Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 1.61.65

1.61.65.1

adhyāya ६१ prāraṃbha :-
brahmovāca /
ekadā'haṃ gato rājankailāsaṃ giriśālayam /
upaviṣṭaḥ sabhāmadhye'paśyannāradamāgatam

1.61.65.2

tenāpūrvaṃ phalaṃ caikaṃ śaṃkarāya niveditam /
yayāce gaṇapadastu kumāro'pi ca śambhave

1.61.65.3

kasmai deyaṃ phalamidamapṛcchacchaṃkaropi mām/
ahaṃ provāca balāya kumārāyeti taṃ tadā

1.61.65.4

dattaṃ śivena tasmai taccukrodha ca gajānanaḥ /
tato brahmā svabhavanaṃ gatvā sraṣṭumiyeṣa saḥ

1.61.65.5

tato vighnakaro vighnaṃ cakāra paramādbhutaṃ /
ugra rūpaṃ samāsthāya bhīṣayāmāsa māṃ tadā

1.61.65.6

mayi bhrānte'tha sa vidhurdṛṣṭvā krūrataraṃ tu tam /
ahasatparaṃ candra svagaṇai rdviradānamam

1.61.65.7

tataḥ paramakruddho'sāvaśapattaṃ vibhuṃ tadā /
adarśanīya trailokye madvanyātvaṃ bhaviṣyasi

1.61.65.8

kadācitkena dṛṣṭaḥ sa mahāpātakavānbhavet /
evaṃ śaptvā gato devo nijadhāma gaṇairvṛtaḥ

1.61.65.9

candrastu malino dīno līnaścintāmaye hṛde /
aṇimādi guṇopete jagatkāraṇakāraṇe

1.61.65.1.61.10

kathamācaritaṃ dauṣṭyamajñānād bālavanmayā /
adarśanīyaḥ sarveṣāṃ vivarṇo malino'bhavam

1.61.65.11

kathaṃ surūpo vandyaśca kalābhiḥ suratoṣakaḥ /
etasminnaṃtare devaiḥ śrutaḥ śāpo mahānvidhoḥ

1.61.65.12

tatreyurvahni śakrādyā yatrāste'sau gajānanaḥ /
vijijñapuḥ suroghāste vighnakāraṇakāriṇe

1.61.65.13

devā ūcuḥ /
tvaṃ devadeva jagatāmasi vandanīya, stvaṃ pāsi haṃsi vidadhāsi yatheṣṭamīśa /
tvaṃ nirguṇo'pi guṇakṛd guṇināṃ tryadhīśa, tvāmeva deva śaraṇaṃ vayamadya yātāḥ

1.61.65.14

pāhīśa no'khilajagattava śāpabhītaṃ, candre'parādhini kathaṃ patitaṃ sukaṣṭam /
tasmād vayaṃ ca jagadīśa cagaccacandraḥ, śarmāpnuyāma bhuvaneśa tathāvidhehi

1.61.65.15

kaṣṭe nipatitaṃ viśvamadṛśye śaśini prabho/
anugrahaṃ ca candre'smiṃstrailokye kartumarhasi

1.61.65.16

nājñāsīdyasya te rūpaṃ mahimānaṃ śrutitrayam /
sa kasya stavanīyaḥ syām̐ ttathāpi stūyave'khilaiḥ

1.61.65.17

kṛtakṛtyā vayaṃ te'dya darśanādbhāṣaṇādapi /
śaraṇaṃ te prapannāḥ sma prapannārti harāvya:ya

1.61.65.18

iti tadvacanaṃ śrutvā jagāda dviradānanaḥ /
suprasannaḥ stavaisteṣāṃ dharmakāmārthamokṣadaḥ

1.61.65.19

vikaṭa uvāca /
prasanno'haṃ surā: stutyā vṛṇudhvaṃ vāṃchitaṃ mahat /
asādhyamapi vo dadyāṃ triṣu lokeṣu yadbhavet

1.61.65.1.61.20

devā ūcuḥ /
sudhākare'nugrahaṃ te sarvaṃ īhāmahe vayam /
anugṛhīte tasmiṃstu sarveṣāṃ no graho bhavetaṃ

1.61.65.21

gaṇeśa uvāca /
ekābdaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhārdhamathāpi vā/
adarśanīyo'stu śaśī brūtānyaṃ vā varaṃ surāḥ

1.61.65.22

tataste daṃḍavatsarve praṇemurdviradānanam /
uvāca praṇatāṃstāṃstu vikaṭo bhāvapūrvakam

1.61.65.23

apramāṇaṃ kathamaho vacanaṃ kartumudyataḥ /
śaraṇaṃ ca prapannānāṃ na tyāgaṃ kartumutsahe

1.61.65.24

meruścalet patet sūryo vahniḥ śīto bhavedyadi /
maryādāmutsṛjet siṃdhurvaco me nānṛtaṃ bhavet

1.61.65.25

athāpi gūḍhato vākyaṃ śṛṇudhvaṃ surasattamaḥ /
bhādraśuklacaturthyāṃ yo jñānato'jñānato'pi vā

1.61.65.26

abhiśāpī bhaveccandradarśanād bhṛśaduḥkhabhāk /
iti tadvacanaṃ śrutvā devā mumudire'khilāḥ

1.61.65.27

omiti praṇipatyocuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca cikṣipuḥ /
tadanujñāṃ gṛhītveyurdevāścandramasaṃ prati

1.61.65.28

tamūcustvaṃ mūḍhataro yo'hasad dviradānanam /
trailokyaṃ saṃkaṭe kṣiptaṃ tvayā śreṣṭhāparādhinā

1.61.65.29

trailokyanāyake deve jagat traya vidhāyini /
avyaye nirguṇe nitye parabrahma svarūpiṇi

1.61.65.1.61.30

gajānane'khilagurāvaparādhaṃ yato'caraḥ /
evaṃ niyamitaṃ tena sarvalokahitepsunā

1.61.65.31

asmābhiḥ paramakleśāt prasanno'sau kṛto vibhuḥ /
bhādrapadacaturthyāṃ tvaṃ na draṣṭavyaḥ kadācana

1.61.65.32

tvaṃ cāpi śaraṇaṃ yāhi devadevaṃ gajānanam/
tatprasādācchuddhatanuḥ parāṃ khyātimavāpsyasi

1.61.65.33

iti candro vacaḥ śrutvā devānāṃ hitamātmanaḥ /
jagāma śaraṇaṃ devaṃ śaraṇāgatavatsalam

1.61.65.34

gajānanaṃ sureśānaṃ maheśānādivanditam /
jajāpa paramaṃ mantramekākṣaramaghāpaham

1.61.65.35

vidhurindopadiṣṭaṃ sa parameṇa samādhinā/
daśa dvādaśa varṣāṇi tapastepe sudāruṇam

1.61.65.36

gaṃgāyā dakṣiṇe tīre sarvasiddhipradāyini /
tataḥ prasanno bhagavān puro yāto gajānanaḥ

1.61.65.37

raktamālyāṃbaradharo raktacaṃdanacarcitaḥ /
caturbhujo mahākāyaḥ sindūrāruṇavigrahaḥ

1.61.65.38

prabhayā bhāsayaṃllokān koṭisūryādhika prabhāḥ /
tejaḥ samūhaṃ dṛṣṭvā taṃ pracakaṃpe bhṛśaṃ śaśī

1.61.65.39

paramaṃ dhairyamāsthāya kṛtāṃjalipuraḥ puraḥ /
tarkayāmāsa manasā prāyo'yaṃ dviradānanaḥ

1.61.65.1.61.40

varaṃ dātumihāyāta iti matvā nanāma tam /
tuṣṭāva parayā bhaktyā devadevaṃ gajānanam

1.61.65.41

candra uvāca /
namāmi devaṃ dviradānanaṃ taṃ, yaḥ sarvavighnaṃ harate janānām /
dharmārthakāmāṃstanute'khilāmāṃ, tasmai namo vighnavināśanāya

1.61.65.42

kṛpānidhe brahmamayāya deva, viśvātmane viśvavidhāna dakṣa /
viśvasya bījāya jaganmayāya, trailokyasaṃhārakṛte namaste

1.61.65.43

trayīmayāyākhilabuddhidātre, buddhipradīpāya surādhipāya /
nityāya satyāya ca nityabuddhe, nityaṃ nirīhāya namo'stu nityam

1.61.65.44

ajñānadoṣeṇa kṛto'parādhastaṃ kṣantumarho'si dayākarastvam /
tavāpi doṣaḥ śaraṇāgatasya, tyāge mahātman kuru me'nukaṃpām

1.61.65.45

brahmovāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā suprasanno gajānanaḥ /
tasmai varāndadau devaḥ stutyā natyā sutoṣitaḥ

1.61.65.46

yathāpūrvaṃ sthitaṃ rūpaṃ tathā tatte bhaviṣyati /
bhādraśuklacaturthyāṃ tvāṃ yo naraḥ saṃprapaśyati

1.61.65.47

tasyābhiśāpo nūnaṃ syātpāpaṃ hāniśca mūrkhatā /
tasyāmadarśanīyo'si yaduktaṃ me suraiḥ saha

1.61.65.48

kṛṣṇapakṣe caturthyāṃ tu vrataṃ yatkriyate naraiḥ /
tavodayehaṃ pūjyastvaṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ

1.61.65.49

darśanīyaḥ prayatnena viparīte vrataṃ vṛthā/
lalāṭe kalayā tiṣṭha mama prītikaraḥ śaśin

1.61.65.1.61.50

pratimāsaṃ dvitīyāyāṃ namasyaśca bhaviṣyasi /
evaṃ labdhavaraścandro yathāpūrvo'bhavattadā

1.61.65.51

sthāpayāmāsa varada mūrti devarṣibhiḥ saha /
bhālacandreti nāmāsya cakruste munayaḥ surāḥ

1.61.65.52

prāsādaṃ kārayāmāsa kāṃcanaṃ ratnasaṃyutam /
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayāyāsa sādaram

1.61.65.53

pūjayitvā surāḥ sarvai munayaśca varāndaduḥ /
siddhikṣetramidaṃ loke vikhyātaṃ tu bhaviṣyati

1.61.65.54

anuṣṭhānavatāmatra sarvasiddhikaraṃ bhavet /
tataste deva munayo natvā taṃ dviradānanam

1.61.65.55

yayuḥ prasannamanasaḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ mudā yutāḥ /
yāteṣu devamuniṣu devo'pi pidhade vapuḥ

1.61.65.56

antarhite bhālacandre candrau hṛṣṭamanā iva /
svaṃ dhāma pratipede vai svaṃ dhāma prayayau tadā

1.61.65.61

(२७०२)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe candraśāpānugrahavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

1.61.65.1

adhyāya ६२ prāraṃbha :-
kṛtavīrya pitovāca /
caturthyāṃ kṛṣṇapakṣe tu bhakticandrodaye yataḥ /
kriyate tannimittaṃ yatpṛṣṭaṃ tanme nirūpitam

1.61.65.2

durvāṃkurārpaṇasyāpi śrotumicchāmi kāraṇam /
kimarthaṃ gaṇanāthasya priyā durvāṃkurā vada

1.61.65.3

brahmovāca /
hanta te kathayiṣyāmi durvāṃkurasamarpaṇe /
yatphalaṃ gaṇānāthasya śrūyantāṃ taṃ nṛpottama

1.61.65.5

jāmbeti nagarī khyātā deśe dakṣiṇato'bhavat/ /
kṣatriyaḥ sulabho'syāṃ tu guṇī dānī dhanī balī ४|//
vivekyāsin mānyamānī śamī damaparāyaṇaḥ /
sarva śāstrārthatatvajñaḥ sarva vedārtha tatvavit

1.61.65.6

vikaṭe bhaktimānnityaṃ stutistotra parāyaṇaḥ /
tasya bhāryā sumudrā'sinnāmnā parama viśrutā

1.61.65.7

atyanta sundarī sādhvī svarūpāddhik kṛtāpsarāḥ /
deva viprātithiparā patyuścittānuvatinī

1.61.65.8

pativratānāṃ sarvāsāṃ mānyā śreṣṭhatamā nṛpa /
ekasmin divase tau tu dampatī snānanirmalau

1.61.65.9

upaviṣṭau purāṇārthaṃ parasparamanonugau /
yāvattāvat samāyāto brāhmaṇo madhusūdanaḥ /
bhikṣābhilāṣī satataṃ parameśvaracintakaḥ

1.61.65.1.62.10

kucailaśca daridratvāt sāmbaro'pi digaṃbara: /
sulabhastaṃ tu dṛṣṭvaiva praṇanāma mudāyutaḥ

1.61.65.11

jahāsa cainaṃ sahasā mohāviṣṭo dvijottamam /
sa uvāca tataḥ śāpaṃ pratikṣubdho mahāmuniḥ

1.61.65.12

krodhasaṃraktanayanastrailokyaṃ pradahanniva /
halakarṣaṇa ko nityaṃ nityaṃ duḥkhasamanvitaḥ

1.61.65.13

vṛṣo bhava kubuddhe tvaṃ yo'hasadvivṛtai rdvijaiḥ /
bhartuḥ śāpaṃ pariśrutya sumudrā krodhamūrchitā

1.61.65.14

aśapattaṃ dvijaṃ ruṣṭā sarpiṇīva padāhatā /
yatastvayā'vivekena śāpo dattaḥ patermama

1.61.65.15

atastvaṃ cakrivānbhūtvā viṣṭāśī bhava kuddhina /
so'pi tāmaśapatkrūraṃ śrutvā śāpaṃ tadīritam

1.61.65.16

strītvāttvamaśapo yasmāttvaṃ cāṃḍālī bhaviṣyasi /
daridrā doṣabahulā viṇmūtrādā'śubhaṃkarī

1.61.65.17

evaṃ parasparaṃ śaptvā tyaktvā dehān sudurlabhān /
sulabho vṛṣabho jāto halakarṣaṇavānbhavat

1.61.65.18

na viśrāṃtiḥ kṣaṇaṃ tasya vipraśāpāttadā'bhavat /
dvijo'pi rāsabheryonau jāto'sau madhusūdanaḥ

1.61.65.19

jātā sumudrā cāṇḍālī duṣṭā prāṇivihiṃsikā /
daridrā paiśācavatī viṇmūtrāśanatatparā

1.61.65.1.62.20

ati śuṣkaśarīrā sā danturā vikaṭānanā /
kadācidaṭamānā sā dakṣiṇe nagarasya tu

1.61.65.21

prāsādaṃ gaṇanāthasya dadarśa paramādbhutam /
nānāvṛkṣa latā jālairnānā pakṣigaṇairyutam

1.61.65.22

yatra yogīśvarā kecidanuṣṭhānaratāḥ sadā /
upāsakā gaṇeśasya niyamasthā vasanti hi

1.61.65.23

kecitkāmārthina: kecit putra mokṣadhanārthinaḥ /
kadācidbhādramāsasya caturthyāṃ tu gṛhe gṛhe

1.61.65.24

tasminpure saṃpravṛtto gaṇanātha mahotsavaḥ /
ativṛṣṭiḥ pravṛttā ca mahāpralaya sūcikā

1.61.65.25

cāṃḍālī vṛṣṭibhītā sā yāti yadyanniśanam /
tatastato'khilajanaṃ nirastā tāḍanādibhiḥ

1.61.65.26

tato devālayaṃ yātā pāṇāvagniṃ pragṛhya sā/
tatrāpyatāḍayan kecidyogibhiste nirākṛtāḥ

1.61.65.27

prajvālya sā tṛṇairagnimuṣṇānyaṃgāṇi kurvatī /
akasmād vāyunā prāgādeko dūrvāṃkurastadā

1.61.65.28

patito gaṇanāthasya mastake daivayogataḥ /
sa rāsabhaḥ śīta mīto yāto devālayaṃ tadā

1.61.65.29

tadā vṛṣo lāṃgalāttu mukto daivātsamāyayau /
prāsādaṃ gaṇanāthasya bhāvino'rthasya gauravāt

1.61.65.1.62.30

ubhāvapi tṛṇaṃ tasyāścāṃḍālyāstau babhakṣatuḥ /
parisupte jane tatra tayoryuddhamavartata

1.61.65.31

lattābhyāṃ caiva śṛṃgābhyāṃ gajānanasamīpataḥ /
tayorāsyānnipatitau śuṃḍāyāṃ ca pade tadā

1.61.65.32

dūrvāṃkuro gaṇeśasya tutoṣa ca gajānana /
tataḥ sā yaṣṭimādāya devāntikamupāgamat

1.61.65.33

ahannatīṃ khara vṛṣau svayaṃ pūjāṃ babhakṣa ca /
khuraśabdaṃ tayoḥ śrutvā bubudhe nidrito janaḥ

1.61.65.34

bahiścakāra daṃḍena muṣṭikūrparaghātataḥ /
palāyanaparā sā'pi tāḍitā śarkarādibhiḥ

1.61.65.35

cāṃḍālyā rāsabhasyāpi sparśaśaṃkākulairjanaiḥ/
snāpitastīrthatoyena mantritena gajānanaḥ/
pūjitaḥ parayā bhaktyā nānādravyairanekaśaḥ

1.61.65.36

vṛṣa rāsabha cāṃḍālīratiduṣṭā janāḥ punaḥ/
tāḍayāmāsuravyagrā laguḍairjānubhistalaiḥ /
devadvāre ca pihite gatisteṣāṃ na vidyate

1.61.65.37

bhramatāṃ kraṃdatāṃ teṣāṃ trayāṇāṃ dāruṇaiḥ svaraiḥ/
manastu devadevasya vikaṭasya tadā hratam

1.61.65.38

eteṣāṃ tu prasaṃgena punaḥ pūjā mamābhavat /
etaiśca pūjitaścāhamekadūrvāṃkurādibhiḥ

1.61.65.39

pradakṣiṇā bahutarā kṛtā duṣṭeśu satsvapi /
bhādraśuklacaturthyāṃ me dūrvāmekāṃ samarpayet

1.61.65.1.62.40

sa me mānyaśca pūjyaśca yaśca kuryātpradakṣiṇām /
tasmādetāṃ vimānena svadhāma prāpayāmyaham

1.61.65.41

evaṃ vimānamapraiṣīt svagaṇairupalakṣitam /
svarūpadhāribhirdevo gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ

1.61.65.43

yutaṃ vāditranicayaiḥ puṣpaiḥ parimalairapi /
divyabhogasamāyuktaṃ patākādhvajamaṃḍitam ४२//
tānādāya gaṇāste tu gajānanasvarūpiṇaḥ /
tasmin vimāne nikṣipya divyadehānmudāyutān

1.61.65.44

gajānanājñayā tasya dhāma saṃprāpayaṃ javāt /
paśyatāṃ sarvalokānāmāścaryamabhavadhṛdiḥ

1.61.65.45

eteṣāṃ pūrvapuṇyena gatireṣeti cābruvan /
tato yogīśvarāḥ kecittyaktvā dhyānaṃ gatā gaṇān

1.61.65.46

papracchu kathameteṣāṃ brūta puṇyā gatirūrdhvagā /
ati pātakināmeṣāṃ puṇyaleśo na vidyate

1.61.65.47

gatiḥ sudurlabhā kasmāt prāptā no gadatānaghāḥ /
tadevāśu cariṣyāma styaktvā'nuṣṭhānamātmanaḥ

1.61.65.48

asaṃkhyāto gataḥ kālo na devo dṛkpathaṃ gataḥ /
viraktānāṃ vāyubhujāmanuṣṭhānavatāṃ sadā

1.61.65.49

dhāmaprāptiḥ kadā naḥ syād gaṇeśasya vadantu naḥ

1.61.65.62

(२७५१)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe dūrvopākhyānaṃ nāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

1.61.65.1

adhyāya ६३ prāraṃbha :-
gaṇā uvāca /
śṛṇudhvaṃ yoginaḥ sarve sthirīkṛtya manaścalam/
yanna śeṣo bhaved vaktuṃ samarthaścaturānanaḥ

1.61.65.2

tad vaktuṃ kaḥ samarthaḥ syādyathāśakti vadāma ca/
kurvanti stavanaṃ yasya sarvadā'jaśivādayaḥ

1.61.65.3

tasya ko gaṇanāthasya mahimānaṃ vadet sphuṭam /
itthaṃ tadīyāṃ līlāṃ vā tathāpi śṛṇutānaghāḥ

1.61.65.4

durvāṃkurāṇāṃ mahimā na jñāto munibhiḥ suraiḥ /
yajñairdānaistapobhiśca vratairhomai rna vāpyate

1.61.65.5

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
vāsavasya ca saṃvādaṃ nāradasya mahātmanaḥ

1.61.65.6

ekadā nārado'gacchadvāsavaṃ draṣṭumutsukaḥ /
pūjitā parayā bhaktyā kṛtāsana parigraham

1.61.65.7

muniṃ papraccha balahā dūrvāmāhātmyamādarāt /
indra uvāca /
kimarthaṃ devadevasya gaṇeśasya mahātmanaḥ /
viśeṣataḥ priyā brahman mahādūrvāṃkurā mune

1.61.65.8

muniruvāca /
kathayāmi yathā jñātaṃ dūrvāmāhātmyamuttamam/
sthāvare nagare pūrvaṃ kauṃḍinyo'bhūnmahāmuniḥ

1.61.65.9

upāsako gaṇeśasya tapobalasamanvitaḥ /
ramaṇīyatarastasya grāma dakṣiṇa bhāgataḥ

1.61.65.1.63.10

āśramaḥ sumahānāsīllatāvṛkṣa samanvitaḥ /
sarāṃsi phullapadmāni yatrāsan sumahāṃti ca

1.61.65.11

bhramarairupajuṣṭāni haṃsakāraṃḍakairapi /
cakravākairbakaiścaiva kacchapairjala kukkuṭaiḥ

1.61.65.12

sa tu dhyānaratastatra prārabhattapa utkaṭam /
puraḥ sthāpya mahāmūrti gaṇeśasya caturbhujām

1.61.65.13

suprasannāṃ suvaradāṃ durvāyuktāṃ supūjitām /
jajāpa paramaṃ mantraṃ ṣaḍarṇaṃ devatoṣakam

1.61.65.14

papraccha saṃśayāviṣṭā patnī nāmnā''śrayā'sya tam /
āśrayovāca /
svāmin gajānane deve dūrvāṃbhāraṃ dinedine

1.61.65.15

samarpayasi kasmāttvaṃ tṛṇaiḥ ko'pi na tuṣyati /
asti cet puṇyametena tanme tvaṃ kṛpayā vada

1.61.65.16

kauṃḍinya uvāca /
śṛṇu priye pravakṣyāmi dūrvāmāhātmyamuttamama /
dharmasya nagare pūrvamāsīdutsava uttama:

1.61.65.17

sarve devā sagandharvā āhūtāścāpsaro gaṇāḥ /
siddhacāraṇa nāgāśca munayo yakṣa rākṣasāḥ

1.61.65.18

tilottamāyā nṛtyantyāḥ prāvāro nyapatat bhuvi /
dadarśa tasyāḥ sa yamaḥ kucau cārū bṛhattamau

1.61.65.19

abhavatkāmasaṃtapto'viśrānto nirapatrapaḥ /
iyeṣāliṃgituṃ tasyāścumbituṃ ca tadānanam

1.61.65.1.63.20

sadaso nirgatastasmāllajjayā'dhomukho yamaḥ /
gacchatastasya retaśca skhalitaṃ patitaṃ bhuvi

1.61.65.21

jvālāmālyabhavattasmātsa purūṣo vikṛtānanaḥ /
kurvandaṃṣṭrākhaṃ krūraṃ trāsayan bhuvanatrayam

1.61.65.22

dadāha pṛthivīṃ sarvāṃ jaṭābhirgaganaṃ spṛśat /
cakampe tasya śabdena trilokī mānasaṃ bhṛśam

1.61.65.23

tadaiva viṣṇūmagamaste tu sarve sabhāsadaḥ /
stutiṃ nānāvidhāṃ kṛtvā nānāstotrairyathāmati

1.61.65.24

prārthayāmāsuravyagrāḥ sarvalokahitāya tam /
sa taiḥ sarvaiḥ samagamad gajānanamanāmayam

1.61.65.25

tasya nāśaṃ tato jñātvā tuṣṭuvuḥ sarva eva tam /
devāmunayaścocuḥ/
namo vighnasvarupāya namaste vighnahāriṇe

1.61.65.26

namaste sarvarūpāya sarvasākṣinnamo'stu te /
namo devāya mahate namaste jagadādaye

1.61.65.27

namaḥ kṛpānidhe tubhyaṃ jagatpālana hetave /
namaste pūrṇatamase sarvasaṃhārakāriṇe

1.61.65.28

namaste bhaktavarada sarvadātre namonamaḥ /
namaste'nanyaśaraṇa sarvakāmaprapūraka

1.61.65.29

namaste vedaviduṣe namaste vedakāriṇe /
kamanyaṃ śaraṇaṃ yāmaḥ ko nu naḥ syād bhayāpaha

1.61.65.1.63.30

akāla eva pralayaḥ kathaṃ labdho janairayam /
hā gajānana deveśa hā hā vighnaharāvyaya

1.61.65.31

sarveṣāṃ maraṇe prāpte kathamasmānupekṣase /
iti tadvacanaṃ śrutvā karūṇābdhirgajānanaḥ

1.61.65.32

āvirāsītpurasteṣāṃ śiśurūpo'ribhītihā /
bibhrat kamalanayane śatacandranibhānanam

1.61.65.33

koṭisūryaprabhājālaḥ koṭikandarpajidvapuḥ /
kuṃdakuḍmalaśobhāṃji ddaśano'dharabiṃbajit

1.61.65.34

unnaso bhṛkuṭī cārunayanaḥ kaṃbukaṃṭhayuk /
viśālavakṣā jānuspṛg bhujadvayayuto balī

1.61.65.35

gaṃbhīra nābhi vilasadudarotilasatkaṭiḥ /
raṃbhāśobhā parispardhi gurū ruścāsajānuyuk

1.61.65.36

sucārū jaṃghā gulphaśrī vilasat pādapadmakaḥ /
nānālaṃkāra śobhāḍhyo mahārghavasanāvṛtaḥ

1.61.65.37

evaṃ devaṃ nirīkṣyaiva nagarasya puro bhuvi /
uttasthurdevamunayo jayaśabdapuraḥsaram

1.61.65.38

praṇemurdaṃḍavad bhūmau śakraṃ devagaṇā yathā /
devā ṛṣaya ūcuḥ /
ko bhavān kuta āyātaḥ kiṃ kāryaṃ vada no vibho

1.61.65.39

vayamevaṃ vijānīmo brahmaiva bālarūpadhṛka /
analāsura saṃtrāsāt tyaktvā karmāṇi saṃsthitān

1.61.65.1.63.40

āvirbhūtaṃ tu nastrātuṃ duṣṭasaṃhārakārakam /
iti tadvacanaṃ śrutvā śiśurūpī gajānanaḥ

1.61.65.41

babhāṣe hāsyavadanaḥ sarvān devamunīn prati /
bāla uvāca /
bhavanto jñānasaṃpannā yaduktaṃ satyameva tat

1.61.65.42

ahaṃ tasya vadhāyaiva duṣṭasya parapīḍinaḥ /
nijecchayā bālarūpī vegenāgāṃ surarṣayaḥ

1.61.65.43

upāyaṃ vacmi vastasya vadhe taṃ kurutānaghāḥ /
sarvairbhavadbhistaṃ dṛṣṭvā nodanīyo balādaham

1.61.65.44

draṣṭavyaṃ kautukaṃ tasya mama caiva mahattaram /
evaṃ śrutvā kṛpāvākyaṃ sarve te harṣanirbharā

1.61.65.45

ucuḥ parasparaṃ sarve na jānīmo'sya pauruṣam /
īśvaro bālarūpeṇa kartṛmasya vadhaṃ nu kim

1.61.65.46

avatīrṇo bhavet trātuṃ pīḍitaṃ bhuvanatrayam /
itthamuktvā tu te sarve praṇemuḥ sādaraṃ ca tam

1.61.65.47

etasminneva kāle tu kālānalasvarūpadhṛk/
dahan daśa diśo bhakṣannaralokaṃ samāyayau

1.61.65.48

kolāhalo mahānāsīllokānāṃ krandatāṃ tadā /
dṛṣṭvaiva sarve munayaḥ palāyanaparā yayuḥ

1.61.65.49

taṃ ca te munayaḥ procuḥ śīghraṃ kuru palāyanam /
no ceddhiṃsiṣyate tvādya sumahānanalo dhruvam

1.61.65.1.63.50

timiṃgilo yathā mīnānuragān garūḍo yathā/
iti tadvacanaṃ śrutvā paramātmā gajānanaḥ

1.61.65.51

bālarūpadharo'tiṣṭhat parvato himavāniva/
surarṣayo yayurdūrāta tyaktvā tatraiva bālakam

1.61.65.63

(२८०२)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe durvāmāhātmye triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

1.61.65.1

adhyāya ६४ prāraṃbha :-
āśrayovāca /
devarṣiṣu prayāteṣu bāle cācalavatsthite /
kimāsīt kautukaṃ tatra bāla kālānalodbhavam

1.61.65.2

tatsarvaṃ vistarānmahyaṃ kathayāśu mahāmune /
nārada uvāca /
evaṃ tayā kṛtaḥ praśnaḥ kauṇḍinyo munisattamaḥ

1.61.65.3

yadabravīcchacībhartastattvaṃ śṛṇu mayoditam /
kauṃḍinya uvāca /
acale calavadvāle sthite tasmingajānane

1.61.65.4

kālānala ivākṣobhya āyayau so'nalāsuraḥ /
tasminkṣaṇe'calā vā'pi cacālācalasaṃyutā

1.61.65.5

namodadhvāna sadṛśa ghanagarjitaniḥsvanaiḥ /
nipeturvṛkṣaśākhābhyaḥ pakṣivṛndāni bhūtale

1.61.65.6

nirvārirvāridhirjāto vṛkṣā unmūlitāstadā /
prakampanena mahatā na prājñāyata kiṃcana

1.61.65.7

tasminneva kṣaṇe devo bālarūpī gajānanaḥ /
vadhārā nalarūpaṃ taṃ daityaṃ māyābalena hi

1.61.65.8

prāśatsarveṣu paśyatsu jaladhiṃ kumbhajo yathā/
tataḥ so'cintayaddevo yadyayaṃ jaṭhare gataḥ

1.61.65.9

dahet tribhuvanaṃ kukṣau dṛṣṭamāścaryamutkaṭam /
tataḥ śakro dadauṃ candraṃ tasya vahneḥ praśāntaye

1.61.65.1.64.10

bhālacandreti taṃ devāstuṣṭuvur munayo'pi ca /
tathāpi na ca śānto'bhūdanala: kaṃṭhamūrdhvagaḥ

1.61.65.11

tato brahmā dadau siddhi buddhī mānasa kanyake /
rambhoru padmanayane keśaśaṃ vailasaṃyute

1.61.65.12

candravaktre'mṛtagirau kūpanābhī sarid balī/
mṛṇālamadhye pravāla haste śaṃtyasya kāraṇe

1.61.65.13

uvāce me samāliṃgya tava śānto'nalo bhaveta /
tayorāliṃgane śāntaḥ kiṃcideva hutāśanaḥ

1.61.65.14

dadau sukomalaṃ tasmai kamalaṃ kamalāpatiḥ /
padmapāṇiriti procustaṃ sarve suramānuṣāḥ

1.61.65.15

aśānte'gnau tu varuṇaḥ siṣeca śītalairjalaiḥ /
sahasraphaṇinaṃ nāgaṃ giriśo'smai dadāvatha

1.61.65.16

tena baddhodaro yasmād vyālabaddhodaro'bhavat /
tathāpi śaityaṃ nāpede kaṃṭho'syānalasaṃyutaḥ

1.61.65.17

aṣṭāśīti sahasrāṇi munayastaṃ prapedire /
amṛtā iva dūrvāste pratyekaṃ sekaviṃśatim

1.61.65.18

āropayan mastake'sya tataḥ śānto'nalo'bhavat/
tutoṣa paramātmā'sau durvāṃkurabharācitaḥ

1.61.65.19

evaṃ jñātvā tu te sarve pupūjastaṃ gajānanam /
durvāṃkurairanekaistai rcaharṣāṃsau gajānanaḥ

1.61.65.1.64.20

uvāca ca munīn devān matpūjā bhaktinirmitā/
mahatī svalpikā vāpi vṛthā durvāṃkuraivinā

1.61.65.21

vinā dūrvāṃkuraiḥ pūjā phalaṃ kenāpi nāpyate /
tasmāduṣasi mad bhaktairekāvā'pyekaviṃśatiḥ

1.61.65.22

bhaktyā samarpitā dūrvā dadāti yatphalaṃ mahat /
na tatkratuśatairdānairvratānuṣṭhāna saṃcayaiḥ

1.61.65.23

tapobhirugrairniyamaiḥ koṭijanmārjitairapi /
prāpyate munayo devā yad dūrvābhiravāpyate

1.61.65.24

kauṃḍinya uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā devā dūrvāṃkuraiḥ punaḥ /
ānarcuḥ paramātmānaṃ devadevaṃ gajānanam

1.61.65.25

jagarjānandayukto'sau nādayanrodasī bhṛśam /
hṛṣṭānāṃ sarvadevānāṃ munīnāṃ ca nṛṇāmapi

1.61.65.26

anekaśo varān datvā pidadhe bālarūpadhṛk /
kālānalapraśamana iti taṃ te samūcire

1.61.65.27

prāsāde nirmite sarve sthāpya mūrtiṃ gajānanīm /
vighnaharo'yamityasyābhidhāṃ cakrurmudā surāḥ

1.61.65.28

atra snānaṃ tathā dānaṃ tapo'nuṣṭhānameva ca /
anantaṃ jāyate vighnaṃ harasyāsya prasādataḥ

1.61.65.29

jayaḥ prāpto yatastena puraṃ ca vijayāṃbhidham /
sarveṣāṃ ca hatā vighnā vighnaharteti so'bhavat

1.61.65.1.64.30

kauṃḍinya uvāca /
iti te kathitaṃ sarvaṃ dūrvāmāhātmyamuttamama /
śravaṇāt paṭhanāccāsya sarvapāpakṣayo bhaveta

1.61.65.31

purātanamitihāsaṃ śṛṇu me gadataḥ priye

1.61.65.64

(२८३३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe dūrvāmāhātmyavarṇanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

1.61.65.1

adhyāya prāraṃbha ६५ :-
kauṇḍinya uvāca /
kasmiṃścitsamaye devi sukhāsīnaṃ gajānanam /
nārado munirabhyāgād dṛṣṭuṃ taṃ bahuvāsaraiḥ

1.61.65.2

sāṣṭāṃgapraṇipatyainaṃ prāha naḥ sārthakaṃ januḥ /
yatpuṇyaṃ nicayairjātaṃ darśanaṃ te gajānana

1.61.65.3

ityuktvā svāṃjaliṃ baddhvā tasthau tatpurato muniḥ /
dhṛtvā kareṇa tatpāṇimupaveśa yadāsane

1.61.65.5

gajānano mahābhāgo mahābhāgaṃ mahāmunim /
nārado bhagavāṃstena saṃtuṣṭo munipuṃgavaḥ ४
uvāca taṃ gaṇādhīśamāścaryaṃ hṛdi me'sti yat /
tanniveditumāyāto natvā tvāṃ punarāvraje

1.61.65.6

gajānana uvāca /
kimāścaryaṃ tvayā dṛṣṭaṃ hṛdi kiṃ te'bhivartate /
vada sarvaṃ viśeṣeṇa tato vraja nijāśramam

1.61.65.7

nārada uvāca /
maithile viṣaye deva janako rājasattamaḥ /
atimānī vadānyaśca vedavedāṃgapāragaḥ

1.61.65.8

annadānarato nityaṃ brāhmaṇān pūjayatyasau /
nānālaṃkāravāsobhirdakṣiṇābhiranekaśaḥ

1.61.65.9

dīnāndhakṛpaṇebhyaśca bahu dravyaṃ dadātyasau/
yācakairyācyate yadyattattattena pradīyate

1.61.65.1.65.10

tathāpi na vyayaṃ yāti dravyaṃ tasya mahātmanaḥ /
gajānanasya saṃtuṣṭyā dravyaṃ tad vardhate nu kim

1.61.65.11

ityāścaryaṃ mahaddṛṣṭuṃ prayātastad gṛhānaham /
brahmajñānābhimānena upahāsaṃ mamākarot

1.61.65.12

ahaṃ ca tamuvācetthaṃ dhanyo'si nṛpasattama /
cintitaṃ te'pi bhaktyā'yaṃ prayacchati gajānanaḥ

1.61.65.13

sa tu garvāduvācetthamahamīśo jagat traye/
ahaṃ dātā ca bhoktā ca pātā dāpayitā tathā

1.61.65.14

matsvarūpaṃ vinā nānyad vidyate bhuvanatraye /
kartā ca kāraṇaṃ cāhaṃ karaṇaṃ munisattama

1.61.65.15

nārada uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā krodhenāhaṃ jagāda tam /
īśvarājjagataḥ kartā nānyaḥ kaścana vidyate

1.61.65.16

tvaṃ tu dharmamimaṃ rājan dambhenaiva karoṣi kim /
darśayiṣye sākṣyamasya svalpakālena te'nagha

1.61.65.17

ityuktvā tamahaṃ yātastvadantikamibhānana /
kauṃḍinya uvāca /
ākarṇyetthaṃ munervākyaṃ pūjayāmāsa taṃ vibhuḥ

1.61.65.18

arghyādibhiralaṃkārairdivyaiḥ puṣpaiḥ sacaṃdanaiḥ /
munirājñāṃ pragṛhyaiva vaikuṃṭhe viṣṇumabhyagāt

1.61.65.19

gajānano'pi mithilāṃ rājabhaktiṃ parīkṣitum /
kutsitaṃ veṣamādāya sarvajño'pi samāyayau

1.61.65.1.65.20

anekakṣatasaṃyuktaṃ sravadraktamamaṃgalam /
makṣikānicayākrāṃtaṃ radahīnamivāturam

1.61.65.21

gacchaṃtaṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā narā nāsānirodhanam /
kurvanti vāsasā kecit ṣṭhīvanaṃ ca yathātathā

1.61.65.22

skhalan mūrchan patan gacchan arbhakāvali saṃyuta//
nṛpadvāraṃ samāgamya dvārapālānuvāca saḥ

1.61.65.23

rājñai nivedyatāṃ dūtā atithiṃ māṃ samāpatam /
brāhmaṇaṃ kṣudhitaṃ vṛddhamicchābhojanakāṃkṣiṇam

1.61.65.24

te tadvākyaṃ tathācaraṇyurgatvā taṃ janakaṃ nṛpam /
ānīyatāmiti prāha dūtā draṣṭuṃ tu kautukam

1.61.65.25

te dūtā prāpayāmāsuḥ kucailamalinaṃ nṛpam /
dadarśa dūrājjanako kampantaṃ makṣikāvṛtam

1.61.65.26

asṛk sravantaṃ vṛddhaṃ taṃ brāhmaṇaṃ śramavāriṇam /
tarkayāmāsa janaka īśvaro rūpadhṛṅnu kim

1.61.65.27

chalituṃ māṃ samāyāto yadi puṇyaṃ bhavenmama /
samādhāsye mano hyasya bhaviṣyaṃ nānyathā bhavet

1.61.65.28

ityevaṃ ciṃtayatyeva janake nṛpasattame /
praveśito dvārapālairbrāhmaṇaḥ paryadṛśyata

1.61.65.29

brāhmaṇa uvāca /
candrāṃśudhavalāṃ kīrtiṃ śrutvā te'haṃ samāgata: /
dehi me bhojanaṃ rājan kṣudhitasya cirād bhṛśam

1.61.65.1.65.30

mama tṛptirbhavedyāya tāvadannaṃ pradīyatām /
tavakratuśataṃ puṇyaṃ bhaviṣyati nareśvara

1.61.65.33

kauṃḍinya uvāca /
iti vācaṃ niśamyāsau gṛhamadhye nināya tam/
saṃpūjya vidhivaccainaṃ svādvannamupaveśayat

1.61.65.34

taddattaṃ puratastasya babhakṣa tatkṣaṇena saḥ /
asaṃkhyāteṣu pātreṣu paṃktuṃ kṣiptaḥ sutaṃdulāḥ

1.61.65.35

dīyate puratastasya yaḥ siddhaścodano'bhavat /
sa bhakṣayati sarvaṃ taṃ tata ūce jano nṛpam

1.61.65.36

rākṣaso'yaṃ bhavetprāyaḥ kimarthaṃ dīyate bahu /
rākṣasebhyaḥ pradānena na kiṃcit puṇyamāpyate

1.61.65.37

kecidūcustribhuvane bhakṣite'pyasya no bhavet /
tṛptiḥ paramikā rājan dhānyamasmai pradīyatām

1.61.65.38

tato dhānyāni sarvāṃṇi gṛhe bhūmau sthitāni ca /
ānīya cikṣipustasya puragrāmagatāni ca

1.61.65.39

puṃso'sya dvijarūpasya sarvabhakṣasya cātitheḥ /
na tṛptimagamatso'tha bhakṣiteṣu ca teṣu ca

1.61.65.1.65.40

tato dūtā nṛpaṃ procurdhānyaṃ kvāpi na labhyate/
iti dūtavacaḥ śrutvā janake'dhomukhe sthite

1.61.65.41

svastītyuktvāgamadvipro na tṛpto'sau gṛhaṃ gṛhaṃ/
dīyatāmanna mityāha te janāstaṃ jagustadā

1.61.65.42

sarveṣāṃ gṛhagaṃ dhānyaṃ sarvaṃ rājñā samāhṛtam /
jagdhaṃ tvayā'khilaṃ brahman gamyatāṃ yatra te ruciḥ

1.61.65.43

dvija uvāca /
kīrtirasya śrutā lokān na dātā janakātparaḥ /
tṛptikāmaḥ samāyāto hyatapto'haṃ kathaṃ vraje

1.61.65.44

tūṣṇīṃ bhūteṣu lokeṣu babhraman sa dadarśa ha /
virocanā triśirasormandiraṃ dvijayorvaram

1.61.65.45

tanmadhyaṃ prāviśatso hi gṛhasvāmīva sattayā /
sarvopaskārarahitaṃ dhātupātravivarjitam

1.61.65.65

(२८७८)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

१.३७.३२ puṣpake prāsāde catuḥṣaṣṭiḥ stambhāḥ bhavanti/ kimete ६४ stambhāḥ ६४ kalānāṃ rūpāḥ santi, ayaṃ anveṣaṇīyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc