Ganesha Purana · Chapter 1.61.65
adhyāya ६१ prāraṃbha :-
brahmovāca /
ekadā'haṃ gato rājankailāsaṃ giriśālayam /
upaviṣṭaḥ sabhāmadhye'paśyannāradamāgatam
tenāpūrvaṃ phalaṃ caikaṃ śaṃkarāya niveditam /
yayāce gaṇapadastu kumāro'pi ca śambhave
kasmai deyaṃ phalamidamapṛcchacchaṃkaropi mām/
ahaṃ provāca balāya kumārāyeti taṃ tadā
dattaṃ śivena tasmai taccukrodha ca gajānanaḥ /
tato brahmā svabhavanaṃ gatvā sraṣṭumiyeṣa saḥ
tato vighnakaro vighnaṃ cakāra paramādbhutaṃ /
ugra rūpaṃ samāsthāya bhīṣayāmāsa māṃ tadā
mayi bhrānte'tha sa vidhurdṛṣṭvā krūrataraṃ tu tam /
ahasatparaṃ candra svagaṇai rdviradānamam
tataḥ paramakruddho'sāvaśapattaṃ vibhuṃ tadā /
adarśanīya trailokye madvanyātvaṃ bhaviṣyasi
kadācitkena dṛṣṭaḥ sa mahāpātakavānbhavet /
evaṃ śaptvā gato devo nijadhāma gaṇairvṛtaḥ
candrastu malino dīno līnaścintāmaye hṛde /
aṇimādi guṇopete jagatkāraṇakāraṇe
kathamācaritaṃ dauṣṭyamajñānād bālavanmayā /
adarśanīyaḥ sarveṣāṃ vivarṇo malino'bhavam
kathaṃ surūpo vandyaśca kalābhiḥ suratoṣakaḥ /
etasminnaṃtare devaiḥ śrutaḥ śāpo mahānvidhoḥ
tatreyurvahni śakrādyā yatrāste'sau gajānanaḥ /
vijijñapuḥ suroghāste vighnakāraṇakāriṇe
devā ūcuḥ /
tvaṃ devadeva jagatāmasi vandanīya, stvaṃ pāsi haṃsi vidadhāsi yatheṣṭamīśa /
tvaṃ nirguṇo'pi guṇakṛd guṇināṃ tryadhīśa, tvāmeva deva śaraṇaṃ vayamadya yātāḥ
pāhīśa no'khilajagattava śāpabhītaṃ, candre'parādhini kathaṃ patitaṃ sukaṣṭam /
tasmād vayaṃ ca jagadīśa cagaccacandraḥ, śarmāpnuyāma bhuvaneśa tathāvidhehi
kaṣṭe nipatitaṃ viśvamadṛśye śaśini prabho/
anugrahaṃ ca candre'smiṃstrailokye kartumarhasi
nājñāsīdyasya te rūpaṃ mahimānaṃ śrutitrayam /
sa kasya stavanīyaḥ syām̐ ttathāpi stūyave'khilaiḥ
kṛtakṛtyā vayaṃ te'dya darśanādbhāṣaṇādapi /
śaraṇaṃ te prapannāḥ sma prapannārti harāvya:ya
iti tadvacanaṃ śrutvā jagāda dviradānanaḥ /
suprasannaḥ stavaisteṣāṃ dharmakāmārthamokṣadaḥ
vikaṭa uvāca /
prasanno'haṃ surā: stutyā vṛṇudhvaṃ vāṃchitaṃ mahat /
asādhyamapi vo dadyāṃ triṣu lokeṣu yadbhavet
devā ūcuḥ /
sudhākare'nugrahaṃ te sarvaṃ īhāmahe vayam /
anugṛhīte tasmiṃstu sarveṣāṃ no graho bhavetaṃ
gaṇeśa uvāca /
ekābdaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhārdhamathāpi vā/
adarśanīyo'stu śaśī brūtānyaṃ vā varaṃ surāḥ
tataste daṃḍavatsarve praṇemurdviradānanam /
uvāca praṇatāṃstāṃstu vikaṭo bhāvapūrvakam
apramāṇaṃ kathamaho vacanaṃ kartumudyataḥ /
śaraṇaṃ ca prapannānāṃ na tyāgaṃ kartumutsahe
meruścalet patet sūryo vahniḥ śīto bhavedyadi /
maryādāmutsṛjet siṃdhurvaco me nānṛtaṃ bhavet
athāpi gūḍhato vākyaṃ śṛṇudhvaṃ surasattamaḥ /
bhādraśuklacaturthyāṃ yo jñānato'jñānato'pi vā
abhiśāpī bhaveccandradarśanād bhṛśaduḥkhabhāk /
iti tadvacanaṃ śrutvā devā mumudire'khilāḥ
omiti praṇipatyocuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca cikṣipuḥ /
tadanujñāṃ gṛhītveyurdevāścandramasaṃ prati
tamūcustvaṃ mūḍhataro yo'hasad dviradānanam /
trailokyaṃ saṃkaṭe kṣiptaṃ tvayā śreṣṭhāparādhinā
trailokyanāyake deve jagat traya vidhāyini /
avyaye nirguṇe nitye parabrahma svarūpiṇi
gajānane'khilagurāvaparādhaṃ yato'caraḥ /
evaṃ niyamitaṃ tena sarvalokahitepsunā
asmābhiḥ paramakleśāt prasanno'sau kṛto vibhuḥ /
bhādrapadacaturthyāṃ tvaṃ na draṣṭavyaḥ kadācana
tvaṃ cāpi śaraṇaṃ yāhi devadevaṃ gajānanam/
tatprasādācchuddhatanuḥ parāṃ khyātimavāpsyasi
iti candro vacaḥ śrutvā devānāṃ hitamātmanaḥ /
jagāma śaraṇaṃ devaṃ śaraṇāgatavatsalam
gajānanaṃ sureśānaṃ maheśānādivanditam /
jajāpa paramaṃ mantramekākṣaramaghāpaham
vidhurindopadiṣṭaṃ sa parameṇa samādhinā/
daśa dvādaśa varṣāṇi tapastepe sudāruṇam
gaṃgāyā dakṣiṇe tīre sarvasiddhipradāyini /
tataḥ prasanno bhagavān puro yāto gajānanaḥ
raktamālyāṃbaradharo raktacaṃdanacarcitaḥ /
caturbhujo mahākāyaḥ sindūrāruṇavigrahaḥ
prabhayā bhāsayaṃllokān koṭisūryādhika prabhāḥ /
tejaḥ samūhaṃ dṛṣṭvā taṃ pracakaṃpe bhṛśaṃ śaśī
paramaṃ dhairyamāsthāya kṛtāṃjalipuraḥ puraḥ /
tarkayāmāsa manasā prāyo'yaṃ dviradānanaḥ
varaṃ dātumihāyāta iti matvā nanāma tam /
tuṣṭāva parayā bhaktyā devadevaṃ gajānanam
candra uvāca /
namāmi devaṃ dviradānanaṃ taṃ, yaḥ sarvavighnaṃ harate janānām /
dharmārthakāmāṃstanute'khilāmāṃ, tasmai namo vighnavināśanāya
kṛpānidhe brahmamayāya deva, viśvātmane viśvavidhāna dakṣa /
viśvasya bījāya jaganmayāya, trailokyasaṃhārakṛte namaste
trayīmayāyākhilabuddhidātre, buddhipradīpāya surādhipāya /
nityāya satyāya ca nityabuddhe, nityaṃ nirīhāya namo'stu nityam
ajñānadoṣeṇa kṛto'parādhastaṃ kṣantumarho'si dayākarastvam /
tavāpi doṣaḥ śaraṇāgatasya, tyāge mahātman kuru me'nukaṃpām
brahmovāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā suprasanno gajānanaḥ /
tasmai varāndadau devaḥ stutyā natyā sutoṣitaḥ
yathāpūrvaṃ sthitaṃ rūpaṃ tathā tatte bhaviṣyati /
bhādraśuklacaturthyāṃ tvāṃ yo naraḥ saṃprapaśyati
tasyābhiśāpo nūnaṃ syātpāpaṃ hāniśca mūrkhatā /
tasyāmadarśanīyo'si yaduktaṃ me suraiḥ saha
kṛṣṇapakṣe caturthyāṃ tu vrataṃ yatkriyate naraiḥ /
tavodayehaṃ pūjyastvaṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ
darśanīyaḥ prayatnena viparīte vrataṃ vṛthā/
lalāṭe kalayā tiṣṭha mama prītikaraḥ śaśin
pratimāsaṃ dvitīyāyāṃ namasyaśca bhaviṣyasi /
evaṃ labdhavaraścandro yathāpūrvo'bhavattadā
sthāpayāmāsa varada mūrti devarṣibhiḥ saha /
bhālacandreti nāmāsya cakruste munayaḥ surāḥ
prāsādaṃ kārayāmāsa kāṃcanaṃ ratnasaṃyutam /
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayāyāsa sādaram
pūjayitvā surāḥ sarvai munayaśca varāndaduḥ /
siddhikṣetramidaṃ loke vikhyātaṃ tu bhaviṣyati
anuṣṭhānavatāmatra sarvasiddhikaraṃ bhavet /
tataste deva munayo natvā taṃ dviradānanam
yayuḥ prasannamanasaḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ mudā yutāḥ /
yāteṣu devamuniṣu devo'pi pidhade vapuḥ
antarhite bhālacandre candrau hṛṣṭamanā iva /
svaṃ dhāma pratipede vai svaṃ dhāma prayayau tadā
(२७०२)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe candraśāpānugrahavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ६२ prāraṃbha :-
kṛtavīrya pitovāca /
caturthyāṃ kṛṣṇapakṣe tu bhakticandrodaye yataḥ /
kriyate tannimittaṃ yatpṛṣṭaṃ tanme nirūpitam
durvāṃkurārpaṇasyāpi śrotumicchāmi kāraṇam /
kimarthaṃ gaṇanāthasya priyā durvāṃkurā vada
brahmovāca /
hanta te kathayiṣyāmi durvāṃkurasamarpaṇe /
yatphalaṃ gaṇānāthasya śrūyantāṃ taṃ nṛpottama
jāmbeti nagarī khyātā deśe dakṣiṇato'bhavat/ /
kṣatriyaḥ sulabho'syāṃ tu guṇī dānī dhanī balī ४|//
vivekyāsin mānyamānī śamī damaparāyaṇaḥ /
sarva śāstrārthatatvajñaḥ sarva vedārtha tatvavit
vikaṭe bhaktimānnityaṃ stutistotra parāyaṇaḥ /
tasya bhāryā sumudrā'sinnāmnā parama viśrutā
atyanta sundarī sādhvī svarūpāddhik kṛtāpsarāḥ /
deva viprātithiparā patyuścittānuvatinī
pativratānāṃ sarvāsāṃ mānyā śreṣṭhatamā nṛpa /
ekasmin divase tau tu dampatī snānanirmalau
upaviṣṭau purāṇārthaṃ parasparamanonugau /
yāvattāvat samāyāto brāhmaṇo madhusūdanaḥ /
bhikṣābhilāṣī satataṃ parameśvaracintakaḥ
kucailaśca daridratvāt sāmbaro'pi digaṃbara: /
sulabhastaṃ tu dṛṣṭvaiva praṇanāma mudāyutaḥ
jahāsa cainaṃ sahasā mohāviṣṭo dvijottamam /
sa uvāca tataḥ śāpaṃ pratikṣubdho mahāmuniḥ
krodhasaṃraktanayanastrailokyaṃ pradahanniva /
halakarṣaṇa ko nityaṃ nityaṃ duḥkhasamanvitaḥ
vṛṣo bhava kubuddhe tvaṃ yo'hasadvivṛtai rdvijaiḥ /
bhartuḥ śāpaṃ pariśrutya sumudrā krodhamūrchitā
aśapattaṃ dvijaṃ ruṣṭā sarpiṇīva padāhatā /
yatastvayā'vivekena śāpo dattaḥ patermama
atastvaṃ cakrivānbhūtvā viṣṭāśī bhava kuddhina /
so'pi tāmaśapatkrūraṃ śrutvā śāpaṃ tadīritam
strītvāttvamaśapo yasmāttvaṃ cāṃḍālī bhaviṣyasi /
daridrā doṣabahulā viṇmūtrādā'śubhaṃkarī
evaṃ parasparaṃ śaptvā tyaktvā dehān sudurlabhān /
sulabho vṛṣabho jāto halakarṣaṇavānbhavat
na viśrāṃtiḥ kṣaṇaṃ tasya vipraśāpāttadā'bhavat /
dvijo'pi rāsabheryonau jāto'sau madhusūdanaḥ
jātā sumudrā cāṇḍālī duṣṭā prāṇivihiṃsikā /
daridrā paiśācavatī viṇmūtrāśanatatparā
ati śuṣkaśarīrā sā danturā vikaṭānanā /
kadācidaṭamānā sā dakṣiṇe nagarasya tu
prāsādaṃ gaṇanāthasya dadarśa paramādbhutam /
nānāvṛkṣa latā jālairnānā pakṣigaṇairyutam
yatra yogīśvarā kecidanuṣṭhānaratāḥ sadā /
upāsakā gaṇeśasya niyamasthā vasanti hi
kecitkāmārthina: kecit putra mokṣadhanārthinaḥ /
kadācidbhādramāsasya caturthyāṃ tu gṛhe gṛhe
tasminpure saṃpravṛtto gaṇanātha mahotsavaḥ /
ativṛṣṭiḥ pravṛttā ca mahāpralaya sūcikā
cāṃḍālī vṛṣṭibhītā sā yāti yadyanniśanam /
tatastato'khilajanaṃ nirastā tāḍanādibhiḥ
tato devālayaṃ yātā pāṇāvagniṃ pragṛhya sā/
tatrāpyatāḍayan kecidyogibhiste nirākṛtāḥ
prajvālya sā tṛṇairagnimuṣṇānyaṃgāṇi kurvatī /
akasmād vāyunā prāgādeko dūrvāṃkurastadā
patito gaṇanāthasya mastake daivayogataḥ /
sa rāsabhaḥ śīta mīto yāto devālayaṃ tadā
tadā vṛṣo lāṃgalāttu mukto daivātsamāyayau /
prāsādaṃ gaṇanāthasya bhāvino'rthasya gauravāt
ubhāvapi tṛṇaṃ tasyāścāṃḍālyāstau babhakṣatuḥ /
parisupte jane tatra tayoryuddhamavartata
lattābhyāṃ caiva śṛṃgābhyāṃ gajānanasamīpataḥ /
tayorāsyānnipatitau śuṃḍāyāṃ ca pade tadā
dūrvāṃkuro gaṇeśasya tutoṣa ca gajānana /
tataḥ sā yaṣṭimādāya devāntikamupāgamat
ahannatīṃ khara vṛṣau svayaṃ pūjāṃ babhakṣa ca /
khuraśabdaṃ tayoḥ śrutvā bubudhe nidrito janaḥ
bahiścakāra daṃḍena muṣṭikūrparaghātataḥ /
palāyanaparā sā'pi tāḍitā śarkarādibhiḥ
cāṃḍālyā rāsabhasyāpi sparśaśaṃkākulairjanaiḥ/
snāpitastīrthatoyena mantritena gajānanaḥ/
pūjitaḥ parayā bhaktyā nānādravyairanekaśaḥ
vṛṣa rāsabha cāṃḍālīratiduṣṭā janāḥ punaḥ/
tāḍayāmāsuravyagrā laguḍairjānubhistalaiḥ /
devadvāre ca pihite gatisteṣāṃ na vidyate
bhramatāṃ kraṃdatāṃ teṣāṃ trayāṇāṃ dāruṇaiḥ svaraiḥ/
manastu devadevasya vikaṭasya tadā hratam
eteṣāṃ tu prasaṃgena punaḥ pūjā mamābhavat /
etaiśca pūjitaścāhamekadūrvāṃkurādibhiḥ
pradakṣiṇā bahutarā kṛtā duṣṭeśu satsvapi /
bhādraśuklacaturthyāṃ me dūrvāmekāṃ samarpayet
sa me mānyaśca pūjyaśca yaśca kuryātpradakṣiṇām /
tasmādetāṃ vimānena svadhāma prāpayāmyaham
evaṃ vimānamapraiṣīt svagaṇairupalakṣitam /
svarūpadhāribhirdevo gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ
yutaṃ vāditranicayaiḥ puṣpaiḥ parimalairapi /
divyabhogasamāyuktaṃ patākādhvajamaṃḍitam ४२//
tānādāya gaṇāste tu gajānanasvarūpiṇaḥ /
tasmin vimāne nikṣipya divyadehānmudāyutān
gajānanājñayā tasya dhāma saṃprāpayaṃ javāt /
paśyatāṃ sarvalokānāmāścaryamabhavadhṛdiḥ
eteṣāṃ pūrvapuṇyena gatireṣeti cābruvan /
tato yogīśvarāḥ kecittyaktvā dhyānaṃ gatā gaṇān
papracchu kathameteṣāṃ brūta puṇyā gatirūrdhvagā /
ati pātakināmeṣāṃ puṇyaleśo na vidyate
gatiḥ sudurlabhā kasmāt prāptā no gadatānaghāḥ /
tadevāśu cariṣyāma styaktvā'nuṣṭhānamātmanaḥ
asaṃkhyāto gataḥ kālo na devo dṛkpathaṃ gataḥ /
viraktānāṃ vāyubhujāmanuṣṭhānavatāṃ sadā
dhāmaprāptiḥ kadā naḥ syād gaṇeśasya vadantu naḥ
(२७५१)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe dūrvopākhyānaṃ nāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ६३ prāraṃbha :-
gaṇā uvāca /
śṛṇudhvaṃ yoginaḥ sarve sthirīkṛtya manaścalam/
yanna śeṣo bhaved vaktuṃ samarthaścaturānanaḥ
tad vaktuṃ kaḥ samarthaḥ syādyathāśakti vadāma ca/
kurvanti stavanaṃ yasya sarvadā'jaśivādayaḥ
tasya ko gaṇanāthasya mahimānaṃ vadet sphuṭam /
itthaṃ tadīyāṃ līlāṃ vā tathāpi śṛṇutānaghāḥ
durvāṃkurāṇāṃ mahimā na jñāto munibhiḥ suraiḥ /
yajñairdānaistapobhiśca vratairhomai rna vāpyate
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
vāsavasya ca saṃvādaṃ nāradasya mahātmanaḥ
ekadā nārado'gacchadvāsavaṃ draṣṭumutsukaḥ /
pūjitā parayā bhaktyā kṛtāsana parigraham
muniṃ papraccha balahā dūrvāmāhātmyamādarāt /
indra uvāca /
kimarthaṃ devadevasya gaṇeśasya mahātmanaḥ /
viśeṣataḥ priyā brahman mahādūrvāṃkurā mune
muniruvāca /
kathayāmi yathā jñātaṃ dūrvāmāhātmyamuttamam/
sthāvare nagare pūrvaṃ kauṃḍinyo'bhūnmahāmuniḥ
upāsako gaṇeśasya tapobalasamanvitaḥ /
ramaṇīyatarastasya grāma dakṣiṇa bhāgataḥ
āśramaḥ sumahānāsīllatāvṛkṣa samanvitaḥ /
sarāṃsi phullapadmāni yatrāsan sumahāṃti ca
bhramarairupajuṣṭāni haṃsakāraṃḍakairapi /
cakravākairbakaiścaiva kacchapairjala kukkuṭaiḥ
sa tu dhyānaratastatra prārabhattapa utkaṭam /
puraḥ sthāpya mahāmūrti gaṇeśasya caturbhujām
suprasannāṃ suvaradāṃ durvāyuktāṃ supūjitām /
jajāpa paramaṃ mantraṃ ṣaḍarṇaṃ devatoṣakam
papraccha saṃśayāviṣṭā patnī nāmnā''śrayā'sya tam /
āśrayovāca /
svāmin gajānane deve dūrvāṃbhāraṃ dinedine
samarpayasi kasmāttvaṃ tṛṇaiḥ ko'pi na tuṣyati /
asti cet puṇyametena tanme tvaṃ kṛpayā vada
kauṃḍinya uvāca /
śṛṇu priye pravakṣyāmi dūrvāmāhātmyamuttamama /
dharmasya nagare pūrvamāsīdutsava uttama:
sarve devā sagandharvā āhūtāścāpsaro gaṇāḥ /
siddhacāraṇa nāgāśca munayo yakṣa rākṣasāḥ
tilottamāyā nṛtyantyāḥ prāvāro nyapatat bhuvi /
dadarśa tasyāḥ sa yamaḥ kucau cārū bṛhattamau
abhavatkāmasaṃtapto'viśrānto nirapatrapaḥ /
iyeṣāliṃgituṃ tasyāścumbituṃ ca tadānanam
sadaso nirgatastasmāllajjayā'dhomukho yamaḥ /
gacchatastasya retaśca skhalitaṃ patitaṃ bhuvi
jvālāmālyabhavattasmātsa purūṣo vikṛtānanaḥ /
kurvandaṃṣṭrākhaṃ krūraṃ trāsayan bhuvanatrayam
dadāha pṛthivīṃ sarvāṃ jaṭābhirgaganaṃ spṛśat /
cakampe tasya śabdena trilokī mānasaṃ bhṛśam
tadaiva viṣṇūmagamaste tu sarve sabhāsadaḥ /
stutiṃ nānāvidhāṃ kṛtvā nānāstotrairyathāmati
prārthayāmāsuravyagrāḥ sarvalokahitāya tam /
sa taiḥ sarvaiḥ samagamad gajānanamanāmayam
tasya nāśaṃ tato jñātvā tuṣṭuvuḥ sarva eva tam /
devāmunayaścocuḥ/
namo vighnasvarupāya namaste vighnahāriṇe
namaste sarvarūpāya sarvasākṣinnamo'stu te /
namo devāya mahate namaste jagadādaye
namaḥ kṛpānidhe tubhyaṃ jagatpālana hetave /
namaste pūrṇatamase sarvasaṃhārakāriṇe
namaste bhaktavarada sarvadātre namonamaḥ /
namaste'nanyaśaraṇa sarvakāmaprapūraka
namaste vedaviduṣe namaste vedakāriṇe /
kamanyaṃ śaraṇaṃ yāmaḥ ko nu naḥ syād bhayāpaha
akāla eva pralayaḥ kathaṃ labdho janairayam /
hā gajānana deveśa hā hā vighnaharāvyaya
sarveṣāṃ maraṇe prāpte kathamasmānupekṣase /
iti tadvacanaṃ śrutvā karūṇābdhirgajānanaḥ
āvirāsītpurasteṣāṃ śiśurūpo'ribhītihā /
bibhrat kamalanayane śatacandranibhānanam
koṭisūryaprabhājālaḥ koṭikandarpajidvapuḥ /
kuṃdakuḍmalaśobhāṃji ddaśano'dharabiṃbajit
unnaso bhṛkuṭī cārunayanaḥ kaṃbukaṃṭhayuk /
viśālavakṣā jānuspṛg bhujadvayayuto balī
gaṃbhīra nābhi vilasadudarotilasatkaṭiḥ /
raṃbhāśobhā parispardhi gurū ruścāsajānuyuk
sucārū jaṃghā gulphaśrī vilasat pādapadmakaḥ /
nānālaṃkāra śobhāḍhyo mahārghavasanāvṛtaḥ
evaṃ devaṃ nirīkṣyaiva nagarasya puro bhuvi /
uttasthurdevamunayo jayaśabdapuraḥsaram
praṇemurdaṃḍavad bhūmau śakraṃ devagaṇā yathā /
devā ṛṣaya ūcuḥ /
ko bhavān kuta āyātaḥ kiṃ kāryaṃ vada no vibho
vayamevaṃ vijānīmo brahmaiva bālarūpadhṛka /
analāsura saṃtrāsāt tyaktvā karmāṇi saṃsthitān
āvirbhūtaṃ tu nastrātuṃ duṣṭasaṃhārakārakam /
iti tadvacanaṃ śrutvā śiśurūpī gajānanaḥ
babhāṣe hāsyavadanaḥ sarvān devamunīn prati /
bāla uvāca /
bhavanto jñānasaṃpannā yaduktaṃ satyameva tat
ahaṃ tasya vadhāyaiva duṣṭasya parapīḍinaḥ /
nijecchayā bālarūpī vegenāgāṃ surarṣayaḥ
upāyaṃ vacmi vastasya vadhe taṃ kurutānaghāḥ /
sarvairbhavadbhistaṃ dṛṣṭvā nodanīyo balādaham
draṣṭavyaṃ kautukaṃ tasya mama caiva mahattaram /
evaṃ śrutvā kṛpāvākyaṃ sarve te harṣanirbharā
ucuḥ parasparaṃ sarve na jānīmo'sya pauruṣam /
īśvaro bālarūpeṇa kartṛmasya vadhaṃ nu kim
avatīrṇo bhavet trātuṃ pīḍitaṃ bhuvanatrayam /
itthamuktvā tu te sarve praṇemuḥ sādaraṃ ca tam
etasminneva kāle tu kālānalasvarūpadhṛk/
dahan daśa diśo bhakṣannaralokaṃ samāyayau
kolāhalo mahānāsīllokānāṃ krandatāṃ tadā /
dṛṣṭvaiva sarve munayaḥ palāyanaparā yayuḥ
taṃ ca te munayaḥ procuḥ śīghraṃ kuru palāyanam /
no ceddhiṃsiṣyate tvādya sumahānanalo dhruvam
timiṃgilo yathā mīnānuragān garūḍo yathā/
iti tadvacanaṃ śrutvā paramātmā gajānanaḥ
bālarūpadharo'tiṣṭhat parvato himavāniva/
surarṣayo yayurdūrāta tyaktvā tatraiva bālakam
(२८०२)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe durvāmāhātmye triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
adhyāya ६४ prāraṃbha :-
āśrayovāca /
devarṣiṣu prayāteṣu bāle cācalavatsthite /
kimāsīt kautukaṃ tatra bāla kālānalodbhavam
tatsarvaṃ vistarānmahyaṃ kathayāśu mahāmune /
nārada uvāca /
evaṃ tayā kṛtaḥ praśnaḥ kauṇḍinyo munisattamaḥ
yadabravīcchacībhartastattvaṃ śṛṇu mayoditam /
kauṃḍinya uvāca /
acale calavadvāle sthite tasmingajānane
kālānala ivākṣobhya āyayau so'nalāsuraḥ /
tasminkṣaṇe'calā vā'pi cacālācalasaṃyutā
namodadhvāna sadṛśa ghanagarjitaniḥsvanaiḥ /
nipeturvṛkṣaśākhābhyaḥ pakṣivṛndāni bhūtale
nirvārirvāridhirjāto vṛkṣā unmūlitāstadā /
prakampanena mahatā na prājñāyata kiṃcana
tasminneva kṣaṇe devo bālarūpī gajānanaḥ /
vadhārā nalarūpaṃ taṃ daityaṃ māyābalena hi
prāśatsarveṣu paśyatsu jaladhiṃ kumbhajo yathā/
tataḥ so'cintayaddevo yadyayaṃ jaṭhare gataḥ
dahet tribhuvanaṃ kukṣau dṛṣṭamāścaryamutkaṭam /
tataḥ śakro dadauṃ candraṃ tasya vahneḥ praśāntaye
bhālacandreti taṃ devāstuṣṭuvur munayo'pi ca /
tathāpi na ca śānto'bhūdanala: kaṃṭhamūrdhvagaḥ
tato brahmā dadau siddhi buddhī mānasa kanyake /
rambhoru padmanayane keśaśaṃ vailasaṃyute
candravaktre'mṛtagirau kūpanābhī sarid balī/
mṛṇālamadhye pravāla haste śaṃtyasya kāraṇe
uvāce me samāliṃgya tava śānto'nalo bhaveta /
tayorāliṃgane śāntaḥ kiṃcideva hutāśanaḥ
dadau sukomalaṃ tasmai kamalaṃ kamalāpatiḥ /
padmapāṇiriti procustaṃ sarve suramānuṣāḥ
aśānte'gnau tu varuṇaḥ siṣeca śītalairjalaiḥ /
sahasraphaṇinaṃ nāgaṃ giriśo'smai dadāvatha
tena baddhodaro yasmād vyālabaddhodaro'bhavat /
tathāpi śaityaṃ nāpede kaṃṭho'syānalasaṃyutaḥ
aṣṭāśīti sahasrāṇi munayastaṃ prapedire /
amṛtā iva dūrvāste pratyekaṃ sekaviṃśatim
āropayan mastake'sya tataḥ śānto'nalo'bhavat/
tutoṣa paramātmā'sau durvāṃkurabharācitaḥ
evaṃ jñātvā tu te sarve pupūjastaṃ gajānanam /
durvāṃkurairanekaistai rcaharṣāṃsau gajānanaḥ
uvāca ca munīn devān matpūjā bhaktinirmitā/
mahatī svalpikā vāpi vṛthā durvāṃkuraivinā
vinā dūrvāṃkuraiḥ pūjā phalaṃ kenāpi nāpyate /
tasmāduṣasi mad bhaktairekāvā'pyekaviṃśatiḥ
bhaktyā samarpitā dūrvā dadāti yatphalaṃ mahat /
na tatkratuśatairdānairvratānuṣṭhāna saṃcayaiḥ
tapobhirugrairniyamaiḥ koṭijanmārjitairapi /
prāpyate munayo devā yad dūrvābhiravāpyate
kauṃḍinya uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā devā dūrvāṃkuraiḥ punaḥ /
ānarcuḥ paramātmānaṃ devadevaṃ gajānanam
jagarjānandayukto'sau nādayanrodasī bhṛśam /
hṛṣṭānāṃ sarvadevānāṃ munīnāṃ ca nṛṇāmapi
anekaśo varān datvā pidadhe bālarūpadhṛk /
kālānalapraśamana iti taṃ te samūcire
prāsāde nirmite sarve sthāpya mūrtiṃ gajānanīm /
vighnaharo'yamityasyābhidhāṃ cakrurmudā surāḥ
atra snānaṃ tathā dānaṃ tapo'nuṣṭhānameva ca /
anantaṃ jāyate vighnaṃ harasyāsya prasādataḥ
jayaḥ prāpto yatastena puraṃ ca vijayāṃbhidham /
sarveṣāṃ ca hatā vighnā vighnaharteti so'bhavat
kauṃḍinya uvāca /
iti te kathitaṃ sarvaṃ dūrvāmāhātmyamuttamama /
śravaṇāt paṭhanāccāsya sarvapāpakṣayo bhaveta
purātanamitihāsaṃ śṛṇu me gadataḥ priye
(२८३३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe dūrvāmāhātmyavarṇanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
adhyāya prāraṃbha ६५ :-
kauṇḍinya uvāca /
kasmiṃścitsamaye devi sukhāsīnaṃ gajānanam /
nārado munirabhyāgād dṛṣṭuṃ taṃ bahuvāsaraiḥ
sāṣṭāṃgapraṇipatyainaṃ prāha naḥ sārthakaṃ januḥ /
yatpuṇyaṃ nicayairjātaṃ darśanaṃ te gajānana
ityuktvā svāṃjaliṃ baddhvā tasthau tatpurato muniḥ /
dhṛtvā kareṇa tatpāṇimupaveśa yadāsane
gajānano mahābhāgo mahābhāgaṃ mahāmunim /
nārado bhagavāṃstena saṃtuṣṭo munipuṃgavaḥ ४
uvāca taṃ gaṇādhīśamāścaryaṃ hṛdi me'sti yat /
tanniveditumāyāto natvā tvāṃ punarāvraje
gajānana uvāca /
kimāścaryaṃ tvayā dṛṣṭaṃ hṛdi kiṃ te'bhivartate /
vada sarvaṃ viśeṣeṇa tato vraja nijāśramam
nārada uvāca /
maithile viṣaye deva janako rājasattamaḥ /
atimānī vadānyaśca vedavedāṃgapāragaḥ
annadānarato nityaṃ brāhmaṇān pūjayatyasau /
nānālaṃkāravāsobhirdakṣiṇābhiranekaśaḥ
dīnāndhakṛpaṇebhyaśca bahu dravyaṃ dadātyasau/
yācakairyācyate yadyattattattena pradīyate
tathāpi na vyayaṃ yāti dravyaṃ tasya mahātmanaḥ /
gajānanasya saṃtuṣṭyā dravyaṃ tad vardhate nu kim
ityāścaryaṃ mahaddṛṣṭuṃ prayātastad gṛhānaham /
brahmajñānābhimānena upahāsaṃ mamākarot
ahaṃ ca tamuvācetthaṃ dhanyo'si nṛpasattama /
cintitaṃ te'pi bhaktyā'yaṃ prayacchati gajānanaḥ
sa tu garvāduvācetthamahamīśo jagat traye/
ahaṃ dātā ca bhoktā ca pātā dāpayitā tathā
matsvarūpaṃ vinā nānyad vidyate bhuvanatraye /
kartā ca kāraṇaṃ cāhaṃ karaṇaṃ munisattama
nārada uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā krodhenāhaṃ jagāda tam /
īśvarājjagataḥ kartā nānyaḥ kaścana vidyate
tvaṃ tu dharmamimaṃ rājan dambhenaiva karoṣi kim /
darśayiṣye sākṣyamasya svalpakālena te'nagha
ityuktvā tamahaṃ yātastvadantikamibhānana /
kauṃḍinya uvāca /
ākarṇyetthaṃ munervākyaṃ pūjayāmāsa taṃ vibhuḥ
arghyādibhiralaṃkārairdivyaiḥ puṣpaiḥ sacaṃdanaiḥ /
munirājñāṃ pragṛhyaiva vaikuṃṭhe viṣṇumabhyagāt
gajānano'pi mithilāṃ rājabhaktiṃ parīkṣitum /
kutsitaṃ veṣamādāya sarvajño'pi samāyayau
anekakṣatasaṃyuktaṃ sravadraktamamaṃgalam /
makṣikānicayākrāṃtaṃ radahīnamivāturam
gacchaṃtaṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā narā nāsānirodhanam /
kurvanti vāsasā kecit ṣṭhīvanaṃ ca yathātathā
skhalan mūrchan patan gacchan arbhakāvali saṃyuta//
nṛpadvāraṃ samāgamya dvārapālānuvāca saḥ
rājñai nivedyatāṃ dūtā atithiṃ māṃ samāpatam /
brāhmaṇaṃ kṣudhitaṃ vṛddhamicchābhojanakāṃkṣiṇam
te tadvākyaṃ tathācaraṇyurgatvā taṃ janakaṃ nṛpam /
ānīyatāmiti prāha dūtā draṣṭuṃ tu kautukam
te dūtā prāpayāmāsuḥ kucailamalinaṃ nṛpam /
dadarśa dūrājjanako kampantaṃ makṣikāvṛtam
asṛk sravantaṃ vṛddhaṃ taṃ brāhmaṇaṃ śramavāriṇam /
tarkayāmāsa janaka īśvaro rūpadhṛṅnu kim
chalituṃ māṃ samāyāto yadi puṇyaṃ bhavenmama /
samādhāsye mano hyasya bhaviṣyaṃ nānyathā bhavet
ityevaṃ ciṃtayatyeva janake nṛpasattame /
praveśito dvārapālairbrāhmaṇaḥ paryadṛśyata
brāhmaṇa uvāca /
candrāṃśudhavalāṃ kīrtiṃ śrutvā te'haṃ samāgata: /
dehi me bhojanaṃ rājan kṣudhitasya cirād bhṛśam
mama tṛptirbhavedyāya tāvadannaṃ pradīyatām /
tavakratuśataṃ puṇyaṃ bhaviṣyati nareśvara
kauṃḍinya uvāca /
iti vācaṃ niśamyāsau gṛhamadhye nināya tam/
saṃpūjya vidhivaccainaṃ svādvannamupaveśayat
taddattaṃ puratastasya babhakṣa tatkṣaṇena saḥ /
asaṃkhyāteṣu pātreṣu paṃktuṃ kṣiptaḥ sutaṃdulāḥ
dīyate puratastasya yaḥ siddhaścodano'bhavat /
sa bhakṣayati sarvaṃ taṃ tata ūce jano nṛpam
rākṣaso'yaṃ bhavetprāyaḥ kimarthaṃ dīyate bahu /
rākṣasebhyaḥ pradānena na kiṃcit puṇyamāpyate
kecidūcustribhuvane bhakṣite'pyasya no bhavet /
tṛptiḥ paramikā rājan dhānyamasmai pradīyatām
tato dhānyāni sarvāṃṇi gṛhe bhūmau sthitāni ca /
ānīya cikṣipustasya puragrāmagatāni ca
puṃso'sya dvijarūpasya sarvabhakṣasya cātitheḥ /
na tṛptimagamatso'tha bhakṣiteṣu ca teṣu ca
tato dūtā nṛpaṃ procurdhānyaṃ kvāpi na labhyate/
iti dūtavacaḥ śrutvā janake'dhomukhe sthite
svastītyuktvāgamadvipro na tṛpto'sau gṛhaṃ gṛhaṃ/
dīyatāmanna mityāha te janāstaṃ jagustadā
sarveṣāṃ gṛhagaṃ dhānyaṃ sarvaṃ rājñā samāhṛtam /
jagdhaṃ tvayā'khilaṃ brahman gamyatāṃ yatra te ruciḥ
dvija uvāca /
kīrtirasya śrutā lokān na dātā janakātparaḥ /
tṛptikāmaḥ samāyāto hyatapto'haṃ kathaṃ vraje
tūṣṇīṃ bhūteṣu lokeṣu babhraman sa dadarśa ha /
virocanā triśirasormandiraṃ dvijayorvaram
tanmadhyaṃ prāviśatso hi gṛhasvāmīva sattayā /
sarvopaskārarahitaṃ dhātupātravivarjitam
(२८७८)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
१.३७.३२ puṣpake prāsāde catuḥṣaṣṭiḥ stambhāḥ bhavanti/ kimete ६४ stambhāḥ ६४ kalānāṃ rūpāḥ santi, ayaṃ anveṣaṇīyaḥ
Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0