Ganesha Purana · Chapter 1.86.90
adhyāya ८६ prāraṃbha :-
ka uvāca /
dṛṣṭvā sā tādṛśaṃ bālaṃ snehasnutapayodharā /
āliliṃga mudā bālaṃ taddhastahṛdayā satī
tāmūce mama bālo'yaṃ gaṃgāgaṃbhīranisvanā /
mamāyamiti tāṃ prāha vahnirbālo gireḥ sutām
kṛttikādyāśca tāṃ prāhurasmajjāto'yamarbhakaḥ /
asmākameva bālo'yamiti cukruśurāturāḥ
evaṃ vivadamānāstā yātā vahnipurogamāḥ/
kailāse devanilaye giriśaṃ candraśekharam
gaurī viveśa prathamaṃ kaṭinyasta svabālakāḥ /
śivo gṛhītvā taṃ svāṃke śirasyāghrāya mantrataḥ
ramayāmāsa parayā mudā devastrilocanaḥ /
gaṃgā vahniḥ ṣaṭstriyastā gṛhaṃ jagmuryathā gatam
tannāmakaraṇārthāya brahmaṇaṃ ca bṛhaspatim /
āhūya śiva ūce tau nāmāsya kriyatāmiti
brahmābṛhaspatī ūcatuḥ /
kārtike māsi jāto'yaṃ kārtikeya iti sphuṭam /
nāmāsya prathamaṃ deva pārvatīnandano'pi ca
śaradvīpe'yamutpannaḥ śarajanmā tato'pi ca /
kṛttikābhyo'pi jātatvāt kārtikeya iti smṛtaḥ
yato'sya mātaraṃ ṣaṭ tāḥ sa ṣāṇmātura ityapi /
ayaṃ putrastārakajittārakaṃ ca vijeṣyati
devasenāpatirbhāvī senānīriti śabditaḥ /
tata eva mahāsenaḥ ṣaṇmukhatvāt ṣaḍānanaḥ
skannaṃ trivāraṃ reto yat tena skando'yamucyate /
tayostu vadatorevaṃ śakrādyā āyayuḥ surāḥ
ānananduśca nemustaṃ pupūjustuṣṭuvurjaguḥ /
vyānaśe rodasī divyaṃ vādyaśabdo rasātalam
tataste prārthayāmāsuḥ senānyaṃ praṇipatya ca /
trailokyakaṃṭakaṃ deva jahi tvaṃ tārakāsuram
nānābhiṣekasambhāraiḥ senāpatye'bhiṣicya tam / vaidikai
stāntrikairmantrairnānāmunisamīritaiḥ
tato'nujñāṃ gṛhītvā te devāḥ svasthānamāgaman /
ṛṣayo'pi nirudyogā spatasteṣu yathāṃ purā
senānyāṃ vidyamāne no na bhayaṃ vidyate kvacit /
sa bālo vavṛdhe'tyantaṃ śuklapakṣe yathā śaśī
ekadā bālabhāvātsa uḍḍīya śaśinaṃ yayau/
gṛhītuṃ brahmaṇā'vāri nedṛśaṃ sāhasaṃ kuru
buddhyā bṛhaspati śaktyā jigāyendraṃ ca so'rbhakaḥ /
ekadā sukhamāsīnaṃ pārvatyā sahitaṃ śivam
praṇamya paripapraccha sarvakāmārthasiddhaye/
skanda uvāca /
pitarmayā'śrāvi mahā kathā nānāvidhāḥ śubhāḥ
sarvasiddhikaraṃ deva putrasaṃpat pravardhanam /
sarvapāpaharaṃ caiva dharmārthakāmamokṣadam
trailokyasya gurostvattastṛptirnāsti tathāpi me /
vada me sarvaśatrūṇāṃ jayakāri vrataṃ śubhami
īśvara uvāca /
samyakpṛṣṭaṃ tvayā skanda sarvalokopakārakam /
vrataṃ te'haṃ pravakṣyāmi sarvasiddhikaraṃ nṛṇām
sarvapāpakṣayakaraṃ dharmārthakāmamokṣadam /
sarvaśatrukṣayakaraṃ putrasaṃpat pravardhanam
alakṣmīsaṃkaṭaharaṃ gaṇanāthasya toṣakṛta /
yaḥ karoti naro bhaktyā sapūjyastridaśairapi
icchāvihārī bhavati sṛṣṭisthityantakṛcca saḥ /
darśanāttasya cānyeṣāṃ mahāpāpaṃ layaṃ vrajet
nātyeṣāṃ skanda varada caturthī vratasāmyatā /
evamākarṇya vacanaṃ senānīḥ śaṃkareritam
punaḥ papraccha pitaraṃ mahimānaṃ vratasya saḥ /
skanda uvāca /
vistareṇa mama brūhi māhātmyaṃ vratasambhavam
kasminmāsi dine cāsya prārambhaḥ kriyate hara /
ko vidhiḥ kiṃ phalaṃ cāsya kasyā'bhūt pratyayo'sya ca
etanme sakalaṃ brūhi yadi tuṣṭo'si śaṃkara /
sarvalokopakārāya vratasyāsya prasiddhaye
(३७७३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe skandopākhyāne ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ८७ prāraṃbha :-
śaṃkara uvāca /
ahaṃ te kathayiṣyāmi vratasyāsya vidhiṃ param /
śrāvaṇe tu site pakṣe caturthyāmārabhed vratam
tilāmalakakalkena prātaḥsnānaṃ vidhāya ca /
nityanaimittikaṃ sarvaṃ samāpya krodhavarjitaḥ
śucau maṇḍapikāṃ kṛtvā kadalīstambhamaṃḍitām /
ikṣucāmarapuṣpāḍhayāmādarśāṃ valiśobhitām
tanmadhye kalaśam sthāpya vastrayugmena veṣṭitam /
tatra cāṣṭadalaṃ padmaṃ kārayeccandanena tu
gurorājñāṃ gṛhītvā ca pūjādravyāṇi prokṣayet /
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayed gaṇanāyakam
kāṃcanaṃ rājataṃ vāpi svasvaśaktyā vinirmitam /
ekaviṃśati pakvānnairekaviṃśati saṃkhyakaiḥ
gajānanāya devāya naivedyaṃ parikalpayet /
ekaviṃśati mudrāstu dakṣiṇārthaṃ nivedayet
sauvarṇī rājatīrvāpi vittaśāṭhyaṃ vivarjitaḥ /
ekaviṃśati dūrvāśca śvetā vā haritā api
arpayeddevadevāya mantrapuṣpāṃjaliṃ tathā /
brāhmaṇānvedaviduṣaḥ pūjayedekaviṃśatim
bhojayettādṛśānnena tāvaddānāni dāpayet /
namet kṣamāpayet paścādacchidramiti vācayet
pārthivasya gaṇeśasya vidhānaṃ kathitaṃ purā /
pūjāprakāraḥ so'pyatra sarva eva udāhṛtaḥ
kathāṃ tāmeva śṛṇuyāt paścād bandhuyutaḥ svayam /
dhyāyan gaṇeśaṃ bhuṃjīta maunernopavaseta vā
evaṃ māsavrataṃ kuryāṃdyāvad bhādracaturthikā/
tasyāṃ mahotsavaḥ kāryo yathāvibhavamādarāt १३//
pūrvoktena vidhānena pūjayed gaṇanāyakam /
rātrau jāgaraṇaṃ kāryaṃ gītavāditrani:svanaiḥ
purāṇaśravaṇairanyairnānākhyānavarairapi /
sahasranāmamantreṇa stuvīta dviradānanam /
prabhāte vimalaṃ snātvā pūjayed dviradānanam //१५
brāhmaṇān bhojayed bhaktyā śataṃ caivaikaviṃśatim /
gobhūkāṃcana vastrāṇi bhūṣaṇāni dhanāni ca
tebhyo dadyādyathāśakti dīnāndhakṛpaṇeṣu ca /
aśaktau bhojayedekaṃ viṃśatyekaṃ tu vāḍavān
brāhmaṇāya pradātavyā mūrtiśceddhātunirmitāḥ /
anyathā paramotsāhairjalamadhye visarjayet
divyavāditranirghoṣairnarayānasthitāṃ ca tām /
chatradhvajapatākābhirvedagītādiniḥsvanaiḥ
bālānāṃ daṇḍayuddhaiśca tāṃ visṛjya gṛhaṃ vrajet /
vratamevaṃ tu yaḥ kuryādekavāraṃ ṣaḍānana
sarvān kāmānavāpyaiva gāṇeśaṃ padamāpnuyāt /
brahmaṇā'kāri sṛṣṭayarthaṃ ekārṇaṃ japatā manum /
pratyakṣo vikaṭastasya sāmarthyaṃ vividhaṃ dadau
viṣṇunā'prāpi śaktiśca pālane kurvatā vratam /
ṣaḍakṣaraṃ mahāmantraṃ japatā paramādbhutama
svecchāvatārasāmarthyaṃ tataḥ prāptaṃ ṣaḍānana /
mayā'pyakāri putraitajjapatā'ṣṭākṣaraṃ manum
vṛtraṃ ca śambaraṃ daityaṃ śakreṇa madanena ca /
jighāṃsatā'kāri vrataṃ tau tau jetuṃ ca śekatuḥ
nānāsāmarthyavānasmi saṃharāmi jagat trayam /
yakṣagandharvamunibhiḥ kinnaroragarākṣasaiḥ /
akāri sveṣṭasiddhyarthaṃ siddhacāraṇamānavaiḥ
etattvaṃ skanda varadacaturthīvratamācara /
bhaviṣyasi raṇe'jeyo vikhyāto bhuvanatraye
ṣaḍakṣaraṃ ca mantraṃ te dadāmi varadasya ha/
brahmovāca /
sumuhūrte dadau tasmai śivo dīkṣāṃ ṣaḍakṣarīm
tadaiva sa yayau skandastapastaptuṃ dvijottama /
sunirmalatare deśe vṛkṣavallīsamākule
bahumūlaphale ramye sarovāpīsuśobhite /
ekapādasthitaḥ skandastapastepe sudāruṇam
vrataṃ cakāra vidhivadyathoktaṃ śambhunā purā/
anuṣṭhānācca mantrasya vratasyāsya prabhāvataḥ
prasanno'bhūttadaivāsya paramātmā gajānanaḥ /
darśayāmāsa senānye yogidhyeyamanuttamam
nijaṃ rūpaṃ mahātejāścaturbhujavirājitam /
mahāmukuṭa saṃśobhi kuṃḍalāṃgadaśobhitam
ekadantaṃ bhālacandraṃ śuṇḍādaṇḍavirājitam /
pāśāṃkuśakaraṃ mālā dantahastaṃ suśobhanam
muktāmaṇigaṇopetaṃ sarparājayutodaram /
divyavastra parīdhānaṃ divyagandhānulepanam
anekasūryasaṃkāśaṃ tejojvālā sudīpitam /
dadarśa ṣaṇmukhastatra vismayotphullalocanaḥ
vyākulībhūtacitto'sau kimetadityacintayat /
mayā yaccintyate'nyadvā tadvā vindyāṃ na cāpyaham
tataḥ papraccha tūṣṇīṃ sa ko bhavānkiṃ ca nāma te /
gajānana uvāca /
cintyate yo divārātrau tvayaikāgreṇa cetasā //३७/
so'haṃ prāpto varaṃ dātuṃ vada te hṛdi vāṃchitam /
dadāmi tuṣṭastapasā ṣaḍānana gajānanaḥ
skanda uvāca /
vidurna devā na ca śāstrakārā brahmādayaḥ śeṣamukhāśca nāgāḥ /
tava svarūpaṃ jagadīśa samyak dadarśi tanme dviradānanādya
tenaiva jātaḥ paripūrṇakāmaḥ tathāpi yāce tava devavākyāt /
parājayo me na kadāpi bhūyāt pratyakṣatāmehi vicintyamānaḥ
avismṛtiḥ syāt tava pādapadme sarveṣu deveṣu variṣṭhatā ca
alakṣyo lakṣyatāṃ yātaḥ tato lakṣavināyakaḥ /
nāmnā khyāto bhavātra tvaṃ bhaktakāma suradrumaḥ /
lakṣa uvāca /
sarvaṃ tadbhavitā skanda yadyat prāthitamadya me
avismṛtiśca sānnidhyaṃ cintyamānasya me bhavet /
parājayo ripūṇāṃ te devaśraiṣṭhyaṃ bhaviṣyati
brahmovāca /
evaṃ varān dadau devo mayūraṃ nijavāhanam/
dadau skandāya suprīto vinayācca tapobalāt
mayūradhvaja ityevaṃ nāma khyātaṃ tato'bhavat /
gajānana uvāca /
mṛtiṃ yāsyanti hastātte tārakādyā mahāsurāḥ
lakṣavināyaka iti nāmnā'haṃ bhaktavatsalaḥ /
bhaviṣyāmi cirādatra kṣetre tvadvākyato'nagha
brahmovāca /
evamuktvā tu vikaṭastatraivāntarhito'bhavat /
tataḥ skando mahāmūrtiṃ kṛtvā sthāpya dvijaiḥ saha
lakṣavināyaka iti nāma cakre śubhaṃ tadā /
modakairlakṣasaṃkhyākaiḥ puṣpairdūrvāṃkurairapi
pūjayāmāsa tāṃ mūrtimanyairdravyastathāvidhaiḥ /
brāhmaṇān bhojayāmāsa tāvat saṃkhyā'yutān dvijān
stutvā natvā yayau skandaḥ śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram /
mayūramāruhya tataḥ sarvaṃ cākathayacca tam
mayūradhvaja iti ca nāma devakṛtaṃ jagau /
tārakāsuranāśāya yayau skandaḥ śivājñayā
smṛtvā gajānanaṃ devaṃ parigṛhya śivāśiṣaḥ /
devasenāpatitve'sāvabhiṣiktaḥ surarṣibhiḥ
senānīstārakaṃ dṛṣṭvā yuddhaṃ cakre mahābalaḥ /
lakṣavarṣāntare taṃ sa mārayāmāsa śaktitaḥ
yuddhaṃ tad varṇituṃ śaktiḥ śeṣasyāpi na vai bhavet/
tārake nihate daitye nananduḥ sarvadevatāḥ
munayo lokapālāśca nāgāśca mānavāstathā /
mumucuḥ puṣpavarṣāṇi skandasyopari nirvṛtāḥ
sarvadevāśca lokāśca svaṃ svaṃ sthānaṃ yayustadā /
svāhāsvadhā vaṣaṭkārān yathāpūrvaṃ ca cakrire
brahmovāca / evaṃ prabhāvo devo'sau kathitaste gajānanaḥ /
vrataprabhāvo'pi mayā yathāvatte nirūpitaḥ
trayastriṃśat koṭisurairavadhyo'sau mahāsuraḥ /
skandena nihataḥ saṃkhye devavrata prabhāvataḥ
indrādidevatāvṛndaiḥ pūjanīyo'bhavacca saḥ /
vyāsa uvāca /
anuṣṭhānaṃ kṛtaṃ tena kasmin sthāne samādhinā
parameṇa viśākhena tanme brūhi prajāpate /
brahmovāca /
anuṣṭhānaṃ kṛtaṃ tena yatrāste ghṛṣaṇeśvaraḥ
prasiddho vartate nāmnā āsīllakṣavināyakaḥ /
elo'bhūttatra nagare paścād rājā'bhiviśrutaḥ /
tannāmnā nagaraṃ khyātaṃ tatastadabhavan mune
(३८३४)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe tārakavadho nāma saptāśītitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ८८ prāraṃbha :-
muniruvāca /
śrutamākhyānakaṃ brahman gajānanavratāśrayam /
dagdhaścenmadanastena śaṃkareṇa ruṣāgninā/
dṛśyate sarvalokeṣu madano'dyāpi tatkatham /
etatkathaya me sarvaṃ vistarāccaturānana
brahmovāca /
tṛtīyaṃ tu tadā netraṃ ruṣodghāṭitavānharaḥ /
aparādhaṃ tu vijñāya madanasya ratistadā
ākrandatī mṛtaṃ kāmaṃ harāntikamupāgamat /
sāṣṭāṃgapraṇipatyainaṃ tuṣṭāva ca yathāmati
ratiruvāca /
namāmi devaṃ girijāsahāyaṃ vṛṣadhvajaṃ bhālavilocanaṃ ca /
ya: pāti lokān khalu satvayukto nirmāti lokān rajasā guṇena
yaḥ svecchayā saṃharate'khileśo jagattamoviṣṭatanurmaheśaḥ /
yo nuḥ kapālaṃ vahate janānāṃ bhikṣāśanaḥ pūrayate'khilārthān
dīnānukampī bhagavān maheśo gatapriyāyāḥ śaraṇaṃ mamāstām /
kartuṃ tathā'kartumadīnasattvaḥ śakto'nyathā kartumapīha devaḥ
sa me vidhattāṃ śaraṇaṃ gatāyā saubhāgyamuccairmṛtajīvanena /
no cedahaṃ prāṇavisarjanena yaśaḥ kariṣye viparītamīśa
brahmovāca /
evaṃ tayā stutā śambhuḥ prasannastāmathābravīt /
śambhuruvāca /
varaṃ vṛṇu mahābhāge kāmapatni śubhānane
dadāmi tuṣṭa: stotreṇa sarvāṃnkāmān hṛdi sthitān /
itthaṃ śivavacaḥ śrutvā ratirhṛṣṭā praṇamya tam
saubhāgyakāmā taṃ devaṃ nijagāda bhṛśāturā /
ratiruvāca /
svāmin yadi prasannaścecchṛṇu me paramaṃ vacaḥ
rasāyāṃ divi bhūmau vā kāntāḥ syuḥ kāminīguṇāḥ /
mama lāvaṇyaleṣo na teṣu kāpi trilocana
māṃ dṛṣṭvā mumucuḥ śakramukhyā vīryamapatrapāḥ /
tato me mahatī lajjā jātāmetāmapākuru
lāvaṇyaṃ ca vṛthā jātaṃ vinā kāmena śaṃkara /
ayaśo dahate mahyaṃ ratiḥ sā vidhevati ca
bhartudānena deveśa māṃ jīvaya dayānidhe/
evaṃ tayā prārthito'sau śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ
uvāca ślakṣṇayā vācā harṣayan kāmayoṣitam /
śiva uvāca /
cintā māṃ kuru kalyāṇi na lajjāṃ kartumarhasi
smṛtamātrastvayā bāle kāmaḥ syād dṛṣṭigocaraḥ/
manasā cintito vāpi manobhūriti saṃjñitaḥ
pūrayiṣyati te kāmān mānyā tvaṃ ca bhaviṣyasi /
viṣṇoḥ sakāśādutpattiṃ ramāyāṃ prāpsyate yadā
bhartā tava jane khyāto nāmnā pradyumnasaṃjñitaḥ /
bhaviṣyati mahābhāge gacchedānīṃ nijālayam
sā'gatā śivavākyena mandiraṃ bhṛśasuṃdaram /
sasmāra taṃ patiṃ sā tu puro'naṃgaḥ samāyayau
īśvarecchā vaśāttasyāḥ pratyakṣaṃ samajāyata /
itiścāścaryayuktā sā jahṛṣe patinā saha
tato'naṃgo yayau śaṃmbhuṃ praṇamyābhidadhe vacaḥ /
anaṃga uvāca /
vinā'parādhaṃ deveśa gamito'naṃgatāṃ katham
indrādidevatāvṛndaistārakāsura pīḍitaḥ/
munibhiśca viśākhasya tvatta utpattivedibhiḥ
prārthitastava niṣṭhāyā bhaṃgaṃ kartumahaṃ vibho /
upakārāya sarveṣāmakārṣa karma tādṛśam
upakārasamaṃ puṇyaṃ na cāsti bhuvanatraye /
viparītaṃ tu tajjātaṃ mama daivād sureśvara
trayastriṃśatkoṭideveṣvahaṃ cārutaraḥ purā/
upamā cārupuruṣe mamaiva dīyate'khilaiḥ
kathaṃ tiṣṭhāmi deveśa svāṃgahīnaḥ paretavat /
ato mayi mahādeva kṛpayā'nugrahaṃ kuru
brahmovāca /
tata ekākṣaraṃ mantraṃ gaṇeśasya dadau śivaḥ /
anaṃgāya praṇamate'nuṣṭhānaṃ cādiśacca tam/
tato'naṃgo yayau ramyaṃ janasthānaṃ susiddhidam/
tatrānuṣṭhānamakarodanaṃgaḥ śaṃkarājñayā
saṃvatsaraśataṃ pūrṇaṃ tatāpa sa tapo mahat /
ekākṣaraṃ japanmantraṃ gaṇeśadhyāna tatparaḥ
vāyumātrāśano nityaṃ sadā rati sahāyavān /
tataḥ prasanno bhagavān devadevo gajānanaḥ
āvirāsīddaśabhujo mahāmukuṭaśobhitaḥ /
jvaladratnaprabhācāru kuṃḍalāṃgada maṃḍitāḥ
koṭisūryapratīkāśo muktāmālā vibhūṣitaḥ /
divyamālyāṃbaradharo divyagandhānulepanaḥ
sindūrāruṇaśuṃḍāsyo daśāyudhalasatkaraḥ /
śeṣālaṃkṛtanābhiśca nānālaṃkārarājitaḥ
siṃhaskandho mahāśrīmāṃścītkāratrāsitākhilaḥ /
indrādayopi munaya āvirbhūte gajānane
āyayurapsarobhiśca yakṣagandharvakinnaraiḥ /
divyavāditranirghoṣaiḥ pupūjuste gajānanam
upacāraiḥ ṣoḍaśabhirbhaktyā devaṃ pṛthakpṛthak /
kāmo'pi tata utthāya praṇipatyākhilān surān
vavande devacaraṇau pūrvaṃ natvā munīnapi /
praśaśaṃsa tadā devaṃ vikaṭaṃ karuṇākaram
kāma uvāca /
dhanyastvamasi deveṣu parabrahmasvarūpavān /
nirākāro'pi sākāro jāto'si bhaktavatsala
adya dhanyaṃ mama janustapo dhanyataraṃ ca me /
yattavāṅaghriyugaṃ dṛṣṭaṃ sarvaduḥkhavimocanam
kāraṇaṃ sarvasiddhīnāṃ dharmārthakāma mokṣadama /
dhanye netrayuge me'dya yābhyāṃ dṛṣṭaḥ paraḥ pumān
yaṃ na jānanti vedāratāḥ sāṃkhyāḥ pātaṃjalādayaḥ /
neti netyabhavaṃstūṣṇīṃ vedo'pi yatra kuṃṭhitaḥ
anantakoṭibrahmāṃḍa romakūpo'khileśvaraḥ /
yena mantreṇa so'darśi mantro dhanyataro'pi saḥ
gaṇeśa uvāca /
samyaguktaṃ ratipate na māṃ brahmādayo viduḥ /
yadā sākāratāṃ yāmi te'pi jānanti māṃ tadā
mamaivānugrahātkāma dṛṣṭavānasi māṃ tadā/
yato'haṃ parituṣṭaste tapasā manunā tathā
vṛṇu matto'khilān kāmān kāme kāmaṃ dadāmi te /
brahmovāca /
iti devavacaḥ śrutvā punarūce manobhavaḥ
ānupūrvyeṇa sakalaṃ vṛtāntaṃ śivakāritam /
tasmai cākathayatkāma: prasannārthapradāyine
anaṃgatāṃ svasya raterākrandaṃ manumeva ca / a
nuṣṭhānaṃ cirakṛtaṃ śivadattaṃ varaṃ tathā
vṛṇoti sma varaṃ tasmāt suprasannād gajānanāt /
kāma uvāca /
yadi prasanno bhagavāṃstanme dehi sadehatām
mānyatāṃ sarva deveṣu prāgvallāvaṇyameva ca /
bhaktiṃ dṛḍhāṃ tvaccaraṇe trailokyavijayaṃ tathā
(३८८४)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe aṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ८९ prāraṃbha :-
gaṇeśa uvāca /
yadyatte prārthitaṃ kāma tattatte bhavitā'khilam /
ramodarājjaniṃ prāpya sāṃgastvaṃ sarvasundaraḥ
bhavitā sarvamānyaśca trailokyavijayī tathā/
puppaṃ phalaṃ kisalayaṃ kāminyavayavā marut
udbodhakāni te santu jyotsnā candana nīraje /
marālāṇḍaja śabdaśca jetāsyetairharādikān
darśanāt smaraṇādeṣāṃ manasyapi bhaviṣyasi /
manobhūḥ smṛtibhūrevaṃ nāmāpi syājjaneṣu te
avismṛtirmaccaraṇe dṛḍhā bhaktiśca te bhavet /
smṛtā'haṃ purataḥ syāṃ te mahatkāryaupasthite
brahmovāca /
evaṃ tasmai varān dattvā kāmāyātha gajānanaḥ /
antardadhe mahābhāga paśyatsu ca surarṣiṣu
tatra kāmo mahāmūrtiṃ gaṇeśasya tathāvidhām /
saṃpādya sthāpayāmāsa pūjayāmāsa tāṃ tadā
ratinirmita pakvānnairmodakairlaḍḍukādibhiḥ /
mahotkaṭeti nāmāsya tejasvitvāttathā'karot
prāsādaṃ nirmame kāntaṃ ratnastambhavirājitam /
rukmiṇyā udarājjātastyakto daityena vāridhau
matsyena gilitastatra sa matsyo dhīvaraistataḥ /
śambarāyārpitenāpi māyāvatye niveditaḥ
vibhinne'smiṃstadudarānnirgato varddhitastayā/
nārado'kathayattasyai kāmo'yaṃ varddhitastvayā
upadiṣṭo'nekamāyāḥ śambaraṃ sa tato'vadhīt /
gaṇeśasya prasādena bahuneko vyajigyata
māyāvatyā śikṣitābhirmāyābhirbahubhiśca saḥ /
pradyumna iti vikhyātaḥ sarasvatyāḥ puraṃ yayau
sarvadeveṣu mānyaśca trailokyajayakārakaḥ /
gajānanaprasādena babhūvānandanirvṛtaḥ
rukmiṇiprabhṛtistrībhirdṛṣṭaḥ kṛṣṇa ivāparaḥ /
tata utthāya yātābhirlajjitābhiḥ samantataḥ
buddhvā putraṃ nāradasya vākyena mumuduśca tāḥ/
āliliṃgustamabhyetya praṇanāma ratiśca tāḥ
sarvā purī harṣayutā tasmiṃjñāte babhūva sā /
ka uvāca /
evaṃ janasthānagata gaṇeśasya mahāmune
mahimā kathito yatra rāmeṇācchedi nāsikā /
śūpaṇakhyā snatastattu nāmnā khyātaṃ tu nāsikam
tatrādyāpi hi dṛśyanta upalā modakā iva /
evaṃ nārādhitastena kāmenāsau gajānanaḥ
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa śeṣeṇārādhito yathā /
ratiśca madanaścāpi nanandaturubhau yathā
vyāsa uvāca /
kathamārādhito brahman śeṣeṇāsau gajānanaḥ /
kimarthaṃ kiṃ ca tenāptaṃ suprasannād gajānanāt
etat savistaraṃ brūhi pṛcchataścaturānana /
praṣṭuḥ śrotuśca vaktuśca yataḥ puṇyaṃ vivardhate
brahmovāca /
samyakpṛṣṭaṃ tvayā brahman kathayāmi kathāmṛtam /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvaṃ satyavatī suta
kasmiṃścitsamaye śambhuḥ pārvatyā sahito mune /
sukhāsīno girivare ramyasānuśiloccaye
nānādrumalatākīrṇe nirjharārāvaśabdite /
guñjanti bhramarā yatra rukmapaṃkajavāsinaḥ
campakāśoka bakula mālatī kusumānilaḥ /
ānandayati cittāni vasatāṃ yasya śekhare
āyayustatra gandharvā apsaro yakṣa kinnarāḥ /
devāśca munayo nāgāstaṃ dṛṣṭuṃ girijāpatim
kecittaṃ praṇipātena sāṣṭāṃgenābhyavādayan /
uccairjaguśca gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
pupūjustaṃ daśabhujaṃ vyāghrājinadharaṃ harami /
nandirbhṛṃgigaṇākīrṇaṃ bhālacandratriśūlinam
bhasmāṃgaṃ śeṣaśirasaṃ śaṃkaraṃ vṛṣabhadhvajam /
aparairarcitaṃ devamupacārairmanomayaiḥ
nimīlya nayane tasthuḥ kecid dhyānaparāyaṇāḥ /
vasiṣṭho vāmadevaśca jamadagnistrito dvijaḥ
atriḥ kaṇvo bharadvājo gautamādyā munīśvarāḥ /
tuṣṭuvurvividhaiḥ stotraistatra taṃ pārvatīpatim
stuvastu teṣu muniṣu śeṣo garvaparaṃ yayau /
ahameva śreṣṭhataro lokeṣu triṣu nāparaḥ
yataḥ śreṣṭhataraḥ śambhu stasyāhaṃ śirasi sthitaḥ /
dharādharaṇasāmarthyaṃ mayi nānyatra kutracit
vāsuke rajjubhūtānmat kulīnādamṛtaṃ suraiḥ /
prāptaṃ tato'maratvaṃ ca tasmānnānyo'sti matparaḥ
taddhṛdisthaṃ tadā garvaṃ jñātvā śambhū trilokakṛt /
vijñāyākhiladṛktūṣṇīmuttasthau sahasā śivaḥ
āsphālayaddharāpṛṣṭhe śeṣaṃ tādṛśagarvitam /
ekaiko mastakastasya daśadhā daśadhā'bhavat
mūrchitaḥ praharārddhaṃ sa gataprāṇa ivābhavat /
tataḥ prabhṛtyasau jātaḥ sahastraphaṇimaṃḍitaḥ
jīvaśeṣaḥ śuśocātha śeṣo'śeṣāhi bhūṣaṇaḥ /
alaṃkaraṇa bhūto'haṃ trailokyeśa harasya ha
imāmavasthāṃ saṃprāpto na jāne kena karmaṇā /
calituṃ naiva śaknomi pakṣahīna ivāṇḍajaḥ
kiṃ karomi kva gacchāmi ko me trātā'dhunā bhavet /
ko me nijapadaṃ prāptāvupāyaṃ kathayecchubham
kau vā me'panayedduḥkhamiti cintāparastu saḥ /
dadarśa tena mārgeṇa gacchantaṃ nāradaṃ munim
jaharṣa kiṃcinnāgendraḥ svapnaṃ prāpyeva bhikṣukaḥ /
atikaṣṭāmavasthāṃ tāṃ nārado'lokayatpuraḥ
niśceṣṭaṃ niranuśvāsaṃ dhyānaniṣṭhaṃ yathā munim/
aśeṣa viṣayajño'pi śeṣaṃ papraccha nārada :
(३९२८)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe ekonanavatitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ९० prāraṃbha :-
nārada uvāca /
kimarthamevaṃ jāto'si nistejā duḥkhito bhṛśam /
kathaṃ bhagnaśirā kasyācaro'priyataraṃ mune
kiṃ vā kṣubdho girīśaste'kāri garva stvayā'tha kim /
vada yatkāraṇaṃ śeṣa pratīkāraṃ purā vade
tvāṃ vinā kārayetko nu carācarayutāṃ dharām /
anuktavati tasmiṃstu svayamevābravīnmuniḥ
upāyaṃ nāgarājasya svasthānaprāpakaṃ śubham /
nārada uvāca /
avadhāraya me vākyaṃ śeṣāśeṣakalā nidhe
suparvāṇaśca keśādyā yena syuḥ kiṅkarā iva /
dhariṣyase dharāṃ mūrniena puṣpamālāmivārbhakaḥ
śeṣa uvāca /
kiṃcit purātanaṃ puṇyamāsīcceddarśanaṃ tava/
ajanya kasmādagre'pi samyaṅme syānna saṃśayaḥ
anyathā kṛtapuṇyānāṃ darśanaṃ tu kathaṃ bhavet/
ati vihvalagātratvādaśakto bhūmidhāraṇe
taṃ prayatnaṃ vada mune yenāhaṃ syāṃ yathā purā /
nārada uvāca /
bhaṇe mahāmanuṃ te'dya tasya devasya nāgarāṭ/
yasya prasādādindrādyāstattat padamavāpnuvan /
keśā yadājñayā'śeṣa sṛṣṭisthityantakāriṇaḥ
yasmin prasanne sarveśe pūrvāvasthāmavāpsyasi /
kāruṇyaṃ tava dṛṣṭvaiva klinnaṃ me sarvamānasam
ataḥ ṣaḍakṣaraṃ mantraṃ gaṇeśasya dadāmi te /
asyānuṣṭhānamātreṇa pratyakṣaste gajānanaḥ
sarvān vidhāsyate kāmānyānyāṃstvaṃ vṛṇuṣe tataḥ
ka uvāca /
kṛtvopadeśaṃ śeṣāya nāradontarhito'bhavat /
śeṣo'pi tapase kṛtvā niścayaṃ paramaṃ śubham /
niruddhāśeṣakaraṇo dhyātvā devaṃ gajānanam
jajāpa paramaṃ mantraṃ sahasraparivatsaram /
tadante purato'paśyad devadevaṃ gajānanam
siṃhārūḍhaṃ trinetraṃ daśabhujamuragaṃ kuṃḍale cāṃgade ca /
muktāmālāṃ vahaṃtaṃ sulalitamukuṭaṃ ratnamudrākṣasūtram /
nānādevarṣivṛndairanugatamaniśaṃ vakratuṇḍaṃ gajāsyaṃ /
bhaktecchopāttadehaṃ suranaraparadaṃ cintayedekadantam
evaṃ gajānanastasya darśanārthaṃ samāyayau /
siddhibuddhiyutastādṛga yādṛg dhyāto'hināpurā
sahasrasūrya sadṛśo dīptyākrānta digantaraḥ /
tejasā tasya śeṣo'pi dharṣito'ndha ivābhavat
cakampe bhayasaṃvigno vyagracitto'tivihvalaḥ /
svastho muhūrtamātreṇa cintayāmāsa cetasi
kimidaṃ teja āyātaṃ pralayānalasannibham /
tacceddaheta sarvalokānidaṃ māmeva dhakṣyati
kalyāṇe karmaṇi kathaṃ kriyamāṇe śubhaṃ bhavet /
athavā nāradenoktaṃ drakṣyāmi gaṇanāyakam
evaṃ cintāture tasminnuvāca dviradānana /
mā bhaiḥ kutarkakuśala varado'haṃ samāgataḥ
yaṃ dhyāyasi divārātrau vṛṇu yatte hṛdi sthitam /
ahameva jagatkartā pātā hartā'khileśvara
mattejasā bhāti candro vahniḥ sūryaśca bhāni ca /
parabrahmasvarūpo'pi tapasā tava toṣitaḥ
avirbhūto varaṃ dātuṃ lokopakṛtaye'pi ca /
tvaṃ tu matto varānbrūhi yānyān kāmayase'khilān
śeṣa uvāca /
tejasā dharṣito deva draṣṭuṃ vaktuṃ ca notsahe /
anugrahaśca pūrṇaste mayi saumyo bhavānagha
ka uvāca /
evaṃ saṃprārthitastena karuṇābdhirgajānanaḥ /
abhavat koṭicandrābhaḥ saumyatejāḥ sureśvara
tato vavre varān śeṣo natvā stutvā'khileśvaraḥ /
anādinidhanaṃ deva vande'haṃ gaṇanāyakam
sarvavyāpinamīśānaṃ jagatkāraṇakāraṇam/
sarvasvarupaṃ viśveśaṃ viśvavandyaṃ namāmyaham
gajānanaṃ gaṇādhyakṣaṃ garūḍeśastu taṃ vibhum /
guṇādhīśaṃ guṇātītaṃ gaṇādhīśaṃ namāmyaham
vidyānāmadhipaṃ devaṃ devadevaṃ surapriyam /
siddhibuddhipriyaṃ sarvaṃ siddhidaṃ bhuktimuktidam
sarvavighnaharaṃ devaṃ namāmi gaṇanāyakam /
ka uvāca /
evaṃ stutvā tu deveśaṃ varadaṃ dviradānananam
varayāmāsa yān kāmāṃstāṃ śṛṇuṣva mahāmune /
śeṣa uvāca /
adya dhanyaṃ tapo jñānaṃ pitā mātā janurmama
deho netrāṇi bhūrīṇi mastakāni bahūni ca /
tvāṃ stotuṃ saṃpravṛttā yā dhanyasyā rasanā mama/
kulaṃ śīlaṃ ca dhanyaṃ me tvaṅghriyugadarśanāt /
akhaṃḍitaṃ te bhajanaṃ dehi me'khaṇḍavikrama
duḥkhaṃ kiṃ kiṃ nu vaktavyaṃ sarvajñe tvayi vighnarāṭ /
akharvagarvakaraṇāt sphuṭitā mastakā mama
mahāruṣā maheśenā sphālitasya mahītale/
nāradasya prasādena dṛṣṭaṃ te caraṇāmbujam /
idānīṃ deva me dehi śreṣṭhatāṃ bhuvanatraye
pāṭavaṃ sarvaśirasi sāmarthyaṃ dhāraṇe bhuvaḥ/
acalaṃ dehi me sthānaṃ darśanaṃ te nirantaram
sānnidhyaṃ śaṃkarasyāpi kulaśreṭhyaṃ śive ratima /
gaṇapatiruvāca/
yadi te daśadhā jāto mastako bhujagādhipa
tadā sahasravadanaḥ sahasraphaṇimaṇḍitaḥ /
bhaviṣyasi jane khyāto yāvaccandrārkatārakāḥ
dharādharaṇasāmarthyaṃ dṛḍhaṃ tava bhaviṣyati /
paṃcāsyapaṃcaśirasi matprasādāt sthitiṃ sthirām
lapsyase bhujagaśreṣṭha matsānnidhyaṃ nirantaram /
anyatte vāṃchitaṃ śeṣa tadaśeṣaṃ bhaviṣyati
ka uvāca /
evaṃ varān dadau tasmai svodare taṃ babandha ha /
vyālabaddhodara iti nāma prāpa gajānanaḥ
śeṣasya mastake hastamabhayārthaṃ dadau vibhuḥ /
svayaṃ virāṭsvarūpaṃ svaṃ śeṣāyādarśayan bhuvā
śabdenāpūrayad vyoma bhūtalaṃ vidiśaṃ diśaḥ /
yasya pādatale bhūmirdiśaḥ śrotre'kṣiṇī raviḥ
oṣadhyo yasya romāṇi nakhā yasya dharādharāḥ /
meghāḥ svedodakaṃ yasya prajanaścaturānanaḥ
kukṣau yasya jagatsarvaṃ catvāraścaiva sāgarāḥ /
anantānana eko yo'pyanantanayana: svarāṭ
anantarūpī cānanta śaktiratyanta dīptimān /
yadromakūpe bhānti sma brahmāṇḍāni sahasraśaḥ
dṛṣṭvā taṃ tādṛśaṃ śeṣo bhītyā bhrānta ivābhavat /
prārthayāmāsa vighneśaṃ punaḥ saumyo bhaveti ca
tato daśabhujo devaḥ siṃhārūḍho'bhavacca saḥ /
uvāca varado devo nedṛg dṛṣṭaḥ surairapi
madanugrahato'darśi tvayā śeṣādya bhāgyataḥ /
acalaṃ mayi te sthānaṃ pātāle'pi śive'pi ca /
mayā dattaṃ prasannena dhara puṣpamivādya gām
śeṣa uvāca /
dhare dharāṃ svaśirasi dharaṇīdhara ityapi /
mamāpi te'pi vikhyātaṃ nāma loke'ti viśrutam
asminkṣetre sthiro bhūtvā bhaktakāmān prapūraya /
brahmovāca /
omiti tamathoktvā'sau vighneśo'ntardadhe svayam
śeṣo'pi tādṛśīṃ mūrtiṃ kṛtvā'sthāpayadādarāt /
akarod bahuratnāḍhayaṃ prāsādaṃ kāṃcanaṃ śubham
dharaṇīdhara ityetannāmāsya parikalpayat /
hareḥ śayanatāṃ prāyādavahat puṣpavaddharām
sthiro'bhūnnābhipadme'pi vighnarājasya bhūṣaṇam /
evaṃ te kathito vyāsa vighneśamahimā'dbhutaḥ
pravālanagare khyāto gaṇeśo dharaṇīdharaḥ/
etadarthaṃ hi śeṣeṇa kṛtamārādhanaṃ vibhoḥ
(३९८४)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe śeṣopākhyāne navatitamo'dhyāyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0