ગણેશપુરાણમ્ · અધ્યાય 1.61.65

અધ્યાય ૬૧ પ્રારંભ :-
બ્રહ્મોવાચ ।
એકદાઽહં ગતો રાજન્કૈલાસં ગિરિશાલયમ્ ।
ઉપવિષ્ટઃ સભામધ્યેઽપશ્યન્નારદમાગતમ્

તેનાપૂર્વં ફલં ચૈકં શંકરાય નિવેદિતમ્ ।
યયાચે ગણપદસ્તુ કુમારોઽપિ ચ શમ્ભવે

કસ્મૈ દેયં ફલમિદમપૃચ્છચ્છંકરોપિ મામ્।
અહં પ્રોવાચ બલાય કુમારાયેતિ તં તદા

દત્તં શિવેન તસ્મૈ તચ્ચુક્રોધ ચ ગજાનનઃ ।
તતો બ્રહ્મા સ્વભવનં ગત્વા સ્રષ્ટુમિયેષ સઃ

તતો વિઘ્નકરો વિઘ્નં ચકાર પરમાદ્ભુતં ।
ઉગ્ર રૂપં સમાસ્થાય ભીષયામાસ માં તદા

મયિ ભ્રાન્તેઽથ સ વિધુર્દૃષ્ટ્વા ક્રૂરતરં તુ તમ્ ।
અહસત્પરં ચન્દ્ર સ્વગણૈ ર્દ્વિરદાનમમ્

તતઃ પરમક્રુદ્ધોઽસાવશપત્તં વિભું તદા ।
અદર્શનીય ત્રૈલોક્યે મદ્વન્યાત્વં ભવિષ્યસિ

કદાચિત્કેન દૃષ્ટઃ સ મહાપાતકવાન્ભવેત્ ।
એવં શપ્ત્વા ગતો દેવો નિજધામ ગણૈર્વૃતઃ

ચન્દ્રસ્તુ મલિનો દીનો લીનશ્ચિન્તામયે હૃદે ।
અણિમાદિ ગુણોપેતે જગત્કારણકારણે

કથમાચરિતં દૌષ્ટ્યમજ્ઞાનાદ્ બાલવન્મયા ।
અદર્શનીયઃ સર્વેષાં વિવર્ણો મલિનોઽભવમ્

કથં સુરૂપો વન્દ્યશ્ચ કલાભિઃ સુરતોષકઃ ।
એતસ્મિન્નંતરે દેવૈઃ શ્રુતઃ શાપો મહાન્વિધોઃ

તત્રેયુર્વહ્નિ શક્રાદ્યા યત્રાસ્તેઽસૌ ગજાનનઃ ।
વિજિજ્ઞપુઃ સુરોઘાસ્તે વિઘ્નકારણકારિણે

દેવા ઊચુઃ ।
ત્વં દેવદેવ જગતામસિ વન્દનીય, સ્ત્વં પાસિ હંસિ વિદધાસિ યથેષ્ટમીશ ।
ત્વં નિર્ગુણોઽપિ ગુણકૃદ્ ગુણિનાં ત્ર્યધીશ, ત્વામેવ દેવ શરણં વયમદ્ય યાતાઃ

પાહીશ નોઽખિલજગત્તવ શાપભીતં, ચન્દ્રેઽપરાધિનિ કથં પતિતં સુકષ્ટમ્ ।
તસ્માદ્ વયં ચ જગદીશ ચગચ્ચચન્દ્રઃ, શર્માપ્નુયામ ભુવનેશ તથાવિધેહિ

કષ્ટે નિપતિતં વિશ્વમદૃશ્યે શશિનિ પ્રભો।
અનુગ્રહં ચ ચન્દ્રેઽસ્મિંસ્ત્રૈલોક્યે કર્તુમર્હસિ

નાજ્ઞાસીદ્યસ્ય તે રૂપં મહિમાનં શ્રુતિત્રયમ્ ।
સ કસ્ય સ્તવનીયઃ સ્યાઁ ત્તથાપિ સ્તૂયવેઽખિલૈઃ

કૃતકૃત્યા વયં તેઽદ્ય દર્શનાદ્ભાષણાદપિ ।
શરણં તે પ્રપન્નાઃ સ્મ પ્રપન્નાર્તિ હરાવ્ય:ય

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા જગાદ દ્વિરદાનનઃ ।
સુપ્રસન્નઃ સ્તવૈસ્તેષાં ધર્મકામાર્થમોક્ષદઃ

વિકટ ઉવાચ ।
પ્રસન્નોઽહં સુરા: સ્તુત્યા વૃણુધ્વં વાંછિતં મહત્ ।
અસાધ્યમપિ વો દદ્યાં ત્રિષુ લોકેષુ યદ્ભવેત્

દેવા ઊચુઃ ।
સુધાકરેઽનુગ્રહં તે સર્વં ઈહામહે વયમ્ ।
અનુગૃહીતે તસ્મિંસ્તુ સર્વેષાં નો ગ્રહો ભવેતં

ગણેશ ઉવાચ ।
એકાબ્દં વા તદર્ધં વા તદર્ધાર્ધમથાપિ વા।
અદર્શનીયોઽસ્તુ શશી બ્રૂતાન્યં વા વરં સુરાઃ

તતસ્તે દંડવત્સર્વે પ્રણેમુર્દ્વિરદાનનમ્ ।
ઉવાચ પ્રણતાંસ્તાંસ્તુ વિકટો ભાવપૂર્વકમ્

અપ્રમાણં કથમહો વચનં કર્તુમુદ્યતઃ ।
શરણં ચ પ્રપન્નાનાં ન ત્યાગં કર્તુમુત્સહે

મેરુશ્ચલેત્ પતેત્ સૂર્યો વહ્નિઃ શીતો ભવેદ્યદિ ।
મર્યાદામુત્સૃજેત્ સિંધુર્વચો મે નાનૃતં ભવેત્

અથાપિ ગૂઢતો વાક્યં શૃણુધ્વં સુરસત્તમઃ ।
ભાદ્રશુક્લચતુર્થ્યાં યો જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોઽપિ વા

અભિશાપી ભવેચ્ચન્દ્રદર્શનાદ્ ભૃશદુઃખભાક્ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવા મુમુદિરેઽખિલાઃ

ઓમિતિ પ્રણિપત્યોચુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ચિક્ષિપુઃ ।
તદનુજ્ઞાં ગૃહીત્વેયુર્દેવાશ્ચન્દ્રમસં પ્રતિ

તમૂચુસ્ત્વં મૂઢતરો યોઽહસદ્ દ્વિરદાનનમ્ ।
ત્રૈલોક્યં સંકટે ક્ષિપ્તં ત્વયા શ્રેષ્ઠાપરાધિના

ત્રૈલોક્યનાયકે દેવે જગત્ ત્રય વિધાયિનિ ।
અવ્યયે નિર્ગુણે નિત્યે પરબ્રહ્મ સ્વરૂપિણિ

ગજાનનેઽખિલગુરાવપરાધં યતોઽચરઃ ।
એવં નિયમિતં તેન સર્વલોકહિતેપ્સુના

અસ્માભિઃ પરમક્લેશાત્ પ્રસન્નોઽસૌ કૃતો વિભુઃ ।
ભાદ્રપદચતુર્થ્યાં ત્વં ન દ્રષ્ટવ્યઃ કદાચન

ત્વં ચાપિ શરણં યાહિ દેવદેવં ગજાનનમ્।
તત્પ્રસાદાચ્છુદ્ધતનુઃ પરાં ખ્યાતિમવાપ્સ્યસિ

ઇતિ ચન્દ્રો વચઃ શ્રુત્વા દેવાનાં હિતમાત્મનઃ ।
જગામ શરણં દેવં શરણાગતવત્સલમ્

ગજાનનં સુરેશાનં મહેશાનાદિવન્દિતમ્ ।
જજાપ પરમં મન્ત્રમેકાક્ષરમઘાપહમ્

વિધુરિન્દોપદિષ્ટં સ પરમેણ સમાધિના।
દશ દ્વાદશ વર્ષાણિ તપસ્તેપે સુદારુણમ્

ગંગાયા દક્ષિણે તીરે સર્વસિદ્ધિપ્રદાયિનિ ।
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ પુરો યાતો ગજાનનઃ

રક્તમાલ્યાંબરધરો રક્તચંદનચર્ચિતઃ ।
ચતુર્ભુજો મહાકાયઃ સિન્દૂરારુણવિગ્રહઃ

પ્રભયા ભાસયંલ્લોકાન્ કોટિસૂર્યાધિક પ્રભાઃ ।
તેજઃ સમૂહં દૃષ્ટ્વા તં પ્રચકંપે ભૃશં શશી

પરમં ધૈર્યમાસ્થાય કૃતાંજલિપુરઃ પુરઃ ।
તર્કયામાસ મનસા પ્રાયોઽયં દ્વિરદાનનઃ

વરં દાતુમિહાયાત ઇતિ મત્વા નનામ તમ્ ।
તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યા દેવદેવં ગજાનનમ્

ચન્દ્ર ઉવાચ ।
નમામિ દેવં દ્વિરદાનનં તં, યઃ સર્વવિઘ્નં હરતે જનાનામ્ ।
ધર્માર્થકામાંસ્તનુતેઽખિલામાં, તસ્મૈ નમો વિઘ્નવિનાશનાય

કૃપાનિધે બ્રહ્મમયાય દેવ, વિશ્વાત્મને વિશ્વવિધાન દક્ષ ।
વિશ્વસ્ય બીજાય જગન્મયાય, ત્રૈલોક્યસંહારકૃતે નમસ્તે

ત્રયીમયાયાખિલબુદ્ધિદાત્રે, બુદ્ધિપ્રદીપાય સુરાધિપાય ।
નિત્યાય સત્યાય ચ નિત્યબુદ્ધે, નિત્યં નિરીહાય નમોઽસ્તુ નિત્યમ્

અજ્ઞાનદોષેણ કૃતોઽપરાધસ્તં ક્ષન્તુમર્હોઽસિ દયાકરસ્ત્વમ્ ।
તવાપિ દોષઃ શરણાગતસ્ય, ત્યાગે મહાત્મન્ કુરુ મેઽનુકંપામ્

બ્રહ્મોવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સુપ્રસન્નો ગજાનનઃ ।
તસ્મૈ વરાન્દદૌ દેવઃ સ્તુત્યા નત્યા સુતોષિતઃ

યથાપૂર્વં સ્થિતં રૂપં તથા તત્તે ભવિષ્યતિ ।
ભાદ્રશુક્લચતુર્થ્યાં ત્વાં યો નરઃ સંપ્રપશ્યતિ

તસ્યાભિશાપો નૂનં સ્યાત્પાપં હાનિશ્ચ મૂર્ખતા ।
તસ્યામદર્શનીયોઽસિ યદુક્તં મે સુરૈઃ સહ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્થ્યાં તુ વ્રતં યત્ક્રિયતે નરૈઃ ।
તવોદયેહં પૂજ્યસ્ત્વં પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ

દર્શનીયઃ પ્રયત્નેન વિપરીતે વ્રતં વૃથા।
લલાટે કલયા તિષ્ઠ મમ પ્રીતિકરઃ શશિન્

પ્રતિમાસં દ્વિતીયાયાં નમસ્યશ્ચ ભવિષ્યસિ ।
એવં લબ્ધવરશ્ચન્દ્રો યથાપૂર્વોઽભવત્તદા

સ્થાપયામાસ વરદ મૂર્તિ દેવર્ષિભિઃ સહ ।
ભાલચન્દ્રેતિ નામાસ્ય ચક્રુસ્તે મુનયઃ સુરાઃ

પ્રાસાદં કારયામાસ કાંચનં રત્નસંયુતમ્ ।
ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પૂજયાયાસ સાદરમ્

પૂજયિત્વા સુરાઃ સર્વૈ મુનયશ્ચ વરાન્દદુઃ ।
સિદ્ધિક્ષેત્રમિદં લોકે વિખ્યાતં તુ ભવિષ્યતિ

અનુષ્ઠાનવતામત્ર સર્વસિદ્ધિકરં ભવેત્ ।
તતસ્તે દેવ મુનયો નત્વા તં દ્વિરદાનનમ્

યયુઃ પ્રસન્નમનસઃ સ્વં સ્વં સ્થાનં મુદા યુતાઃ ।
યાતેષુ દેવમુનિષુ દેવોઽપિ પિધદે વપુઃ

અન્તર્હિતે ભાલચન્દ્રે ચન્દ્રૌ હૃષ્ટમના ઇવ ।
સ્વં ધામ પ્રતિપેદે વૈ સ્વં ધામ પ્રયયૌ તદા

(૨૭૦૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે ચન્દ્રશાપાનુગ્રહવર્ણનં નામૈકષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૬૨ પ્રારંભ :-
કૃતવીર્ય પિતોવાચ ।
ચતુર્થ્યાં કૃષ્ણપક્ષે તુ ભક્તિચન્દ્રોદયે યતઃ ।
ક્રિયતે તન્નિમિત્તં યત્પૃષ્ટં તન્મે નિરૂપિતમ્

દુર્વાંકુરાર્પણસ્યાપિ શ્રોતુમિચ્છામિ કારણમ્ ।
કિમર્થં ગણનાથસ્ય પ્રિયા દુર્વાંકુરા વદ

બ્રહ્મોવાચ ।
હન્ત તે કથયિષ્યામિ દુર્વાંકુરસમર્પણે ।
યત્ફલં ગણાનાથસ્ય શ્રૂયન્તાં તં નૃપોત્તમ

જામ્બેતિ નગરી ખ્યાતા દેશે દક્ષિણતોઽભવત્। ।
ક્ષત્રિયઃ સુલભોઽસ્યાં તુ ગુણી દાની ધની બલી ૪।॥
વિવેક્યાસિન્ માન્યમાની શમી દમપરાયણઃ ।
સર્વ શાસ્ત્રાર્થતત્વજ્ઞઃ સર્વ વેદાર્થ તત્વવિત્

વિકટે ભક્તિમાન્નિત્યં સ્તુતિસ્તોત્ર પરાયણઃ ।
તસ્ય ભાર્યા સુમુદ્રાઽસિન્નામ્ના પરમ વિશ્રુતા

અત્યન્ત સુન્દરી સાધ્વી સ્વરૂપાદ્ધિક્ કૃતાપ્સરાઃ ।
દેવ વિપ્રાતિથિપરા પત્યુશ્ચિત્તાનુવતિની

પતિવ્રતાનાં સર્વાસાં માન્યા શ્રેષ્ઠતમા નૃપ ।
એકસ્મિન્ દિવસે તૌ તુ દમ્પતી સ્નાનનિર્મલૌ

ઉપવિષ્ટૌ પુરાણાર્થં પરસ્પરમનોનુગૌ ।
યાવત્તાવત્ સમાયાતો બ્રાહ્મણો મધુસૂદનઃ ।
ભિક્ષાભિલાષી સતતં પરમેશ્વરચિન્તકઃ

કુચૈલશ્ચ દરિદ્રત્વાત્ સામ્બરોઽપિ દિગંબર: ।
સુલભસ્તં તુ દૃષ્ટ્વૈવ પ્રણનામ મુદાયુતઃ

જહાસ ચૈનં સહસા મોહાવિષ્ટો દ્વિજોત્તમમ્ ।
સ ઉવાચ તતઃ શાપં પ્રતિક્ષુબ્ધો મહામુનિઃ

ક્રોધસંરક્તનયનસ્ત્રૈલોક્યં પ્રદહન્નિવ ।
હલકર્ષણ કો નિત્યં નિત્યં દુઃખસમન્વિતઃ

વૃષો ભવ કુબુદ્ધે ત્વં યોઽહસદ્વિવૃતૈ ર્દ્વિજૈઃ ।
ભર્તુઃ શાપં પરિશ્રુત્ય સુમુદ્રા ક્રોધમૂર્છિતા

અશપત્તં દ્વિજં રુષ્ટા સર્પિણીવ પદાહતા ।
યતસ્ત્વયાઽવિવેકેન શાપો દત્તઃ પતેર્મમ

અતસ્ત્વં ચક્રિવાન્ભૂત્વા વિષ્ટાશી ભવ કુદ્ધિન ।
સોઽપિ તામશપત્ક્રૂરં શ્રુત્વા શાપં તદીરિતમ્

સ્ત્રીત્વાત્ત્વમશપો યસ્માત્ત્વં ચાંડાલી ભવિષ્યસિ ।
દરિદ્રા દોષબહુલા વિણ્મૂત્રાદાઽશુભંકરી

એવં પરસ્પરં શપ્ત્વા ત્યક્ત્વા દેહાન્ સુદુર્લભાન્ ।
સુલભો વૃષભો જાતો હલકર્ષણવાન્ભવત્

ન વિશ્રાંતિઃ ક્ષણં તસ્ય વિપ્રશાપાત્તદાઽભવત્ ।
દ્વિજોઽપિ રાસભેર્યોનૌ જાતોઽસૌ મધુસૂદનઃ

જાતા સુમુદ્રા ચાણ્ડાલી દુષ્ટા પ્રાણિવિહિંસિકા ।
દરિદ્રા પૈશાચવતી વિણ્મૂત્રાશનતત્પરા

અતિ શુષ્કશરીરા સા દન્તુરા વિકટાનના ।
કદાચિદટમાના સા દક્ષિણે નગરસ્ય તુ

પ્રાસાદં ગણનાથસ્ય દદર્શ પરમાદ્ભુતમ્ ।
નાનાવૃક્ષ લતા જાલૈર્નાના પક્ષિગણૈર્યુતમ્

યત્ર યોગીશ્વરા કેચિદનુષ્ઠાનરતાઃ સદા ।
ઉપાસકા ગણેશસ્ય નિયમસ્થા વસન્તિ હિ

કેચિત્કામાર્થિન: કેચિત્ પુત્ર મોક્ષધનાર્થિનઃ ।
કદાચિદ્ભાદ્રમાસસ્ય ચતુર્થ્યાં તુ ગૃહે ગૃહે

તસ્મિન્પુરે સંપ્રવૃત્તો ગણનાથ મહોત્સવઃ ।
અતિવૃષ્ટિઃ પ્રવૃત્તા ચ મહાપ્રલય સૂચિકા

ચાંડાલી વૃષ્ટિભીતા સા યાતિ યદ્યન્નિશનમ્ ।
તતસ્તતોઽખિલજનં નિરસ્તા તાડનાદિભિઃ

તતો દેવાલયં યાતા પાણાવગ્નિં પ્રગૃહ્ય સા।
તત્રાપ્યતાડયન્ કેચિદ્યોગિભિસ્તે નિરાકૃતાઃ

પ્રજ્વાલ્ય સા તૃણૈરગ્નિમુષ્ણાન્યંગાણિ કુર્વતી ।
અકસ્માદ્ વાયુના પ્રાગાદેકો દૂર્વાંકુરસ્તદા

પતિતો ગણનાથસ્ય મસ્તકે દૈવયોગતઃ ।
સ રાસભઃ શીત મીતો યાતો દેવાલયં તદા

તદા વૃષો લાંગલાત્તુ મુક્તો દૈવાત્સમાયયૌ ।
પ્રાસાદં ગણનાથસ્ય ભાવિનોઽર્થસ્ય ગૌરવાત્

ઉભાવપિ તૃણં તસ્યાશ્ચાંડાલ્યાસ્તૌ બભક્ષતુઃ ।
પરિસુપ્તે જને તત્ર તયોર્યુદ્ધમવર્તત

લત્તાભ્યાં ચૈવ શૃંગાભ્યાં ગજાનનસમીપતઃ ।
તયોરાસ્યાન્નિપતિતૌ શુંડાયાં ચ પદે તદા

દૂર્વાંકુરો ગણેશસ્ય તુતોષ ચ ગજાનન ।
તતઃ સા યષ્ટિમાદાય દેવાન્તિકમુપાગમત્

અહન્નતીં ખર વૃષૌ સ્વયં પૂજાં બભક્ષ ચ ।
ખુરશબ્દં તયોઃ શ્રુત્વા બુબુધે નિદ્રિતો જનઃ

બહિશ્ચકાર દંડેન મુષ્ટિકૂર્પરઘાતતઃ ।
પલાયનપરા સાઽપિ તાડિતા શર્કરાદિભિઃ

ચાંડાલ્યા રાસભસ્યાપિ સ્પર્શશંકાકુલૈર્જનૈઃ।
સ્નાપિતસ્તીર્થતોયેન મન્ત્રિતેન ગજાનનઃ।
પૂજિતઃ પરયા ભક્ત્યા નાનાદ્રવ્યૈરનેકશઃ

વૃષ રાસભ ચાંડાલીરતિદુષ્ટા જનાઃ પુનઃ।
તાડયામાસુરવ્યગ્રા લગુડૈર્જાનુભિસ્તલૈઃ ।
દેવદ્વારે ચ પિહિતે ગતિસ્તેષાં ન વિદ્યતે

ભ્રમતાં ક્રંદતાં તેષાં ત્રયાણાં દારુણૈઃ સ્વરૈઃ।
મનસ્તુ દેવદેવસ્ય વિકટસ્ય તદા હ્રતમ્

એતેષાં તુ પ્રસંગેન પુનઃ પૂજા મમાભવત્ ।
એતૈશ્ચ પૂજિતશ્ચાહમેકદૂર્વાંકુરાદિભિઃ

પ્રદક્ષિણા બહુતરા કૃતા દુષ્ટેશુ સત્સ્વપિ ।
ભાદ્રશુક્લચતુર્થ્યાં મે દૂર્વામેકાં સમર્પયેત્

સ મે માન્યશ્ચ પૂજ્યશ્ચ યશ્ચ કુર્યાત્પ્રદક્ષિણામ્ ।
તસ્માદેતાં વિમાનેન સ્વધામ પ્રાપયામ્યહમ્

એવં વિમાનમપ્રૈષીત્ સ્વગણૈરુપલક્ષિતમ્ ।
સ્વરૂપધારિભિર્દેવો ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ

યુતં વાદિત્રનિચયૈઃ પુષ્પૈઃ પરિમલૈરપિ ।
દિવ્યભોગસમાયુક્તં પતાકાધ્વજમંડિતમ્ ૪૨॥
તાનાદાય ગણાસ્તે તુ ગજાનનસ્વરૂપિણઃ ।
તસ્મિન્ વિમાને નિક્ષિપ્ય દિવ્યદેહાન્મુદાયુતાન્

ગજાનનાજ્ઞયા તસ્ય ધામ સંપ્રાપયં જવાત્ ।
પશ્યતાં સર્વલોકાનામાશ્ચર્યમભવધૃદિઃ

એતેષાં પૂર્વપુણ્યેન ગતિરેષેતિ ચાબ્રુવન્ ।
તતો યોગીશ્વરાઃ કેચિત્ત્યક્ત્વા ધ્યાનં ગતા ગણાન્

પપ્રચ્છુ કથમેતેષાં બ્રૂત પુણ્યા ગતિરૂર્ધ્વગા ।
અતિ પાતકિનામેષાં પુણ્યલેશો ન વિદ્યતે

ગતિઃ સુદુર્લભા કસ્માત્ પ્રાપ્તા નો ગદતાનઘાઃ ।
તદેવાશુ ચરિષ્યામ સ્ત્યક્ત્વાઽનુષ્ઠાનમાત્મનઃ

અસંખ્યાતો ગતઃ કાલો ન દેવો દૃક્પથં ગતઃ ।
વિરક્તાનાં વાયુભુજામનુષ્ઠાનવતાં સદા

ધામપ્રાપ્તિઃ કદા નઃ સ્યાદ્ ગણેશસ્ય વદન્તુ નઃ

(૨૭૫૧)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે દૂર્વોપાખ્યાનં નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૬૩ પ્રારંભ :-
ગણા ઉવાચ ।
શૃણુધ્વં યોગિનઃ સર્વે સ્થિરીકૃત્ય મનશ્ચલમ્।
યન્ન શેષો ભવેદ્ વક્તું સમર્થશ્ચતુરાનનઃ

તદ્ વક્તું કઃ સમર્થઃ સ્યાદ્યથાશક્તિ વદામ ચ।
કુર્વન્તિ સ્તવનં યસ્ય સર્વદાઽજશિવાદયઃ

તસ્ય કો ગણનાથસ્ય મહિમાનં વદેત્ સ્ફુટમ્ ।
ઇત્થં તદીયાં લીલાં વા તથાપિ શૃણુતાનઘાઃ

દુર્વાંકુરાણાં મહિમા ન જ્ઞાતો મુનિભિઃ સુરૈઃ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વ્રતૈર્હોમૈ ર્ન વાપ્યતે

અત્રાપ્યુદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
વાસવસ્ય ચ સંવાદં નારદસ્ય મહાત્મનઃ

એકદા નારદોઽગચ્છદ્વાસવં દ્રષ્ટુમુત્સુકઃ ।
પૂજિતા પરયા ભક્ત્યા કૃતાસન પરિગ્રહમ્

મુનિં પપ્રચ્છ બલહા દૂર્વામાહાત્મ્યમાદરાત્ ।
ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
કિમર્થં દેવદેવસ્ય ગણેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિશેષતઃ પ્રિયા બ્રહ્મન્ મહાદૂર્વાંકુરા મુને

મુનિરુવાચ ।
કથયામિ યથા જ્ઞાતં દૂર્વામાહાત્મ્યમુત્તમમ્।
સ્થાવરે નગરે પૂર્વં કૌંડિન્યોઽભૂન્મહામુનિઃ

ઉપાસકો ગણેશસ્ય તપોબલસમન્વિતઃ ।
રમણીયતરસ્તસ્ય ગ્રામ દક્ષિણ ભાગતઃ

આશ્રમઃ સુમહાનાસીલ્લતાવૃક્ષ સમન્વિતઃ ।
સરાંસિ ફુલ્લપદ્માનિ યત્રાસન્ સુમહાંતિ ચ

ભ્રમરૈરુપજુષ્ટાનિ હંસકારંડકૈરપિ ।
ચક્રવાકૈર્બકૈશ્ચૈવ કચ્છપૈર્જલ કુક્કુટૈઃ

સ તુ ધ્યાનરતસ્તત્ર પ્રારભત્તપ ઉત્કટમ્ ।
પુરઃ સ્થાપ્ય મહામૂર્તિ ગણેશસ્ય ચતુર્ભુજામ્

સુપ્રસન્નાં સુવરદાં દુર્વાયુક્તાં સુપૂજિતામ્ ।
જજાપ પરમં મન્ત્રં ષડર્ણં દેવતોષકમ્

પપ્રચ્છ સંશયાવિષ્ટા પત્ની નામ્નાઽઽશ્રયાઽસ્ય તમ્ ।
આશ્રયોવાચ ।
સ્વામિન્ ગજાનને દેવે દૂર્વાંભારં દિનેદિને

સમર્પયસિ કસ્માત્ત્વં તૃણૈઃ કોઽપિ ન તુષ્યતિ ।
અસ્તિ ચેત્ પુણ્યમેતેન તન્મે ત્વં કૃપયા વદ

કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
શૃણુ પ્રિયે પ્રવક્ષ્યામિ દૂર્વામાહાત્મ્યમુત્તમમ ।
ધર્મસ્ય નગરે પૂર્વમાસીદુત્સવ ઉત્તમ:

સર્વે દેવા સગન્ધર્વા આહૂતાશ્ચાપ્સરો ગણાઃ ।
સિદ્ધચારણ નાગાશ્ચ મુનયો યક્ષ રાક્ષસાઃ

તિલોત્તમાયા નૃત્યન્ત્યાઃ પ્રાવારો ન્યપતત્ ભુવિ ।
દદર્શ તસ્યાઃ સ યમઃ કુચૌ ચારૂ બૃહત્તમૌ

અભવત્કામસંતપ્તોઽવિશ્રાન્તો નિરપત્રપઃ ।
ઇયેષાલિંગિતું તસ્યાશ્ચુમ્બિતું ચ તદાનનમ્

સદસો નિર્ગતસ્તસ્માલ્લજ્જયાઽધોમુખો યમઃ ।
ગચ્છતસ્તસ્ય રેતશ્ચ સ્ખલિતં પતિતં ભુવિ

જ્વાલામાલ્યભવત્તસ્માત્સ પુરૂષો વિકૃતાનનઃ ।
કુર્વન્દંષ્ટ્રાખં ક્રૂરં ત્રાસયન્ ભુવનત્રયમ્

દદાહ પૃથિવીં સર્વાં જટાભિર્ગગનં સ્પૃશત્ ।
ચકમ્પે તસ્ય શબ્દેન ત્રિલોકી માનસં ભૃશમ્

તદૈવ વિષ્ણૂમગમસ્તે તુ સર્વે સભાસદઃ ।
સ્તુતિં નાનાવિધાં કૃત્વા નાનાસ્તોત્રૈર્યથામતિ

પ્રાર્થયામાસુરવ્યગ્રાઃ સર્વલોકહિતાય તમ્ ।
સ તૈઃ સર્વૈઃ સમગમદ્ ગજાનનમનામયમ્

તસ્ય નાશં તતો જ્ઞાત્વા તુષ્ટુવુઃ સર્વ એવ તમ્ ।
દેવામુનયશ્ચોચુઃ।
નમો વિઘ્નસ્વરુપાય નમસ્તે વિઘ્નહારિણે

નમસ્તે સર્વરૂપાય સર્વસાક્ષિન્નમોઽસ્તુ તે ।
નમો દેવાય મહતે નમસ્તે જગદાદયે

નમઃ કૃપાનિધે તુભ્યં જગત્પાલન હેતવે ।
નમસ્તે પૂર્ણતમસે સર્વસંહારકારિણે

નમસ્તે ભક્તવરદ સર્વદાત્રે નમોનમઃ ।
નમસ્તેઽનન્યશરણ સર્વકામપ્રપૂરક

નમસ્તે વેદવિદુષે નમસ્તે વેદકારિણે ।
કમન્યં શરણં યામઃ કો નુ નઃ સ્યાદ્ ભયાપહ

અકાલ એવ પ્રલયઃ કથં લબ્ધો જનૈરયમ્ ।
હા ગજાનન દેવેશ હા હા વિઘ્નહરાવ્યય

સર્વેષાં મરણે પ્રાપ્તે કથમસ્માનુપેક્ષસે ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા કરૂણાબ્ધિર્ગજાનનઃ

આવિરાસીત્પુરસ્તેષાં શિશુરૂપોઽરિભીતિહા ।
બિભ્રત્ કમલનયને શતચન્દ્રનિભાનનમ્

કોટિસૂર્યપ્રભાજાલઃ કોટિકન્દર્પજિદ્વપુઃ ।
કુંદકુડ્મલશોભાંજિ દ્દશનોઽધરબિંબજિત્

ઉન્નસો ભૃકુટી ચારુનયનઃ કંબુકંઠયુક્ ।
વિશાલવક્ષા જાનુસ્પૃગ્ ભુજદ્વયયુતો બલી

ગંભીર નાભિ વિલસદુદરોતિલસત્કટિઃ ।
રંભાશોભા પરિસ્પર્ધિ ગુરૂ રુશ્ચાસજાનુયુક્

સુચારૂ જંઘા ગુલ્ફશ્રી વિલસત્ પાદપદ્મકઃ ।
નાનાલંકાર શોભાઢ્યો મહાર્ઘવસનાવૃતઃ

એવં દેવં નિરીક્ષ્યૈવ નગરસ્ય પુરો ભુવિ ।
ઉત્તસ્થુર્દેવમુનયો જયશબ્દપુરઃસરમ્

પ્રણેમુર્દંડવદ્ ભૂમૌ શક્રં દેવગણા યથા ।
દેવા ઋષય ઊચુઃ ।
કો ભવાન્ કુત આયાતઃ કિં કાર્યં વદ નો વિભો

વયમેવં વિજાનીમો બ્રહ્મૈવ બાલરૂપધૃક ।
અનલાસુર સંત્રાસાત્ ત્યક્ત્વા કર્માણિ સંસ્થિતાન્

આવિર્ભૂતં તુ નસ્ત્રાતું દુષ્ટસંહારકારકમ્ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા શિશુરૂપી ગજાનનઃ

બભાષે હાસ્યવદનઃ સર્વાન્ દેવમુનીન્ પ્રતિ ।
બાલ ઉવાચ ।
ભવન્તો જ્ઞાનસંપન્ના યદુક્તં સત્યમેવ તત્

અહં તસ્ય વધાયૈવ દુષ્ટસ્ય પરપીડિનઃ ।
નિજેચ્છયા બાલરૂપી વેગેનાગાં સુરર્ષયઃ

ઉપાયં વચ્મિ વસ્તસ્ય વધે તં કુરુતાનઘાઃ ।
સર્વૈર્ભવદ્ભિસ્તં દૃષ્ટ્વા નોદનીયો બલાદહમ્

દ્રષ્ટવ્યં કૌતુકં તસ્ય મમ ચૈવ મહત્તરમ્ ।
એવં શ્રુત્વા કૃપાવાક્યં સર્વે તે હર્ષનિર્ભરા

ઉચુઃ પરસ્પરં સર્વે ન જાનીમોઽસ્ય પૌરુષમ્ ।
ઈશ્વરો બાલરૂપેણ કર્તૃમસ્ય વધં નુ કિમ્

અવતીર્ણો ભવેત્ ત્રાતું પીડિતં ભુવનત્રયમ્ ।
ઇત્થમુક્ત્વા તુ તે સર્વે પ્રણેમુઃ સાદરં ચ તમ્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ કાલાનલસ્વરૂપધૃક્।
દહન્ દશ દિશો ભક્ષન્નરલોકં સમાયયૌ

કોલાહલો મહાનાસીલ્લોકાનાં ક્રન્દતાં તદા ।
દૃષ્ટ્વૈવ સર્વે મુનયઃ પલાયનપરા યયુઃ

તં ચ તે મુનયઃ પ્રોચુઃ શીઘ્રં કુરુ પલાયનમ્ ।
નો ચેદ્ધિંસિષ્યતે ત્વાદ્ય સુમહાનનલો ધ્રુવમ્

તિમિંગિલો યથા મીનાનુરગાન્ ગરૂડો યથા।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પરમાત્મા ગજાનનઃ

બાલરૂપધરોઽતિષ્ઠત્ પર્વતો હિમવાનિવ।
સુરર્ષયો યયુર્દૂરાત ત્યક્ત્વા તત્રૈવ બાલકમ્

(૨૮૦૨)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે દુર્વામાહાત્મ્યે ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય ૬૪ પ્રારંભ :-
આશ્રયોવાચ ।
દેવર્ષિષુ પ્રયાતેષુ બાલે ચાચલવત્સ્થિતે ।
કિમાસીત્ કૌતુકં તત્ર બાલ કાલાનલોદ્ભવમ્

તત્સર્વં વિસ્તરાન્મહ્યં કથયાશુ મહામુને ।
નારદ ઉવાચ ।
એવં તયા કૃતઃ પ્રશ્નઃ કૌણ્ડિન્યો મુનિસત્તમઃ

યદબ્રવીચ્છચીભર્તસ્તત્ત્વં શૃણુ મયોદિતમ્ ।
કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
અચલે ચલવદ્વાલે સ્થિતે તસ્મિન્ગજાનને

કાલાનલ ઇવાક્ષોભ્ય આયયૌ સોઽનલાસુરઃ ।
તસ્મિન્ક્ષણેઽચલા વાઽપિ ચચાલાચલસંયુતા

નમોદધ્વાન સદૃશ ઘનગર્જિતનિઃસ્વનૈઃ ।
નિપેતુર્વૃક્ષશાખાભ્યઃ પક્ષિવૃન્દાનિ ભૂતલે

નિર્વારિર્વારિધિર્જાતો વૃક્ષા ઉન્મૂલિતાસ્તદા ।
પ્રકમ્પનેન મહતા ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

તસ્મિન્નેવ ક્ષણે દેવો બાલરૂપી ગજાનનઃ ।
વધારા નલરૂપં તં દૈત્યં માયાબલેન હિ

પ્રાશત્સર્વેષુ પશ્યત્સુ જલધિં કુમ્ભજો યથા।
તતઃ સોઽચિન્તયદ્દેવો યદ્યયં જઠરે ગતઃ

દહેત્ ત્રિભુવનં કુક્ષૌ દૃષ્ટમાશ્ચર્યમુત્કટમ્ ।
તતઃ શક્રો દદૌં ચન્દ્રં તસ્ય વહ્નેઃ પ્રશાન્તયે

ભાલચન્દ્રેતિ તં દેવાસ્તુષ્ટુવુર્ મુનયોઽપિ ચ ।
તથાપિ ન ચ શાન્તોઽભૂદનલ: કંઠમૂર્ધ્વગઃ

તતો બ્રહ્મા દદૌ સિદ્ધિ બુદ્ધી માનસ કન્યકે ।
રમ્ભોરુ પદ્મનયને કેશશં વૈલસંયુતે

ચન્દ્રવક્ત્રેઽમૃતગિરૌ કૂપનાભી સરિદ્ બલી।
મૃણાલમધ્યે પ્રવાલ હસ્તે શંત્યસ્ય કારણે

ઉવાચે મે સમાલિંગ્ય તવ શાન્તોઽનલો ભવેત ।
તયોરાલિંગને શાન્તઃ કિંચિદેવ હુતાશનઃ

દદૌ સુકોમલં તસ્મૈ કમલં કમલાપતિઃ ।
પદ્મપાણિરિતિ પ્રોચુસ્તં સર્વે સુરમાનુષાઃ

અશાન્તેઽગ્નૌ તુ વરુણઃ સિષેચ શીતલૈર્જલૈઃ ।
સહસ્રફણિનં નાગં ગિરિશોઽસ્મૈ દદાવથ

તેન બદ્ધોદરો યસ્માદ્ વ્યાલબદ્ધોદરોઽભવત્ ।
તથાપિ શૈત્યં નાપેદે કંઠોઽસ્યાનલસંયુતઃ

અષ્ટાશીતિ સહસ્રાણિ મુનયસ્તં પ્રપેદિરે ।
અમૃતા ઇવ દૂર્વાસ્તે પ્રત્યેકં સેકવિંશતિમ્

આરોપયન્ મસ્તકેઽસ્ય તતઃ શાન્તોઽનલોઽભવત્।
તુતોષ પરમાત્માઽસૌ દુર્વાંકુરભરાચિતઃ

એવં જ્ઞાત્વા તુ તે સર્વે પુપૂજસ્તં ગજાનનમ્ ।
દુર્વાંકુરૈરનેકૈસ્તૈ ર્ચહર્ષાંસૌ ગજાનનઃ

ઉવાચ ચ મુનીન્ દેવાન્ મત્પૂજા ભક્તિનિર્મિતા।
મહતી સ્વલ્પિકા વાપિ વૃથા દુર્વાંકુરૈવિના

વિના દૂર્વાંકુરૈઃ પૂજા ફલં કેનાપિ નાપ્યતે ।
તસ્માદુષસિ મદ્ ભક્તૈરેકાવાઽપ્યેકવિંશતિઃ

ભક્ત્યા સમર્પિતા દૂર્વા દદાતિ યત્ફલં મહત્ ।
ન તત્ક્રતુશતૈર્દાનૈર્વ્રતાનુષ્ઠાન સંચયૈઃ

તપોભિરુગ્રૈર્નિયમૈઃ કોટિજન્માર્જિતૈરપિ ।
પ્રાપ્યતે મુનયો દેવા યદ્ દૂર્વાભિરવાપ્યતે

કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવા દૂર્વાંકુરૈઃ પુનઃ ।
આનર્ચુઃ પરમાત્માનં દેવદેવં ગજાનનમ્

જગર્જાનન્દયુક્તોઽસૌ નાદયન્રોદસી ભૃશમ્ ।
હૃષ્ટાનાં સર્વદેવાનાં મુનીનાં ચ નૃણામપિ

અનેકશો વરાન્ દત્વા પિદધે બાલરૂપધૃક્ ।
કાલાનલપ્રશમન ઇતિ તં તે સમૂચિરે

પ્રાસાદે નિર્મિતે સર્વે સ્થાપ્ય મૂર્તિં ગજાનનીમ્ ।
વિઘ્નહરોઽયમિત્યસ્યાભિધાં ચક્રુર્મુદા સુરાઃ

અત્ર સ્નાનં તથા દાનં તપોઽનુષ્ઠાનમેવ ચ ।
અનન્તં જાયતે વિઘ્નં હરસ્યાસ્ય પ્રસાદતઃ

જયઃ પ્રાપ્તો યતસ્તેન પુરં ચ વિજયાંભિધમ્ ।
સર્વેષાં ચ હતા વિઘ્ના વિઘ્નહર્તેતિ સોઽભવત્

કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
ઇતિ તે કથિતં સર્વં દૂર્વામાહાત્મ્યમુત્તમમ ।
શ્રવણાત્ પઠનાચ્ચાસ્ય સર્વપાપક્ષયો ભવેત

પુરાતનમિતિહાસં શૃણુ મે ગદતઃ પ્રિયે

(૨૮૩૩)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે દૂર્વામાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ચતુઃષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

અધ્યાય પ્રારંભ ૬૫ :-
કૌણ્ડિન્ય ઉવાચ ।
કસ્મિંશ્ચિત્સમયે દેવિ સુખાસીનં ગજાનનમ્ ।
નારદો મુનિરભ્યાગાદ્ દૃષ્ટું તં બહુવાસરૈઃ

સાષ્ટાંગપ્રણિપત્યૈનં પ્રાહ નઃ સાર્થકં જનુઃ ।
યત્પુણ્યં નિચયૈર્જાતં દર્શનં તે ગજાનન

ઇત્યુક્ત્વા સ્વાંજલિં બદ્ધ્વા તસ્થૌ તત્પુરતો મુનિઃ ।
ધૃત્વા કરેણ તત્પાણિમુપવેશ યદાસને

ગજાનનો મહાભાગો મહાભાગં મહામુનિમ્ ।
નારદો ભગવાંસ્તેન સંતુષ્ટો મુનિપુંગવઃ ૪
ઉવાચ તં ગણાધીશમાશ્ચર્યં હૃદિ મેઽસ્તિ યત્ ।
તન્નિવેદિતુમાયાતો નત્વા ત્વાં પુનરાવ્રજે

ગજાનન ઉવાચ ।
કિમાશ્ચર્યં ત્વયા દૃષ્ટં હૃદિ કિં તેઽભિવર્તતે ।
વદ સર્વં વિશેષેણ તતો વ્રજ નિજાશ્રમમ્

નારદ ઉવાચ ।
મૈથિલે વિષયે દેવ જનકો રાજસત્તમઃ ।
અતિમાની વદાન્યશ્ચ વેદવેદાંગપારગઃ

અન્નદાનરતો નિત્યં બ્રાહ્મણાન્ પૂજયત્યસૌ ।
નાનાલંકારવાસોભિર્દક્ષિણાભિરનેકશઃ

દીનાન્ધકૃપણેભ્યશ્ચ બહુ દ્રવ્યં દદાત્યસૌ।
યાચકૈર્યાચ્યતે યદ્યત્તત્તત્તેન પ્રદીયતે

તથાપિ ન વ્યયં યાતિ દ્રવ્યં તસ્ય મહાત્મનઃ ।
ગજાનનસ્ય સંતુષ્ટ્યા દ્રવ્યં તદ્ વર્ધતે નુ કિમ્

ઇત્યાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટું પ્રયાતસ્તદ્ ગૃહાનહમ્ ।
બ્રહ્મજ્ઞાનાભિમાનેન ઉપહાસં મમાકરોત્

અહં ચ તમુવાચેત્થં ધન્યોઽસિ નૃપસત્તમ ।
ચિન્તિતં તેઽપિ ભક્ત્યાઽયં પ્રયચ્છતિ ગજાનનઃ

સ તુ ગર્વાદુવાચેત્થમહમીશો જગત્ ત્રયે।
અહં દાતા ચ ભોક્તા ચ પાતા દાપયિતા તથા

મત્સ્વરૂપં વિના નાન્યદ્ વિદ્યતે ભુવનત્રયે ।
કર્તા ચ કારણં ચાહં કરણં મુનિસત્તમ

નારદ ઉવાચ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધેનાહં જગાદ તમ્ ।
ઈશ્વરાજ્જગતઃ કર્તા નાન્યઃ કશ્ચન વિદ્યતે

ત્વં તુ ધર્મમિમં રાજન્ દમ્ભેનૈવ કરોષિ કિમ્ ।
દર્શયિષ્યે સાક્ષ્યમસ્ય સ્વલ્પકાલેન તેઽનઘ

ઇત્યુક્ત્વા તમહં યાતસ્ત્વદન્તિકમિભાનન ।
કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
આકર્ણ્યેત્થં મુનેર્વાક્યં પૂજયામાસ તં વિભુઃ

અર્ઘ્યાદિભિરલંકારૈર્દિવ્યૈઃ પુષ્પૈઃ સચંદનૈઃ ।
મુનિરાજ્ઞાં પ્રગૃહ્યૈવ વૈકુંઠે વિષ્ણુમભ્યગાત્

ગજાનનોઽપિ મિથિલાં રાજભક્તિં પરીક્ષિતુમ્ ।
કુત્સિતં વેષમાદાય સર્વજ્ઞોઽપિ સમાયયૌ

અનેકક્ષતસંયુક્તં સ્રવદ્રક્તમમંગલમ્ ।
મક્ષિકાનિચયાક્રાંતં રદહીનમિવાતુરમ્

ગચ્છંતં તાદૃશં દૃષ્ટ્વા નરા નાસાનિરોધનમ્ ।
કુર્વન્તિ વાસસા કેચિત્ ષ્ઠીવનં ચ યથાતથા

સ્ખલન્ મૂર્છન્ પતન્ ગચ્છન્ અર્ભકાવલિ સંયુત॥
નૃપદ્વારં સમાગમ્ય દ્વારપાલાનુવાચ સઃ

રાજ્ઞૈ નિવેદ્યતાં દૂતા અતિથિં માં સમાપતમ્ ।
બ્રાહ્મણં ક્ષુધિતં વૃદ્ધમિચ્છાભોજનકાંક્ષિણમ્

તે તદ્વાક્યં તથાચરણ્યુર્ગત્વા તં જનકં નૃપમ્ ।
આનીયતામિતિ પ્રાહ દૂતા દ્રષ્ટું તુ કૌતુકમ્

તે દૂતા પ્રાપયામાસુઃ કુચૈલમલિનં નૃપમ્ ।
દદર્શ દૂરાજ્જનકો કમ્પન્તં મક્ષિકાવૃતમ્

અસૃક્ સ્રવન્તં વૃદ્ધં તં બ્રાહ્મણં શ્રમવારિણમ્ ।
તર્કયામાસ જનક ઈશ્વરો રૂપધૃઙ્નુ કિમ્

છલિતું માં સમાયાતો યદિ પુણ્યં ભવેન્મમ ।
સમાધાસ્યે મનો હ્યસ્ય ભવિષ્યં નાન્યથા ભવેત્

ઇત્યેવં ચિંતયત્યેવ જનકે નૃપસત્તમે ।
પ્રવેશિતો દ્વારપાલૈર્બ્રાહ્મણઃ પર્યદૃશ્યત

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।
ચન્દ્રાંશુધવલાં કીર્તિં શ્રુત્વા તેઽહં સમાગત: ।
દેહિ મે ભોજનં રાજન્ ક્ષુધિતસ્ય ચિરાદ્ ભૃશમ્

મમ તૃપ્તિર્ભવેદ્યાય તાવદન્નં પ્રદીયતામ્ ।
તવક્રતુશતં પુણ્યં ભવિષ્યતિ નરેશ્વર

કૌંડિન્ય ઉવાચ ।
ઇતિ વાચં નિશમ્યાસૌ ગૃહમધ્યે નિનાય તમ્।
સંપૂજ્ય વિધિવચ્ચૈનં સ્વાદ્વન્નમુપવેશયત્

તદ્દત્તં પુરતસ્તસ્ય બભક્ષ તત્ક્ષણેન સઃ ।
અસંખ્યાતેષુ પાત્રેષુ પંક્તું ક્ષિપ્તઃ સુતંદુલાઃ

દીયતે પુરતસ્તસ્ય યઃ સિદ્ધશ્ચોદનોઽભવત્ ।
સ ભક્ષયતિ સર્વં તં તત ઊચે જનો નૃપમ્

રાક્ષસોઽયં ભવેત્પ્રાયઃ કિમર્થં દીયતે બહુ ।
રાક્ષસેભ્યઃ પ્રદાનેન ન કિંચિત્ પુણ્યમાપ્યતે

કેચિદૂચુસ્ત્રિભુવને ભક્ષિતેઽપ્યસ્ય નો ભવેત્ ।
તૃપ્તિઃ પરમિકા રાજન્ ધાન્યમસ્મૈ પ્રદીયતામ્

તતો ધાન્યાનિ સર્વાંણિ ગૃહે ભૂમૌ સ્થિતાનિ ચ ।
આનીય ચિક્ષિપુસ્તસ્ય પુરગ્રામગતાનિ ચ

પુંસોઽસ્ય દ્વિજરૂપસ્ય સર્વભક્ષસ્ય ચાતિથેઃ ।
ન તૃપ્તિમગમત્સોઽથ ભક્ષિતેષુ ચ તેષુ ચ

તતો દૂતા નૃપં પ્રોચુર્ધાન્યં ક્વાપિ ન લભ્યતે।
ઇતિ દૂતવચઃ શ્રુત્વા જનકેઽધોમુખે સ્થિતે

સ્વસ્તીત્યુક્ત્વાગમદ્વિપ્રો ન તૃપ્તોઽસૌ ગૃહં ગૃહં।
દીયતામન્ન મિત્યાહ તે જનાસ્તં જગુસ્તદા

સર્વેષાં ગૃહગં ધાન્યં સર્વં રાજ્ઞા સમાહૃતમ્ ।
જગ્ધં ત્વયાઽખિલં બ્રહ્મન્ ગમ્યતાં યત્ર તે રુચિઃ

દ્વિજ ઉવાચ ।
કીર્તિરસ્ય શ્રુતા લોકાન્ ન દાતા જનકાત્પરઃ ।
તૃપ્તિકામઃ સમાયાતો હ્યતપ્તોઽહં કથં વ્રજે

તૂષ્ણીં ભૂતેષુ લોકેષુ બભ્રમન્ સ દદર્શ હ ।
વિરોચના ત્રિશિરસોર્મન્દિરં દ્વિજયોર્વરમ્

તન્મધ્યં પ્રાવિશત્સો હિ ગૃહસ્વામીવ સત્તયા ।
સર્વોપસ્કારરહિતં ધાતુપાત્રવિવર્જિતમ્

(૨૮૭૮)
ઇતિ શ્રીગણેશપુરાણ ઉપાસનાખંડે પંચષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

૧.૩૭.૩૨ પુષ્પકે પ્રાસાદે ચતુઃષષ્ટિઃ સ્તમ્ભાઃ ભવન્તિ। કિમેતે ૬૪ સ્તમ્ભાઃ ૬૪ કલાનાં રૂપાઃ સન્તિ, અયં અન્વેષણીયઃ