ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.86.90

અધ્યાય ૮૬ પ્રારંભ :-
ક ઉવાચ ।
દૃષ્ટ્વા સા તાદૃશં બાલં સ્નેહસ્નુતપયોધરા ।
આલિલિંગ મુદા બાલં તદ્ધસ્તહૃદયા સતી

તામૂચે મમ બાલોઽયં ગંગાગંભીરનિસ્વના ।
મમાયમિતિ તાં પ્રાહ વહ્નિર્બાલો ગિરેઃ સુતામ્

કૃત્તિકાદ્યાશ્ચ તાં પ્રાહુરસ્મજ્જાતોઽયમર્ભકઃ ।
અસ્માકમેવ બાલોઽયમિતિ ચુક્રુશુરાતુરાઃ

એવં વિવદમાનાસ્તા યાતા વહ્નિપુરોગમાઃ।
કૈલાસે દેવનિલયે ગિરિશં ચન્દ્રશેખરમ્

ગૌરી વિવેશ પ્રથમં કટિન્યસ્ત સ્વબાલકાઃ ।
શિવો ગૃહીત્વા તં સ્વાંકે શિરસ્યાઘ્રાય મન્ત્રતઃ

રમયામાસ પરયા મુદા દેવસ્ત્રિલોચનઃ ।
ગંગા વહ્નિઃ ષટ્સ્ત્રિયસ્તા ગૃહં જગ્મુર્યથા ગતમ્

તન્નામકરણાર્થાય બ્રહ્મણં ચ બૃહસ્પતિમ્ ।
આહૂય શિવ ઊચે તૌ નામાસ્ય ક્રિયતામિતિ

બ્રહ્માબૃહસ્પતી ઊચતુઃ ।
કાર્તિકે માસિ જાતોઽયં કાર્તિકેય ઇતિ સ્ફુટમ્ ।
નામાસ્ય પ્રથમં દેવ પાર્વતીનન્દનોઽપિ ચ

શરદ્વીપેઽયમુત્પન્નઃ શરજન્મા તતોઽપિ ચ ।
કૃત્તિકાભ્યોઽપિ જાતત્વાત્ કાર્તિકેય ઇતિ સ્મૃતઃ

યતોઽસ્ય માતરં ષટ્ તાઃ સ ષાણ્માતુર ઇત્યપિ ।
અયં પુત્રસ્તારકજિત્તારકં ચ વિજેષ્યતિ

દેવસેનાપતિર્ભાવી સેનાનીરિતિ શબ્દિતઃ ।
તત એવ મહાસેનઃ ષણ્મુખત્વાત્ ષડાનનઃ

સ્કન્નં ત્રિવારં રેતો યત્ તેન સ્કન્દોઽયમુચ્યતે ।
તયોસ્તુ વદતોરેવં શક્રાદ્યા આયયુઃ સુરાઃ

આનનન્દુશ્ચ નેમુસ્તં પુપૂજુસ્તુષ્ટુવુર્જગુઃ ।
વ્યાનશે રોદસી દિવ્યં વાદ્યશબ્દો રસાતલમ્

તતસ્તે પ્રાર્થયામાસુઃ સેનાન્યં પ્રણિપત્ય ચ ।
ત્રૈલોક્યકંટકં દેવ જહિ ત્વં તારકાસુરમ્

નાનાભિષેકસમ્ભારૈઃ સેનાપત્યેઽભિષિચ્ય તમ્ । વૈદિકૈ
સ્તાન્ત્રિકૈર્મન્ત્રૈર્નાનામુનિસમીરિતૈઃ

તતોઽનુજ્ઞાં ગૃહીત્વા તે દેવાઃ સ્વસ્થાનમાગમન્ ।
ઋષયોઽપિ નિરુદ્યોગા સ્પતસ્તેષુ યથાં પુરા

સેનાન્યાં વિદ્યમાને નો ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
સ બાલો વવૃધેઽત્યન્તં શુક્લપક્ષે યથા શશી

એકદા બાલભાવાત્સ ઉડ્ડીય શશિનં યયૌ।
ગૃહીતું બ્રહ્મણાઽવારિ નેદૃશં સાહસં કુરુ

બુદ્ધ્યા બૃહસ્પતિ શક્ત્યા જિગાયેન્દ્રં ચ સોઽર્ભકઃ ।
એકદા સુખમાસીનં પાર્વત્યા સહિતં શિવમ્

પ્રણમ્ય પરિપપ્રચ્છ સર્વકામાર્થસિદ્ધયે।
સ્કન્દ ઉવાચ ।
પિતર્મયાઽશ્રાવિ મહા કથા નાનાવિધાઃ શુભાઃ

સર્વસિદ્ધિકરં દેવ પુત્રસંપત્ પ્રવર્ધનમ્ ।
સર્વપાપહરં ચૈવ ધર્માર્થકામમોક્ષદમ્

ત્રૈલોક્યસ્ય ગુરોસ્ત્વત્તસ્તૃપ્તિર્નાસ્તિ તથાપિ મે ।
વદ મે સર્વશત્રૂણાં જયકારિ વ્રતં શુભમિ

ઈશ્વર ઉવાચ ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા સ્કન્દ સર્વલોકોપકારકમ્ ।
વ્રતં તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસિદ્ધિકરં નૃણામ્

સર્વપાપક્ષયકરં ધર્માર્થકામમોક્ષદમ્ ।
સર્વશત્રુક્ષયકરં પુત્રસંપત્ પ્રવર્ધનમ્

અલક્ષ્મીસંકટહરં ગણનાથસ્ય તોષકૃત ।
યઃ કરોતિ નરો ભક્ત્યા સપૂજ્યસ્ત્રિદશૈરપિ

ઇચ્છાવિહારી ભવતિ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકૃચ્ચ સઃ ।
દર્શનાત્તસ્ય ચાન્યેષાં મહાપાપં લયં વ્રજેત્

નાત્યેષાં સ્કન્દ વરદ ચતુર્થી વ્રતસામ્યતા ।
એવમાકર્ણ્ય વચનં સેનાનીઃ શંકરેરિતમ્

પુનઃ પપ્રચ્છ પિતરં મહિમાનં વ્રતસ્ય સઃ ।
સ્કન્દ ઉવાચ ।
વિસ્તરેણ મમ બ્રૂહિ માહાત્મ્યં વ્રતસમ્ભવમ્

કસ્મિન્માસિ દિને ચાસ્ય પ્રારમ્ભઃ ક્રિયતે હર ।
કો વિધિઃ કિં ફલં ચાસ્ય કસ્યાઽભૂત્ પ્રત્યયોઽસ્ય ચ

એતન્મે સકલં બ્રૂહિ યદિ તુષ્ટોઽસિ શંકર ।
સર્વલોકોપકારાય વ્રતસ્યાસ્ય પ્રસિદ્ધયે

(૩૭૭૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે સ્કન્દોપાખ્યાને ષડશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૭ પ્રારંભ :-
શંકર ઉવાચ ।
અહં તે કથયિષ્યામિ વ્રતસ્યાસ્ય વિધિં પરમ્ ।
શ્રાવણે તુ સિતે પક્ષે ચતુર્થ્યામારભેદ્ વ્રતમ્

તિલામલકકલ્કેન પ્રાતઃસ્નાનં વિધાય ચ ।
નિત્યનૈમિત્તિકં સર્વં સમાપ્ય ક્રોધવર્જિતઃ

શુચૌ મણ્ડપિકાં કૃત્વા કદલીસ્તમ્ભમંડિતામ્ ।
ઇક્ષુચામરપુષ્પાઢયામાદર્શાં વલિશોભિતામ્

તન્મધ્યે કલશમ્ સ્થાપ્ય વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ।
તત્ર ચાષ્ટદલં પદ્મં કારયેચ્ચન્દનેન તુ

ગુરોરાજ્ઞાં ગૃહીત્વા ચ પૂજાદ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષયેત્ ।
ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પૂજયેદ્ ગણનાયકમ્

કાંચનં રાજતં વાપિ સ્વસ્વશક્ત્યા વિનિર્મિતમ્ ।
એકવિંશતિ પક્વાન્નૈરેકવિંશતિ સંખ્યકૈઃ

ગજાનનાય દેવાય નૈવેદ્યં પરિકલ્પયેત્ ।
એકવિંશતિ મુદ્રાસ્તુ દક્ષિણાર્થં નિવેદયેત્

સૌવર્ણી રાજતીર્વાપિ વિત્તશાઠ્યં વિવર્જિતઃ ।
એકવિંશતિ દૂર્વાશ્ચ શ્વેતા વા હરિતા અપિ

અર્પયેદ્દેવદેવાય મન્ત્રપુષ્પાંજલિં તથા ।
બ્રાહ્મણાન્વેદવિદુષઃ પૂજયેદેકવિંશતિમ્

ભોજયેત્તાદૃશાન્નેન તાવદ્દાનાનિ દાપયેત્ ।
નમેત્ ક્ષમાપયેત્ પશ્ચાદચ્છિદ્રમિતિ વાચયેત્

પાર્થિવસ્ય ગણેશસ્ય વિધાનં કથિતં પુરા ।
પૂજાપ્રકારઃ સોઽપ્યત્ર સર્વ એવ ઉદાહૃતઃ

કથાં તામેવ શૃણુયાત્ પશ્ચાદ્ બન્ધુયુતઃ સ્વયમ્ ।
ધ્યાયન્ ગણેશં ભુંજીત મૌનેર્નોપવસેત વા

એવં માસવ્રતં કુર્યાંદ્યાવદ્ ભાદ્રચતુર્થિકા।
તસ્યાં મહોત્સવઃ કાર્યો યથાવિભવમાદરાત્ ૧૩॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પૂજયેદ્ ગણનાયકમ્ ।
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં ગીતવાદિત્રનિ:સ્વનૈઃ

પુરાણશ્રવણૈરન્યૈર્નાનાખ્યાનવરૈરપિ ।
સહસ્રનામમન્ત્રેણ સ્તુવીત દ્વિરદાનનમ્ ।
પ્રભાતે વિમલં સ્નાત્વા પૂજયેદ્ દ્વિરદાનનમ્ ॥૧૫
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ ભક્ત્યા શતં ચૈવૈકવિંશતિમ્ ।
ગોભૂકાંચન વસ્ત્રાણિ ભૂષણાનિ ધનાનિ ચ

તેભ્યો દદ્યાદ્યથાશક્તિ દીનાન્ધકૃપણેષુ ચ ।
અશક્તૌ ભોજયેદેકં વિંશત્યેકં તુ વાડવાન્

બ્રાહ્મણાય પ્રદાતવ્યા મૂર્તિશ્ચેદ્ધાતુનિર્મિતાઃ ।
અન્યથા પરમોત્સાહૈર્જલમધ્યે વિસર્જયેત્

દિવ્યવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્નરયાનસ્થિતાં ચ તામ્ ।
છત્રધ્વજપતાકાભિર્વેદગીતાદિનિઃસ્વનૈઃ

બાલાનાં દણ્ડયુદ્ધૈશ્ચ તાં વિસૃજ્ય ગૃહં વ્રજેત્ ।
વ્રતમેવં તુ યઃ કુર્યાદેકવારં ષડાનન

સર્વાન્ કામાનવાપ્યૈવ ગાણેશં પદમાપ્નુયાત્ ।
બ્રહ્મણાઽકારિ સૃષ્ટયર્થં એકાર્ણં જપતા મનુમ્ ।
પ્રત્યક્ષો વિકટસ્તસ્ય સામર્થ્યં વિવિધં દદૌ

વિષ્ણુનાઽપ્રાપિ શક્તિશ્ચ પાલને કુર્વતા વ્રતમ્ ।
ષડક્ષરં મહામન્ત્રં જપતા પરમાદ્ભુતમ

સ્વેચ્છાવતારસામર્થ્યં તતઃ પ્રાપ્તં ષડાનન ।
મયાઽપ્યકારિ પુત્રૈતજ્જપતાઽષ્ટાક્ષરં મનુમ્

વૃત્રં ચ શમ્બરં દૈત્યં શક્રેણ મદનેન ચ ।
જિઘાંસતાઽકારિ વ્રતં તૌ તૌ જેતું ચ શેકતુઃ

નાનાસામર્થ્યવાનસ્મિ સંહરામિ જગત્ ત્રયમ્ ।
યક્ષગન્ધર્વમુનિભિઃ કિન્નરોરગરાક્ષસૈઃ ।
અકારિ સ્વેષ્ટસિદ્ધ્યર્થં સિદ્ધચારણમાનવૈઃ

એતત્ત્વં સ્કન્દ વરદચતુર્થીવ્રતમાચર ।
ભવિષ્યસિ રણેઽજેયો વિખ્યાતો ભુવનત્રયે

ષડક્ષરં ચ મન્ત્રં તે દદામિ વરદસ્ય હ।
બ્રહ્મોવાચ ।
સુમુહૂર્તે દદૌ તસ્મૈ શિવો દીક્ષાં ષડક્ષરીમ્

તદૈવ સ યયૌ સ્કન્દસ્તપસ્તપ્તું દ્વિજોત્તમ ।
સુનિર્મલતરે દેશે વૃક્ષવલ્લીસમાકુલે

બહુમૂલફલે રમ્યે સરોવાપીસુશોભિતે ।
એકપાદસ્થિતઃ સ્કન્દસ્તપસ્તેપે સુદારુણમ્

વ્રતં ચકાર વિધિવદ્યથોક્તં શમ્ભુના પુરા।
અનુષ્ઠાનાચ્ચ મન્ત્રસ્ય વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

પ્રસન્નોઽભૂત્તદૈવાસ્ય પરમાત્મા ગજાનનઃ ।
દર્શયામાસ સેનાન્યે યોગિધ્યેયમનુત્તમમ્

નિજં રૂપં મહાતેજાશ્ચતુર્ભુજવિરાજિતમ્ ।
મહામુકુટ સંશોભિ કુંડલાંગદશોભિતમ્

એકદન્તં ભાલચન્દ્રં શુણ્ડાદણ્ડવિરાજિતમ્ ।
પાશાંકુશકરં માલા દન્તહસ્તં સુશોભનમ્

મુક્તામણિગણોપેતં સર્પરાજયુતોદરમ્ ।
દિવ્યવસ્ત્ર પરીધાનં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્

અનેકસૂર્યસંકાશં તેજોજ્વાલા સુદીપિતમ્ ।
દદર્શ ષણ્મુખસ્તત્ર વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ

વ્યાકુલીભૂતચિત્તોઽસૌ કિમેતદિત્યચિન્તયત્ ।
મયા યચ્ચિન્ત્યતેઽન્યદ્વા તદ્વા વિન્દ્યાં ન ચાપ્યહમ્

તતઃ પપ્રચ્છ તૂષ્ણીં સ કો ભવાન્કિં ચ નામ તે ।
ગજાનન ઉવાચ ।
ચિન્ત્યતે યો દિવારાત્રૌ ત્વયૈકાગ્રેણ ચેતસા ॥૩૭।
સોઽહં પ્રાપ્તો વરં દાતું વદ તે હૃદિ વાંછિતમ્ ।
દદામિ તુષ્ટસ્તપસા ષડાનન ગજાનનઃ

સ્કન્દ ઉવાચ ।
વિદુર્ન દેવા ન ચ શાસ્ત્રકારા બ્રહ્માદયઃ શેષમુખાશ્ચ નાગાઃ ।
તવ સ્વરૂપં જગદીશ સમ્યક્ દદર્શિ તન્મે દ્વિરદાનનાદ્ય

તેનૈવ જાતઃ પરિપૂર્ણકામઃ તથાપિ યાચે તવ દેવવાક્યાત્ ।
પરાજયો મે ન કદાપિ ભૂયાત્ પ્રત્યક્ષતામેહિ વિચિન્ત્યમાનઃ

અવિસ્મૃતિઃ સ્યાત્ તવ પાદપદ્મે સર્વેષુ દેવેષુ વરિષ્ઠતા ચ

અલક્ષ્યો લક્ષ્યતાં યાતઃ તતો લક્ષવિનાયકઃ ।
નામ્ના ખ્યાતો ભવાત્ર ત્વં ભક્તકામ સુરદ્રુમઃ ।
લક્ષ ઉવાચ ।
સર્વં તદ્ભવિતા સ્કન્દ યદ્યત્ પ્રાથિતમદ્ય મે

અવિસ્મૃતિશ્ચ સાન્નિધ્યં ચિન્ત્યમાનસ્ય મે ભવેત્ ।
પરાજયો રિપૂણાં તે દેવશ્રૈષ્ઠ્યં ભવિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ ।
એવં વરાન્ દદૌ દેવો મયૂરં નિજવાહનમ્।
દદૌ સ્કન્દાય સુપ્રીતો વિનયાચ્ચ તપોબલાત્

મયૂરધ્વજ ઇત્યેવં નામ ખ્યાતં તતોઽભવત્ ।
ગજાનન ઉવાચ ।
મૃતિં યાસ્યન્તિ હસ્તાત્તે તારકાદ્યા મહાસુરાઃ

લક્ષવિનાયક ઇતિ નામ્નાઽહં ભક્તવત્સલઃ ।
ભવિષ્યામિ ચિરાદત્ર ક્ષેત્રે ત્વદ્વાક્યતોઽનઘ

બ્રહ્મોવાચ ।
એવમુક્ત્વા તુ વિકટસ્તત્રૈવાન્તર્હિતોઽભવત્ ।
તતઃ સ્કન્દો મહામૂર્તિં કૃત્વા સ્થાપ્ય દ્વિજૈઃ સહ

લક્ષવિનાયક ઇતિ નામ ચક્રે શુભં તદા ।
મોદકૈર્લક્ષસંખ્યાકૈઃ પુષ્પૈર્દૂર્વાંકુરૈરપિ

પૂજયામાસ તાં મૂર્તિમન્યૈર્દ્રવ્યસ્તથાવિધૈઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયામાસ તાવત્ સંખ્યાઽયુતાન્ દ્વિજાન્

સ્તુત્વા નત્વા યયૌ સ્કન્દઃ શંકરં લોકશંકરમ્ ।
મયૂરમારુહ્ય તતઃ સર્વં ચાકથયચ્ચ તમ્

મયૂરધ્વજ ઇતિ ચ નામ દેવકૃતં જગૌ ।
તારકાસુરનાશાય યયૌ સ્કન્દઃ શિવાજ્ઞયા

સ્મૃત્વા ગજાનનં દેવં પરિગૃહ્ય શિવાશિષઃ ।
દેવસેનાપતિત્વેઽસાવભિષિક્તઃ સુરર્ષિભિઃ

સેનાનીસ્તારકં દૃષ્ટ્વા યુદ્ધં ચક્રે મહાબલઃ ।
લક્ષવર્ષાન્તરે તં સ મારયામાસ શક્તિતઃ

યુદ્ધં તદ્ વર્ણિતું શક્તિઃ શેષસ્યાપિ ન વૈ ભવેત્।
તારકે નિહતે દૈત્યે નનન્દુઃ સર્વદેવતાઃ

મુનયો લોકપાલાશ્ચ નાગાશ્ચ માનવાસ્તથા ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ સ્કન્દસ્યોપરિ નિર્વૃતાઃ

સર્વદેવાશ્ચ લોકાશ્ચ સ્વં સ્વં સ્થાનં યયુસ્તદા ।
સ્વાહાસ્વધા વષટ્કારાન્ યથાપૂર્વં ચ ચક્રિરે

બ્રહ્મોવાચ । એવં પ્રભાવો દેવોઽસૌ કથિતસ્તે ગજાનનઃ ।
વ્રતપ્રભાવોઽપિ મયા યથાવત્તે નિરૂપિતઃ

ત્રયસ્ત્રિંશત્ કોટિસુરૈરવધ્યોઽસૌ મહાસુરઃ ।
સ્કન્દેન નિહતઃ સંખ્યે દેવવ્રત પ્રભાવતઃ

ઇન્દ્રાદિદેવતાવૃન્દૈઃ પૂજનીયોઽભવચ્ચ સઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ ।
અનુષ્ઠાનં કૃતં તેન કસ્મિન્ સ્થાને સમાધિના

પરમેણ વિશાખેન તન્મે બ્રૂહિ પ્રજાપતે ।
બ્રહ્મોવાચ ।
અનુષ્ઠાનં કૃતં તેન યત્રાસ્તે ઘૃષણેશ્વરઃ

પ્રસિદ્ધો વર્તતે નામ્ના આસીલ્લક્ષવિનાયકઃ ।
એલોઽભૂત્તત્ર નગરે પશ્ચાદ્ રાજાઽભિવિશ્રુતઃ ।
તન્નામ્ના નગરં ખ્યાતં તતસ્તદભવન્ મુને

(૩૮૩૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે તારકવધો નામ સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૮ પ્રારંભ :-
મુનિરુવાચ ।
શ્રુતમાખ્યાનકં બ્રહ્મન્ ગજાનનવ્રતાશ્રયમ્ ।
દગ્ધશ્ચેન્મદનસ્તેન શંકરેણ રુષાગ્નિના।

દૃશ્યતે સર્વલોકેષુ મદનોઽદ્યાપિ તત્કથમ્ ।
એતત્કથય મે સર્વં વિસ્તરાચ્ચતુરાનન

બ્રહ્મોવાચ ।
તૃતીયં તુ તદા નેત્રં રુષોદ્ઘાટિતવાન્હરઃ ।
અપરાધં તુ વિજ્ઞાય મદનસ્ય રતિસ્તદા

આક્રન્દતી મૃતં કામં હરાન્તિકમુપાગમત્ ।
સાષ્ટાંગપ્રણિપત્યૈનં તુષ્ટાવ ચ યથામતિ

રતિરુવાચ ।
નમામિ દેવં ગિરિજાસહાયં વૃષધ્વજં ભાલવિલોચનં ચ ।
ય: પાતિ લોકાન્ ખલુ સત્વયુક્તો નિર્માતિ લોકાન્ રજસા ગુણેન

યઃ સ્વેચ્છયા સંહરતેઽખિલેશો જગત્તમોવિષ્ટતનુર્મહેશઃ ।
યો નુઃ કપાલં વહતે જનાનાં ભિક્ષાશનઃ પૂરયતેઽખિલાર્થાન્

દીનાનુકમ્પી ભગવાન્ મહેશો ગતપ્રિયાયાઃ શરણં મમાસ્તામ્ ।
કર્તું તથાઽકર્તુમદીનસત્ત્વઃ શક્તોઽન્યથા કર્તુમપીહ દેવઃ

સ મે વિધત્તાં શરણં ગતાયા સૌભાગ્યમુચ્ચૈર્મૃતજીવનેન ।
નો ચેદહં પ્રાણવિસર્જનેન યશઃ કરિષ્યે વિપરીતમીશ

બ્રહ્મોવાચ ।
એવં તયા સ્તુતા શમ્ભુઃ પ્રસન્નસ્તામથાબ્રવીત્ ।
શમ્ભુરુવાચ ।
વરં વૃણુ મહાભાગે કામપત્નિ શુભાનને

દદામિ તુષ્ટ: સ્તોત્રેણ સર્વાંન્કામાન્ હૃદિ સ્થિતાન્ ।
ઇત્થં શિવવચઃ શ્રુત્વા રતિર્હૃષ્ટા પ્રણમ્ય તમ્

સૌભાગ્યકામા તં દેવં નિજગાદ ભૃશાતુરા ।
રતિરુવાચ ।
સ્વામિન્ યદિ પ્રસન્નશ્ચેચ્છૃણુ મે પરમં વચઃ

રસાયાં દિવિ ભૂમૌ વા કાન્તાઃ સ્યુઃ કામિનીગુણાઃ ।
મમ લાવણ્યલેષો ન તેષુ કાપિ ત્રિલોચન

માં દૃષ્ટ્વા મુમુચુઃ શક્રમુખ્યા વીર્યમપત્રપાઃ ।
તતો મે મહતી લજ્જા જાતામેતામપાકુરુ

લાવણ્યં ચ વૃથા જાતં વિના કામેન શંકર ।
અયશો દહતે મહ્યં રતિઃ સા વિધેવતિ ચ

ભર્તુદાનેન દેવેશ માં જીવય દયાનિધે।
એવં તયા પ્રાર્થિતોઽસૌ શંકરો લોકશંકરઃ

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા હર્ષયન્ કામયોષિતમ્ ।
શિવ ઉવાચ ।
ચિન્તા માં કુરુ કલ્યાણિ ન લજ્જાં કર્તુમર્હસિ

સ્મૃતમાત્રસ્ત્વયા બાલે કામઃ સ્યાદ્ દૃષ્ટિગોચરઃ।
મનસા ચિન્તિતો વાપિ મનોભૂરિતિ સંજ્ઞિતઃ

પૂરયિષ્યતિ તે કામાન્ માન્યા ત્વં ચ ભવિષ્યસિ ।
વિષ્ણોઃ સકાશાદુત્પત્તિં રમાયાં પ્રાપ્સ્યતે યદા

ભર્તા તવ જને ખ્યાતો નામ્ના પ્રદ્યુમ્નસંજ્ઞિતઃ ।
ભવિષ્યતિ મહાભાગે ગચ્છેદાનીં નિજાલયમ્

સાઽગતા શિવવાક્યેન મન્દિરં ભૃશસુંદરમ્ ।
સસ્માર તં પતિં સા તુ પુરોઽનંગઃ સમાયયૌ

ઈશ્વરેચ્છા વશાત્તસ્યાઃ પ્રત્યક્ષં સમજાયત ।
ઇતિશ્ચાશ્ચર્યયુક્તા સા જહૃષે પતિના સહ

તતોઽનંગો યયૌ શંમ્ભું પ્રણમ્યાભિદધે વચઃ ।
અનંગ ઉવાચ ।
વિનાઽપરાધં દેવેશ ગમિતોઽનંગતાં કથમ્

ઇન્દ્રાદિદેવતાવૃન્દૈસ્તારકાસુર પીડિતઃ।
મુનિભિશ્ચ વિશાખસ્ય ત્વત્ત ઉત્પત્તિવેદિભિઃ

પ્રાર્થિતસ્તવ નિષ્ઠાયા ભંગં કર્તુમહં વિભો ।
ઉપકારાય સર્વેષામકાર્ષ કર્મ તાદૃશમ્

ઉપકારસમં પુણ્યં ન ચાસ્તિ ભુવનત્રયે ।
વિપરીતં તુ તજ્જાતં મમ દૈવાદ્ સુરેશ્વર

ત્રયસ્ત્રિંશત્કોટિદેવેષ્વહં ચારુતરઃ પુરા।
ઉપમા ચારુપુરુષે મમૈવ દીયતેઽખિલૈઃ

કથં તિષ્ઠામિ દેવેશ સ્વાંગહીનઃ પરેતવત્ ।
અતો મયિ મહાદેવ કૃપયાઽનુગ્રહં કુરુ

બ્રહ્મોવાચ ।
તત એકાક્ષરં મન્ત્રં ગણેશસ્ય દદૌ શિવઃ ।
અનંગાય પ્રણમતેઽનુષ્ઠાનં ચાદિશચ્ચ તમ્।

તતોઽનંગો યયૌ રમ્યં જનસ્થાનં સુસિદ્ધિદમ્।
તત્રાનુષ્ઠાનમકરોદનંગઃ શંકરાજ્ઞયા

સંવત્સરશતં પૂર્ણં તતાપ સ તપો મહત્ ।
એકાક્ષરં જપન્મન્ત્રં ગણેશધ્યાન તત્પરઃ

વાયુમાત્રાશનો નિત્યં સદા રતિ સહાયવાન્ ।
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દેવદેવો ગજાનનઃ

આવિરાસીદ્દશભુજો મહામુકુટશોભિતઃ ।
જ્વલદ્રત્નપ્રભાચારુ કુંડલાંગદ મંડિતાઃ

કોટિસૂર્યપ્રતીકાશો મુક્તામાલા વિભૂષિતઃ ।
દિવ્યમાલ્યાંબરધરો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ

સિન્દૂરારુણશુંડાસ્યો દશાયુધલસત્કરઃ ।
શેષાલંકૃતનાભિશ્ચ નાનાલંકારરાજિતઃ

સિંહસ્કન્ધો મહાશ્રીમાંશ્ચીત્કારત્રાસિતાખિલઃ ।
ઇન્દ્રાદયોપિ મુનય આવિર્ભૂતે ગજાનને

આયયુરપ્સરોભિશ્ચ યક્ષગન્ધર્વકિન્નરૈઃ ।
દિવ્યવાદિત્રનિર્ઘોષૈઃ પુપૂજુસ્તે ગજાનનમ્

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ભક્ત્યા દેવં પૃથક્પૃથક્ ।
કામોઽપિ તત ઉત્થાય પ્રણિપત્યાખિલાન્ સુરાન્

વવન્દે દેવચરણૌ પૂર્વં નત્વા મુનીનપિ ।
પ્રશશંસ તદા દેવં વિકટં કરુણાકરમ્

કામ ઉવાચ ।
ધન્યસ્ત્વમસિ દેવેષુ પરબ્રહ્મસ્વરૂપવાન્ ।
નિરાકારોઽપિ સાકારો જાતોઽસિ ભક્તવત્સલ

અદ્ય ધન્યં મમ જનુસ્તપો ધન્યતરં ચ મે ।
યત્તવાઙઘ્રિયુગં દૃષ્ટં સર્વદુઃખવિમોચનમ્

કારણં સર્વસિદ્ધીનાં ધર્માર્થકામ મોક્ષદમ ।
ધન્યે નેત્રયુગે મેઽદ્ય યાભ્યાં દૃષ્ટઃ પરઃ પુમાન્

યં ન જાનન્તિ વેદારતાઃ સાંખ્યાઃ પાતંજલાદયઃ ।
નેતિ નેત્યભવંસ્તૂષ્ણીં વેદોઽપિ યત્ર કુંઠિતઃ

અનન્તકોટિબ્રહ્માંડ રોમકૂપોઽખિલેશ્વરઃ ।
યેન મન્ત્રેણ સોઽદર્શિ મન્ત્રો ધન્યતરોઽપિ સઃ

ગણેશ ઉવાચ ।
સમ્યગુક્તં રતિપતે ન માં બ્રહ્માદયો વિદુઃ ।
યદા સાકારતાં યામિ તેઽપિ જાનન્તિ માં તદા

મમૈવાનુગ્રહાત્કામ દૃષ્ટવાનસિ માં તદા।
યતોઽહં પરિતુષ્ટસ્તે તપસા મનુના તથા

વૃણુ મત્તોઽખિલાન્ કામાન્ કામે કામં દદામિ તે ।
બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા પુનરૂચે મનોભવઃ

આનુપૂર્વ્યેણ સકલં વૃતાન્તં શિવકારિતમ્ ।
તસ્મૈ ચાકથયત્કામ: પ્રસન્નાર્થપ્રદાયિને

અનંગતાં સ્વસ્ય રતેરાક્રન્દં મનુમેવ ચ । અ
નુષ્ઠાનં ચિરકૃતં શિવદત્તં વરં તથા

વૃણોતિ સ્મ વરં તસ્માત્ સુપ્રસન્નાદ્ ગજાનનાત્ ।
કામ ઉવાચ ।
યદિ પ્રસન્નો ભગવાંસ્તન્મે દેહિ સદેહતામ્

માન્યતાં સર્વ દેવેષુ પ્રાગ્વલ્લાવણ્યમેવ ચ ।
ભક્તિં દૃઢાં ત્વચ્ચરણે ત્રૈલોક્યવિજયં તથા

(૩૮૮૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે અષ્ટાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૮૯ પ્રારંભ :-
ગણેશ ઉવાચ ।
યદ્યત્તે પ્રાર્થિતં કામ તત્તત્તે ભવિતાઽખિલમ્ ।
રમોદરાજ્જનિં પ્રાપ્ય સાંગસ્ત્વં સર્વસુન્દરઃ

ભવિતા સર્વમાન્યશ્ચ ત્રૈલોક્યવિજયી તથા।
પુપ્પં ફલં કિસલયં કામિન્યવયવા મરુત્

ઉદ્બોધકાનિ તે સન્તુ જ્યોત્સ્ના ચન્દન નીરજે ।
મરાલાણ્ડજ શબ્દશ્ચ જેતાસ્યેતૈર્હરાદિકાન્

દર્શનાત્ સ્મરણાદેષાં મનસ્યપિ ભવિષ્યસિ ।
મનોભૂઃ સ્મૃતિભૂરેવં નામાપિ સ્યાજ્જનેષુ તે

અવિસ્મૃતિર્મચ્ચરણે દૃઢા ભક્તિશ્ચ તે ભવેત્ ।
સ્મૃતાઽહં પુરતઃ સ્યાં તે મહત્કાર્યૌપસ્થિતે

બ્રહ્મોવાચ ।
એવં તસ્મૈ વરાન્ દત્ત્વા કામાયાથ ગજાનનઃ ।
અન્તર્દધે મહાભાગ પશ્યત્સુ ચ સુરર્ષિષુ

તત્ર કામો મહામૂર્તિં ગણેશસ્ય તથાવિધામ્ ।
સંપાદ્ય સ્થાપયામાસ પૂજયામાસ તાં તદા

રતિનિર્મિત પક્વાન્નૈર્મોદકૈર્લડ્ડુકાદિભિઃ ।
મહોત્કટેતિ નામાસ્ય તેજસ્વિત્વાત્તથાઽકરોત્

પ્રાસાદં નિર્મમે કાન્તં રત્નસ્તમ્ભવિરાજિતમ્ ।
રુક્મિણ્યા ઉદરાજ્જાતસ્ત્યક્તો દૈત્યેન વારિધૌ

મત્સ્યેન ગિલિતસ્તત્ર સ મત્સ્યો ધીવરૈસ્તતઃ ।
શમ્બરાયાર્પિતેનાપિ માયાવત્યે નિવેદિતઃ

વિભિન્નેઽસ્મિંસ્તદુદરાન્નિર્ગતો વર્દ્ધિતસ્તયા।
નારદોઽકથયત્તસ્યૈ કામોઽયં વર્દ્ધિતસ્ત્વયા

ઉપદિષ્ટોઽનેકમાયાઃ શમ્બરં સ તતોઽવધીત્ ।
ગણેશસ્ય પ્રસાદેન બહુનેકો વ્યજિગ્યત

માયાવત્યા શિક્ષિતાભિર્માયાભિર્બહુભિશ્ચ સઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ સરસ્વત્યાઃ પુરં યયૌ

સર્વદેવેષુ માન્યશ્ચ ત્રૈલોક્યજયકારકઃ ।
ગજાનનપ્રસાદેન બભૂવાનન્દનિર્વૃતઃ

રુક્મિણિપ્રભૃતિસ્ત્રીભિર્દૃષ્ટઃ કૃષ્ણ ઇવાપરઃ ।
તત ઉત્થાય યાતાભિર્લજ્જિતાભિઃ સમન્તતઃ

બુદ્ધ્વા પુત્રં નારદસ્ય વાક્યેન મુમુદુશ્ચ તાઃ।
આલિલિંગુસ્તમભ્યેત્ય પ્રણનામ રતિશ્ચ તાઃ

સર્વા પુરી હર્ષયુતા તસ્મિંજ્ઞાતે બભૂવ સા ।
ક ઉવાચ ।
એવં જનસ્થાનગત ગણેશસ્ય મહામુને

મહિમા કથિતો યત્ર રામેણાચ્છેદિ નાસિકા ।
શૂપણખ્યા સ્નતસ્તત્તુ નામ્ના ખ્યાતં તુ નાસિકમ્

તત્રાદ્યાપિ હિ દૃશ્યન્ત ઉપલા મોદકા ઇવ ।
એવં નારાધિતસ્તેન કામેનાસૌ ગજાનનઃ

ષડક્ષરેણ મન્ત્રેણ શેષેણારાધિતો યથા ।
રતિશ્ચ મદનશ્ચાપિ નનન્દતુરુભૌ યથા

વ્યાસ ઉવાચ ।
કથમારાધિતો બ્રહ્મન્ શેષેણાસૌ ગજાનનઃ ।
કિમર્થં કિં ચ તેનાપ્તં સુપ્રસન્નાદ્ ગજાનનાત્

એતત્ સવિસ્તરં બ્રૂહિ પૃચ્છતશ્ચતુરાનન ।
પ્રષ્ટુઃ શ્રોતુશ્ચ વક્તુશ્ચ યતઃ પુણ્યં વિવર્ધતે

બ્રહ્મોવાચ ।
સમ્યક્પૃષ્ટં ત્વયા બ્રહ્મન્ કથયામિ કથામૃતમ્ ।
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા સર્વં સત્યવતી સુત

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે શમ્ભુઃ પાર્વત્યા સહિતો મુને ।
સુખાસીનો ગિરિવરે રમ્યસાનુશિલોચ્ચયે

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણે નિર્ઝરારાવશબ્દિતે ।
ગુઞ્જન્તિ ભ્રમરા યત્ર રુક્મપંકજવાસિનઃ

ચમ્પકાશોક બકુલ માલતી કુસુમાનિલઃ ।
આનન્દયતિ ચિત્તાનિ વસતાં યસ્ય શેખરે

આયયુસ્તત્ર ગન્ધર્વા અપ્સરો યક્ષ કિન્નરાઃ ।
દેવાશ્ચ મુનયો નાગાસ્તં દૃષ્ટું ગિરિજાપતિમ્

કેચિત્તં પ્રણિપાતેન સાષ્ટાંગેનાભ્યવાદયન્ ।
ઉચ્ચૈર્જગુશ્ચ ગન્ધર્વા નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

પુપૂજુસ્તં દશભુજં વ્યાઘ્રાજિનધરં હરમિ ।
નન્દિર્ભૃંગિગણાકીર્ણં ભાલચન્દ્રત્રિશૂલિનમ્

ભસ્માંગં શેષશિરસં શંકરં વૃષભધ્વજમ્ ।
અપરૈરર્ચિતં દેવમુપચારૈર્મનોમયૈઃ

નિમીલ્ય નયને તસ્થુઃ કેચિદ્ ધ્યાનપરાયણાઃ ।
વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ જમદગ્નિસ્ત્રિતો દ્વિજઃ

અત્રિઃ કણ્વો ભરદ્વાજો ગૌતમાદ્યા મુનીશ્વરાઃ ।
તુષ્ટુવુર્વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈસ્તત્ર તં પાર્વતીપતિમ્

સ્તુવસ્તુ તેષુ મુનિષુ શેષો ગર્વપરં યયૌ ।
અહમેવ શ્રેષ્ઠતરો લોકેષુ ત્રિષુ નાપરઃ

યતઃ શ્રેષ્ઠતરઃ શમ્ભુ સ્તસ્યાહં શિરસિ સ્થિતઃ ।
ધરાધરણસામર્થ્યં મયિ નાન્યત્ર કુત્રચિત્

વાસુકે રજ્જુભૂતાન્મત્ કુલીનાદમૃતં સુરૈઃ ।
પ્રાપ્તં તતોઽમરત્વં ચ તસ્માન્નાન્યોઽસ્તિ મત્પરઃ

તદ્ધૃદિસ્થં તદા ગર્વં જ્ઞાત્વા શમ્ભૂ ત્રિલોકકૃત્ ।
વિજ્ઞાયાખિલદૃક્તૂષ્ણીમુત્તસ્થૌ સહસા શિવઃ

આસ્ફાલયદ્ધરાપૃષ્ઠે શેષં તાદૃશગર્વિતમ્ ।
એકૈકો મસ્તકસ્તસ્ય દશધા દશધાઽભવત્

મૂર્છિતઃ પ્રહરાર્દ્ધં સ ગતપ્રાણ ઇવાભવત્ ।
તતઃ પ્રભૃત્યસૌ જાતઃ સહસ્ત્રફણિમંડિતઃ

જીવશેષઃ શુશોચાથ શેષોઽશેષાહિ ભૂષણઃ ।
અલંકરણ ભૂતોઽહં ત્રૈલોક્યેશ હરસ્ય હ

ઇમામવસ્થાં સંપ્રાપ્તો ન જાને કેન કર્મણા ।
ચલિતું નૈવ શક્નોમિ પક્ષહીન ઇવાણ્ડજઃ

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે ત્રાતાઽધુના ભવેત્ ।
કો મે નિજપદં પ્રાપ્તાવુપાયં કથયેચ્છુભમ્

કૌ વા મેઽપનયેદ્દુઃખમિતિ ચિન્તાપરસ્તુ સઃ ।
દદર્શ તેન માર્ગેણ ગચ્છન્તં નારદં મુનિમ્

જહર્ષ કિંચિન્નાગેન્દ્રઃ સ્વપ્નં પ્રાપ્યેવ ભિક્ષુકઃ ।
અતિકષ્ટામવસ્થાં તાં નારદોઽલોકયત્પુરઃ

નિશ્ચેષ્ટં નિરનુશ્વાસં ધ્યાનનિષ્ઠં યથા મુનિમ્।
અશેષ વિષયજ્ઞોઽપિ શેષં પપ્રચ્છ નારદ :

(૩૯૨૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૯૦ પ્રારંભ :-
નારદ ઉવાચ ।
કિમર્થમેવં જાતોઽસિ નિસ્તેજા દુઃખિતો ભૃશમ્ ।
કથં ભગ્નશિરા કસ્યાચરોઽપ્રિયતરં મુને

કિં વા ક્ષુબ્ધો ગિરીશસ્તેઽકારિ ગર્વ સ્ત્વયાઽથ કિમ્ ।
વદ યત્કારણં શેષ પ્રતીકારં પુરા વદે

ત્વાં વિના કારયેત્કો નુ ચરાચરયુતાં ધરામ્ ।
અનુક્તવતિ તસ્મિંસ્તુ સ્વયમેવાબ્રવીન્મુનિઃ

ઉપાયં નાગરાજસ્ય સ્વસ્થાનપ્રાપકં શુભમ્ ।
નારદ ઉવાચ ।
અવધારય મે વાક્યં શેષાશેષકલા નિધે

સુપર્વાણશ્ચ કેશાદ્યા યેન સ્યુઃ કિઙ્કરા ઇવ ।
ધરિષ્યસે ધરાં મૂર્નિએન પુષ્પમાલામિવાર્ભકઃ

શેષ ઉવાચ ।
કિંચિત્ પુરાતનં પુણ્યમાસીચ્ચેદ્દર્શનં તવ।
અજન્ય કસ્માદગ્રેઽપિ સમ્યઙ્મે સ્યાન્ન સંશયઃ

અન્યથા કૃતપુણ્યાનાં દર્શનં તુ કથં ભવેત્।
અતિ વિહ્વલગાત્રત્વાદશક્તો ભૂમિધારણે

તં પ્રયત્નં વદ મુને યેનાહં સ્યાં યથા પુરા ।
નારદ ઉવાચ ।
ભણે મહામનું તેઽદ્ય તસ્ય દેવસ્ય નાગરાટ્।

યસ્ય પ્રસાદાદિન્દ્રાદ્યાસ્તત્તત્ પદમવાપ્નુવન્ ।
કેશા યદાજ્ઞયાઽશેષ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણઃ

યસ્મિન્ પ્રસન્ને સર્વેશે પૂર્વાવસ્થામવાપ્સ્યસિ ।
કારુણ્યં તવ દૃષ્ટ્વૈવ ક્લિન્નં મે સર્વમાનસમ્

અતઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં ગણેશસ્ય દદામિ તે ।
અસ્યાનુષ્ઠાનમાત્રેણ પ્રત્યક્ષસ્તે ગજાનનઃ

સર્વાન્ વિધાસ્યતે કામાન્યાન્યાંસ્ત્વં વૃણુષે તતઃ

ક ઉવાચ ।
કૃત્વોપદેશં શેષાય નારદોન્તર્હિતોઽભવત્ ।
શેષોઽપિ તપસે કૃત્વા નિશ્ચયં પરમં શુભમ્ ।
નિરુદ્ધાશેષકરણો ધ્યાત્વા દેવં ગજાનનમ્

જજાપ પરમં મન્ત્રં સહસ્રપરિવત્સરમ્ ।
તદન્તે પુરતોઽપશ્યદ્ દેવદેવં ગજાનનમ્

સિંહારૂઢં ત્રિનેત્રં દશભુજમુરગં કુંડલે ચાંગદે ચ ।
મુક્તામાલાં વહંતં સુલલિતમુકુટં રત્નમુદ્રાક્ષસૂત્રમ્ ।
નાનાદેવર્ષિવૃન્દૈરનુગતમનિશં વક્રતુણ્ડં ગજાસ્યં ।
ભક્તેચ્છોપાત્તદેહં સુરનરપરદં ચિન્તયેદેકદન્તમ્

એવં ગજાનનસ્તસ્ય દર્શનાર્થં સમાયયૌ ।
સિદ્ધિબુદ્ધિયુતસ્તાદૃગ યાદૃગ્ ધ્યાતોઽહિનાપુરા

સહસ્રસૂર્ય સદૃશો દીપ્ત્યાક્રાન્ત દિગન્તરઃ ।
તેજસા તસ્ય શેષોઽપિ ધર્ષિતોઽન્ધ ઇવાભવત્

ચકમ્પે ભયસંવિગ્નો વ્યગ્રચિત્તોઽતિવિહ્વલઃ ।
સ્વસ્થો મુહૂર્તમાત્રેણ ચિન્તયામાસ ચેતસિ

કિમિદં તેજ આયાતં પ્રલયાનલસન્નિભમ્ ।
તચ્ચેદ્દહેત સર્વલોકાનિદં મામેવ ધક્ષ્યતિ

કલ્યાણે કર્મણિ કથં ક્રિયમાણે શુભં ભવેત્ ।
અથવા નારદેનોક્તં દ્રક્ષ્યામિ ગણનાયકમ્

એવં ચિન્તાતુરે તસ્મિન્નુવાચ દ્વિરદાનન ।
મા ભૈઃ કુતર્કકુશલ વરદોઽહં સમાગતઃ

યં ધ્યાયસિ દિવારાત્રૌ વૃણુ યત્તે હૃદિ સ્થિતમ્ ।
અહમેવ જગત્કર્તા પાતા હર્તાઽખિલેશ્વર

મત્તેજસા ભાતિ ચન્દ્રો વહ્નિઃ સૂર્યશ્ચ ભાનિ ચ ।
પરબ્રહ્મસ્વરૂપોઽપિ તપસા તવ તોષિતઃ

અવિર્ભૂતો વરં દાતું લોકોપકૃતયેઽપિ ચ ।
ત્વં તુ મત્તો વરાન્બ્રૂહિ યાન્યાન્ કામયસેઽખિલાન્

શેષ ઉવાચ ।
તેજસા ધર્ષિતો દેવ દ્રષ્ટું વક્તું ચ નોત્સહે ।
અનુગ્રહશ્ચ પૂર્ણસ્તે મયિ સૌમ્યો ભવાનઘ

ક ઉવાચ ।
એવં સંપ્રાર્થિતસ્તેન કરુણાબ્ધિર્ગજાનનઃ ।
અભવત્ કોટિચન્દ્રાભઃ સૌમ્યતેજાઃ સુરેશ્વર

તતો વવ્રે વરાન્ શેષો નત્વા સ્તુત્વાઽખિલેશ્વરઃ ।
અનાદિનિધનં દેવ વન્દેઽહં ગણનાયકમ્

સર્વવ્યાપિનમીશાનં જગત્કારણકારણમ્।
સર્વસ્વરુપં વિશ્વેશં વિશ્વવન્દ્યં નમામ્યહમ્

ગજાનનં ગણાધ્યક્ષં ગરૂડેશસ્તુ તં વિભુમ્ ।
ગુણાધીશં ગુણાતીતં ગણાધીશં નમામ્યહમ્

વિદ્યાનામધિપં દેવં દેવદેવં સુરપ્રિયમ્ ।
સિદ્ધિબુદ્ધિપ્રિયં સર્વં સિદ્ધિદં ભુક્તિમુક્તિદમ્

સર્વવિઘ્નહરં દેવં નમામિ ગણનાયકમ્ ।
ક ઉવાચ ।
એવં સ્તુત્વા તુ દેવેશં વરદં દ્વિરદાનનનમ્

વરયામાસ યાન્ કામાંસ્તાં શૃણુષ્વ મહામુને ।
શેષ ઉવાચ ।
અદ્ય ધન્યં તપો જ્ઞાનં પિતા માતા જનુર્મમ

દેહો નેત્રાણિ ભૂરીણિ મસ્તકાનિ બહૂનિ ચ ।
ત્વાં સ્તોતું સંપ્રવૃત્તા યા ધન્યસ્યા રસના મમ।
કુલં શીલં ચ ધન્યં મે ત્વઙ્ઘ્રિયુગદર્શનાત્ ।
અખંડિતં તે ભજનં દેહિ મેઽખણ્ડવિક્રમ

દુઃખં કિં કિં નુ વક્તવ્યં સર્વજ્ઞે ત્વયિ વિઘ્નરાટ્ ।
અખર્વગર્વકરણાત્ સ્ફુટિતા મસ્તકા મમ

મહારુષા મહેશેના સ્ફાલિતસ્ય મહીતલે।
નારદસ્ય પ્રસાદેન દૃષ્ટં તે ચરણામ્બુજમ્ ।
ઇદાનીં દેવ મે દેહિ શ્રેષ્ઠતાં ભુવનત્રયે

પાટવં સર્વશિરસિ સામર્થ્યં ધારણે ભુવઃ।
અચલં દેહિ મે સ્થાનં દર્શનં તે નિરન્તરમ્

સાન્નિધ્યં શંકરસ્યાપિ કુલશ્રેઠ્યં શિવે રતિમ ।
ગણપતિરુવાચ।
યદિ તે દશધા જાતો મસ્તકો ભુજગાધિપ

તદા સહસ્રવદનઃ સહસ્રફણિમણ્ડિતઃ ।
ભવિષ્યસિ જને ખ્યાતો યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકાઃ

ધરાધરણસામર્થ્યં દૃઢં તવ ભવિષ્યતિ ।
પંચાસ્યપંચશિરસિ મત્પ્રસાદાત્ સ્થિતિં સ્થિરામ્

લપ્સ્યસે ભુજગશ્રેષ્ઠ મત્સાન્નિધ્યં નિરન્તરમ્ ।
અન્યત્તે વાંછિતં શેષ તદશેષં ભવિષ્યતિ

ક ઉવાચ ।
એવં વરાન્ દદૌ તસ્મૈ સ્વોદરે તં બબન્ધ હ ।
વ્યાલબદ્ધોદર ઇતિ નામ પ્રાપ ગજાનનઃ

શેષસ્ય મસ્તકે હસ્તમભયાર્થં દદૌ વિભુઃ ।
સ્વયં વિરાટ્સ્વરૂપં સ્વં શેષાયાદર્શયન્ ભુવા

શબ્દેનાપૂરયદ્ વ્યોમ ભૂતલં વિદિશં દિશઃ ।
યસ્ય પાદતલે ભૂમિર્દિશઃ શ્રોત્રેઽક્ષિણી રવિઃ

ઓષધ્યો યસ્ય રોમાણિ નખા યસ્ય ધરાધરાઃ ।
મેઘાઃ સ્વેદોદકં યસ્ય પ્રજનશ્ચતુરાનનઃ

કુક્ષૌ યસ્ય જગત્સર્વં ચત્વારશ્ચૈવ સાગરાઃ ।
અનન્તાનન એકો યોઽપ્યનન્તનયન: સ્વરાટ્

અનન્તરૂપી ચાનન્ત શક્તિરત્યન્ત દીપ્તિમાન્ ।
યદ્રોમકૂપે ભાન્તિ સ્મ બ્રહ્માણ્ડાનિ સહસ્રશઃ

દૃષ્ટ્વા તં તાદૃશં શેષો ભીત્યા ભ્રાન્ત ઇવાભવત્ ।
પ્રાર્થયામાસ વિઘ્નેશં પુનઃ સૌમ્યો ભવેતિ ચ

તતો દશભુજો દેવઃ સિંહારૂઢોઽભવચ્ચ સઃ ।
ઉવાચ વરદો દેવો નેદૃગ્ દૃષ્ટઃ સુરૈરપિ

મદનુગ્રહતોઽદર્શિ ત્વયા શેષાદ્ય ભાગ્યતઃ ।
અચલં મયિ તે સ્થાનં પાતાલેઽપિ શિવેઽપિ ચ ।
મયા દત્તં પ્રસન્નેન ધર પુષ્પમિવાદ્ય ગામ્

શેષ ઉવાચ ।
ધરે ધરાં સ્વશિરસિ ધરણીધર ઇત્યપિ ।
મમાપિ તેઽપિ વિખ્યાતં નામ લોકેઽતિ વિશ્રુતમ્

અસ્મિન્ક્ષેત્રે સ્થિરો ભૂત્વા ભક્તકામાન્ પ્રપૂરય ।
બ્રહ્મોવાચ ।
ઓમિતિ તમથોક્ત્વાઽસૌ વિઘ્નેશોઽન્તર્દધે સ્વયમ્

શેષોઽપિ તાદૃશીં મૂર્તિં કૃત્વાઽસ્થાપયદાદરાત્ ।
અકરોદ્ બહુરત્નાઢયં પ્રાસાદં કાંચનં શુભમ્

ધરણીધર ઇત્યેતન્નામાસ્ય પરિકલ્પયત્ ।
હરેઃ શયનતાં પ્રાયાદવહત્ પુષ્પવદ્ધરામ્

સ્થિરોઽભૂન્નાભિપદ્મેઽપિ વિઘ્નરાજસ્ય ભૂષણમ્ ।
એવં તે કથિતો વ્યાસ વિઘ્નેશમહિમાઽદ્ભુતઃ

પ્રવાલનગરે ખ્યાતો ગણેશો ધરણીધરઃ।
એતદર્થં હિ શેષેણ કૃતમારાધનં વિભોઃ

(૩૯૮૪)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે શેષોપાખ્યાને નવતિતમોઽધ્યાયઃ