Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 1.3

1.3.1

// atha tṛtīyo'dhyāyaḥ //
sūta uvāca //
tata utthāya rājā sa gṛhitvā dakṣiṇekare /
putraṃ viveśa harmyāgraṃ yatra mantrayate sadā

1.3.2

yatra siṃhāsanaṃ divyaṃ kāñcanaṃ bahuratnayuk /
muktāpravālaracitaṃ bhātiśakrapadaṃ yathā

1.3.3

tatrāsatuḥ pitāputrau bhātodvāvapyanekadhā /
pratiratnaṃ gatau yasmātsumadāyavṛtāviva

1.3.4

ācāraṃ prathamaṃ prāha nītiṃ nānāvidhāṃ nṛpaḥ /
putrāya karuṇāyukto yaśase svakulasya ca

1.3.5

somakānta uvāca //
yāmamātrāvasiṣṭāyāṃ niśāyāṃ jāgṛtaḥ pumān /
tyaktvā śayyāṃ śucisthāne upaviśya guruṃ smaret

1.3.6

devatāṃ cintayitveṣṭāṃ praṇametstutipūrvakam /
prārthya pṛthvīṃ kṣamasveti pādasparśaṃ jaganmaye

1.3.7

prātarnamāmi gaṇanāthamaśeṣahetuṃ brahmādidevavaradaṃ sakalāgamāḍhyam /
dharmārthakāmaphaladaṃ janamokṣahetuṃ vācāmagocaramanādimanantarūpam

1.3.8

prātarnamāmi kamalāpatimugravīryaṃ nānāvatāranirataṃ nijarakṣaṇāya /
kṣīrābdhivāsamamarādhipabandhumīśaṃ pāpāpahaṃ ripuharaṃ bhava muktihetum

1.3.9

prātarnamāmi girijāpatimindumauliṃ vyāghrājināṃvṛtamudastayaṃmanoje /
nārāyaṇendravaradaṃ surasiddhajuṣṭaṃ sarpāṃstriśūlaḍamarūdadhataṃ purārim

1.3.10

prātarnamāmi dinanāthamaghopahāraṃ gāḍhāndhakāraharamuttamalokavandyam /
vedatrayātmakamudastasurārimāyaṃ jñānaikahetumuruśaktimudārabhāvam

1.3.11

prātarnamāmi girijāṃ bhavabhūtihetuṃ saṃsārasindhu parapārakarīṃ trinetrām /
tattvādikāraṇamudastasurārimāyāṃ māyāmayīṃ suramunīndranutāṃ sureśīm

1.3.12

evamanyāṃśca saṃsmṛtya devānmunigaṇāṃstathā /
mānasairupacāraiśca pūjayitvā kṣamāpayet

1.3.13

tato gacchetsodapātro grāmasya nairṛtīṃ diśam /
mṛdaṃ gṛhitvā suśvetāṃ brāhmaṇaḥ kṣatriyoruṇām

1.3.14

vaiśyaśūdrau tathā śyāmāṃ nanadītīrataḥ khanet /
norvarāyā na valmīkād brāhmaṇāgārataḥ kvacit

1.3.15

tṛṇādinācchādayitvā dharāṃ mūtrapurīṣayoḥ /
kṛtvotsargaṃ divārātrāvudagdakṣiṇadiṅmukhaḥ

1.3.16

ādau gudaṃ pramṛjyaiva tṛṇakāṣṭhādinā naraḥ /
pañcavāraṃ mṛdādbhiśca kṣālayettadanantaram

1.3.17

daśavāraṃ vāmahastaṃ saptavāramubhaukarau /
liṅgatathaikavāraṃ tu vāmahastaṃ trivārataḥ

1.3.18

mūtrotsarge kṣālayīta dvau karau ca dvivārataḥ /
pādausadaikavāraṃ tu gṛhasthasyaivamīritam

1.3.19

vratavān dviguṇaṃ kuryāstriguṇaṃ vanagocaraḥ /
yatiścaturguṇaṃ kuryādgātrāvarddhantumaunavān

1.3.20

arddhaṃpādaṃ divārātrau śaucaṃ strīśudra eva ca /
tata ācamya kāṣṭhaṃ tu kṣīrakaṇṭakavṛkṣayoḥ

1.3.21

gṛhītvā prārthanāpūrvaṃ dantāñjihvānviśodhayet /
balamojoyaśastejaḥ paśubuddhidhanāni ca

1.3.22

medhāṃ brahmadhiyaṃ caiva tvaṃ me dehi vanaspate /
tataḥ śītajalaiḥ snānaṃ kṛtvā malaharaṃ purā

1.3.23

tato mantraiśca gṛhyoktaiḥ sandhyopāstiṃ tataścaret /
japaṃ homaṃ ca svādhyāyaṃ tarpaṇaṃ devapūjanam

1.3.24

vaiśvadevaṃ tathātithyaṃ bhojanaṃ dvijasākṣikam /
purāṇaśravaṇaṃ dānaṃ paranindāvivarjanam

1.3.25

paropakāraṃ kuryācca dravyaprāṇavacomṛtaiḥ /
parāpakāraṃ nokuryādātmastavanameva ca

1.3.26

gurudrohaṃ vedanindāṃ nāstikyaṃ pāpasevanam /
abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva paradāraniṣevaṇam

1.3.27

svadāravarjanaṃ caiva kuryādṛtugatiṃ caret /
mātāpitṛguruṇāṃ ca gavāṃśuśrūṣaṇaṃ sadā

1.3.28

dīnāndhakṛpaṇebhyaśca dadyādannaṃ savastrakam /
prāṇātyayepi satyasya tyāgaṃ naiva samācaret

1.3.29

īśvarānugrahoyeṣāṃ sādhūnāṃ ca prapālanam /
aparādhānusāreṇa dharmaśāstraṃ vilokya ca

1.3.30

pṛṣṭvā vā paṇḍitāndaṇḍaṃ kuryānnītiviśāradaḥ /
viśvāso yasya naivasyāttatra no viśvasetkvacit

1.3.31

viśvastetyanta viśvāso nakartavyobubhūṣatā /
kṛtavairetha viśvaste kadāpi na ca viśvaset

1.3.32

ṣaḍguṇānāṃ prayogeṇa vardhayedrāṣṭamātmanaḥ /
dānaṃ svaśaktyā kurvīta kṣīṇatāmanyathā vrajet

1.3.33

pare vyākuliteyānamadhamaṃ paricakṣate /
cāradṛṣṭirdūtavaktraudyadaṇḍo nṛpo bhavet

1.3.34

daṇḍasyaiva bhayāllokāḥ sve sve dharme vyavasthitāḥ /
anyathā niyamo nasyātpārakyaṃ svīyamityadaḥ

1.3.35

adhamo yadi nindetastuvīta yadi vā kvacit /
nakruddhennacatuṣyecca kiṃ tayā kiṃ tayāpi ca

1.3.36

pūrvāpakārī yadi ca punarvā śaraṇaṃ vrajet /
pūrvaṃ ca dhaniko yaḥ syātparipālyaḥ sadaiva hi

1.3.37

mantraguptiḥ sadākāryā tanmūlaṃ rājyamucyate /
kāmādi ṣaḍripūnhitvā tatonyānvijayīta ca

1.3.38

vṛtticchedaṃ prajocchedaṃ devatocchedameva ca /
ārāmacaityayośchedaṃ na kuyānnṛpasattamaḥ

1.3.39

parvakāle dadeddānaṃ yaśase tyāgameva ca /
na mitravañcanāṃ kuryātstrīṣu gopyaṃ vadenna ca

1.3.40

ṛṇato brāhmaṇaṃ caiva paṅkato gāṃ samuddharet /
anṛtaṃ na vadetkvāpi satyaṃ kvāpi na hāpayet

1.3.41

amātyānāṃ prajānāñca bhṛtyānāṃ cittahṛdbhavet /
brāhmaṇebhyo namaskuryāddevatābhyaḥ sadaiva ca

1.3.42

sūta uvāca //
ityanyadapi śikṣāpya hemakaṇṭha sutaṃ nṛpaḥ /
ācāraṃ sahadharmeṇa nītiśāstraṃ yathā śrutam

1.3.43

kṣemaṃ karaṃ rūpavantaṃ vidyādhīśaṃ tathaiva ca /
āhvayāmāsa cāmātyānsumuhūrtaṃ vilokya ca

1.3.44

saṃbhārānupakalpyaiva nānāsthānagatānnṛpaḥ /
brāhmaṇanvedaviduṣo yajñakarma suniṣṭhitān

1.3.45

rājñothamahatorājapatnīśca suhṛdaḥ svakān /
āhvayāmāsa nṛpatiḥ śreṇīmukhyāṃśca nāgarān

1.3.45

abhiṣekāvalokāya putrasya ripughātinaḥ /
gaṇeśaṃ pūjayitveṣṭadevatāṃ ca yathāvidhi

1.3.47

vācayitvāsvastyayanaṃ mātṛpūjanapūrvakam /
kṛtvābhyudayikaṃ śrāddhaṃ brāhmaṇāṃstarpyacāndhasā

1.3.48

kārayitvā mantraghoṣairabhiṣekaṃ sutasya saḥ /
uvāca somakāntastrīnmantrimukhyānidaṃ vacaḥ

1.3.49

rājovāca //
mamāyaṃ suta ityeva mamātyābuddhirastuvaḥ /
bhavatāmevahasteṣu suta eṣa nirūpitaḥ

1.3.50

mamānuśāsanaṃ yadvatkṛtaṃ nītiviśāradaiḥ /
tathāsya śāsanaṃ kāryaṃ śreṇīmukhyasamanvitaiḥ

1.3.3

// iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe ācārādinirūpaṇaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0