Ganesha Purana · Chapter 1.56.60

bhṛguruvāca /
evaṃ te kathitaṃ rājan māhātmyaṃ sakalaṃ mayā /
punaśca śṛṇu vyāsena yacchrutaṃ brahmaṇo mukhāt

somakānta uvāca /
kathaṃ śrutaṃ brahmamukhād vyāsenāmitabuddhinā /
na tṛptimadhigacchāmi tanme vada mahāmune

bhṛguruvāca /
evaṃ śrutvā kathāṃ vyāso'pṛcchad brahmāṇamādarāt /
sa cāpi kathayāmāsa sādaraṃ pṛcchate'nagha

vyāsa uvāca /
punaḥ kathaya me brahmana gaṇanātha kathāṃ parām /
tṛṣṇā me vardhate bhūyaḥ śrotuṃ vighneśa satkathām

brahmovāca /
aparāṃ śṛṇu me vyāsa kathāṃ kautukasaṃyutām /
śūrasena prabhṛtibhiranubhūtāṃ gajānanīm //५ / /
madhyadeśebhavadrājā śūraseno mahābalī /
sahasrākhya pure ramye vedavedāṃga pāragaḥ

dhanavān rupavān dātā hotā pātā janasya ha /
śaktitrayayuto mānī ṣāḍguṇya pariniṣṭhitaḥ

upāyānāṃ caturṇāṃ ca cālane caturo'rihā /
caturvidha balopeto dvijadeveṣu bhaktimān

pṛthivīmaṃḍalaṃ yasya vaśavartyabhavatsadā /
nagaraṃ śakranagarādviśiṣṭaṃ bhāti bhūtale //९/ /
yasya patnī puṇyaśīlā nāmnā'bhūt puṇyaśālinī /
yasyā rupeṇa sadṛśī nāsīt trailokyamaṃḍale // १.५६.१ ०//
pātivratya guṇairyasyā lajjāṃ prāptā'pyaruṃdhatī /
asūyā tyāgayogenāpyanasūyā'bhavallaghuḥ

sa kadācinnṛpo'mātyaiḥ saṃvṛto vīrasattamaiḥ /
upaviṣṭo nṛpasabhāṃ dadṛśe gaganecaram // १ २//
vimānaṃ vahnisadṛśaṃ netratejoharaṃ param /
gāna śravaṇa saktāste rājñā saha sabhāsadaḥ // १३ / /
vihvalāste kiṃ kimiti jñātuṃ dūtānacodayan /
te dūtā prāgamandraṣṭuṃ vimānaṃ sūryasannibham

kasyacidvaiśyaputrasya rājadūtasya kuṇḍina. /
patitaṃ dṛṣṭipātena tadvimānaṃ mahītale

tato dūtāḥ samāgamya śaśaṃsuḥ nṛpatiṃ tadā /
tadvimānaṃ mahārāja puṇyakṛddeva saṃyutam // १ ६//
daidīpyamānaṃ patitaṃ duṣṭadṛṣṭyā mahītale /
tato'ti harṣito rājā prakṛtidvayasaṃyutaḥ

aśvāruḍho yayau tatra vimānaṃ draṣṭumatsukaḥ /
manyamāno mahābhāgyaṃ svajanaiḥ parivāritaḥ

anekavādya nirghoṣaiḥ vimānasyāntikaṃ yayau /
dadṛśustatra śakraṃ vai namuruttīrya yānataḥ

nānālaṃkāra saṃyuktaṃ sarvadevagaṇairyutam /
baddhāṃjalipuṭo rājā provāca balasūdanam //१.५६.२ ० //
dhanyeyamadya dharaṇī dhanyaṃ janma ca saṃpadaḥ /
pūrvajāḥ sarvacakṣūṃṣi dhanyānyadya śacīpate

yaddarśanaṃ mṛtyuloke bhavatāṃ sānugasya me /
yasya te vaśagā lokā brahmeśānādayaḥ surāḥ //२ २ //
śatāśvamedhato dṛśyo nānyathā jāyate kvacit /
na jāne kena puṇyena so'dya dṛṣṭo'khilairjanai //२ ३//
idaṃ ca te vimānaṃ yat kathaṃ nipatitaṃ bhuvi /
etanme saṃśayaṃ deva chettumarhasi sāṃpratam

yatavānkutra ca bhavāngantā vā śaṃsa me prabho /
śakra uvāca /
rājan śṛṇu mahāścaryaṃ kathitaṃ nāradena me

tadahaṃ kathayiṣye tvāṃ śṛṇuṣvaikamanā nṛpa /
nārada uvāca /
mṛtyulokaṃ gataḥ śakra bhruśuṃḍerāśramaṃ prati /
gaṇeśasya svarūpeṇa tiṣṭhato japato'niśam // २६/ /
tad dhyānāttatsvarūpasya dṛṣṭaṃ kautukamadbhutam /
pūjitastena muninā gajānana svarupiṇā

na vā taṃ munimāpṛcchya darśanārthe tavāgata /
bhūmau sārūpyatā naiva dṛṣṭā'nyatra śatakrato

śakra uvāca /
ahaṃ ca nāradaṃ pūjya visṛjya ca kṣaṇena tam /
atyutsukatayā yāto muniṃ dṛṣṭuṃ tathāvidham / /२९ / /
vimānavaramāsthāya manomaruta vegavat /
muniṃ dṛṣṭavā ca saṃpūjya dviradānanarūpiṇam

bhruśuṃḍiṃ praṇipatyātha tasya pūjāṃ pragṛhya ca /
calitaḥ saparīvāro gantukāmo'marāvatīm

yāvatte nagarābhyāśe vimānamidamāgatam /
tāvad dūtasya te dṛṣṭyā kuṣṭhinaḥ pāpakāriṇaḥ

patitaṃ bhūmibhāge'sminsarvaṃ te kathitaṃ nṛpa /
śūrasena uvāca /
tapasā kena vā śakra gajānana svarupatā

prāptā bhruśuṃḍinā tena tadvadasva mama prabho /
na hi me tṛptirastīha śuṇvatastatkathāmṛtam

iti śrī gaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe ṣaṭpacāśattamo'dhyāyaḥ ५६ ( २४६३)
śakra uvāca /
hanta te kathayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanīm /
yathā tenāpi sādṛśyaṃ gaṇanāthasya bhaktitaḥ // १ / /
daṃḍakāraṇya deśeṣu nagare naṃdurābhidhe /
ekaḥ kaivartako duṣṭo nāmnā nāmaiva viśrutaḥ

ābālyāccaurya nirato yauvane jārakarmakṛt/
pratyakṣaṃ dṛṣṭivigamādbharate ca śapatyapi

śapathānkurute mithyā paramhadbheda kārakān /
tato niḥsārito grāmād dyūtamadyarato yataḥ

lokairbahirdūratara giri kandara kānane /
sthitaḥ kāntāyuto mārge jaghāna pathikānbahūn

evaṃ bahudhano jāto nānālaṃkaraṇai striyam /
bhūṣayāmāsa sasutāṃ toṣayāmāsa māyayā

śastra khaḍgaṃ ca kheṭaṃ ca pāśāndhanuranuttamam /
daṃḍaṃ cobhayato lohaṃ vahanpūrṇe maheṣudhī/
vṛkṣāgre koṭare vāpi sthito mārayate bahūn //७/ /
nānāvidhāni vastūni vāsāṃsyābharaṇāni ca /
gṛhe saṃcayate nītvā vikrīṇāti purāntare / /८ //
yatheṣṭaṃ bhajate nityaṃ viṣayānmandire nije /
evaṃ pāpasamācāro hantyaraṇye paśūnapi

ekadā kasyacit pṛṣṭhe dhāvito yojanāvadhi /
sa tu tasmādgato dūraṃ skhalitvā patito bhuvi

tata utthāya kaṣṭena śanai śanairyayau khalaḥ /
apaśyatpathi gacchansa tīrthaṃ gāṇeśvaraṃ śubhaṃ

akaronmajjanaṃ tatra śramameva vyapohitum /
tato'gacchansvaviṣayaṃ dadarśa pathi mudgalam // १ २/ /
japantaṃ gaṇanāthasya mantraṃ nāmasamanvitam /
khaḍgamudyamya niṣkośaṃ mudgalasyāntikaṃ yayau

kaivartako nāma nāmā hantuṃ kṛtamatistadā /
jagalustasya śastrāṇi khaḍgo'pi dṛḍhamuṣṭitaḥ

anyathā cābhavad buddhistasya duṣṭasya tatkṣaṇāt /
dviradānana bhaktasya mudgalasya prabhāvataḥ

jahāsa munimukhyo'sau dṛṣṭvā taṃ tu tathāvidham /
papraccha saṃyataḥ kasmācchastrāṇi galitāni te // १ ६//
baddhānyapi ca sarvāṇi patitāni kuto vada /
indra uvāca /
gaṇeśatīrthasnānena munerālokanena ca /
jñānavairāgya yukto'sāvabravīn mudgaruṃ vacaḥ // १ ७/ /
kaivartaka uvāca /
āścaryaṃ paramaṃ manye kuṃḍasnānena me matiḥ /
viparītābhavad brahman viśeṣāddarśanena te // १ ८/ /
bālyāt prabhṛti me duṣṭā buddhiḥ pāparatā'bhavat /
asaṃkhyātāni pāpāni kṛtānyadyāvadhi prabho // १ ९//
idānīmeva nirviṇṇā matirme tvatprasādataḥ /
nādāsye punaretāni śastrāṇi patitāni me //१.५७.२ ० //
kurū me'nugrahaṃ pūrṇamuddharasva bhavārṇavāt /
sādhavo hyanugṛhṇanti dīnān duṣkṛtino'pi ca / / २१ //
na sādhu saṃgamaḥ kvāpi vṛthā dṛṣṭo mahāmune /
yathā śevadhi samparko na dhātuṣu vṛthā bhavet //२ २ /
/ śakra uvāca /
evamukto mudgalo'sau taṃ jagāda kṛpānvitaḥ /
śaraṇāgata saṃtyāge ramarandoṣaṃ viśeṣataḥ //२ ३ /
/ mudgala uvāca /
vidhiprayukte dānādau nādhikāro'sti kutracit /
tathāpi nāmajapaṃ kathayāmi prasādata

gajānanasya paramaṃ sarvasiddhikaraṃ nṛṇām /
tataḥ praṇāmamakarot kaivarto mudgalaṃ munima / /२५ //
gaṇeśāya nama iti nāmamaṃtramupādiśat //२ ६ //
sva yaṣṭiṃ ropayāmāsa purastasya dharātale /
uvāca cainaṃ saṃprītyā yāvadāgamanaṃ mama

tāvajjapasva nāmedaṃ yāvadyaṣṭiśca sāṃkurā /
ekāsana gato vāyubhakṣa ekāgramānasaḥ

sāyaṃ prātarjalaṃ dehi yaṣṭimūle nirantaram

śakra uvāca /
upadiṣṭo mudgalena nāmā kaivartakastadā /
nirāśo jīvite tasthau tasminnantarhite munau

ekāsana gato'raṇye jajāpa nāmamaṃtrakam /
purodhāya muneryaṣṭi vṛkṣacchāyā samāśritaḥ

nirāhāro nirīhaśca jitendriya gaṇo vaśī /
evaṃ sahasravarṣānte sā yaṣṭiḥ sāṃkurā'bhavat // ३ २//
tataḥ pratīkṣāmakaronmunerāgamanasya yaḥ /
valmīkaveṣṭita tanurlatājāla samanvitaḥ //३ ३ //
tato muni mudgalo'pi daivācca deśamāyayau /
sasmāra ca tadā yaṣṭiṃ taṃ ca kaivartakaṃ yadā

dadarśa bhramamāṇaḥ sa sāṃkaśaṃ yaṣṭimuttamām /
valmīkākrānta dehaṃ ca taṃ ca kaivartakaṃ muniḥ

duścaraṃ munibhiḥ sarvairāsthitaṃ tapa uttamam /
lakṣitaṃ netramātreṇa yatatā muninā tadā //३ ६//
utsādya tasya dehasthaṃ valmīkaṃ munisattamaḥ /
maṃtritena jalenāsya siṣecāṃgaṃ ca sarvaśaḥ

sadaiva divyadehaṃ taṃ jagāda munisattamaḥ /
prāptavantaṃ gaṇeśasya sārūpyaṃ karayo gataḥ //३ ८//
dvikaraṃ prajapaṃtaṃ ca nāma vaināyakaṃ śubham /
unmīlīte tadā netre muninā bodhitastu saḥ //३ ९ //
tasya netrodbhave vahnirvidyudvad gaganaṃ gataḥ /
trilokīmudyato dagdhuṃ muninā vārito yataḥ

so'pi taṃ munimānamya svaguruṃ karūṇāyutam /
āliliṃga mudā yuktastanayaḥ pitaraṃ yathā //४ १ //
upadiṣye mudgalena nāma kaivartakastadā /
valmīkāt punarutpannaṃ mānayāmāsa taṃ sutam

cakāra nāma karmāsya mudgalo munirādarāt /
bhruśuṃḍīti tato nṛpa

ekākṣaraṃ ca mantraṃ ca tasmai prāhātha mudgala

varānasmai dadau paścādbhava tvaṃ munisattamaḥ /
indrādi devagaṃdharvaiḥ siddhairarcyatamo bhava

yathā gajānano devo dhyāto dṛṣṭo'ghanāśanaḥ /
tathāhi tvamapi mune bhrūśuṃḍiḥ prathito bhava / / ४६ //
yasya te darśanaṃ syātsa kṛtakṛtyaṃ bhavennara /
āyuśca kalpalakṣaṃ te bhavitā mam vākyataḥ

evaṃ bahuvidhā tasmai varānyacchati mudgale /
yayurindrādayo draṣṭuṃ munayo nāradādayaḥ / /४८//
ūcustaṃ praṇipatyaiva bhrūśuṃḍe tava darśanāta /
sārthakaṃ janma no vidyā pitarau ca tapo yaśaḥ

tvameva gaṇanātho'si pūjanīyo'si no mune /
sa tu saṃpūjyavānsarvān praṇamya ca visṛjya ca //१.५७.५ ० //
punaḥ padmāsana gato jajāpaikākṣaraṃ manum /
puro mūrtiṃ pratiṣṭhāpya gaṇeśasya manoharām //५ १ //
upacāraiḥ ṣoḍaśabhirapūpujaddinedine /
āśramaśca babhau vāpī sarovṛkṣa latādibhi / /५ २ //
tyaktavaire siṃhamṛgai nakulairbhujagottamaiḥ /
tato varṣaśatasyānte prasanno'bhūd gajānanaḥ

uvāca matsvarūpastvaṃ kimarthaṃ tapase tapaḥ /
kṛtakṛtyo'si sāyujyamāyuṣo'nte ca lapsyase

idaṃ kṣetra suvikhyātaṃ nāmaleti bhaviṣyati /
anuṣṭhāna kṛtāmatra nānāsiddhipradaṃ nṛṇām

manmūrti darśanādatra na punarjanmabhāgbhavet /
aputracca labhet putrān vidyārthī jñānamāpnuyāt //५ ६/
śakra uvāca /
iti te kathitaṃ sarvaṃ śūrasena nṛpottama /
yatvayā paripṛṣṭaṃ me kimanyacchrotumicchasi

(२५२०)
iti śrī gaṇeśa purāṇe upāsanākhaṃḍe bhrūśuṃḍyupākhyānaṃ nāma saptapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ

adhyāya ५८ prāraṃbha :-
brahmovāca /
evaṃ śrutvā śūraseno marutvad vākyamuttamam /
punaḥ papraccha taṃ vyāsa pratiśrutvā kathāmṛtam

śūrasena uvāca /
kenopāyena deveśaṃ yānaṃ te gaganaṃ vrajet /
tamupāyaṃ kuru vibho vada vā kiṃ karomi te

brahmovāca /
evaṃ punaḥ kṛtapraśnaṃ nṛpaṃ prāha surārihā /
śṛṇvatāṃ sarvalokānāṃ smayamāna idaṃ vacaḥ

indra uvāca /
kaścitsyādiha saṃkaṣṭacaturthī vratakārakaḥ /
vipro vā kṣatriyo vāpi nagare te nṛpottama

tasyābdakṛtapuṇyena samyag dattena bhūbhuja /
idānīṃ pracale desannānyathā'ghutapūrūṣai

nṛpa uvāca /
kathaṃ vrataṃ tu saṃkaṣṭacaturthyā vada me mune /
kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ tasya ko vidhiḥ kasya pūjanam

purā kena kṛtaṃ cātra siddhiryasmiñ kṛte'bhavat /
etatsarvaṃ śunāśīra kṛpayā vada vistarāt

śakra uvāca /
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
kṛtavīryasya saṃvādaṃ nāradena mahātmanā

babhūva balavānrājā kṛtavīryo mahīnale /
satyaśīlo vadānyaśca yajvā mānī mahārathaḥ

jitendriyo mitāhāro devadvijaniṣevakaḥ /
yasyāśvagajayodhānāṃ rathināṃ sarvadhanvinām

na saṃkhyā vidyate rājan sahyādriviṣayāsinām /
mandire yasya sauvarṇāḥ paryaṃkā bhājanāni ca

nāsīdauduṃbaraṃ pātraṃ pākārthamapi sarvadā /
yasya dvādaśa sāhasrā brāhmaṇāḥ paṃktibhojinaḥ

sugandhā nāma yasyāsītpatnī dharmaparāyaṇā /
pativratā patiprāṇā trailokye'timanoramā

nānālaṃkāra subhagā dvijadevātithipriyā /
evaṃ tau daṃpatī rājannaputrau saṃbabhūvatuḥ

putrārthaṃ sarvadānāni vratāni ca tapāṃsi ca /
cakraturniyamānanyān yajñāṃśca bahudakṣiṇān

nānātīrthāni kṣetrāṇi jagmatuḥ putralipsayā /
tathāpi nābhavat putro janmāntara kṛtenasoḥ

ekadā duḥkhito rājā samāhūya sa mantriṇaḥ /
rājyaṃ mudrāṃ ca kośaṃ ca janāṃjanapadāstathā

tebhyo nivedya sarvaṃ tau jagmaturvanamuttamama /
valkalājinasaṃvītau dampatī tapaāsthitau

jitendriyau jitāhārau jīrṇaparṇānilāśinau /
cakṣurmātreṇa lakṣyau tau dṛṣṭvā'yaṃ nārado muniḥ

janakaṃ kṛtavīryasya pitṛlokasthamabravīt /
aputratvāt prāyagato vidyate tanayastava

kṛtavīryo mṛtyuloke śvaḥparaśvo mariṣyati /
yadi tasya bhavetputro nākalokapradarśakaḥ

kṛtavīryastadā jīvenmṛto vā svargamāpnuyāt /
ityuktvā nārado yātaḥ paśyati smādbhutaṃ bhuvi

bhrūśuṃḍe: pitarau putrau tasya patnīṃ sakanyakām /
agnijvālākule ghore kumbhīpāke hyadhomukhān

yāmyadūtaistāḍyamānān krandanto vividhān ravān /
teṣāmākranditaṃ śrutvā nāradaḥ karuṇānidhiḥ

āgatya kathayāmāsa teṣāṃ duḥkhaṃ bhruśuṃḍaye /
nārada uvāca /
śakrādayo devagaṇā munayaḥ kapilādayaḥ

yasya te darśanaṃ kartuṃ yānti herambarūpiṇaḥ /
tatkathaṃ pitaraupatnī putrāḥputryaśca kiṃkarāḥ

yamaloke kumbhipāke pacyante tava doṣataḥ /
tvaṃ cāpi jñānasaṃpannaḥ kathaṃ tannāvabudhyase

pūrvajānāṃ tvamuddhāre yatnaṃ kuru mahāmune /
śakra uvāca /
bhrūśuṃḍirati saṃtapto vākyaṃ śrutvā munīritam /
duḥkhitaḥ pitṛduḥkhena bhṛśaṃ jajvāla vahnivat /
upāyaṃ cintayāmāsa teṣāmuddhārakārakam /
dadau śreyaṃ sa saṃkaṣṭacaturthīṃ vratajaṃ tadā

vilokya praṇidhānena bhruśuṃḍī sa parokṣavit /
dhyātvā gajānanaṃ devaṃ kare dhṛtvā śubhaṃ payaḥ

uvāca pitṝnuddiśya yācandevaṃ gajānanam /
bhruśuṃḍiruvāca/
yadi bhaktyā kṛtaṃ me'sti gaṇanātha vrataṃ tava

tadā tasya prabhāvena śīghramuddhara pūrvajān /
evamuktvā tu tattoyaṃ gajānanakare'kṣipat

kṣiptamātre tadā toye gajānanaprasādataḥ /
vimānāni samāruhya sarve te devarūpiṇaḥ

sevyamānā apsarobhiḥ stūyamānāśca cāraṇaiḥ /
gaṃdharvairgīyamānāste gaṇeśasthānamāpnuvan

anye'pi kuṃbhipāke ca narā duṣkṛtino'bhavan /
te'pi sarve vimānasthāḥ padaṃ gāṇeśvaraṃ yayuḥ /

evaṃ vratasya mahimā mayā te parikīrtitaḥ /
yadekadinapuṇyena sarve sadgatiṃ gataḥ/

janmāvadhi kṛtaṃ yena saṃkaṣṭaṃ vratamādarāt /
śeṣo'pi tasya puṇyasya saṃkhyā kartuṃ na vai kṣama:

atastasya prabhāvena vimānaṃ pracalenmama

(२५५८)
iti śrī gaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe saṃkaṣṭacaturthīvratakathanaṃ nāmāṣṭapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ//
adhyāya ५९ prāraṃbha :-
rājovāca /
kuṃbhīpākādviniḥsṛtya teṣu yāteṣu vai divam/
kamupāyaṃ sa kṛtavān kṛtavīryapitā tadā

śakra uvāca /
brahmalokaṃ jagāmāśu dadarśa kamalāsanam/
duḥkhito nāradācchrutvā vaṃśavicchedamātmanaḥ

praṇamya tamapṛcchatsa vaṃśaviccheda kāraṇam /
mama putro'tidharmātmā vadānyo yajñakārakaḥ

devatātithibhaktaśca mānya mānayitā bhṛśam /
nānāvidhaprayatnaṃ sa putrārthaṃ kṛtavān vidhe

tathāpi nābhavatkasmāttasya putraḥ sureśvara /
rājyaṃ prakṛtisātkṛtvā vāyubhakṣaḥ sthito vane

asthimātrāvaśeṣo'sāvadya śvo vā mariṣyati /
janmāṃtarīyaṃ tasyaino yena gacchellayaṃ prabho

tamupāyaṃ dayāṃ kṛtvā vada me kamalāsana /
taṃ prāpayiṣye tatrāhaṃ svavaṃśasya vivṛddhaye

evaṃ sulalitāṃ vāṇīṃ śrutvocāca tathā vidhiḥ /
śrūyatāṃ tava putrasya pūrvajanma mayeritam

sāmanāmnā bhavetpūrvaṃ tatraiva nagare'ntyajaḥ /
duṣkarmā'titarāṃ yasya darśanaṃ puṇyanāśakṛt

ekadā tena vicaśya lobhena pathi ghātitāḥ /
dvādaśa brāhmaṇāḥ śāntāstyaktāstena guhāṃtare

sarvaṃ tadīyamādāya niśi svagṛhamāgataḥ /
māghakṛṣṇacaturthyāṃ sa udaye śaśino nṛpa

gaṇeśeti gaṇeśeti putramāhūya satvaram /
alabdhānnajalastena sahaiva bubhuje mudā

kālena tava putro'sau paṃcatvamagamanniśi /
candrodaye caturthyāṃ tu kṛṣṇāyāmeva bhūbhuja

ajñānakṛta saṃkaṣṭacaturthīvrata saṃbhavāt /
puṇyādvināyakaṃ dhāma jagāma sukhadaṃ tu saḥ

vimānavaramārūḍho vīkṣyamāṇopsaro gaṇaiḥ /
vaimānikaiḥ stūyamāno divyapuṣpairathārcitaḥ

tenaiva puṇyaśeṣeṇa kṛtavīryābhidho nṛpaḥ /
tavaputra samāpede putratvamadhunā bhuvi

tadaghaughakṣayāttasya putra utpatsyate'nagha /
iti brahmavacaḥ śrutvā cakampe sa nṛpottama

papracchu punarevāsāvupāyaṃ pāpanāśanam /
kṛtavīrya pitovāca /
brahmahatyā kṛtaṃ tasya pāpaṃ naśyetkathaṃ vidhe

tadvadasva dayāsiṃdho yadyapi syātsuduṣkaram /
brahmovāca /
sa cedvrataṃ tu saṃkaṣṭacaturthīsaṃjñakaṃ tava

sutaḥ kariṣyate samyaktadā pāpātpramokṣyate /
rājovāca /
kathaṃ tatkriyate brahmankasminmāse vrataṃ śubhe

tatsarvaṃ vada me svāminyena pāpaṃ layaṃ vrajet /
brahmovāca /
caturthī bhaumavāre tu māghe kṛṣṇe bhavedyadi

śubhe muhūrte candre ca kuryātprāraṃbhamasya ha /
dantadhāvanapūrvāṇi snānāni caikaviṃśatim /

kurvīta nityakarmāṇi japenmantraṃ tataḥ param /
nirāhāro bhavenmauni paranindāvivarjitaḥ /
duṣṭakarma ca tāṃbūlaṃ varjayenniyamena ca /
varjayejjalapāṇaṃ ca paradrohaṃ ca paiśunam

tilāmalakakalkena dinānte snānamācaret /
ekākṣaraṃ śaḍarṇaṃ vā japedvā vaidikaṃ mamum

gaṇeśaprītaye tasya nāmamantraṃ yathāvidhi /
dhyāyet sthireṇa manasā devadevaṃ gajānanam

muhūrtamātreṇa tataḥ pūjayedgaṇanāyakam /
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ naivedyairvividhairapi

modakāpūpa śaṣkulī laḍḍukairvaṭakairapi /
pāyasairvividhairannairvyaṃjanairlehyacoṣyakaiḥ

phalairnānāvidhaiḥ pūga tāṃbūlairdakṣiṇādibhiḥ /
ekaviṃśatidūrvābhirdīpaiśca kusumairapi

candrodaye'rghyadānena tithaye mantrapūrvakam /
gajānanāya paścāttu candrāya ca tataḥ param

nivedya pūjanaṃ natvā kṣamāpya ca tataḥ punaḥ /
brāhmaṇānbhojayedbhaktyā śaktyā vā caikaviṃśatim

daśa dvādaśa vā'śakto dakṣiṇābhiḥ sutoṣayet /
kathāṃ śrutvā tataḥ samyak svayaṃ bhuṃjīta vāgyataḥ

gītavāditraghoṣeṇa śeṣāṃ rātriṃ tato nayet /
evaṃ vrataṃ caikavarṣaṃ kṛtaṃ cedyatnato nṛpa

sarvapāpa kṣayāttasya bhavitā putra uttamaḥ /
anyaṃ vā cintayetkāmaṃ yaṃ yaṃ taṃ prāpnuyānnaraḥ

sarvasaṃkaṭanāśaḥ syāt paracakrād bhayaṃ na hi /
śamīmūle japaṃstiṣṭhannupavāsa parāyaṇaḥ

ācandrodayaparyantaṃ vratametatsamācaret /
andho mūko jaḍaḥ paṃgustadīpsitamavāpnuyāt

dārān putrān dhanaṃ rājyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ /
śravaṇādiṣu māseṣu ghṛtalaḍḍavādikaṃ pṛthak

bhakṣeyadvarṣaparyantaṃ tasya siddhiranuttamā /
śrāvaṇe sapta laḍḍūkā nabhasye dadhibhakṣaṇam //३८
āśvine copavāsaṃ ca kārtike dugdhapānakam /
mārgaśīrṣe nirāhāraṃ pauṣe gomūtrapānakam

tilāṃ ca bhakṣayenmāghe phālgune ghṛtaśarkarām /
caitramāse paṃcagavyaṃ vaiśākhe śatapatrikām

ghṛtasya bhojanaṃ jyeṣṭhe āṣāḍhe madhubhakṣaṇam /
kṛtavīryapitovāca /
aṃgārakacaturthyāṃ tu viśeṣo'bhihitaḥ kutaḥ

vada tvaṃ kṛpayā brahman praśrayāvanatāya me /
śṛṇvato na ca me tṛptirgajānana kathāṃ śubhām

(२६००)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe caturthīvratakathanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ६० prāraṃbha :-
brahmovāca /
aṃgārakacaturthyāstu mahimānaṃ mahīpate /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā kathayāmi samāsataḥ

avantī nagare rājan bhāradvājo mahāmuniḥ /
vedavedāṃgavitprājñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ

agnihotrarato nityaṃ śiṣyādhyayanatatparaḥ /
nadītīragatastiṣṭhannanuṣṭhānarato muniḥ

ekasminneva samaye dṛṣṭā tenāpsarovarā /
tāṃ dṛṣṭvā cakame bhoktuṃ bhāradvājo mahāmuniḥ

akasmāt kāminīṃ dṛṣṭvā kāmāsakto'bhavanmuniḥ /
kāmabāṇābhibhūtaḥ sa nipapāta mahītale

ativihvalagātrasya tasya reta pracaskhale /
praviṣṭaṃ tasya tadretaḥ pṛthivīṃ bilamadhyataḥ

tata ekaḥ kumāro'bhūjjapākusuma sannibhaḥ /
taṃ dharitrī snehavaśāt pālayāmāsa sādaram

januḥ svaṃ tena dhanyaṃ sā manute pitarau kulam /
tataḥ sa saptavarṣastāṃ papraccha jananīṃ nijām

mayi lohitimā kasmānmānuṣaṃ dehamāsthite /
kaśca me janako mātastanmamācakṣva sāṃpratam

dharaṇyuvāca /
bhāradvājamunerretaḥ skhalitaṃ mayi saṃgatam /
tato jāto'si re putra vardhito'si mayā śubham

sa uvāca /
tarhi taṃ me muniṃ mātadarśayasva taponidhim /
brahmovāca /
tamādāya tadā devī bhāradvājaṃ jagāma kuḥ/

uvāca praṇipatyainaṃ tvadvīryaprasavaṃ sutam /
vardhitaṃ taṃ purodhārya svīkuruṣva mune'dhunā

tadājñayā yayau dhātrī svadhāma ruciraṃ tadā /
bhāradvājaḥ sutaṃ labdhvā mumude cāliliṃga tam

āghrāya śira utsaṃge sthāpayāmāsa taṃ mudā /
sumuhūrte śubhe lagne cakāropanayaṃ muniḥ

vedaśāstrāṇyupādiśya gaṇeśasya manuṃ śubham /
uvāca kurvanuṣṭhānaṃ gaṇeśaprītaye ciram

saṃtuṣṭo dāsyate kāmānsarvāṃstava manogatān /
tataḥ sa narmadātāre padmāsanagato muniḥ

saṃniyamyendriyāṇyāśu dhyāyanheraṃbamantarā /
jajāpa paramaṃ mantraṃ vāyubhakṣo bhṛśaṃ kṛśaḥ

evaṃ varṣasahasraṃ sa tapastepe sudāruṇam /
māghakṛṣṇacaturthyāṃtamudaye śaśino'male

darśayāmāsa rūpaṃ svaṃ gaṇanātho'tha digbhujam /
divyāṃbaraṃ bhālacandraṃ nānāyudhalasatkaram

cāruśuṃḍaṃ lasaddantaṃ śūpakarṇaṃ sakuṃḍalam /
sūryakoṭipratīkāśaṃ nānālaṃkāramaṃḍitam

dadarśa rūpaṃ devasya sa bālaḥ purataḥ sthitam /
utthāya praṇipatyainaṃ tuṣṭāva jagadīśvaram

bhauma uvāca /
namaste vighnanāśāya namaste vighnakāriṇe /
surāsurāṇāmīśāya sarvaśaktyupabarhiṇe

nirāmayāya nityāya nirguṇāya guṇacchide /
namo brahmavidāṃ śreṣṭha sthitisaṃhārakāriṇe

namaste jagadādhāra namastrailokya pālaka /
brahmādaye brahmavide brahmaṇe brahmarūpiṇe

lakṣyālakṣya svarūpāya durlakṣaṇabhide namaḥ /
namaḥ śrīgaṇanāthāya pareśāya namo namaḥ /
iti stutaḥ prasannātmā paramātmā gajānanaḥ

uvāca ślakṣṇayā vācā bālakaṃ saṃpraharṣayan /
gajānana uvāca /
tavogratapasā tuṣṭo bhaktyā stutyā'nayā'pi ca

bālabhāve'pi dhairyācca dadāmi vāṃchitān varān /
evamukto bhūmiputro vaca ūce gajānanam

bhauma uvāca /
dhanyā dṛṣṭirjananamapi me darśanācca sureśa,
dhanyaṃ jñānaṃ kulamapi vibho bhūḥ saśailā'dya dhanyā /
dhanyaṃ caitatsakalamapi tapo yena dṛṣṭo'khileśo,
dhanyā vāṇī vasatirapi yayā saṃstuto mūḍhabhāvāt

yadi tuṣṭo'si deveśa svarge bhavatu me sthiti: /
amṛtaṃ pātumicchāmi devaiḥ saha gajānana

kalyāṇakāri me nāma khyātimetu jagattraye /
darśanaṃ me caturthyāṃ te jātaṃ puṇyapradaṃ vibho

ataḥ sā puṇyadā nityaṃ sarvasaṃkaṣṭahāriṇī /
kāmadā vratakartṝṇāṃ tvatprasādāt sadā'stu ca

gaṇeśa uvāca /
amṛtaṃ pāsyase samyag devaiḥ saha dharāsuta /
maṃgaleti ca nāmnā tvaṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi

aṃgāraketi raktatvādvasumatyā yataḥ sutaḥ /
aṃgārakacaturthīṃ ye kariṣyanti narā bhuvi

teṣāmabdasamaṃ puṇyaṃ saṃkaṣṭīvratasaṃbhavam /
nirvighnatā sarvakārye bhaviṣyati na saṃśayaḥ

avantīnagare rājā bhaviṣyasi parantapa /
vratānāmuttamaṃ yasmātkṛtaṃ te vratamuttamam

yasya saṃkīrtanānmartyaḥ sarvān kāmānavāpnuyāt /
brahmovāca /
iti datvā varo devaḥ pidadhe dviradānanaḥ /

tatastu maṃgale devaṃ sthāpayāmāsa bhaktitaḥ /
śuṃḍāmukhaṃ daśabhujaṃ sarvāvayavasuṃdaram

prāsādaṃ kārayāmāsa gajānanamudāvaham /
saṃjñā maṃgalamūrtīti devadevasya so'karot

tato'bhavat kāmadātṛ kṣetraṃ sarvajanasya tat /
anuṣṭhānāt pūjanācca darśanāt sarvamokṣadam

tato vināyako devo vimānavaramuttamam /
preṣayāmāsa svagaṇairbhaumamānetumantikam

te gatvā tena dehena taṃ bhaumamānayan balāt /
gaṇeśasyāntikaṃ rājaṃstadbhutamivābhavat

tato bhaumo'bhavat khyātaḥ trailokye sacarācare /
yato bhaumena saṃkaṣṭacaturthī bhaumasaṃyutā

kṛtā prāptaṃ ca svargaṃ cāmṛtapānaṃ suraiḥ saha /
ataścāṃgārakayutā caturthī prathitā bhuvi

cintiārthapradānena cintāmaṇiriti prathām /
prayāto maṃgalamūrtiḥ sarvānugrahakārakaḥ

pārineṃrāttu nagarāt paścime prathito'bhavat /
cintāmaṇiriti khyītaḥ sarvavighna nivāraṇaḥ

adhunā siddhagaṃdharvai pūjyate sa vidhūdaye /
dadāti vāṃchitānarthān putrapautrādi saṃpada

(२६४६)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe' aṃgāraka caturthī vratopākhyāne ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ