Ganesha Purana · Chapter 1.91.92

adhyāya ९१ prāraṃbha :-
vyāsa uvāca /
anyat kathaya me deva gaṇeśasya kathāntarama /
śṛṇvato me mano'tyantamutsukuṃ bhavati prabho

brahmovāca /
ekadā pralaye vṛtte'jñāpayanmāṃ gajānanaḥ /
sṛṣṭiṃ nānāvidhāṃ brahman kuru tvaṃ hi mamājñayā

ahaṃ prakalpayāmāsa putrān sapta hṛdā tadā /
teṣāṃ nāmāni te vacmi kaśyapo gotamo'pi ca

jamadagnirvasiṣṭhaśca bharadvājo'trireva ca/
viśvāmitraśca saptaitai sarvavidyāviśāradāḥ

sarve māmabruvan brahmannājñāpaya sureśvara /
mayā tu kaśyapo'jñāyi buddhimāṃsteṣu cādhikaḥ

matkāryaṃ vividhāṃ sṛṣṭiṃ kurvityājñāpitastadā /
asāvomiti māmuktvā jagāma tapase vanam

jajāpaikākṣaraṃ mantraṃ divyavarṣasahasrakam /
tataḥ prasanno bhagavān dviradānana īśvaraḥ

caturbhujo'ravindākṣo mahāmukuṭamaṇḍitaḥ /
pāśāṃkuśadharo mālādanta hastaḥ śubhāṃgadaḥ /
suvarṇamaṇiratnāḍhayaḥ muktāmālālasadgala:

sarpodaraḥ koṭisūrya vilasaddīptimaṇḍalaḥ /
vikasannetra vibhrājaccāruśuṇḍālasanmukhaḥ

āvirāsīt kaśyapasya pura evaṃ gajānanaḥ /
kṣudraghaṇṭā nūpurāṇāṃ ravān mukharitāṅghriyuk

dṛṣṭvā nanarta taṃ devaṃ kaśyapo harṣanirbharaḥ/
natvā sampūjayāmāsa nānāmaṃgalavastubhiḥ

baddhāṃjaliruvācedaṃ suprasanno gajānanam /
dhanyo me janako mātā tapo jñānaṃ vapuśca dṛk

dhanyeyaṃ dharaṇī tāta vīrūd vṛkṣa phalāni ca /
dhanya ekākṣaro mantro yena dṛṣṭo'khileśvaraḥ

gajānanaḥ prasannātmā paramātmā parātparaḥ /
yatra kuṇṭhāścaturvedā vedāntā mūkatāṃ gataḥ

agocaro manastarkai so'yaṃ devo mayekṣitaḥ /
yasmādāvirbhavantīme hareśāgnimukhāḥ surāḥ

pātālāni ca saptaiva bhuvanāni caturdaśa /
yatra tannilayaṃ yānti soyaṃ devo mayekṣitaḥ

yo nirguṇo nirādhīśo gurugamyo nirākṛtiḥ /
brahmeti yaṃ viduḥ kecit soyaṃ devo mayekṣitaḥ

ka uvāca /
evaṃ vākyāmṛtarasaiḥ parituṣṭo gajānanaḥ /
uvāca kaśyapaṃ mamraṃ stuvantaṃ vividhaiḥ stavaiḥ

gaṇeśa uvāca /
bhakteḥstavādanuṣṭhānāt prītaste'haṃ mune'dhunā/
varaṃ varaya mattastvaṃ yaṃ yaṃ svavanasecchasi

kaśyapa uvāca /
sṛṣṭiṃ nānāvidhāṃ kartuṃ sāmarthyaṃ dehi me prabho /
tvadaḍghrikamale bhaktimavismaraṇameva ca

yāyāḥ pratyakṣatā tatra smarettvāṃ yatra cāpyaham /
tādṛśaṃ dehi me putraṃ nāmnā kaśyapanandanam

gaṇeśa uvāca /
sarvaṃ te vāṃchitaṃ matto bhavitā''śu mahāmune /
bhaktirme'vismṛti syātte saṃkaṭe cāntikaṃ vraje

kariṣyasi vicitrāṃ tvaṃ sṛṣṭiṃ mama prasādataḥ /
ka uvāca /
evamuktvā muniṃ devastatraivāntaradhīyata /
kaśyapo'pi mudā yukto nijasthānaṃ tadā yayau

kadācit kaśyapo'kasmādaśarīra prapīḍitaḥ /
na cālabhat kvāpi śarma gṛhamadhyaṃ tato'gamat

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ karma dhyānaṃ ca nāsmarat /
taṃ tathā vihvalaṃ dṛṣṭvā yoṣito'sya caturdaśa

dityaditirdanuḥ kadrurvinatādyāḥ puraḥ sthitāḥ /
bubhuje kramaśastāstu nānāgāreṣu kaśyapaḥ

kāle yathokte suṣuve ditārdaityānanekaśaḥ/
aditirdevagandharvān danuśca dānavānatha

krameṇa kinnarā yakṣāḥ siddhacāraṇaguhayakaḥ /
paśavaśca tathāraṇyā grāmyāścāsannanekaśaḥ

pṛthivī parvatā vṛkṣāḥ samudrāḥ sarito latā/
dhānyāni dhātavo ratnā muktāḥ kṛmi pipīlikāḥ

sarpāḥ pakṣigaṇāstābhyaḥ sarvamāsīccarācaram /
evaṃ dṛṣṭvā sa santānaṃ jātaṃ nānāvidhāṃ tadā

jaharṣa kaśyapo dhīmānnānāmantrān samādiśat /
śodhāyitvā ṛṇadhanaṃ siddhāricakramīkṣya ca

ṣoḍaśārṇaṃ ca kasmaicittathā'ṣṭādaśavarṇakam /
ekākṣaraṃ ca kasmaicidanyasmai ca ṣaḍakṣaram

paṃcārṇamaṣṭākṣaraṃ ca dvādaśākṣarameva ca /
kasmaicicca mahāmantraṃ dadau sa munipuṃgavaḥ

kurvan tvanuṣṭhitaṃ tāvadyāvaddevo nirīkṣyate /
gajānano'khilādhāraḥ sarvasiddhipradāyakaḥ /

evamājñāpayattāṃśca te ca jagmustadaiva hi /
tapase bahuśo deśān jepuḥ svaṃ svaṃ manuṃ tadā

āsane bhojane devaṃ nidrāyāṃ jāgare'pi ca /
ananyabhaktyā deveśaṃ sasmaruste gajānanam

divyavarṣasahasrānte parituṣṭo gajānanaḥ /
āvirāsidanekātmā tatpuraḥ karūṇānidhiḥ

yo yathā dhyātavāndevaṃ tādṛśastatparo'bhavat /
kasyacit purataścāsīn meghābho'ṣṭamahābhujaḥ

kasyacitpuratastvāsīcchaśivarṇaścaturbhujaḥ /
agre kasyacidāraktaḥ ṣaḍbhujo'sau gaṇeśvaraḥ

sahasranayanastāvad bhujo'sāvapi kasyacit /
bhāti bālasvarūpo'pi yuvā vṛddho'pi bhāsate

daśadvādaśadordaṇḍo dhūmravarṇo mahanmahaḥ /
aṣṭādaśabhujo'pyāsīt koṭisūryasamaprabhaḥ

tejorūpo mahākāya ākhuvāhanapṛṣṭagaḥ /
siṃhago barhigo vāpi gajāsyo naikavaktravān

dṛṣṭvā devaṃ tu te sarve naikadhā tuṣṭuvurmudā //
baddhāṃjalipuṭā namrā bhaktyā devaṃ gajānanama

sarve ūcuḥ /
yato'nantaśakteranantāśca jīvā/
yato nirguṇādaprameyād guṇāste/
yato bhāti sarvaṃ tridhā bhedabhinnaṃ/
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yataścāvirāsījjagat sarvaṃ vettu
stathā'bjāsano viśvago viśva goptā /
tathendrādayo daityasaṃghā manuṣyāḥ /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yato vahni bhānū bhavo bhūrjalaṃ ca /
yataḥ sāgarāścandramā vyoma vāyuḥ /
yataḥ sthāvarā jaṃgamā vṛkṣasaṃghāḥ /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yato dānavāḥ kinnarā yakṣasaṃghā /
yataścāraṇā vāraṇāḥ śvāpadāśca /
yataḥ pakṣikīṭā yato vīrudhaśca /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yato buddhirajñānanāśo mumukṣo/
yataḥ sampado bhaktasaṃtoṣakaḥ syuḥ /
yato vighnanāśo yataḥ kāryasiddhiḥ /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yataḥ putrasampadyato vāṃchitārtho /
yato bhaktividyāstathā'nekarūpāḥ /
yataḥ śokamohau yataḥ kāma eva /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yato'nantaśaktiḥ sa śeṣo babhūva /
dharādhāraṇe'nekarūpe ca śaktaḥ /
yato'nekadhā svargalokā hi nānā/
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

yato vedavāco vikuṇṭhā manobhiḥ/
sadā neti netīti tā yaṃ gṛṇanti /
parabrahmarūpaṃ cidānandabhūtaṃ /
sadā taṃ gaṇeśaṃ namāmo bhajāmaḥ

(४०३५ )
adhyāya ९२ prāraṃbha :-
ka uvāca /
evaṃ natvā ca stutvā ca sarve te tu gajānanam /
punarūcurgaṇādhyakṣamadha dhanyatamā vayam

dhanyaṃ tapo no dānaṃ ca jñānaṃ yajñaśca pūrvajāḥ /
adya no dṛṣṭayo dhanyā yābhirdṛṣṭo gajānanaḥ

evaṃ vākyāmṛtaisteṣāṃ stutibhiḥ paritoṣitaḥ /
uvāca śṛṇvantāṃ teṣāṃ gāmbhīryād dviradānanaḥ

naitādṛśaṃ mayā'darśi brahmaviṣṇuśivādiṣu /
yat sākṣād dṛśyate sarvaṃ rūpaṃ me nirguṇasya yat

atituṣṭo'nayā stutyā varān dātumihāgataḥ /
yadyadvo vāṃchitaṃ tattad vṛṇudhvamakhilaṃ tu yat

evamuktāstadā tena vikaṭena munīśvara /
yasya yadvāṃchitaṃ tattadvavrustasmād gajānanāt

asaṃkhyatvāttadvarāṇāṃ nāsti śaktiścaturmukhaiḥ /
gadituṃ sarvathā tasmāduktaṃ saṃkṣepato mayā

tāṃstān dadau varānyānyān sarve vavrurgajānanam /
punarapyavadat sarvānidaṃ stotraṃ mama priyam /
trisandhyaṃ yaḥ paṭhedetad vidyāvān putravān bhavet /
āyurārogyamaiśvaryaṃ yaśovṛddhi jayodayam /
prāpnuyādvāṃchitānarthānante ca paramaṃ padam /
punarūce gaṇādhīśaḥ stotra metajjapennaraḥ /
trisandhyaṃ tridinaṃ tasya sarva kāryaṃ bhaviṣyati

yo japedaṣṭadivasaṃ ślokāṣṭakamidaṃ śubham /
aṣṭavāraṃ caturthyāṃ tu so'ṣṭasiddhimavāpnuyāt

yaḥ paṭhenmāsamātraṃ tu daśavāraṃ dine dine /
sa mocayed bandhanāttaṃ rājabaddhaṃ na saṃśayaḥ

vidyākāmo labhet vidyāṃ putrārthī putramāpnuyāt /
vāṃchitaṃ labhate sarvamekaviṃśati vārataḥ

yo japet parayā bhaktyā gajānanaparo naraḥ /
evamuktvā tato devaḥ sarveṣāmeva paśyatām

antardadhe'khilādhāraḥ sumukho'sau gajānanaḥ /
te ca cakrustadā mūrtiṃ gaṇeśasya śubhānanām

pratiṣṭhāpya ca tāṃ sthūle prāsāde ratnanirmite /
sumukheti ca tasyāste nāma cakruḥ suviśrutam

saṃpūjya ca namaskṛtvā svaṃ svaṃ sthānaṃ yayuḥ surāḥ /
sarvai te munayo lokā sarvakāryaratāstadā //१५
kecittasyā nāma cakrurekadanta iti sphuṭam /
gandharvai kinnarai ramyā sthāpitā mūrtiruttamā

prāsāde kāṃcane śreṣṭhe'nekadhā paripūjya ca /
kapileti ca nāmāsyāḥ sthāpayāmāsuruttamam

guhayakāścāraṇāḥ siddhā mūrtimanyā pracakrire /
mahālaye pratiṣṭhāpya nemuśca pupujuśca tām

gajakarṇeti nāmāsyāścakruste tu sphuṭārthakam /
tat prabhāvādvimānasthāḥ sarve te divamākramat

lambodareti nāmnā ca sthāpitā sarva mānavaiḥ /
śvāpadairakhilairanyā sthāpitā mūrtiruttamā

vikaṭeti ca nāmnā tāṃ pupūjustte yayurvanam/
girayaśca drumāścāṃnyāṃ mūrtiṃ sthāpya prapūjya ca

vighnāśana ityevaṃ nāma kṛtvā sthitāstu kauṃ/
tatprasādaśca te khyātāḥ parvatāśca drumāstathā

sarvaiḥ pakṣigaṇairmūrtiḥ sthāpitā ratnakāṃcanī/
gaṇādhipeti nāmnā taiḥ pūjitā ca namaskṛtā

sarvairviṣadharairekā sthāpitā gaṇanāyakī /
yasyā hūtiḥ kṛtā taistu dhūmaketuriti sphuṭā

sarvairjalāśayairekā pratimā sthāpitā śubhā/
gaṇādhyakṣeti nāmnā sā pūjitā paramotsavaiḥ

kṛmikīṭādinicayairvanaspatyoṣadhīgaṇaiḥ /
sthāpitā paramā mūrtirbhālacandreti viśrutā

anyaiḥ sacetanairanyā ratnaprāsādamadhyagā/
vaināyakī mahāmūrtiḥ pūjitā bhaktibhāvataḥ

gajānanākhyayā khyātā sarveṣāṃ sarvakāmadā /
te te jagattraye khyātāstattajjātyā babhūvire

sukhinaḥ svasvakāryeṣu dakṣā deva prasādataḥ /
pratyekanāmakathane na śaktirmama vartate

sāraṃ sāraṃ pragṛhyaiva kṛtaṃ nāmnā sahasrakam /
tato'pi sārabhūtāni proktāni dvādaśaiva tu

samudramathanādyadvad ratnānīva caturdaśa /
evaṃ saṃkṣepato brahman mahimā te'bhivarṇitaḥ

vistarād gadituṃ śeṣā neśo neśopyahaṃ hariḥ/
indrādimaśakānāṃ ca jīvānāṃ yakṣarakṣasām

tatra kā gaṇanā kāryā mayā satyavatīsuta /
tasmāt sarveṣu kāryeṣu pūjanīyo gajānanaḥ

yo na pūjayate devaṃ devavighnavināśanam /
sa durātmā parityājyaścāṃḍāla iva dūrataḥ

muniruvāca /
anukrameṇa kathaya nāmāni dvādaśaiva me /
śravaṇāt paṭhanādeṣāṃ sarvaṃ nirvighnatāmiyāt

brahmovāca /
sumukhaścaikadantaśca kapilo gajakarṇakaḥ/
lambodaraśca vikaṭo vighnanāśo gaṇādhipaḥ

dhūmraketurgaṇādhyakṣo bhālacandro gajānanaḥ /
dvādaśaitāni nāmāni yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi

vidyārambhe vivāhe ca praveśe nirgame tathā/
saṅgrāme saṃkaṭe caiva vighnastasya na jāyate

śuklāmbaradharaṃ devaṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam /
prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye

koṭikanyāpradānāni koṭiyajñaṃ vratāni ca /
tapāṃsi yāni sarvāṇi tīrthānyāyatanāni ca

svarṇabhārasahasrāṇi koṭidānāni yānyapi /
kṛcrāsaraṇi taptakṛcrā /ṇi parākenduvratāni ca

śatāṃśameṣāṃ puṇyasya tāni nāmnāṃ na yānti ca /
imāni prātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ

yaḥ paṭhenmānavo bhaktyā vighnā no yāṃti taṃ naram /
siddhyanti sarvakāryāṇi mokṣamante vrajatyasau

tasya darśanato lokā devāḥ pūtā bhavanti ca /
ataeva mune sarvāḥ śāktāḥ śaivāśca vaiṣṇavāḥ

uktvā dvādaśa nāmāni sarvakāryāṇi kurvate /
gāṇeśā api kurvanti kimatrāpi ca kautukam

na siddhyanti hi kāryāṇi dvādaśānyatamasya ha /
uccāraṇaṃ vinā brahmaṃstasmādekaṃ samuccaret

duṣṭānāṃ nāstikānāṃ ca kāryaṃ yadyaddhi siddhyati /
te'pi bījaṃ samuccārya maddhyānādapi kurvate

evaṃ te mahimā sarvaḥ kathito leśato mune /
upāsanāphalaṃ nānā yathāmati nirūpitam

viṣṇūnāṃ kathitaṃ yāvat tāvattava nirūpitam /
so'pi nāntaṃ jagāmāsya gaṇeśopāsanasya ha

gaṇeśanāmamahimā pūrṇo jñāto na tena ca /
bhṛguruvāca /
evaṃ te kathitā rājannadbhuto mahimā mayā

brahmaṇā suprasannena yo vyāsāya nirūpitaḥ /
upāsanākhaṃḍamidaṃ varṇitaṃ nṛpate mayā

yadi te śravaṇe śraddhā tadānyadapi varṇane /
caritaṃ gaṇanāthasya somakāṃtāghanāśanam

sūta uvāca /
iti vaḥ kathitaṃ nānākathāntarasamanvitam /
upāsanaṃ gaṇeśasya śaunakādyā maharṣayaḥ

vedavyāsāya munaye brahmaṇā yatsamīritam /
bhṛguṇā somakāntāya varṇitaṃ pāpanāśanam

śṛṇuyādyo gaṇeśasya purāṇamidamuttamam /
sa sarvāmāpadaṃ hitvā bhuktvā bhogānanekaśaḥ

putrapautrasamāyukto jñānavijñānasaṃyutaḥ /
labhate paramāṃ muktiṃ gaṇeśasya prasādataḥ

na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi /
yaḥ śrāvayed mahābhaktyā yathoktaphalabhāg bhavet

yathāptaṃ somakāntena śṛṇvatā paramādarāt/
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe brahmavyāsa bhṛgusomakānta saṃvāde gajānananāmanirūpaṇaṃ nāma dvinavatitamo'dhyāyaḥ

(४०९३ )
//śrīmadgajānanārpaṇamastu /
// iti śrīgaṇeśamahāpurāṇe upāsanā khaṇḍaṃ samāptam //