Ganesha Purana · Chapter 1.71.75

adhyāya ७१ prāraṃbha :- adhyāya ७१ prāraṃbha :-
rājovāca /
udyāpanaṃ kathaṃ kāryaṃ vratasyāsya mahāmate /
tanme vistarato brūhi lokānāṃ hitakāmyayā

brahmovāca /
prathame māsi kartavyaṃ paṃcame saptame'thavā /
udyāpanaṃ manuṣyendra vratasaṃpūrṇa hetave

pūrvoktena vidhānena pūjayed bhaktimānnaraḥ /
puṣpamaṃḍapikā kṛtvā nānāvastravicitratām

kṛtvā tu sarvatobhadraṃ nānāraṃgavicitratam /
pūjayettama deveśaṃ kalaśopari pūrvavat

candanena sugandhena puṣpairnānāvidhairapi /
nārikela phalenaiva dadyādarghyaṃ samāhitaḥ

tithīnāmuttame devi gaṇeśapriya vallabhe/
saṃkaṭaṃ hara me devi gṛhāṇārghyaṃ namo'stu te

laṃbodara namastubhyaṃ satatamodakapriya /
saṃkaṣṭaṃ hara me deva gṛhāṇārghyaṃ namo'stu te

kṣīrodārṇavasaṃbhūta atrigotra samudbhava /
gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ rohiṇyā sahitaḥ śaśin

bhojyaṃ bhakṣyaṃ ca lehyaṃ ca peyaṃ coṣyaṃ nivedayet /
phalairanyaiśca bahubhistoṣayed gaṇanāyakam

ācāryaṃ varayettatra ṛtvijaścaikaviṃśatim /
gaṇānāṃtveti mantreṇa ayutaṃ homamācaret

athavā mūlamantreṇa sahasraṃ vā tadardhakam /
aṣṭottaraśataṃ cāpi balidānaṃ tataścaret

pūrṇāhutiṃ hunetpaścād vasordhārā ca pātayet /
homaśeṣaṃ samāpyaivaṃ brāhmaṇān bhojayettataḥ

vastrayugmaṃ ca kalaśān dakṣiṇāsanasaṃyutān/
tebhyo dadyādyathāśakti vittaśāṭhyaṃ na kārayet

ācāryaṃ pūjayet paścād vastrālaṃkaraṇādibhiḥ /
tasmai bhuktavate dadyād vāyanaṃ phalasaṃyutam

śūrpa pāyasa saṃpūrṇa raktavastreṇa veṣṭitam /
sauvarṇaṃ taṃ gaṇādhīśaṃ tasmai dadyāta sadakṣiṇam

tilānāmāḍhakaṃ dadyād vratasaṃpūrṇa hetave /
tato gāṃ kapilāṃ dadyāt savatsāṃ savibhūṣaṇām

tataḥ kṣamāpayed viprān vighneśaḥ prīyatāmiti /
vratasyodyāpanaṃ kṛtvā hayamedhaphalaṃ labhet

pitovāca /
evaṃ me brahmaṇādiṣṭaṃ vrataṃ lokopakārataḥ /
tadetat kathitaṃ te'dya kuru putrārthamādarāt

indra uvāca /
yathāyathā samādiṣṭaṃ pitrā tena mahāvratam /
tathā tathā kṛtaṃ tena kārtavīryeṇa dhīmatā

vyākhyāya kathitaṃ samyak paṃḍitairvratamuttamam /
siddhibuddhiyutāṃ mūrtiṃ sthāpya kāṃcananirmitām

mahāmaṃḍapikāmadhye brāhmaṇaiḥ paṭhyate kvacit /
kvacit purāṇaṃ pāṃḍityaṃ kvacit gāyana nartane

nānāvidhānāṃ vādyānāṃ dhvanayo nirgatā divam /
vivadaṃte janāḥ kvāpi madhyasthāḥ kecanābhavan

sa tu rājā mahādhīmān jajāpa paramaṃ manum /
japtvā hutvā pūjayitvā bhojayitvā dvijān bahūn

gā dadāvayutaṃ tebhyo'laṃkṛtebhyo hyalaṃkṛtaḥ /
dīnāndhakṛpaṇebhyo'nnaṃ dadau dānānyanekaśaḥ

saṃtuṣṭānāṃ sa sarveṣāṃ putrāśīrjagṛhe nṛpaḥ /
teṣāṃ dvijānāṃ tapatāṃ sarvadā satyavādinām

āśirbhiḥ svalpakālena sasatvā'bhūnnṛpāṃganā/
suṣuve śubhavelāyāṃ putraṃ lakṣaṇasaṃyutam

dadau dānānyanekāni putrajanmapraharṣitaḥ /
vratabaṃdha vivāhaṃ ca kāle tasyākaronnṛpaḥ

jñānavijñānasaṃpannaṃ putraṃ rājye'bhiṣicya ca /
satputro bhogasaṃpanno jagāmānte padaṃ vibhoḥ

ṛtvigbhyaḥ paṃḍitaiḥ sārdhaṃ prekṣakaiḥ sakalairapi /
tasya puṇyena te sarve gāṇeśaṃ dhāma cāgaman

(३१२०)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe ekasaptatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ७२ prāraṃbha :-
śūrasena uvāca /
vrate jāte kathamabhūttayoḥ putraḥ śatakrato /
tatsarvaṃ me vada vibho vistarāt paripṛcchataḥ

inda uvāca /
kiṃ kiṃ na jāyate rājan parituṣṭe gajānane/
prasādāttasya sā rājñī garbha dadhre nṛpasya yat

prasūtā navame māsi maṃgalaṃ putramaikṣata /
dviskandhaṃ cāruvadanaṃ bāhuhasta vivarjitam

sunāsaṃ padmanayanamūrū jānu vivarjitam /
jaṃghā pādavihīnaṃ taṃ dṛṣṭvā mātā rudoda ha

sovāca /
durbhagāyāḥ kathamabhūdīdṛśo bālako mama/
karapādavihīno'yaṃ kathaṃ datto gajānana

āsaṃ śubhā'haṃ vandhyaiva kimīdṛk putravatyaham /
kathaṃ na jāto nāśo me pūrvajanmakṛtainasaḥ

kathaṃ prasādaḥ phalitastavāpi dviradānana /
kathaṃ brāhmaṇavākyāni niṣphalānīdṛśāni me

pāṇibhyāṃ nighnatī vakṣo lalāṭaṃ ca muhurmuhuḥ /
tasyāṃ rudatyāṃ sarvāṃstā rurudustatra yā sthitāḥ

tāsāṃ kolāhalaṃ śrutvā nṛpo'pi tatra cāgamat /
tasyāpi ruditaṃ śrutvā pradhānā api cāgaman

teṣāṃ ca ruditaṃ śrutvā nāgarā rurudustadā

rājovāca /
keyaṃ dīnānukaṃpitvaṃ tava deva gajānana /
kathaṃ dayā kṛtā te'dya mahyamevaṃ pradarśitā

kathaṃ smaraṇamātreṇa pāpāni harase'nagha /
japaḥ stapaḥ smṛtirdānapūjanaṃ dvijatarpaṇam

anuṣṭhānaṃ tathā homaḥ sarvaṃ vyarthaṃ gataṃ mama /
tasmādyaivaṃ hi balavat prayatnastu nirarthakaḥ

na jñāyate karmagatiḥ kadā kiṃ vā bhaviṣyati /
mūṣaka prāpyate yadvat parvatasya vidāraṇāt

tathā me'jāni putreyamājanma kṛtayatnataḥ /
tata ūcuḥ prakṛtayo nṛpaṃ śokākulaṃ tadā

pradhānā ūcuḥ /
alaṃ śoke na bhūpāla kathaṃ bhāvyanyathā bhavet /
rāmaḥ kiṃ na mṛgaṃ veda tatpṛṣṭaṃ gata eva saḥ

dharmarājo na kiṃ veda niṣidhyaṃ dyūtakarma tat /
tathāpi sa gato rantuṃ sarvaṃ hitvā vanaṃ gataḥ

cārutā na bhavedasya bhraśamākrandite sati /
adṛṣṭaṃ ced bhavet samyagagre cārurayaṃ bhavet

puṣpaṃ phalaṃ vā kālena yathā yāti mahīruhāma /
tathā kālena bhavitā samyakca pṛthivīpatiḥ

indra uvāca /
ityamātyavacaḥ śrutvā sāvadhāno'bhavannṛpaḥ /
uvāca nṛpapatnīṃ tāmuttiṣṭhottiṣṭha mā śucaḥ

svayaṃ ca sumanā rājā samāhūya dvijottamān /
gaṇeśa pūjanaṃ cakre svastivācanameva ca

kṛtyā'bhyudayika śrāddhaṃ dadau dānānyanekaśaḥ /
mālyālaṃkāra vāsāṃsi gāvo ratnānyanekaśaḥ

suhṛtsaṃbandhi bhṛtyebhyo vastrāṇi vividhāni saḥ /
nānā vāditra jīvebhyo dadau rājā yathārhataḥ

bandicāraṇa dīnāndhakṛpaṇebhyaśca sarvaśaḥ /
gṛhe gṛhe ca tāṃbūla śarkarā dāpayacca saḥ

kārtavīryeti nāmāsya cakāraikādaśe'hani /
bhojayāmāsa nagaraṃ mahotsāha puraḥsaram

tato dvādaśa varṣāṇi vyatītāni sutasya ha /
āyayau svecchayā tasya dattātreyastadā gṛham

pādayoḥ svaśiraḥ sthāpya kṛtavīryo nanāma tam /
āliliṃga munistaṃ sa utthāya nṛpasattamam

upaviśyāsane ramye pūjayāmāsa sādaram /
viṣṭaraṃ pādyamarghyaṃ ca gāṃ ca vastropavītakam

dadau dhūpaṃ ca dīpaṃ ca naivedyaṃ vividhaṃ phalam /
udvartanaṃ ca tāṃbūlaṃ ratnakāṃcana dakṣiṇām

suprasannaṃ sukhāsīnaṃ pādasaṃvāhanādibhiḥ /
uvāca rājā samyaktaṃ dattātreyaṃ mahāmunim

janmajanmāntarīyaṃ me puṇyaṃ phalitamadya vai /
yaccarmacakṣuṣāṃ jātaṃ sākṣātte darśanaṃ mune

agre śubhataraṃ bhāvi prasādāttava suvrata /
yato bhavādṛśāṃ naiva darśanaṃ pāpakarmaṇām

kṛtavīryavacaḥ śrutvā dattātreyastamabravīt /
apūrvaṃ tanayaṃ te'dya draṣṭukāmo'hamāgataḥ

tata ānandayukto'sau nṛpaḥ prāha muniṃ punaḥ /
nṛpa uvāca /
anuṣṭhānaṃ tapo dānaṃ vṛthā mama gataṃ vratam

jagadīśena datto'yaṃ putro hṛcchalya eva saḥ/
anenā darśanīyena gataścādarśanīyatām

indra uvāca /
ānīya bālakaṃ tasmai munaye'darśayannṛpaḥ /
ācchādayannetrakaṃje tatsutaṃ vīkṣya sanmuniḥ

jñātvā dhyānena tatkarmaṃ munistaṃ punarabravīt /
ayameva suto rājan kartā sarvān vijitya ha

nācānto'si vijṛmbhya tvaṃ saṃkaṣṭī vrata jāgare /
nindito vratarājastu sarvasaṃkaṣṭanāśanaḥ

aṃgahīnaḥ suto jāta upāyāt sāṃgatāmiyāt /
rājovāca /
ṛtamuktaṃ tvayā svāmin kṛpāṃ kṛtvā vadasva me

yenopāyena sāṃgo me tvatprasādāt suto bhavet /
indra uvāca /
muniḥ sa kṛpayāviṣṭastatsutāya tadā'bravīt

mantramekākṣaraṃ sāṃgaṃ tata ūce punaśca tam /
ārādhanaṃ gaṇeśasya mantreṇānena bhaktiḥ

upavāsaikabhaktānāṃ niyamān kurū suvrata /
dvādaśābdaṃ tatastubhyaṃ darśanaṃ sa ca dāsyāti / ४२//
taddṛṣṭipātamātreṇa divyadeho bhaviṣyasi /
ityuktvā nṛpamāmantrya pidadhe munipuṃgavaḥ

gate munau tata: putraḥ pādahīno mahāmanaḥ /
jagāda kṛtavīryaṃ sa gahanaṃ prāpayasya mām

gajānana prasādārthamanuṣṭhānaṃ karomyaham /
ruditvaḥ pitarau tasya śrutvā vāṇīṃ tadīritām

apreṣayadvanaṃ cāru narayānena taṃ pitā /
bhṛtyāḥ parṇakuṭīmadhye saṃsthāpya nagaraṃ yayuḥ

tasthau tatra svayaṃ samyak tapase kṛtaniścayaḥ

(३१६७)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe dvisaptatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ७३ prāraṃbha :-
indra uvāca /
gurūpadiṣṭaṃ mantraṃ jajāpa niyamena saḥ /
dhyāyan gajānanaṃ devaṃ niṣṭhāmāsthāya naiṣṭhikīm

vāyubhakṣo nirāhāro loṣṭa pāṣāṇa sannibhaḥ /
evaṃ dvādaśa varṣāṇi vyatītāni tapasyataḥ

hastapādavihīnasya bālakasya mahātmanaḥ /
nirvāṇaṃ tasya taddṛṣṭavā dvādaśābdaṃ gajānanaḥ

taḍāgamadhyāduttasthau pravālamayamūrtigaḥ /
uvāca saṃmukho bhūtvā niṣṭhā bhakti sutoṣita:

gaṇeśa uvāca /
nirjane'smin vane yasmātsiṃhavyāghraniṣevite /
nikuṃja bahule tiṣṭhadyato dvādaśavārṣikam

ataste'haṃ varaṃ dāsye śṛṇu yatte manogatam /
śrutvā vāṇīṃ taduditā māsthito dehabhāvanām

kṛtavīryasuto natvā provāca dviradānanam /
śṛṇvatsu sarvamuniṣu vimānastheṣu bhūriśaḥ

putra uvāca /
tvatpādayugale deva bhaktiravyabhicāriṇī /
astu me satataṃ nānyadutsāho me prayāci ma

tathāpi yāce deveśa pitroḥ saṃtoṣahetave /
śarīre cārutāṃ dehi sarvasaṃtoṣakāriṇīm

indra uvāca /
śrutvā vākyaṃ tadīyaṃ tu māyāvī sa gajānanaḥ /
aṇimānaṃ samāsthāya viveśodaramādarāt

tasmin praviṣṭe putro'sau divyadeho'bhavannṛpa /
sahasrabhujavānjātaḥ kṛtavīryātmajastadā

ṛjupāda dvayayutaḥ sthitaḥ parvatasannibhaḥ /
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi devā devarṣayo'pi ca

tuṣṭuvustaṃ ca devaṃ ca gītavāditranisvanaiḥ /
jagarja kārtavīryo'sau sahasrabhujamaṃḍitaḥ

tasya śabdaṃ samākarṇya ghanagarjitasannibham /
samavartī bhṛśa trastaḥ pareṣāṃ gaṇanā kutaḥ

pṛthivyāṃ sarvarājānaḥ samakapaṃta tadbhayāt /
ayaṃ paṃcaśataṃ bāṇān saṃgrāme mocayediti

brahmādayastato yānāduttīryātha tamabruvan /
smaraṇāttava devānāṃ prāptiḥ syād gatavastunaḥ

hṛdisthaṃ sarvalokānāmāmayaṃ tvaṃ vineṣyasi /
yataḥ sākṣādviṣṇurūpaḥ sahasrārjuna saṃjñayā

triṣu lokeṣu vikhyāto yāvat kalpaṃ bhaviṣyasi /
sādhutrāṇe ca nirataḥ śaraṇāgata pālakaḥ

vijetā sarva śatrūṇāṃ pṛthivī maṃḍalādhipaḥ /
iti nānā varān datvā pidadhurdevatā gaṇaḥ

hastyaśva narayānāni chatracāmara dīpikāḥ /
rathānupāyanānyanyānyājahrūrakhilā nṛpāḥ

tataḥ saṃsthāpayāmāsa mahāprāsādamadhyagām /
prāvālīṃ gaṇanāthasya mūrtiṃ dvijapuraḥsaraḥ

pravālagaṇapaśceti tasya nāma dadhurdvijāḥ /
dadau grāmān brāhmaṇebhyaḥ pūjāyai sthāpitāśca ye

pravālakṣetramiti tat paprathe bhuvi siddhidam /
tatra śeṣo dharāṃ dhartumanuṣṭhānaparo'bhavat

prāpa tasmād gaṇeśāttu varān bahutarānapi /
dharādharaṇasāmarthyaṃ sarvajñātvaṃ tathaiva ca

mūrdhnā sahasraṃ śraiṣṭhyaṃ ca navanāgakuleṣvapi /
ati saṃtuṣṭa manasā tena yat sthāpitaṃ purā

dharaṇīdhara ityevaṃ dvitīyaṃ nāma paprathe /
smaratāṃ śṛṇvatāṃ cāpi sarvakāmaphalapradam

saṃpūjya sarvān dvijapuṃgavāṃstān, rājñaśca sarvāṃnanupṛcchya caitān /
sahasrabāhurnagaraṃ svakīyaṃ, draṣṭuṃ svamātāpitarāvathāgāt

jaharṣatustau taṃ dṛṣṭvā nagaraṃ ca tathāvidham /
dadaturdvijamukhyebhyo nānādānāni sarvaśaḥ

indra uvāca /
abhyadhāpi tu saṃkaṣṭa caturthī mahimā'dabhutaḥ /
kṛtavīrya sutāccāyaṃ mṛtyulokaṃ gataḥ śubhaḥ

anubhūtaḥ suragaṇaiścandrasenādibhirnṛpaiḥ /
atipuṇyatamaścāyaṃ smaraṇādapi siddhidaḥ

etatprasādāt saṃprāptā rāvaṇenākhilājñatā /
etat prasādāt saṃprāptaṃ purā rājyaṃ ca pāṃḍavai

etadvratasya yatpuṇyaṃ haste me dīyate yadi /
tadaiva tadvimānaṃ tu pracaledamarāvatīm

ka uvāca /
iti śakramukhāttasya vratasya mahimā śrutaḥ /
śūrasenena bhūpena svānandābdhau nimajyatām

vandite pādakamale śakrasya pratigarjitā /
tamuvāca tataḥ prītaḥ śūraseno nṛpottamaḥ

śrutvā kathāṃ divyarūpāṃ caturthīvratasaṃbhavām /
sa uvāca /
phalitaṃ pūrvapuṇyaṃ me yenāśrāvīdṛśaṃ vratam

na hayetasmāt puṇyataraṃ triṣu lokeṣu kiṃcana /
ityuktvā śakramārebhe vrataṃ kartuṃ svayaṃ tataḥ

(३२०३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe caturthī vratamāhātmyaṃ nāmatrisaptatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ७४ prāraṃbha :-
vyāsa uvāca /
brahman kathaṃ kṛtaṃ tena śūrasenena bhūbhujā/
setihāsaṃ śakramukhācchrutvā sādaramuttamam

brahmovāca /
tataḥ svadūtān prāhedaṃ gacchantu nagaraṃ prati /
sa āneyastu saṃkaṣṭacaturthī vratakārakaḥ

te dūtāstvarayā yātā: papracchuste gṛhaṃ gṛhaṃ /
dadṛśurbhramamāṇāste vimānaṃ suṃdaraṃ śubham

yā'bhavad duṣṭa cāṃḍālī galat kuṣṭhāsravanmukhā /
makṣikākṛmibhāreṇa durgandhena samāvṛtā

śuṣkodarī dīrghakeśā śuṣkadantākṣi nāsikā /
atyantamalinā dīrghaśrotrarandhrā ghanasvanā

netuṃ tāmīdṛśīṃ dūtairānītāṃ gaṇapasya hi /
atyāścaryamidamiti rājadūtā: praṇamya tām

ūcuste devadūtāstān gaṇanāthasya kiṃkarān /
atyaṃtaṃ kutsitā jātyā hīneyaṃ svargagā katham

keyamāsītpurā dūtāḥ kathamīdṛg babhūva ca /
kena puṇyena yuṣmābhiḥ svargaṃ tu nīyate katham

etadvadantu sarvaṃ no yadi vaktuṃ kṣamaṃ bhavet /
devadūtā ūcuḥ /
āsīd baṃgāla viṣaye sāraṃgadhara nāmataḥ

kṣatriyastasya kanyeyaṃ sundarā nāma sundarī /
pikakaṃṭhā śaśimukhī ratilāvaṇyajitvarā

yaddāsyakaraṇe nārhāḥ prasiddhā aṣṭanāyikāḥ /
yogināmapi yā cetaḥ kaṭākṣena vimohayet

yuvāno mumucuḥ śukraṃ kecittadrūpavīkṣaṇāt /
jāramārgeṣu niratā sā'bhavadviśvamohinī

mahārhavastrālaṃkārā nānāviṣayabhoginī /
baṃgāla nagare khyātā veśyevāsīd gatatrayā

bhartāraṃ citranāmānaṃ vaṃcayatyeva sarvadā /
nyāyādasaṃkhya dravyasya pitrā saṃpāditaṃ purā

kadācicchayane taṃ sā hitvā suṃdaraveṣabhṛt /
niśīthe calitā tena haste'dhāri ruṣāvaśāt

uvāca bhartsayaṃstāṃ ca citranāmā patistadā /
dhik tvāṃ pāpasamācāre yā jāre niratā'niśam

tadvākyamithyamākarṇya śāntakopā'bhavattadā /
abhakṣyabhakṣaṇenāsau mattā balavatī bhṛśam

andhe tamasi saṃgṛhya śastrikāṃ dakṣahastataḥ /
tayā tadudaraṃ bhitvā citranāmapatestadā

gatā taṃ puruṣaṃ rantuṃ yo jāro manasi sthitaḥ /
yāvatsā ramate tatra tāvatparyantavāsinā

jāgratā caritaṃ tasyā jñātvā rājñe niveditam /
taddūtāstamasi sthitvā tāvatsā gṛhamāgatā

dadhustāṃ rājadūtāste ninyū rājasamīpataḥ /
nijaghnustāṃ bahirnītvā dūtā rājājñayā tadā

sā nītā narake ghore yamadūtaistadāyajñā /
adhomukhī sthitā tatra saṃdaṣṭā kṛmibhirbhṛśam

atyaṃtaṃ bubhuje duḥkhaṃ smarantī pūrvaceṣṭikam /
kalpānte mṛtyuloke'bhūccāṃḍālī durbhagā bhṛśam

ekadā madirāṃ pītvā mattā suptā divaiva sā /
niśāyāṃ prathame yāme prabuddhā kṣudhitā bhṛśam

tadaiva bhikṣituṃ yātā gṛhaṃ sā vratakāriṇaḥ /
tenānnamasyai dattaṃ yattayā bhuktaṃ vidhūdaye

gaṇeśeti ca jalpantyā svecchayā daivayogataḥ /
tadaiva gaṇanāthena vimānaṃ preṣitaṃ śubham

brahmovāca /
devadūtavacaḥ śrutvā punarūcurnamasya te /
rājadūtā ūcuḥ /
idamatyadbhutaṃ dṛṣṭamasmābhiḥ kāryakāribhiḥ

rājñā yadupadiṣṭaṃ no vākyametannibodhata /
śakro gṛtsamadaṃ dṛṣṭuṃ vimānavaramāsthitaḥ

bhruśuṃḍimāyayau devairdṛṣṭvā natvā prapūjya tam /
tadanujñāṃ ca pūjāṃ ca gṛhītvā svāṃ purīṃ yayau

gacchatastasya yānaṃ tacchūrasenapure'patat /
kuṣṭhino vaiśyaputrasya dṛṣṭipātena tatkṣaṇāt

śūraseno gatastatra namaskṛtya prapūjya tam /
vimāna patane'pṛcchadupāyaṃ gamane'pi ca

indreṇoktaṃ tu saṃkaṣṭacaturthī vrata saṃbhavāt /
puṇyāt prasthāsyate yānaṃ tadarthe yatnamācara

vayaṃ tadājñayā dūtāstaṃ gaveṣitumāgataḥ /
anayā cedvratamidaṃ devadūtāḥ kṛtaṃ yadi

tarhīyaṃ nīyatāṃ śūrasenaṃ bhūmipatiṃ prati /
śreyo dāsyati cāṃḍālī saṃkaṣṭīvratasaṃbhavam

punardviguṇa puṇyeyaṃ vimānaṃ prati yāsyati /
vimānamapi śakrasya svapurīmāgamiṣyati

yuṣmākamasyā asmākaṃ kāryaṃ rājñaḥ śacīpateḥ /
evaṃ kṛte tu bhavitā kriyatāṃ yadi rocate

iti tadvacanaṃ śrutvā'bhidadhu rdevasevakāḥ /
ājñāno no gaṇeśasyāstīmāṃ dātuṃ parasya hi

ityuktvā tāṃ samutthāya vimāne nidadhuryadā /
tadaiva sā divyakāntirdivyavastrāṃgabhūṣaṇā

devadūtaistu sā nītā divyavāditraniḥsvanaiḥ /
gajānanasamīpe sā rājadūtā yathāgatam

yayuste śūrasenaṃ taṃ vṛttāntaṃ samanubruvan /
bruvatsu teṣu tadyānaṃ cāṃḍālyā saha saṃvrajet

dadṛśuste dīpyamānaṃ bhāsayat pradiśo diśaḥ /
tasyā dṛṣṭirnipatitā tasmin yāne śacīpateḥ

vimānaṃ vāyusaṃsparśādvimānamūrdhvamāyayau /
paśyatsu sarvalokeṣu vismiteṣu surarṣiṣu

svaṃ svaṃ sthānaṃ yayuḥ sarve śakre yāte'marāvatīm /
sā'pi vaināyakaṃ dhāma saṃprāptā divyadehabhāk

pāpaṃ hitvā tu saṃkaṣṭacaturthīvrata puṇyataḥ /
idaṃ yaḥ śṛṇuyāt samyak śrāvayedvā prayatnataḥ

prāpnuyāt sakalān kāmān saṃkaṣṭanāśanaṃ naraḥ

(३२४८)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ७५ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śrutvā dṛṣṭvā śūraseno mahimānaṃ vratodbhavam /
svayaṃ kartuṃmanāḥ prāha vasiṣṭhaṃ munipuṃgavaṃ

rājovāca /
muhūrtaṃ vada saṃkaṣṭacaturthīvratahetave /
vrataṃ kartumihecchāmi sadyaḥ pratyayakārakam

vasiṣṭha uvāca /
māghe kṛṣṇe bhaumavāre kuruṣva vratamuttamam /
sarvasiddhikaraṃ sarvakāmadaṃ rājasattama

brahmovāca /
rājā saṃbhṛtasaṃbhāraḥ sapatnīko'ti bhaktimān /
acireṇaiva saṃprāpte vasiṣṭhoktadine śubhe

prārīpsamānaḥ saṃkaṣṭacaturthīvratamuttamam /
prāptaḥsnānaṃ vidhāyātha nityakarma samāpya ca

gaṇeśaṃ pūjayitvaiva svastivācya dvijarṣabhān /
pūjayitvā vaśiṣṭhaṃ sa tato'nujñāṃ samāpya ca

gaṇeśe mana ādhāya tannāmajapatatparaḥ /
ekāṃguṣṭhasthitastāvadyāvadastamiyādraviḥ

punaḥ snānaṃ cakārāśu sāyaṃsaṃdhyāmupāsya ca /
prārabhatpūjanaṃ samyagvasiṣṭhena samanvitaḥ

mahāmaṃḍapikāṃ kṛtvā kadalīstaṃbhamaṃḍitām /
nānālaṃkāravastrāḍhyāṃ chatracāmaraśobhitām

ādarśapaktirucirāṃ puppamālāvibhūṣitām /
nānāmaṇiprabhāyuktāṃ dīpamālā virājitām

tanmadhye svarṇakalaśe sthāpayitvā gajānanīm /
sauvarṇīṃ pratimāṃ cāru sarvāvayavasuṃdarām

nānālaṃkārarucirāṃ nānāratnavibhūṣitām /
paṭhatsu dvijamukhyeṣu gāyatsu gāyakeṣu ca

nadatsu sarvatūryeṣu nṛtyatsu nartakeṣu ca /
vaidikaiścaiva paurāṇaistāṃ mūrtiṃ samapūjayat

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ paṃcāmṛta puraḥsaram /
modakāpūpalaḍḍūka pāyasānnaṃ saśarkaram

nānāvyaṃjanaśobhāḍhyaṃ paṃcāmṛta samanvitam /
naivedyaṃ purataḥ sthāpya jalaṃ ca cārugaṃdhayuk

samarpayāmāsa nṛpo gajānanasutuṣṭaye /
phalāni pūga tāṃbūlaṃ dakṣiṇāṃ ratnakāṃcanīm

dūrvāṃ nirājanaṃ mantrapuppāṃjalīnanekadhā /
tithaye gaṇanāthāya candrāyārghyaṃ dadāvatha

brāhmaṇānpūjayāmāsa sādaraṃ cāpyabūbhujat /
ayutaṃ gā dadau tebhyo vastrālaṃkāradakṣiṇāḥ

tataḥ suhṛdbaṃdhuyutaḥ svayaṃ ca bubhuje nṛpaḥ /
rātrau jāgaraṇaṃ cakre gītavādyakathādibhiḥ

prabhāte vimale snātvā punaḥ saṃpūjya pūrvavat /
mūtiṃ tāṃ gaṇanāthasya vasiṣṭhāya sadakṣiṇām

sopaskarāṃ dadau rājā tatastuṣṭo gajānanaḥ /
vimānaṃ preṣayāmāsa sarvasaṃpad virājitam

taddūtaiḥ sthāpitastatra gajānana svarūpavān /
paśyatāṃ sarvalokānāṃ mana ānandayan muhuḥ

calito devalokāya rājā puṇyaprabhāvataḥ /
tamūcurdevadūtāste gajānanasvarūpiṇaḥ

nānālaṃkāraśobhāḍhyā mukuṭākrāṃtamastakāḥ /
vināyakena tuṣṭena vimānaṃ preṣitaṃ tava

tvaddarśanautsukyadhṛtā tato vayamupāgatāḥ /
iti tadvacanaṃ śrutvā mumocāśrūṇi bhūmipaḥ

jagāda gadgadgirā romāṃcāṃcitavigrahaḥ /
tānuvāca tato rājā śūrasenaḥ smayanniva

avyaktasyāprameyasya nitasya jagadīśituḥ /
vāṅmano gocarasyāpi na heturmama darśane

na samarthāśca yaṃ vedāḥ śāstrāṇi ca nirūpitama /
yaṃ ca smaranti satataṃ keśādyā devatāgaṇāḥ

tenāhaṃ cet smṛto dūtāstarhi bhāgyaṃ mahanmama /
ityākarṇya tu tadvākyaṃ dūtā ūcuḥ punarnṛpam

na jānīmo vayaṃ rājan bhaktānāṃ mahimā katham /
nirguṇaṃ yannirākāraṃ yena sākāratāmiyāt

rājovāca /
ekā me mahatī vāṃchā tuṣṭe deve bhavatsu ca /
tuṣṭeṣu nagarīṃ hitvā kathaṃ yāyāṃ gajānanam

na bhakṣitaṃ vinā'pyatairmayā hālāhalaṃ kvacit /
sa kathaṃ paramānandaṃ bhokṣyaṃ etairvinā'naghāḥ

punarūcuśca taṃ dūtāstvadicchāṃ paripūryatām /
na ced gajānana: krodhāttāḍayiṣyati no'khilān

brahmovāca /
tataḥ sarvajanaṃ netuṃ vimāne nidadhuḥ kṣaṇāt /
caturā karajā brahmannikṣiptāḥ sarvajantavaḥ

sarve divyāmbarā divyavastrālaṃkāraśobhinaḥ /
ūcuḥ parasparaṃ sarve kimetadadbhutaṃ mahat

asmābhirna kṛtaṃ puṇyaṃ vimānaṃ kathamīdṛśam /
apare cābruvaṃstatra rājapuṇyabalādidam

yathā nidhibalāddhātumātrasya hāṭakaṃ bhavet /
atipāpe yathā sādhuvacasā siddhimāpnuyāt

tathaiva rājapuṇyena vayaṃ sarve samuddhṛtāḥ /
tato vaināyakā dūtā gatimūrdhvāmakalpayan

jaḍībhūtaṃ vimānaṃ tannodatiṣṭhan mahītalāt/
tataḥ saṃśayitaṃ sarvaṃ kathametaddivaṃ vrajet

ūcuḥ parasparaṃ lokā nirdaivasya nidhiḥ kutaḥ /
ārurukṣeta kathaṃ bhikṣāpātraṃ śikyaṃ mahattaram

dadṛśuḥ sarvataḥ kecit kuṣṭhī dṛṣṭipathaṃ gataḥ /
uvāca kaścidrājānaṃ kuṣṭhinaṃ tvamimaṃ tyaja

āsminnadho gate yānamūrdhvametad bhaviṣyati /
śūrasena uvācaitān dūtāṃstaṃ tyaktumicchataḥ / ४२//
ahaṃ pāpasamācārastyājyo neyaḥ ime'khilāḥ /
athavā kathyatāmasya pūrvapāpaṃ ca janma ca

mat snehāt sarvavetṛtvādupāyaṃ kṛpayā'pi ca /
dūtā ūcuḥ /
na kāryā nṛpate cintā vadiṣyāmo vayaṃ tava

janmapāpamupāyaṃ ca kuṣṭhino duṣṭa karma ca

(३२९३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe paṃcasaptatitamo'dhyāyaḥ