Ganesha Purana · Chapter 2.101.105
{{header
|
adhyāya १०१ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tatastu daśame varṣe sukhāsīnaṃ maheśvaram /
girijāsahitaṃ vāme saptakoṭigaṇānvitam
nṛtyattaṃ taṃ mayūreśaṃ paśyantaṃ svāṃgaṇe śiśum /
āyayurmunayaḥ sarve gautamādyāḥ praṇamya tam
ūcuḥ prabuddhamatayo mahādevaṃ mahaujasam /
yāvatkālaṃ śivātra tvaṃ mayūreśasamanvitaḥ
sthito'si tāvaddaityānāmanantānāṃ samāgamaḥ /
vayaṃ tena prapīḍyāmo'nyatra yāhi śivādhunā
vayaṃ vānyatra gacchāmo yadyājñā te bhaveddhara /
śiva uvāca /
bhavatsaṃgena ca mayā navavarṣāṇi saukhyataḥ
atikrāntāti vighnāni mayūreśena tāni ca /
bhavatāṃ gamane'smākaṃ sthitvā kinnu prayojanam
ahameva prayāsyāmi sthalamanyannirākulam /
ka uvāca /
iti śambhuvacaḥ śrutvā munayastaṃ praṇamya te
jaya deva mayūreśetyuktvā svasthānamāyayuḥ /
śivo'pi gaṇasaṃyukto vṛṣārūḍho'mbikāyutaḥ
barhyārūḍhaṃ mayūreśaṃ puraskṛtvā mudānvitaḥ /
nānāvāditranirghoṣairnādayanviṣṭapaṃ tataḥ
anvayurmunayaḥ sarve mayūreśaṃ śivānvitam /
patnyo'pi bālakai sārddhaṃ snehagadgadabhāṣibhiḥ
rajasā vyomani tate na prājñāyata kiṃcana/
parāvṛtya śivaḥ sarvāndakṣiṇābhimukho yayau
dadṛśurmārgamadhye taṃ dvādaśākṣauhiṇīyutam /
kamalāsuramāyāntaṃ dhūlidhūsaritāmbaram
१२ gajāśca purato yānti rathāśvapādacāriṇaḥ /
na jñāyate ravestejaḥ śastradīptyātha kiṃcana
kolāhalo mahānāsīdgajāśvarathapattinaḥ /
nānāvidhānāṃ śastrāṇāṃ saṃghaṭṭasvanamiśritaḥ
dadṛśustaṃ mahādaityaṃ śivacārāḥ puro gatāḥ /
śaṃkāsurasya taṃ bandhuṃ nānābhūṣāvirājitam
nānāyudhadharaṃ procurāgatya tu śivaṃ gaṇāḥ /
pādāghātena tasyāśu kampate kamaṭhādayaḥ
munayo'grecarāḥ peturbhayabhītāstamabruvan /
mayūreśa mahābhāga kathaṃ rakṣasi no'khilān
ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā prāvadatsa guṇeśvaraḥ /
vidyamāne śive cintā na kāryā munipuṃgavā
mayūreśo haraṃ prāha namaskṛtya tataḥ punaḥ /
deva uvāca /
mahāsenāyuto daityo nāmnā'sau kamalāsuraḥ
yadi te'nugraho me syādyuddhāyāśu vrajāmyaham /
śiva uvāca /
samyaguktaṃ tvayā putra hṛdayānandanaṃ vacaḥ
dvādaśākṣauhiṇīsenāyuto'sau daityapuṃgava /
ekākī kathamāyāsi saptakoṭigaṇairyutaḥ
vajryāpnuhi jayaṃ śīghraṃ jahi śatruṃ mahābalam /
deva uvāca /
tava prasādāttrailokyaṃ daheyamiti me matiḥ
kiyanto na hatā daityā na jñātāste tvayā nu kim /
asya kā gaṇanā svāminnāyāsye jayavānaham
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ śambhūrāliṃgya taṃ dadau /
triśūlaṃ putrahaste tanmūrninā nyasya karaṃ śubham
ājñāṃ dadau svaputrāya gaṇayuktāya śaṃkaraḥ /
kṣveḍitairjayaśabdaiśca nādayansa diśo daśa
prayayau pramathairyukto vighnahā yuddhalālasaḥ /
vṛṣārūḍhaḥ śivāyukto haro'pi draṣṭumanvagāt
dṛṣṭvā'pārāṃ daityasenāṃ mayūreśaḥ śarīrataḥ /
nirmame bahulāṃ senāṃ tato yuddhamavartata
kālānurūpāste vīrā brahmāṇḍāśanatatparāḥ /
meroradhikamānāste śabdataḥ śṛṃgapātinaḥ
parasparaṃ nijaghnuste tumule saṃyuge tataḥ /
andhakāro mahānāsīdrajasācchāditā diśaḥ
vismayaṃ cakrire daityā idānīmayamekalaḥ /
anekatāṃ kathaṃ yātastasmādeṣa paraḥ pumān
bhūbhāraṃ hartukāmo'yamavatīrṇaḥ śivālaye /
so'pi dīrghataraṃ rūpaṃ dadhāra sahasā vibhuḥ
dṛṣṭvā dīrghaṃ daityarūpaṃ yogamāyāsamāvṛtaḥ /
daśāyudhadharo devo daśahasto mahābalaḥ
mayūreśaśca daityaśca yudhyamānau virejatuḥ/
nānāśastrapraharaṇairnā nāyuddhaviśāradaiḥ
vyastāvyastamayudhyanta gaṇā: senācarāśca te/
muṣṭiprahārairdantaiśca śastrāstrairitaretaram
keṣāṃcinmastakā bhagnā apareṣāṃ mukhāni ca /
jānujaṃghāvirahitā nipeturapare raṇe
garjayanto daśadiśaḥ śastrāstraghātanisvanai /
svāmisvanāmato jaghnurandhakāre rajaskṛte
kabandhāmārayaṃstatra parānsvānapi saṃmukham /
daityasenācarā bhagnā daityamevānvayustadā
asaṃkhyātānmṛtānprāhurnadyustu raktasaṃbhavāḥ /
daitya uvāca /
indrādayo lokapālā brahmādyā devatāgaṇāḥ
nirjitā yena teneha ko yuddhaṃ kurtumutsahet /
bhūgolaṃ nyubjatāṃ netuṃ ko'nyaḥ śakto bhaviṣyati
ka uvāca /
ityuktvāndolayāmāsa śastrāndolanato jagat /
krodhasaṃraktanayano mārayāmāsa daityarāṭ
mayūreśagaṇānsarvānnānāvāhanahetikān/
śiraḥpādānkṛtī hastānbhittvā'pātayadāhave
utkarṣaṃ tasya taṃ dṛṣṭvā mayūreṣo yayu puraḥ /
svargaṃ ca garjayanvyoma daśaśastrairdviṣo'hanat
asaṃkhyātā hatā daityā muktiṃ prāpuḥ sudurlabhām ४३ (४६१२)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe daityasenāvadho nāmaikaśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya १०२ prāraṃbha :-
ka uvāca /
vinaṣṭe bahudhā sainye rurohāśvaṃ sa daityarāṭ /
khaḍgapāṇiryayau yoddhuṃ mayūreśaṃ ruṣānvitaḥ
taṃ dṛṣṭvā tu mayūreśo ruroha svaṃ śikhaṇḍinam /
taṃ dṛṣṭvā śīghramāyāntaṃ pannagāstraṃ sa daityarāṭ
japtvā mantraṃ ca śatadhā bhārgavādiṣṭamādarāt /
sasarja pannagāstraṃ tattejasā jajvalurdiśaḥ
sarpasainyairaveṣṭyanta devasenācarā narāḥ /
mṛtāḥ kecidgatāḥ kecitpātitāścāpare'vanau
nananda devastaṃ daityamativīrya parākramam /
sādhu yudhyasi daityendra nedṛśaḥ ko'pi vīkṣitaḥ
evamuktvā ripuṃ devo garuḍāstramavāsṛjat /
tataḥ palāyitāḥ sarpāḥ prottiṣṭhaṃśca camūcarāḥ
cakrāstramasṛjaddevo daityasenānibarhaṇam /
tena kecinmṛtā daityāḥ kecicchinnāṅghrimastakāḥ
vibhinnajānujaṅghāśca chinnagulphāḥ pare'patan /
garjanti dhāva dhāveti pitarmātaḥ suteti ca
muktiṃ yātā mayūreśaṃ dṛṣṭvā prāṇāṃ jahaśca ye /
evaṃ senā nirastā'sya tato daityo ruṣā'dravat
khaḍgapāṇī ruṣā garjanvegenāyādgajānanam /
tathāvidhaṃ ripuṃ dṛṣṭvā paraśuṃ jagṛhe vibhuḥ
yayau daityaṃ mahāvegamasṛjatparaśuṃ ca tam /
sa dahaṃstejasā vyoma diśaḥ pakṣigaṇānapi
acchinaddaityahastaṃ ca khaḍgaṃ ca śatadhā javāt /
sa cāpaṃ sahasā gṛhya sajyaṃ kṛtvā śarānbahūn
asaṃkhyātānbalādvidhyaṃśchādayāmāsa sainikān /
gaganaṃ ca diśaḥ sarvā jagarja ghananisvanaḥ
śarāghātena balavānnivārya śarapaṃjaram /
andhakāre bāṇamaye nājñāsītkopi kaṃcana
mayūreśo'tha śīghraṃ tadāśvaṃ bhūmāvapātayat /
tato'ntarikṣe tiṣṭhantsa proce ca gaṇanāyakam
aśvo nipātitastasya paśya me kautukaṃ mahat /
śikhaṇḍinaṃ haniṣyāmi paśyataste guṇeśvara
ubhayatra niṣaṃgasthāñśarānbhūmau vyacikṣipat /
cāpamākṛṣya karṇāntaṃ cikṣepa śarasaṃcayān
mayūreśasya senāyāṃ mārayansarvasainikān /
vavarṣa śarajālāni varṣākāle ghanā yathā
kiyanto bhinnasarvāgāṃ kecitprāṇāṃ jahuḥ surāḥ /
evaṃ naśyatsu vīreṣu mayūreṣo ruṣānvitaḥ
kamalāsurabāṇaistu viddhaṃ tyaktvā śikhaṇḍinam /
pāśaṃ kareṇa jagrāha tolayitvā sa sādaram
jagarja nādayanvyoma tatyāja mahasā yutam /
sa pātayandaityagaṇāndadāha ripusainikān
kaṇṭhe ca nyapatattasya daityasenādhipasya ha /
rurodha śvāsamasyāsau daityo rūpāntaraṃ śritaḥ
mūrdhnā saṃchādayāmāsa tatkṣaṇādravimaṇḍalam /
andhakāre ghoratame na prajñāyata kiṃcana
uvāca samukho bhūtvā mayūreśaṃ ruṣānvitaḥ/
mayā ki yudhyase bāla gaccha mātaḥ stanaṃ piba
ramasva bālakairno cenmariṣyasi mamāgrataḥ /
mama cākrandanenaiva kampate bhuvanatrayam
pāde bhūmau sthāpyamāne śeṣo'pi calate hyadhaḥ /
mama muṣṭiprahāreṇa cūrṇībhūtā mahācalāḥ
nakhāgreṇa śiraste'haṃ gamayiṣye rasātalama/
ka uvāca /
evamākarṇya dubuddhervākyaṃ proce gajānanaḥ /
piśācavanmadyapavatkiṃ valgasi mamāgrataḥ
na jayaṃ prāpnute kvāpi devadvijavinindakaḥ /
mama cedbhavitā krodho jvālayedbhuvanatrayam
yaśaste khyāpituṃ loke yuddhyāpi harṣanirbharaḥ /
no cedhuṃkaramātreṇa nītaḥ syādyamasādanam
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ daityaḥ krodhānalākulaḥ /
śveḍitaṃ pratiśabdena nādayanvidiśo diśaḥ
tadā garbhā nipatitāstasya śabdena tatkṣaṇāt /
pramathādyā gaṇāḥ kecinmūrchitā dharaṇīṃ gatāḥ
ākarṇaṃ dhanurākṛṣya mumoca kamalāsuraḥ /
śaravṛṣṭiṃ punā raudrāṃ mayūreṣe bale'pi ca ३२ (४६४४)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kamalāsurasaṃgrāmo nāma dvyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya १०३ prāraṃbha :-
ka uvāca /
utkarṣaṃ tasya daityasya dṛṣṭvā devastvarānvitaḥ /
āyayau purato daityaṃ jaghāna śaravṛṣṭibhiḥ
nyavārayata daityo'pi svaśarairativegitaiḥ /
tatastutoṣa bhagavānmayūreśo guṇāgraṇī
darśayāmāsa tasmai sa viśvarūpamanantakam /
daśadikṣu mayūreśaṃ dadarśa kamalāsuraḥ
vismitaśchādya nayane hṛdi taṃ paridṛṣṭavān /
tataḥ palāyanaparo yāvadgacchati daityarāṭ ४ .
śikhāmākramya devo'pi dhṛtvā provāca taṃ punaḥ /
tiṣṭha yudhyasva daityendra smara vākyāni tāni ca
punardadarśa daityastamekameva puraḥ sthitam /
adhāvatsahasā yoddhuṃ jagarja ca mahābalī
daśāyudhadharo devo bodhayāmāsa taṃ tadā /
bibhedāsya śarīraṃ sa vighnarāṭ śastraghātataḥ
yatrāsya nyapatadraktabindustatrāsuro'bhavat /
tadrūpastadbalaścaivamasaṃkhyātāstadā'surāḥ
nānāśastrairathāstraiste taṃ jaghnuḥ śaravṛṣṭibhiḥ /
tataḥ parāvṛto devo mayūreśo ruṣā jvalan
sārddhakoṭitrayamitaiḥ siddhibuddhī tadā balaiḥ /
īyatuḥ paramakruddhe tato yuddhamavartatata
ūcaturgaṇarājaṃ te dehi bhakṣyaṃ kṣudhāpaham /
ta ūce bhakṣataṃ devo daityāsṛgjanitānbahūn
ityukte te tadā tena mayūreśena satvaram /
babhakṣaturbhūtagaṇaistāndaityānakhilānapi
devo jaghāna khaḍgena taṃ daityaṃ kamalāsuram /
punaśca śataśo jātā daityāstadraktasaṃbhavāḥ
babhakṣustānapi tato pibanraktaṃ samantataḥ /
tataḥ khinno mayūreśaḥ śūlamudyamya vegavān
tatyāja sahasā daitye yayau sa pradahandiśaḥ/
cūrṇayanparvatānvyoma nādayanbhāni pātayan
vegena patito daityadehaṃ bhittvā dvidhā'karot /
mastakastasya patito bhīmāya dakṣiṇe taṭe
kṛṣṇāyā uttare tīre tasthau tatra guṇeśvaraḥ /
sarve santuṣṭamanaso jayaśabdaistamabruvan
jaya deva mayūreśa kuru duṣṭavināśanam /
tatastatrāyayau gaurīpatirgaṇaparīvṛtaḥ
gautamādyaiśca munibhiḥ pārvatyā ca samāyutaḥ /
vādyatsu sarvavādyeṣu puṣpavṛṣṭiḥ papāta khāt
āliṃgya pārvatī prādātstanapānaṃ mudā tadā /
munayastuṣṭuvuścainaṃ mayūreśaṃ sureśvaram
kamalākāntahṛdayahṛddayānandavardhana /
kamalākāntanamita kamalāsuranāśana
kamalāsevitapada jaya tvaṃ kamalāprada/
kamalāsanavandyeśa kamalākaraśītala
kamalāṃkasupādābja kamalāṃkitasatkara /
kamalābandhutilaka bhaktānāṃ kamalāprada
kamalāsūnuripuja kamalāsūnusundara /
kamalāpitṛratnānāṃ mālayā jaya śobhita
kamalāsurabāṇānāṃ kamalena nivāraka /
kamalākrāntakamalakośajitkarapaṃkaja
kamalāpatihastasthapadmakośanibhekṣaṇa/
sarvahṛtkamalānanda jaya sarvāghanāśana
kamalāṅakuśahastābja jayavighnaharāvyaya /
tvayā vinihataḥ pāpaḥ śakrādibhayado ripuḥ
vajracakrādyabhedyo yo munīnāmapi bhītidaḥ /
evaṃ stutvā pupūjaste gautamādyā maharṣayaḥ
daśabhirdorbhirāliṃgya pupūja giriśo'pi tam /
tataste munayaḥ procurmayūreśaṃ ca śaṃkaram
atratvaṃ sarvadā tiṣṭha sarvadevagaṇairyutaḥ/
pūrayanbhaktakāryāṇi vārayanvighnasaṃcayāna
ka uvāca /
evaṃ taiḥ prārthitau devau sarvadevagaṇaiyutau /
pūrayantau bhaktakāmānharantau vighnasaṃcayāna
sthitau tatra mayūreśaśaṃkarau lokaśaṃkarau/
viśvakarmā vyadhāttatra mandiraṃ sundaraṃ tataḥ
asaṃkhyaśikharadvāramasaṃkhyāścaryasaṃyutam /
tatrābhūnnagaraṃ cāru sarvalokasamanvitam
mayūreśapuraṃ tasya nāma cakrurmaharṣayaḥ /
tapastepurmunigaṇā nānābharaṇasaṃśritāḥ
haro'pi ca tapastepe girijāgaṇasaṃyutaḥ /
tasya dhyānaṃ pūjanaṃ ca smaraṇaṃ te vyadhurdvijāḥ
mayūreśaḥ punarbālaiḥ krīḍati sma yathā purā ३६ (४६८०)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kamalāsuravadhonāma tryuttaraśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya १०४ prāraṃbhaḥ-
ka uvāca /
ahaṃ prayātastaṃ draṣṭuṃ guptarūpo dvijottama /
adarśa tatra taṃ devamumayā sahitaṃ prabhum
snātvāsīnaṃ japantaṃ ca paraṃbrahmasanātanam /
ahaṃ tamastuvaṃ devaṃ mayūreśvarasaṃjñakam
purāṇapuruṣaṃ devaṃ nānākrīḍākaraṃ mudā /
māyāvinaṃ durvibhāvyaṃ mayūreśaṃ namāmyaham
parātparaṃ cidānandaṃ nirvikāraṃ hṛdisthitam /
guṇātītaṃ guṇamayaṃ mayūreśaṃ०
sṛjantaṃ pālayantaṃ ca saṃharantaṃ nijecchayā/
sarvavighnaharaṃ devaṃ mayūreśaṃ०५ indrādidevatāvṛndairabhiṣṭutamaharniśam /
sadasadavyaktamavyaktaṃ mayūreśaṃ०
nānādaityanihantāraṃ nānārūpāṇi bibhratam /
nānāyudhadharaṃ bhaktyā ma
sarvaśaktimayaṃ devaṃ sarvarupadharaṃ vibhum /
sarvavidyāpravaktāraṃ mayūre०
pārvatīnandanaṃ śambhorānandaparivardhanam /
bhaktānandakaraṃ nityaṃ ma०
munidhyeyaṃ munīnutaṃ munikāmaprapūrakam /
samaṣṭivyaṣṭirūpaṃ tvāṃ ma०
sarvājñānanihantāraṃ sarvajñānakaraṃ śucim/
satyajñānamayaṃ satyaṃ ma
anekakoṭibrahmāṇḍanāyakaṃ jagadīśvaram /
anantavibhavaṃ viṣṇuṃ ०
tvaddarśanena pūto'haṃ paramānandanirbharaḥ /
āścaryaṃ paramaṃ prāptastasya daityasya māraṇāt
yena śakro'ntako devā lokapālā jitā balāt /
sahasraśatayodhī yo'saṃkhyadeho raṇe hataḥ
tridhābhūtastristhaleṣu patita: kamalāsuraḥ /
taṃ samāpūjayamahaṃ sarvatīrthajalaiḥ śubhaiḥ
kamaṇḍalugatairenonāśakairabhiṣecayam /
divyavastre divyagandhaṃ divyapuppamayīṃ śubhām
vanamālāmasya kaṇṭhe dattvā nāma vyadhāmaham /
vanamālīti lokeṣu vikhyātaṃ sarvamaṃgalam
pūjāvidhiṃ samāpyainaṃ pradakṣiṇāmatho vyadhām /
pādāghātena me tatra nyubjatāṃ gamitaḥ kṣaṇāt
nānātīrthajalairyuktaḥ sthāpito me kamaṇḍaluḥ /
yate'haṃ tajjalaṃ bhartuṃ tato māmabravīdvibhuḥ
mayūreśa uvāca /
idaṃ brahmakṛtaṃ stotraṃ sarvapāpapraṇāśanam /
sarvakāmapradaṃ nṛṇāṃ sarvopadravanāśanam
kārāgṛhagatānāṃ ca mocanaṃ dinasaptakāt /
ādhivyādhiharaṃ caiva bhuktimuktipradaṃ vidhe
sthiro bhava viriṃce tvaṃ nadīyaṃ sarvapāvanī /
kamaṇḍalubhavā nāmnā khyātā loke bhaviṣyati
darśanādvācikaṃ pāpaṃ sparśanācca manomayam /
snānācca kāyikaṃ sarvaṃ nāśayiṣyāti nimnagā
nirantaraṃ sevanācca mokṣameṣā pradāsyati /
ka uvāca /
evaṃ datte vare tena sasnustatra munīśvarāḥ
sadārāḥ saparīvārāḥ saptakoṭigaṇā aham /
tapastepustadā tatra munayaste mayā saha
tato'haṃ māyayā tasya mohitaḥ prābruvaṃ bahūn /
jagatkartā jagadvandyaḥ śakrādisurapūjitaḥ
bālamekādaśābdaṃ tatkathaṃ praṇatavānaham /
arbhakaiḥ krīḍamānaṃ tamācārarahitaṃ śiśum
dhiṅme jñānaṃ mahatvaṃ ca paitāmahapadaṃ ca dhik /
imāṃ sṛṣṭiṃ vidhāyāhaṃ sthāsyāmi guptarūpadhṛk
ayaṃ cetparamātmā syādaparāṃ nirmametpunaḥ /
evaṃ niścitya manasā sṛṣṭimātmānameva ca /
antardhāya sthito yāvattāvaddevo gajānanaḥ
na dadarśa sakhīnbālāṃstatasteṣāṃ gṛhānagāt /
śūnyāndṛṣṭvā gṛhānsarvānkhinno vṛkṣānalokayat
na dadarśa drumāṃjantūnpaśupakṣigaṇānyadā /
tadā svargaṃ gato devo nāpaśyattatra tānsurān
gandharvānkinnarānyakṣānpitṛñśaśiravī na ca/
andhakāre gāḍhatame na prājñāyata kiṃcana
tato'sau praṇidhānena jñātvā brahmakṛtaṃ ca yat /
sāmarthyaṃ nijamāyāṃ ca āviścakre'khilātmakaḥ
brahmāṇḍaṃ nirmame devo mayūreśaḥ svalīlayā/
viśvaṃ carājaraṃ tatra mayūreśapurīmapi
yathāpūrvaṃ paśyati sma sarvaṃ tribhuvanaṃ vibhuḥ /
svaṃ ca bālaiḥ parivṛtaṃ brahmāṇḍaṃ ca tathāvidham
śaṃkaraṃ ca bhavānīṃ tāmanuṣṭhānagatānmunīn /
tapanaṃ śaśinaṃ bhāni svargāndevagaṇānapi
pṛthivīṃ sarvavṛkṣāṃśca samudrānsarito'pi ca /
pātālāni mayūreśo dadarśa pūrvavadvibhuḥ
ka uvāca /
tato'haṃ smṛtimāpanno'paśyandevaṃ cidātmakam /
kalākāṣṭhāmuhūrtādidinapakṣasvarūpiṇam
dṛṣṭvetthaṃ tamahaṃ natvā kṣamāpayamudāradhīḥ /
māsartuvarṣakalpādicarācarasvarūpiṇam
asaṃkhyabrahmāṇḍayutaromāṃcairupaśobhitam /
devarṣiyakṣagandharvasaritsāgararūpiṇam
manuṣyakinnaralatāvṛkṣapannagarūpiṇam /
dṛṣṭvetthaṃ tamahaṃ natvā kṣamāpamudāradhīḥ
punaḥ punarapaśyaṃ taṃ mayūreśaṃ kirīṭinam /
kuṇḍalābhyāṃ nūpurābhyāmaṃgadābhyāṃ virājitam
śeṣanābhiṃ sarpakaṇṭhaṃ divyamālāmbarāvṛtam /
divyasiṃhāsanagataṃ sarvadevairabhiṣṭutam
siddhibuddhisamāyuktaṃ vibhūtibhirupāsitam /
carācaramayaṃ sarvanamasyaṃ tatsvarūpiṇam
pratyekaṃ tatra cātmānaṃ tadrūpaṃ svaṃ vyalokayam /
tatastaṃ stutavānnatvā prārthayaṃ ca punaḥ punaḥ
kṣamāparādhaṃ me deva tvanmāyāgarvitasya me /
prabhāvaṃ draṣṭukāmasya dīnasya śaraṇārthinaḥ
kṣaṇenānantabrahmāṇḍakāriṇe te namo namaḥ /
evaṃ vadantaṃ māṃ nāsāpavanātsvodare'nayat
tatrāpaśyaṃ sarvalokaṃ yathā bahiḥ pradṛṣṭavān /
devaṃ tathāvidhaṃ cāpi koṭibrahmāṇḍaromakam
sarvaṃ carācaraṃ viśvaṃ yathā bhūmau yathā divi /
ekasmādaṇḍataścānyadbrahmāṇḍāntaramāśiśam
tathaiva dṛṣṭavānsarvānevaṃ nānāṇḍamadhyagaḥ /
apaśyaṃ viśvamakhilaṃ svātmānaṃ devameva ca
tatakhinno'bruvaṃ devaṃ nāntaṃ paśyāmi te kvacit /
kṛpāṃ kuru mama vibho māyāmetāṃ nivāraya
tataḥ sa karuṇāviṣṭaḥ sarvamantardadhe kṣaṇāt /
punareva mayūreśamapaśyaṃ bālakairvṛtam
krīḍantaṃ pūrvavannatvā'bruvaṃ māyāṃ na te'vidam /
aparādhasahasraṃ me mātṛvattvaṃ kṣamasva ca
mayūreśo'bravīnmāṃ hi mūrdhni hastaṃ niveśya ha /
deva uvāca /
na me krodho na bhinnā dhīḥ svīyaḥ para iti bhramaḥ
kasmādapi bhayaṃ me na na matto bhayamaṇvapi /
śrutveyaṃ vacanaṃ tasya mayūreśapuraṃ śivam
bhavānīmapi tatsūnumadrākṣaṃ munibālakaiḥ /
gṛhītvājñāṃ svakaṃ sthānamagamaṃ harṣanirbharaḥ
bhavānī bālakaināyānmandiraṃ sva ca bālakāḥ ५७ (४७३७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe viśvarūpadarśanaṃ nāma caturadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
adhyāya १०५ prāraṃbha –
ka uvāca /
tato bhādracaturthyāṃ tu te sarve munibālakāḥ /
mṛdamāhartumāyātā vimalāṃ tāmathānayan
svasvabuddhyā vidhāyāśu mūrtīrnānāvidhāḥ śubhāḥ /
siṃhārūḍhā mayūrasthāḥ kāścinmūṣakasaṃsthitāḥ
nānāyudhadharā nānādivyālaṃkārasaṃyutāḥ /
caturbhujā gaṇeśasya divyagandhāmbarāḥ śubhāḥ
bhaktyā paramayā'pūjannupacāraiḥ pṛthakpṛthak/
maṇḍape tāḥ pratiṣṭhāpya puṣpādarśaprabhāyuji
padmapuṣpayutā mālā dadustāḥ sumanoharāḥ /
vādyatsu tūryaghoṣeṣu nagarī harṣamāpa sā
gaurī tasyāṃ janmatithau dvādaśābdikamarbhakam /
snāpayāmāsa ca dadau vāyanāni suvāsinīḥ
saṃpūjya vidhivadbhaktyā haridrākuṃkumādibhiḥ /
etasminnantare daityo viśvadeva iti śrutaḥ
bhagavadrūpamāsthāya śrīmudrāṃkitamāyayau /
śaṃkhacakra gadāpadmavanamālālasattanuḥ
tulasīdāmaruciro divyavastrānulepanaḥ /
kamaṇḍalu vāripūrṇaṃ veṇudaṇḍaṃ dadhatkare
gaurī tamatithiṃ dvāri tiṣṭhantaṃ prāha bhaktitaḥ /
kuta āgamyate brahmaṃstuṣṭā'haṃ tava tejasā
ityuktaḥ prāha tāṃ vipraḥ śrutavānasmi yatpurā /
taddṛṣṭvā nayanābhyāṃ te parituṣṭaṃ mano mama
kṣudhayā pīḍitaścāhaṃ bhavatīgṛhamāgataḥ /
pārvatyuvāca /
āsyatāṃ bhujyatāṃ svasthaṃ sa ca tatrāsane sthitaḥ
āsīnasya mayūreśo viṣṭare'kṣālayattadā /
caraṇau tattīrthajalaiḥ siṣeca sarvato'malaiḥ
saṃpūjya bhojayāmāsa pakvānnaiḥ pāyasairapi/
apośānakarastūṣṇīmāsīccintāturo dvijaḥ
umovāca dvijaṃ paścādbhujyatāṃ bhujyatāmiti /
yadi nānnaṃ manoyogyaṃ tadā dāsye'tivāñchitam /
vada tacchīghramānyeṣye śaṃkarasya prabhauvataḥ
dvija uvāca /
kṣīrārṇavasthitaṃ devaṃ dṛṣṭvā nityaṃ bhunajmyaham/
jalaṃ pibāmi taccādya vismṛtaṃ mohato mayā
umovāca /
pūrvameva kathaṃ nokto niyamaste dvijottama /
pātrādutthāya gantāsi kathaṃ sattvavilumpaka
śaṃkaraḥ kṣobhamāpanno na jāne kiṃ kariṣyati
mayūreśo'bravīttatra yadi bhāvo dṛḍho hṛdi /
tadātraiva bhavetpadmanābherdarśanamāśu te
prāyo'bhāgya mahaddṛṣṭaṃ yatpakvānnaṃ ca pāyasam /
tyaktvā vrajasi kutra tvaṃ mūḍhabhāvena vā dvija
bahujanmatapobhiryatkaṭākṣo bhuvi labhyate /
tayā te pariviṣṭānna kathaṃ tyajasi suvrata
brahmādīnāṃ na gamyā yā dṛṣṭā sākṣāttvayā śivā /
sarvalokasya jananī sarvayoṣidvarā hi sā
sarveṣāmeva devānāṃ śaktiḥ sā paramādbhutā /
taddarśanena devasya viṣṇorjātaṃ hi darśanam
cakorasyevāgnibhujo miṣṭānnaṃ naiva rocate /
tathā kiṃ te na roceta devānnamamṛtopamam /
mama vā sarvarūpasya darśane'sya dṛśirbhavet
dvija uvāca /
ramāpaterahaṃ dāso na namasyāmi kiṃcana /
yadi tvaṃ sarvarūpo'si yadi sāmarthyamasti te
tadā darśaya viśveśaṃ nārāyaṇamanāmayam /
evaṃ buddhvā dṛḍhaṃ tasya niścayaṃ sa mayūrarāṭ
antardhāya prādurāsīnnārāyaṇasvarūpavān /
pītāmbaraḥ śaṃkhacakragadāpadmadharo vibhuḥ
nānālaṃkāraruciraḥ sarvālaṃkārasundaraḥ /
kaustubhena lasadvakṣā vanamālāvibhūṣitaḥ
śeṣaśāyī mahālakṣmyā saṃvāhitapadāmbujaḥ /
viśvadevaśca taṃ dṛṣṭvā nanāma paripūjya ca
yātastanmayatāṃ bhaktyā vismṛtya ca śarīratām /
uvāca ca cidānandaparipūrṇo dvijottamaḥ
adya dhanyaṃ janurme'dya jīvitaṃ ca sujīvitam /
adyeyaṃ nagarī dhanyā dhanyau tau pitarau mama
mayūreśopadeśena bhavānyā darśanena ca /
parātparasya viṣṇoste carācarasvarūpiṇaḥ
labdhaṃ darśanamatraiva sarvāntaryāmiṇo vibhoḥ /
nārāyaṇo'pi taṃ bhaktaṃ bāhubhiḥ pariṣasvaje
uvāca ca prasannātmā bāṣpagadgadayā girā/
madarthaṃ tyaktavānbhuktiṃ kṣīrābdherahamāgataḥ
dṛṣṭvā te niścayaṃ bhaktiṃ dṛḍhāmavyabhicāriṇīm /
bhaktamārgaṃ prasiṃcāmi mārutoddhatakaṇṭakam
bhaktatṛṣānivṛttyarthaṃ jāto'haṃ jalarūpadhṛk /
nānārūpadharo jāto bhaktānāmārtināśanaḥ
yathā bhaktaḥ priyo nityamiti te darśayāmyaham /
abhūdbhādracaturthyāṃ hi mayūreśamahotsavaḥ
mūrtiṃ mahīmayīṃ kṛtvā baryā /khusiṃhagāṃ pṛthak /
nānālaṃkāraśobhāḍhyāṃ nānāraṃgaiḥ suśobhitām
anekaiḥ pūjya tāṃ samyagbālakairmunisaṃcayaiḥ /
kecidagre pragāyanti kecinnṛtyanti bhaktitaḥ
vācayanti purāṇāni pradakṣiṇaparāḥ pare /
etasminnantare pautro vasiṣṭhasya mahātmanaḥ
parāśara itikhyāta āyayau svecchayā muniḥ /
sa caturvārṣiko mūrtiṃ vidadhe bhaktitatparaḥ
śuṣkaparṇakṛtāṃ mālāṃ kṛtvā tasmai nyavedayat /
gandhabuddhyā kardamena tāṃ vyalepayadādarāt
miṣṭānnāni ca laḍḍūkāndakṣiṇāṃ ca phalāni ca /
nyavedayattadā patrairanekaiḥ kardamairapi
ṣaṃkalpaṃ līlayā cakraṃ jaṅghāvādyaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
muhūrtaṃ nartanaṃ kṛtvā ruroda bhakṣayeti ca
saṃprārthya mūrtiṃ bahudhā tataḥ sā cetanāṃ yayau /
yadyattena yaduddeśātsthāpitaṃ purato'bhavat
tattathaiva ca saṃjātaṃ tataḥ sā'bhakṣayattadā /
laḍḍukānmodakānnānāpakvānnaṃ pāyasānvitam
viśvadevaśca taṃ dṛṣṭvā mithyābhūtaṃ yathārthavat /
mṛttikānnāni satyāni sarvaṃ puṣpaphalādikam
sacetanāṃ ca tāṃ mūrtiṃ ṣaḍbhujāṃ ca punaḥ punaḥ /
vyalokayadviṣṇurūpāṃ caturbāhuvirājitām
uvāca satataṃ devaṃ kimidaṃ mṛttikāśanam /
mūrtiruvāca /
bhaktyā yadarpitaṃ mahyaṃ sudhārasasamaṃ bhavet
abhaktārpitamamṛtaṃ viṣameva bhavenmama /
ka uvāca /
evaṃ tadvacanaṃ śrutvā viśvadevo'bravītpunaḥ
kaste bhakto mama ca taṃ darśayasva sureśvara /
tatastasya karaṃ dhṛtvā bahirāyānmayūrarāṭ
gṛhe gṛhe pūjyamānaṃ devaṃ tasmai vyadarśayat /
śikhinaṃ susamārūḍhaṃ mayūreśamalokayat
tatrāpi paryapaśyatsa viśvadevayutaṃ ca tam /
nāyaṃ mama bhavatsvāmītyevaṃ buddhiṃ visṛjya tām
gṛhe gṛhe viśvadevo nārāyaṇamalokayat /
sarvatra sa dadarśātha pūjyamānaṃ guṇeśvaram
kvāpi kvāpi mayūreśaṃ dadarśa viṣṇurūpiṇam /
punarālokayaṃsta ttanmayūreśamalokayat
bhujaṃ svaṃ parigṛhyeva bahiryātaṃ svalīlayā/
ākṣipya hastaṃ sa prāyānnāyaṃ svāmī mameti ca
aṭadgṛhe gṛhe so'tha pūjyamānaṃ dadarśa ha /
mayūreśaṃ vādyaghoṣairnṛtyagītairanekadhā
kvāpi dṛṣṭvā viṣṇurūpaṃ namaskartuṃ yathāvadha/
punarmayūreśarūpaṃ dadarśa sa śikhisthitam
garuḍārūḍhamanyatra śeṣārūḍhaṃ tathā kvacita /
namaskartuṃ yadā yāti viśvadevo mudā yataḥ
tāvadbarhisamārūḍhaṃ paśyati sma punaḥ punaḥ/
bhuṃjantaṃ ca ramantaṃ ca svapantaṃ ca dadarśa saḥ
tataḥ khinno viśvadevo vasiṣṭhadvāramāgamat/
tato'bravīnmayūreśaḥ paśya me bhaktamuttamam
tataḥ parāśaraṃ so'tha dadarśa purataḥ sthitam /
mṛnmayairupacāraistaṃ pūjayantaṃ guṇeśvaram
bhakṣayantaṃ ca laḍḍūkānmṛnmayāndevameva ca /
paśyati sma punarvyomni jale bhūmau tameva saḥ
kṣaṇaṃ nārāyaṇaṃ devaṃ mayūreśaṃ kṣaṇādapi /
tataḥ svabhedabuddhiṃ svāṃ tatyāja bhrāntimeva ca
sarvabhāvena taṃ natvā stutvā'bhedadhiyā punaḥ /
anujñāto mudā prāyādviśvadevaḥ svamāśramam ६५ (४८०२)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe viśvadevabhedabuddhinirāso nāmapaṃcādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0