
candrastena kadā nīto na jānīmo vayaṃ vibho

iti tadvacanaṃ śrutvā proce ruṣṭo maheśvaraḥ /
kathaṃ nu kriyate rakṣā bhavadbhirbhakṣyatatparaiḥ

candro vā candrahartā vā yadyānītastadā śubham /
no cedbhasmīkariṣyāmi sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ

tataste kṣubdhamanaso dhāvamānāstvarānvitāḥ/
mayūreśaṃ samabhetya prābhaṇanruṣṭacetasaḥ

yāhi duṣṭaṃ śivaṃ devaṃ candraṃ vā yaccha taskara /
gaṇavākyaṃ pariśrutya cukopa gaṇanāyaka:

na me'sti gaṇanā kāpi bhavatāṃ tasya vā gaṇāḥ /
jagattrayajananyā me tanayasya prabhāviṇaḥ

ka uvāca /
tasya śvāsena sarve te vātyā patramivoddhṛtāḥ /
petuḥ śivasya purato gaṇā dīnāstadā'khilāḥ

atiroṣānmahādevaḥ pramathādīnathābravīt /
ānīyatāṃ sa duṣṭātmā baddhvomātanayo laghuḥ

te tu śīghrataraṃ yātā yatra krīḍārataḥ śiśuḥ /
dadṛśustaṃ śiśugataṃ krīḍantamakutobhayam

veṣṭituṃ tānsamāyātānmohayitvā vināyakaḥ /
antarhitaścaturdikṣu gaṇāste taṃ vyalokayan

gṛhe gṛhe kānaneṣu nāpaśyaste vināyakam /
kvacidṛṣṭvā tu taṃ prāhurasmadagre kathaṃ bhavān

gantuṃ śakto brahmaloke sthitaṃ neṣyāma taṃ śivam /
evamantarhito dṛśyo vāraṃvāraṃ babhūva saḥ

tataḥ khinnāngaṇāndṛṣṭvā paramātmā kṛpānvitaḥ /
tasthau tatpurataḥ samyagdṛṣṭvā taṃ harṣanirbharāḥ

babandhurgirijāsūnuṃ ninyuste śaṃkaraṃ prati /
pṛthivībhārasadṛśamupaviṣṭaṃ tu te gaṇāḥ

na śekurutthāpayituṃ tato vismitamānasāḥ /
hatodyamā gaṇāḥ sarve śivametya samūcire

sarve vayaṃ samānetumekaṃ śaktā na śaṃkara /
ājñāpayāmāsa śivo nandinaṃ purataḥ sthitam

jhaṭityānaya gaccha tvaṃ mayūreśaṃ tu taskaram /
nandyuvāca /
śeṣaṃ sūryaṃ śaśāṃkaṃ ca haniṣye'haṃ tavājñayā

kanīyaso na me kācidgaṇanāsti maheśvara /
ka uvāca /
ityuktvā'gādvāyuvego bhaṃjanvṛkṣāṃśca parvatān

krodhasaṃraktanayanastīkṣṇaśṛṃgograsandivam /
uvāca taṃ mayūreśaṃ yāhi re tvaṃ śivaṃ prati

no cedadha nayiṣyāmi na samo hi gaṇairaham/
evaṃ vadati tasmiṃstu mayūreśo ruṣānvitaḥ

śavāsacakre'kṣipattaṃ tu gamanāgamasaṃkule/
tatyāja taṃ dṛḍhaṃ śvāsādatikhinnaṃ śivāntike

vamantaṃ dhiraṃ vaktrātpṛthivyāṃ patitaṃ tu tam /
bruvantaṃ pauruṣaṃ nānā mūrchitaṃ dvimuhūrtataḥ

apaśyacca mayūreśaṃ jānubhāge sthitaṃ śivaḥ /
dedīpyamānaṃ vapuṣā divyabhūṣāsamanvitam

gaṇā ūcuḥ śivaṃ dṛṣṭvā bhālacandraṃ yathā purā/
lalāṭe te śaśī deva vṛthājñaptā vayaṃ śava

mayūreśaṃ gaṇāṃścāha śaśinaṃ vīkṣya mastake /
śiva uvāca /
śrāntāste ca gaṇāstvaṃ ca nandī cāpi mamājñayā

candra sthite lalāṭe me vṛthā yuddhamabhūddhi vaḥ /
pramathā ūcuḥ /
adyaprabhṛti deveśa svāmī no'stu mayūrarāṭ

ka uvāca /
tatheti śiva ūce tāngaṇarājo'bhavattu saḥ :
natvā śivaṃ gaṇeśaṃ ca gaṇeśajananīmapi

praśaṃsayitvā deveśaṃ mayūreśaṃ tathāvidham /
garjanto'tha gaṇā jagmurmudā svaṃ svaṃ niveśanam ४३ (४८४५)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe ṣaḍadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

adhyāya १०७ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tataścaturdaśe varṣe gautamādyāḥ surarṣayaḥ /
āyayurgirijāgehaṃ nānāgaṇayutaṃ śivam

namaskṛtya ca tānambā nānāsanagatānpuraḥ /
pūjayitvā vidhānena provāca hṛdgataṃ vacaḥ

vighnabhītyā parityaktaṃ trisandhyākṣetramuttamam /
asya bālasya me vighnā atrāpi bahavo'bhavan

diśantu vighnarahitaṃ karma vā sthānamuttamam /
munaya ūcuḥ /
indrayāge kṛte devi sarvavighnaṃ hariṣyati

ka uvāca /
tadeva kārayāmāsa maṇḍapaṃ bahuvistaram /
saṃbhārānkārayāmāsa śakrasaṃtoṣakārakān

ājñāṃ gṛhītvā śambhoḥ sā pārvatī harṣanirbharā/
kārayāmāsa vidhivadindrayāgaṃ maharṣibhiḥ

dhyānamāvāhanaṃ cakrurindrasyaite maharṣayaḥ /
pūpūjurgirijādeśātsāṃgamindraṃ gaṇānapi

kuṇḍe vahniṃ pratiṣṭhāpya mantraireva dvijarṣabhāḥ /
japānāṃ taddaśāṃśena juhuvustilapāyasam

praṇavādyairnamontaiśca svāhāntairmantrasaṃcayaiḥ /
śāntipāṭhānpaṭhanti sma caturvedabhavāndvijā:

etasminnantare bālaḥ krīḍitvā bālakaiḥ saha/
yajñavāṭamukho yāti daityau tu kalaviṃkalau

tāvatsaṃmukhatāṃ yātau māhiṣaṃ rūpamāsthitau /
mahāravau mahāśṛṃgau bhīṣayantau jagattrayam

saṭābhinnaghanau pucchāddārayantau girīnatha /
nāsānirodhapavanāccūrṇayantau drumānapi

umāsutaṃ hantukāmau yātau śīghraṃ tadantikam /
prāyudhyetāṃ tadā dvau tau mattāviva mahāgajau

tayoḥ śabdena gaganaṃ garjati sma yathā ghanaḥ /
jayaṃ bhaṃgaṃ krameṇobhau prāpatū rudhirokṣitau

vidrutā munibālāste tābhyāṃ bhītā vṛkādiva /
dūrāddadarśa girijāsutastau daityapuṃgavau

kathametau mahāduṣṭau haniṣyāmīti cintayan /
paśyatsu teṣu bāleṣu cikṣepa gagane ca tau

pucche gṛhītvā'tibalau bhrāmayitvā punaḥ punaḥ /
muhūrtātpatitau pṛthvyāṃ tānvidārya drumānapi

śatadhā dehakhaṇḍāni tayorādanvṛkādayaḥ /
tataste munibālāstaṃ yayurbhaktyā pratuṣṭuvuḥ

yasya tattvaṃ na jānanti brahmādyā munayopi ca /
sarvāntaryāmiṇaste tu kathaṃ vidyāmahe vayam

bālyātyabhṛti daityāste nāśitāḥ koṭiśastvayā /
etau mahiṣarūpeṇa hantuṃ tvāṃ samupāgatau

mūṣakāviva saṃtyaktau pucche dhṛtvā svalīlayā/
yayoḥ śvāsena calitāḥ parvatāśca drumādharāḥ

ka uvāca /
mayūreśastataḥ prāyādyajñavāṭaṃ ramanraman /
dadarśendramakhaṃ ruṣṭo dhvaṃsayāmāsa tatkṣaṇāt

dūre kṣiptvā śakramūrtiṃ proce sarvānmunīśvarān /
vṛto munisutaiḥ sarvaiḥ kiṃ karma kriyate'malā:

kiṃ tuṣṭena pradātavyaṃ vāsavenākhilārthinā /
ajāprārthanayā kiṃ nu kāmadhenuphalaṃ labhet

sa ādaccheṣasāmagrī kṛtvā śānta hutāśanam /
munayo vismitahṛdo vīkṣya cāpalyamasya tat

umāniviṣṭahṛdayā nāśakattaṃ guṇeśvaram /
upālabdhuṃ śikṣituṃ vā vaktuṃ krodhena kiṃcana

umāyai sarvamākhyāya jagmuḥ svaṃ svaṃ niveśanam /
śrutvendre kṣubdhahdaye yatsyāttacca bhavatviti

svāpamāne parijñāte śakraścukrodha vai bhṛśam /
krodhasaṃraktanayano dahanniva jagattrayam

ākārya devanicayānuvāca vākyamuttamam /
indra uvāca /
mama yāgo munigaṇairārabdha paramādarāt

sa vidhvasto guṇeśena tasya drakṣye'dya pauruṣam /
ruṣṭe mayi bhavennaṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram

devā ūcuḥ /
tavājñā cenmayūreśaṃ baddhvānīmaḥ kṣaṇena ha /
śakra uvāca !
mayūreśapure vahneḥ sthānaṃ māstu kvacittava

sarveṣāṃ jāṭharo'pi tvaṃ līno bhava mamājñayā /
ka uvāca /
iti śrutvā vacastasya śakrasya ruṣitātmanaḥ

vahnirantarhitastvatra pure'pi jaṭhare'pi ca /
nāpaśyanmunayo vahniṃ mamanthurhomahetave

nāyātīti parijñāya te'pakvaṃ jakṣurādarāt /
na ca tatpacyate tena vyathā bhavati durdharā

tataste munayo jagmurmayūreśaṃ kṛpākaram /
namaskṛtyābruvansarve śakrāhūto gato'nala:

jāṭharo'pi gato vahnirindrayāge hate tvayā /
ityākarṇya vacasteṣāṃ pratyekaṃ jaṭhare'nalaḥ

so'bhavatkṣudhayāviṣṭhāḥ sarve jātāstu tatkṣaṇāt /
mahānaseṣu kuṇḍeṣu tathaiva jvalito'bhavat

tato vāyuṃ nināyāśu śakraḥ kruddho mahābalaḥ /
pretabhūtā purī sarvā paṃcaprāṇe gate'bhavat

paṃcaprāṇamayo devastatastānsamajīvayat /
tata indro'bravītsūryaṃ tāpayaināṃ purīṃ bahu

tataḥ sūryo'tapatsarvaṃ dvādaśādityarūpavān /
vāpīkūpataḍāgeṣu nadyāṃ jalamaśoṣayat

jajvāla pṛthivī sarvā puragrāmavanākarā /
tataḥ śīghraṃ mayūreśo megho bhūtvā vavarṣa ha

śamayāmāsa taṃ vahniṃ mṛtāṃśca samajīvayat /
tato harṣayutā lokāḥ sādhu sādhvityapūjayan

ka uvāca /
pratikūlaṃ kṛtaṃ yadyattatatsarvaṃ nirākṛtam /
jñātvā śakro yayau devaṃ mayūreśaṃ nanāma ca

baddhāṃjalipuṭo bhūtvā stotuṃ saveśvaraṃ vibhum /
śakra uvāca /
na vedā narṣayo jagmurbrahmādyāste gatiṃ vibho

sarvāntaryāmiṇaḥ sarvarūpasya brahmarūpiṇaḥ/
brahmādīnāṃ viśvasṛjāṃ kāraṇānāṃ ca kāraṇam

aparādhānkṣamasvādya tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
mastakaṃ pādayornyasya prārthayāmāsa sādaram

ka uvāca /
nirvikalpaṃ manantasya jñātvā prāha guṇeśvaraḥ /
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te pade tiṣṭha sukhaṃ svake

tataḥ saṃpūjya taṃ devaṃ namaskṛtya śacīpatiḥ /
pradakṣiṇīkṛtya yayau haṣṭaḥ sannamarāvatīm ४८ (४८९३)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe saptādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

adhyāya १०८prāraṃbhaḥ-
ka uvāca / tataḥ paṃcadaśe varṣe mayūreśo'rbhakaiḥ saha/
gataḥ snātuṃ nadīṃ puṇyāṃ nāmnā dbrahmakamaṇḍalum

snātvā nityaṃ samāpyāśu mānasaiḥ ṣoḍaśaiḥ pṛthak /
upacāraiḥ pupūjaste hradisthaṃ gaṇanāyakam

kecitpadmāsanagataṃ kecidbarhigataṃ ca tam /
divyagandhairdivyavastrairdivyaiḥ puṣpairapūjayan

gārgyo munirmandire taṃ dhyātvā ratnānvite'rcayat /
etasminnantare'kasmātpidadhe dvāramasya tat

yāvaduddhāṭayatyeva tāvattaddṛḍhatāmagāt /
tatra ākrandanaṃ cakre sa ca te vālakā api

bālakā ūcuḥ
tvameva jananī tātaḥ kathamabhyantare sthitaḥ /
dattvā kapāṭaṃ deveśa no'parādhānkṣamasva ca

ka uvāca /
etasminnantare daityo mahābalaparākramaḥ /
yasya śabdena mahatā kampate bhuvanatrayam

saṭābhinnaghano duṣṭo vyāghrarūpī samabhyagāt /
vyādāyaṃ vadanaṃ ghoraṃ grasanniva jagattrayam

dṛṣṭavā taṃ dudruvurbālāḥ krandantaste diśo daśa /
sa tu dvāraṃ vinirbhidya mayūreśaṃ tamāyayau

śārdūlasadṛśaṃ rūpaṃ kṛtvā'yātso'pi taṃ kṣaṇāt /
papāla sahasā vyāghraḥ pṛṣṭhe lagno yayau ca saḥ

bhramansa tu vanaṃ yāto nikuṃje līya tasthivān /
devo vṛkṣaṃ samāruhya kuṃjamadhye papāta ha

ubhābhyāṃ vadanaṃ tasya karābhyāṃ jagṛhe dṛḍham /
anyābhyāṃ bahirānīya tataḥ paraśunā'cchinat

nāsikāṃ śravaṇe pādau pucchamagrabhavāvubhau /
na mukhaṃ darśayetyuktvā visasarja guṇeśvara

nijaṃ rūpaṃ samāsthāya tathaiva vikṛto'bhavat /
evameva kariṣyāmi tvaddehamityuvāca tam

yayau nijālayaṃ daityo devaḥ svaṃ dhāma cāyayau /
tato munisutā bhremuḥ krandantaḥ kva mayūrarāṭ

atiśrāntā drumatale succhāye prāsvapaṃstadā /
anena yāsyati pathā drakṣyāmastatpadāmbujam

pādau dakṣiṇatasteṣāṃ dṛṣṭvā cukrodha bhānujaḥ /
atyāraktadṛśī roṣādbrahmāṇḍagrāsasāhasaḥ

baddhvā tānsvasthalaṃ yāto mayūreśastato'gamat /
nāpaśyattattaṭe bālānvismayaṃ paramaṃ yayau

cintāṃ paramikāṃ prāpto vinā taiḥ sa mayūrarāṭ /
na sukhaṃ kvāpi saṃprāyāttato munigaṇā yayuḥ

munaya ūcuḥ /
kvāsmākaṃ bālakā deva prātarnītāstvayā'khilāḥ /
vinā tairno gamiṣyanti prāṇāstvayyāgate'dhunā

ka uvāca /
na kiṃcidūce tāndevo muṃcannaśru muhurmuhuḥ /
vicārya bhāskarīṃ yātaḥ purīṃ dūtairniveditaḥ

dūtā ūcuḥ /
ko'pi yāto yoddhukāmo lokatrayavināśakṛt /
ugrārāvo mahābāhurvāryamāṇo balādyamaḥ

yama uvāca /
brahmāṇḍaṃ cūrṇatāṃ yāti daṇḍāghātena yasya me /
tasya me purato yuddhaṃ kathaṃ bālo vidhāsyasi

deva uvāca /
tvamātmānaṃ varṇayase raṃkavadbhāṃsi me yama /
mama vakrabhuvā sarvaṃ brahmāṇḍaṃ ca vinaśyati

evamuktvā mayūreśo yamaskandhaṃ ruroha saḥ/
pātayāmāsa mahiṣātpapātopari tatkṣaṇāt

parākramaṃ tasya buddhvā baddhāñjalipuṭo yamaḥ /
tuṣṭāva parayā bhaktyā mayūreśaṃ sureśvarama

yama uvāca /
na te rūpa vidurdevā brahmādyāḥ sanakādayaḥ /
neti neti ca vedāstvāṃ vadanti parameśvaram

sraṣṭāraṃ pālakaṃ saṣṭeḥ saṃhartāraṃ nijecchayā /
daityānāṃ sarvaduṣṭānāṃ nāśakaṃ sarvarūpiṇam

akasmādaparādhaṃ naḥ kṛtaṃ kṣantu tvamarhasi /
ka uvāca /
evamuktvā pupūjāsau vastrai ratnaiḥ phalairamum

bālānānīya taddhaste nivedya purataḥ sthitaḥ /
āliliṃgurmudā sarve parasparamathābruvana

bālā ūcuḥ /
śrāntāstvaddarśanārthāya baddhvā nītā yamena ha /
tvaddarśanādbandhamuktā yāsyāmo nijamandiram

ka uvāca /
tataste svāśramaṃ prāptā mayūreśapuraskṛtāḥ /
mayūreśapūraṃ yātā nānāvāditrasaṃkulam

nānādhvajapatākāḍhayaṃ puṣpamālāvibhūṣitama/
yamo'pi pṛṣṭhato yāti draṣṭuṃ tatkautukaṃ mahat

saṃmukhaṃ tasya te sarve munayo'pi yayustadā /
pupūjustuṣṭuvurdeva liliṃgurbālakānapi

uvāca devatānsarvānmunīnpūrvaṃ prakupyataḥ/
ānītā bālakā lokādyamasya kṣaṇamātrataḥ

munaya ūcuḥ /
sarvatra rakṣase tvaṃ hi sarvaśaktiḥ sadā ca naḥ /
ka uvāca /
ityuktvā tamanujñāpya svāśramānmunayo yayuḥ

yamo'pi taṃ namaskṛtya svālayaṃ mudito'gamat /
devo'pi svālayaṃ prāpya harṣayāmāsa sādaram ३७ (४९३०)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe ravijagarvaparihāro nāmāṣṭādhikaśatatamo'dhyāyaḥ

adhyāya १०९ prāraṃbha :-
kadācitpārvatī prāha sukhāsīnaṃ maheśvaram /
gatāni tu mahādeva varṣāṇi daśa paṃca ca

vivāhaścintyatāmasya mayūreśasya sāmpratam /
suśīlā sumukhī bālā mṛgākṣī haṃsagāminī

pikavāk sunasā tanvī vadhūḥ kvāpi vicāryatām /
manmathātuladehasya sarvāṃgasundarasya ha

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā sādhu sādhvityabhāṣata /
so'cintayacchubhā kanyāṃ manasā nāpakutracit

tataścintāṃ parāṃ prāpa tāvannārada āgataḥ /
saṃpūjya copavaiśyenamāsane śambhurabravīt

śambhuruvāca /
āhlādaṃ paramaṃ prāptastavāgamanato mune /
cirāgato'si ca mune dinaṃ sthātuṃ tvamarhasi

atisundarakāyasya tanayasya mamānagha /
gaveṣaya vadhū vipra yatastrailokyago bhavān

ka uvāca /
tathaiva pārvatī prāha vadhūṃ śīghraṃ vicāraya /
nārada uvāca /
na sthātuṃ śakyare svāminkarmaṇā dvimuhūrtakam

etadarthamahaṃ prāpto brahmaṇā preṣitaḥ śiva /
tava putraprabhāvaśca lāvaṇyaṃ vaya eva ca

jñātaṃ dhātrā siddhibuddhī tasmai dātumabhīpsatā /
anasūyā śacī cāpi tayo rūpeṇa lajjite

saṃjñā'bhūddaṇḍakāraṇye śilā'halyāpi sā hyabhūt /
jālandharasya yā patnī vṛndā mādhavamohinī

sāpi vṛkṣatvamāpannā yadrūpadarśanāddhara /
anye nānāvarā gauri nāgatā brahmaṇo hṛdi

naitādṛśaṃ kvāpi devi saundaryaṃ śauryameva ca /
tayoryogena ca tavaḥ sutaḥ śobhāmavāpnuyāt

ratnakāṃcanayoryadvadyathā muktāpravālayoḥ /
ka uvāca /
evaṃ nāradavākyena sa tutoṣa haraḥ śivā

śiva uvāca /
samyaguktaṃ mune vākyaṃ vāṃchitārthakaraṃ śubham /
ka uvāca /
śivo'pi tatkṣaṇādeva vṛṣārūḍhaḥ samāhvayat

indrādidevanicayāngautamādīnmunīnapi /
ardhāṃge pārvatīṃ gṛhaya yayau harṣasamanvitaḥ

śikhaṇḍinaṃ samāruhya mayūreśaḥ puro yayau /
nāradastu tapoyogādantarikṣacaro yayau

saptakoṭigaṇāḥ krīḍāṃ kurvanto'bhiyayustadā /
nānāyudhadharā harṣādgarjayanto diśodaśa

vādyatsu sarvavādyeṣu rajasācchādite ravau /
aṣṭāśītisahasrāṇi munayo'pi yayurmudā

gaṇḍakīnagaraṃ sarve gantukāmā vyalokayan /
gulvaṃ mārge rakṣasāṃ te saptakoṭigaṇānvitam

nabhasparśi mukhānāṃ ca sarvadā kāladhikkṛtām /
niśācarāḥ śuśruvuste senāyāstu ravaṃ dṛḍham

suptotthitāśca sannaddhā yayū raṇavidhitsayā/
rākṣasā ūcuḥ /
kasya yūyaṃ kuto yātha kṛta āgamanaṃ ca vaḥ

vijñānāṃ na pure gantuṃ dāsyāmaḥ svāminaśca naḥ /
mayūreśa uvāca /
svatantrā antakā daityarakṣasāṃ sādhupālakāḥ

ato yacchantu no mārgaṃ no cennāśaṃ vrajiṣyatha /
ka uvāca /
etasminnantare prāpto vikṛto hemanāmakaḥ

asuro'thābravīddevamekāki prahitaḥ purā /
idānīṃ rākṣasaiḥ sārddhamādāsye jīvitaṃ tava

uvāca rākṣasānso'tha nānādaityā hatā balāt /
ahaṃ ca vikṛto'nena yato'haṃ hanyate javāt

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā cukrodha sa mayūrarāṭ /
muniputrānsamājñāpya yudhyadhvaṃ me hyanugrahāt

kuśānudyamya te harṣād yuddhaṃ kartuṃ samudyatāḥ/
uvāca pṛṣṭhato devo ghnantuṃ bālāḥ kuśairimāna

mantritāste kuṣāsteṣāṃ mastakānacchinanbahūn /
teṣāṃ śastrāṇi kuṇṭhāni jātāni tadanugrahāt

jāyante tāvadete tānkuśairjaghnustu rākṣasān /
khaṇḍaśaste nipeturvai chinnabāhurujānavaḥ

vyasmayanta ca rakṣāṃsi tṛṇairmṛtyuvrajanti kim/
evaṃ sarve hatā bālairakhilā rākṣasāstadhā

jagarjuste mayūreśaṃ prāpurnatvāpyapūjayan/
bālā ūcuḥ/
ājñayā nihatāḥ sarve rākṣasāstvatprasādataḥ /
punarājñāṃ naḥ prayaccha kariṣyāmo guṇeśvara

āścaryaṃ paramaṃ jagmurmunayo ye samāgatāḥ/
dṛṣṭvā bālahatāntsarvānrākṣasānkuśasaṃcayaiḥ

pārvatī vṛṣabhāttasmādavaruhayāliliṃga tam /
śivo'pi prābravīddevaṃ dṛṣṭaste'dya parākramaḥ

tava śastrahatāḥ pūrvaṃ nihatā bālakaiḥ kuśaiḥ /
brahmādīnāmagamyaste prabhāvo girijāsuta

na jñāyate mayā vāpi kiṃ kimagre kariṣyasi ३६ (४९६६)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe rākṣasavadho nāma navādhikaśatatamodhyāyaḥ

ka uvāca /
jayaśālī mayūreśo yātyagre harṣanirbharaḥ /
pṛṣṭhato yānti bālāste tato vṛṣagataḥ śivaḥ

gautamādyā munigaṇā lagnasiddhyai yayustataḥ /
garjanto garjayantaśca diśaśca vidiśo'pi ca

yojanāvadhi gaṇḍakyā avaruhya śikha- ṇḍinaḥ /
atiṣṭhatsa mayūreśo mahārghāsanamuttamam

tataḥ sarvānupāveśya śivaṃ gaṇamuniśvarān /
vādyatsu sarvavādyeṣu tānāha sa mayūrarāṭ

sindhunā nihitā kārāgṛhe śakrādidevatā /
vinā tanmocanaṃ lagnasiddhirnaiva bhaviṣyati

atastanmocanārthāya preṣyātāṃ sindhave mahān /
buddhimānsa gṛhītvā cedāgacchettānsurānatha

tadā sāmnaiva sarveṣāṃ kuśalaṃ hi bhaviṣyati /
no cedyuddhena jeṣyāmo raṇe sindhuṃ mahābalam

mocayiṣyāma tāndevāṃstato lagnaṃ bhaviṣyati /
ka uvāca/
evaṃ tadvacanaṃ śrutvā prāhuḥ sarve guṇeśvaram

samyaguktaṃ mayūreśa sudhiyā sadṛśaṃ vacaḥ
bālabhā'vepi te buddhirbṛhaspatisamā śubhā

puṣpadantaṃ mahābuddhiṃ nītiśāstraviśāradam /
preṣyatāṃ sindhunikaṭe devamocanahetave

vaktāraṃ balinaṃ śreṣṭhaṃ stotrasaṃtoṣiteśvaram /
ka uvāca /
tata ūce puṣpadanto mayūreśaṃ sureśvaram

mahimā te mayūreśa manovācāmagocaraḥ /
jānanti na janā māyāmohitāstava nityadṛk

bhūbhāraharaṇārtha tvamavatīrṇaḥ śivālaye /
na māṃ preṣaya tatra tvamanyaṃ preṣaya sāmpratam

apārasenayā yuktaṃ sindhudaityaṃ mahābalam /
uddhataṃ balinaṃ draṣṭumahaṃ śakyāmi na kvacit

yuddhameva kariṣyāmi tato dordaṇḍatejasā /
yadi sāmnā bhavetkāryaṃ yuddhaṃ tatra vṛthā matam

dānaṃ bhedo vṛthā daṇḍo nītireṣā sanātanī /
evamākarṇya tadvākyamuvāca pārvatīpatiḥ

samyaguktaḥ puṣpadanta nītimārgaḥ purātanaḥ /
krodhavānna kṣamaḥ sāmni kevalaṃ balavānparaḥ

dhariṣyati mahāduṣṭaṃ preṣitaścetṣaḍānanaḥ /
preṣito vīrabhadraścetkrodhameva kariṣyati

śṛṃgī cetpreṣitastatra saṃhāraṃ sa vidhāsyati /
pramathaḥ preṣito matto na jāne kiṃ kariṣyati

preṣitaścedbhūtarājo meṣayiṣyati tāṃ sabhām /
strīsaṃbhogarataḥ syāttu preṣito rakta- locanaḥ

tato'bravīnmayūreśo nirasteṣu ca teṣu ca /
nandī samudragambhīro dhairye parvatasannibhaḥ

buddhyā bṛhaspatisamo jambhā- risadṛśo balaṃ /
dhūrtaḥ parāśayajñātā preṣyatāṃ sāmahetave

śiva uvāca /
samyaguktaṃ mayūreśa jñātāsi guṇadoṣayoḥ /
nandine dīyatāṃ vastraṃ ratnāni vividhāni ca

tato dadau mayūreśastāni tasya śivājñayā /
ājñāpayāmāsa ca taṃ gaccha sindhuṃ mahābalam

yathā devā vimucyaṃte tathā nītirvidhīyatām /
sa tu natvā mayūreśaṃ sa śivāṃ śivameva ca

gaṇānsarvānmahāvākyaiḥ stutvā taṃ ca śivaṃ śivām /
uvāca buddhisaṃpanno diṣṭyocitamidaṃ vacaḥ

nandyuvāca /
sa mahāṃ jāyate loke yasya vaḥ syādanugrahaḥ /
ato'haṃ śreṣṭhatāṃ nītaḥ sādhayiṣye prayojanam

vaḥ prasādena bhūgolaṃ vidhāsye nyubjamaṃjasā /
śeṣaṃ sūryaṃ vo nikaṭe ānayiṣye na saṃśayaḥ

ka uvāca /
evamuktvā yayau nandī sindhudaityaṃ balānvitaḥ /
gataḥ sa nagaradvāraṃ manovegena dhairyavān

dhyāyangaṇeśaṃ śambhuṃ ca śivāṃ sarvārthasādhikām /
ṛtāṃ kartuṃ pratijñāṃ tāṃ prārthayāmāsa cetasi २.११०.३० (४९९६)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe daśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ // ११