Gaṇḍavyūhasūtra · Chapter 5
atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūta imā gāthā bhāṣitvā sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yastvamanuttarāyai samyaksaṃbodhaye cittamutpādya bodhisattvacaryāṃ parigaveṣitavyāṃ manyase / durlabhāste kulaputra sattvā ye 'nuttarāyai samyaksaṃbodhaye cittamutpādayanti / ataste durlabhatamāḥ sattvā ye 'nuttarāyai samyaksaṃbodhaye cittamutpādya bodhisattvacaryāṃ parigaveṣante / tena hi kulaputra bhūtakalyāṇamitreṣu niścayaprāptena bodhisattvena bhavitavyaṃ sarvajñajñānapratilambhāya / aparikhinnamānasena bhavitavyaṃ kalyāṇamitraparyeṣṭiṣu / atṛptena bhavitavyaṃ kalyāṇamitradarśaneṣu / pradakṣiṇagrāhiṇā te bhavitavyaṃ kalyāṇamitrānuśāsanīṣu / apratihatena bhavitavyaṃ kalyāṇamitropāyakauśalyacariteṣu / asti kulaputra ihaiva dakṣiṇāpathe rāmāvarānto nāma janapadaḥ / tatra sugrīvo nāma parvataḥ / tatra meghaśrīrnāma bhikṣuḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ prayoktavyam / kathaṃ bodhisattvacaryā prārabhyā? kathaṃ bodhisattvacaryāyāṃ caritavyam? kathaṃ bodhisattvacaryā paripūrayitavyā? kathaṃ pariśodhayitavyā? kathamavatartavyā? kathamabhinirhartavyā? kathamanusartavyā? kathamadhyālambitavyā? kathaṃ vistārayitavyā? kathaṃ bodhisattvasya paripūrṇaṃ bhavati samantabhadracaryāmaṇḍalam? sa te kulaputra kalyāṇamitraḥ samantabhadracaryāmaṇḍalamupadekṣyati //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto mañjuśriyaḥ kumārabhūtasya pādau śirasābhivandya mañjuśriyaṃ kumārabhūtamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya anekaśatasahasrakṛtvo 'valokya kalyāṇamitrapremānugatacittaḥ kalyāṇamitrādarśanamasahamāno 'śrumukho rudan mañjuśriyaḥ kumārabhūtasyāntikātprakrāntaḥ
4 Meghaśrīḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'nupūrveṇa yena rāmāvarānto janapadastenopajagāma / upetya rāmāvarānte janapade vicaran pūvakuśalamūlasaṃbhavo dārakarmādhiṣṭhānamanobhirucitān bhogān paribhuñjāno yena sugrīvaḥ parvatastenopasaṃkramya sugrīvaṃ parvatamadhiruhya meghaśriyaṃ bhikṣumanugaveṣamāṇaḥ pūrvāṃ diśaṃ niryayau / evaṃ dakṣiṇāṃ paścimāmuttarāmuttarapūrvāṃ pūrvadakṣiṇāṃ dakṣiṇapaścimāṃ paścimottarāmapi diśaṃ niryayau / meghaśriyaṃ bhikṣumanugaveṣamāṇaḥ ūrdhvato 'pyavalokayati sma, adhastādapi / sa saptāhasyātyayānmeghaśriyaṃ bhikṣumapaśyadanyatamasmin parvataśikharotsaṅge caṃkramyamāṇam / sa yena meghaśrīrbhikṣustenopasaṃkramya meghaśriyo bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya meghaśriyaṃ bhikṣuṃ pradakṣiṇīkṛtya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā etadavocat - yatkhalu āryo jānīyāt - mayā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jāne kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam, kathaṃ bodhisattvacaryā prārabdhavyā, kathaṃ bodhisattvacaryāyāṃ caritavyam, kathaṃ bodhisattvacaryā paripurayitavyā, kathaṃ pariśodhayitavyā, kathamavatartavyā, kathamabhinirhartavyā, kathamanusartavyā, kathamadhyālambitavyā, kathaṃ vistārayitavyā, kathaṃ bodhisattvasya paripūrṇaṃ bhavati samantabhadracaryāmaṇḍalam / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ kathaṃ bodhisattvā niryānti anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / evamukte meghaśrīrbhikṣuḥ sudhanaṃ śriṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yastvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādya bodhisattvacaryāṃ paripṛcchasi / duṣkaraṃ hi etat kulaputra paramaduṣkaraṃ yaduta bodhisattvacaryāparimārgaṇaṃ bodhisattvogocaraparimārgaṇaṃ bodhisattvaniryāṇaviśuddhiparimārgaṇaṃ bodhisattvamārgaviśuddhiparimārgaṇaṃ bodhisattvacaryāvaipulyaviśuddhiparimārgaṇaṃ bodhisattvābhijñānirhāraviśuddhiparimārgaṇaṃ bodhisattvavimokṣasaṃdarśanaṃ bodhisattvalokakṛpāpracārasaṃdarśanaṃ bodhisattvayathāśayajagadanuvartanaṃ bodhisattvasaṃsāranirvāṇamukhasaṃdarśanaṃ bodhisattvānāṃ saṃskṛtāsaṃskṛtadoṣabhayānupalepavicāraparimārgaṇam / ahaṃ kulaputra adhimuktibalādhipateyatayā cakṣurmatiśraddhānayanaviśuddhayā
aparāṅmukhajñānālokāvabhāsena samantābhimukhāvalokanayā samantaviṣayāpratihatena darśanena sarvāvaraṇavigatena vipaśyinā kauśalyena samantacakṣurviṣayapariśuddhayā śarīraviśuddhyā sarvadiksrotaḥprasarābhimukhapraṇatena kayapraṇāmakauśalyena sarvabuddhadharmameghasaṃdhāranena ca dhāraṇībalena sarvadikkṣetrābhimukhāṃstathāgatān paśyāmi / yaduta pūrvasyāṃ diśi ekaṃ tathāgataṃ paśyāmi / dvāvapi, daśāpi, buddhaśatamapi, buddhasahasramapi, buddhaśatasahasramapi, buddhakoṭīmapi, buddhakoṭīśatamapi, buddhakoṭīsahasramapi, buddhakoṭiśatasahasramapi, buddhakoṭīniyutaśatasahasramapi, yāvadaparimāṇānaprameyānasaṃkhyeyānacintyānatulyānasamantānasīmāprāptānamāpyānanabhilāpyānapi ( Gv 49 ) tathagatān paśyāmi / jambudvīpaparamāṇurajaḥsamānapi tathāgatān paśyāmi / cāturdvīpakalokadhātuparamāṇurajaḥsamānapi, sāhasradvisāhasratrisāhasramahāsāhasrabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi tathāgatān paśyāmi / daśabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi tathāgatān paśyāmi / śatabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetrasahasraparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetraśatasahasraparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetrakoṭīparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetrakoṭīśataparamāṇurajaḥsamānapi, buddhākṣetrakoṭīsahasraparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetrakoṭīśatasahasraparamāṇurajaḥsamānapi, buddhakṣetrakoṭīniyutaśatasahasraparamāṇurajaḥsamānapi, yāvadanabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi tathāgatān paśyāmi / yatha pūrvasyāṃ diśi, evaṃ dakṣiṇāyāṃ paścimāyāmuttarāyāmuttarapūrvāyāṃ pūrvadakṣiṇāyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarāyāmadha ūrdhvaṃ diśi ekamapi tathāgataṃ paśyāmi / yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi tathāgatān paśyāmi / ekaikasyāṃ diśi anuvilokayan nānāvarṇāṃstathāgatān paśyāmi nānāsaṃsthānān nānāvikurvitān nānāvṛṣabhitāvikrīḍitān vicitraparṣanmaṇḍalavyūhān anekavarṇānanekavarṇaraśmijālāvabhāsamuktān vividhabuddhakṣetraviśuddhibhavanavyūhān nānavidhāyuḥpramāṇaviśuddhān yathāśayajagadvijñāpanān vividhābhisaṃbodhiviśuddhimukhavikurvitān buddharṣabhasiṃhanādavinarditāṃstathāgatān paśyāmi / asyā ahaṃ kulaputra samantamukhasarvārambaṇavijñaptisamavasaraṇālokāyā
buddhānusmṛterlābhī / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāmanantajñānamaṇḍalaviśuddhānāṃ caryā jñātum, guṇān vā vaktum, ye te samantāvabhāsamaṇḍalabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvatathāgatamaṇḍalasarvabuddhakṣetrabhavanaviśuddhivyūhābhimukhapaśyanatayā / ye te sarvajagatsamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā yathāśayajagadvijñaptitathāgatadarśanaviśuddhyā / ye te daśabalasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā daśatathāgatabalāpramāṇānusaraṇatayā / ye te dharmasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā dharmaśravaṇākārasarvatathāgatakāyameghāvalokanatayā / ye te digvirocanagarbhabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvadiksamudreṣvasaṃbhinnabuddhasamudrāvataraṇatayā / ye te dasadikpraveśabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sūkṣmāvalambanasarvatathāgatavikurvitavṛṣabhitāvataraṇatayā / ye te kalpasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā avarahitasarvakalpatathāgatadarśanavijñaptyā / ye te kālasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvakālatathāgatakāladarśanasaṃvāsāvijahanatayā / ye te kṣetrasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvabuddhakṣetrābhyudgatānabhibhūtabuddhakāyadarśanavijñaptyā / ye te tryadhvasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāstryadhvatathāgatamaṇḍalasvacittāśayasamavasaraṇatayā / ye te ārambaṇasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvārambaṇatathāgataparaṃparāsamudāgamadarśanavijñaptyā / ye te śāntasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā ekakṣaṇasarvalokadhātuṣu sarvatathāgataparinirvāṇavijñaptyā / ye te vigamasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā ekadivase sarvāvāseṣu sarvatathāgataprakramaṇavijñaptyā / ( Gv 50 ) ye te vipulasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā ekaikatathāgatadharmadhātuparyaṅkaparisphuṭabuddhaśarīravijñaptyā / ye te sūkṣmasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā ekavālapathena anabhilāpyabuddhotpādārāgaṇāvataraṇatayā / ye te vyūhasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā ekakṣaṇe sarvalokadhātuṣu abhisaṃbodhivikurvitasaṃdarśanavijñaptyā / ye te kārya samāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvabuddhotpādadharmacakravikurvitajñānāvabhāsapratilābhatayā / ye te samāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ svacittāśayadarśanasarvatathāgatapratibhāsaprāptyā / ye te
karmasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāḥ sarvajagadyathopacitakarmapratibimbasaṃdarśanatayā / ye te vikurvitasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhā aśeṣasarvadharmadhātunalinīpadmaparisphuṭavipulabuddhavikurvitadarśanasamantadigabhimukhavijñaptyā / ye te gaganasamāropitabuddhānusmṛtimukhapratilabdhāstathāgatabimbamegharacitadharmadhātugaganālokanatayā //
gaccha kulaputra, ayamihaiva dakṣiṇāpathe sāgaramukho nāma dikpratyuddeśaḥ / tatra sāgaramegho nāma bhikṣuḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha, kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / sa te kulaputra kalyāṇamitraṃ paridīpayiṣyati / kuśalamūlasaṃbhārahetuṃ samavatārayiṣyati / vipulāṃ saṃbhārabhūmiṃ saṃjanayiṣyati / vipulaṃ kuśalamūlavegabalaṃ saṃvarṇayiṣyati / vipulaṃ bodhicittasaṃbhārahetuṃ janayiṣyati / vipulaṃ mahāyānāvabhāsahetumupastambhayiṣyati / vipulaṃ pāramitāsaṃbhārabalaṃ prabhāvayiṣyati / vipulaṃ caryāsāgarāvatāranayaṃ pariśodhayiṣyati / vipulaṃ praṇidhānamaṇḍalaṃ viśodhayiṣyati / vipulaṃ samantamukhaniryāṇavyūhaṃ saṃvardhayiṣyati / vipulaṃ mahākaruṇābalaṃ pravardhayiṣyati //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako meghaśriyo bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya meghaśriyaṃ bhikṣumanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛty avalokya ca meghaśriyo bhikṣorantikāt prakrāntaḥ
5 Sāgarameghaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastāṃ kalyāṇamitrānuśāsanīmanuvicintayan, taṃ lokamanusmaran, taṃ bodhisattvavimokṣaṃ vicārayan, taṃ bodhisattvasamādhinayamanumārjan, taṃ bodhisattvasāgaranayamavalokayan, taṃ buddhamaṇḍalamabhimukhamadhimucyamānaḥ, taṃ buddhadarśanadiśamabhilaṣan, taṃ buddhasamudramanuvicintayan, tāṃ buddhaparaṃparāmanusmaran, taṃ buddhanayānugamamanugacchan, taṃ buddhagaganamanuvilokayan, anupūrveṇa yena sāgaramukhaṃ dikpratyuddeśo yena ca sāgaramegho bhikṣustenopasaṃkramya sāgarameghasya bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya sāgarameghaṃ bhikṣumanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya sāgarameghasya bhikṣoḥ purataḥ prāñjaliḥ sthitvā etadavocat - ahamārya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthito 'nuttaraṃ jñānasāgaramavatartukāmaḥ / na ca jāne kathaṃ bodhisattvā vivartante lokavaṃśāt / āvartante tathāgatavaṃśe / uttaranti saṃsārasāgarāt / avataranti sarvajñajñānasāgaram / uccalanti bālapṛthagjanabhūmīḥ / saṃpadyante tathāgatakule / vivartante saṃsārasrotasaḥ / pravartante bodhisattvacaryāsrotasi, nivartante saṃsārasāgaragaticakrāt / āvartante bodhisattvacaryāpraṇidhānacakram / pramardayanti sarvamāramaṇḍalam / dyotayanti sarvabuddhamaṇḍalaprabhavam / śoṣayanti tṛṣṇāsāgaram / vivardhayanti mahākaruṇātoyam / pithanti sarvākṣaṇāpāyadurgativinipātadvārāṇi / vivṛścanti svarganirvāṇadvāram, vinirbhindanti traidhātukanagarakapāṭam / vivṛṇvanti sarvajñatāpuradvārakapāṭam / vijahanti sarvopakaraṇatṛṣṇām / utpādayanti sarvajagatsaṃgrahapraṇidhim //
evamukte sāgaramegho bhikṣuḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yattvayā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na hi kulaputra anavaropitakuśalamūlānāṃ sattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / samantamukhakuśalāvabhāsapratilabdhānāmupāyagarbhamārgasamādhijñānālokāvabhāsitānāṃ vipulapuṇyasāgarasaṃbhṛtasaṃbhārāṇāṃ sarvaśuklopacayāpratiprasrabdhānāṃ sarvakalyāṇamitropastabdhopāyāparikhinnānāṃ kāyajīvitanapekṣāṇāṃ sarvavastūdgrahavigatānāmanimnonnatapṛthivīsamacittānāmā prakṛtikṛpāsnehānugatānāṃ sarvabhavagatisaṃvāsābhimukhānāṃ tathāgataviṣayābhilāṣiṇāṃ sattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / yaduta mahākaruṇācittaṃ sarvasattvaparitrāṇāya, mahāmaitrīcittam sarvajagatsamayogatāyai, sukhacittaṃ sarvajagadduḥkhaskandhavyupaśamanāya, hitacittaṃ sarvākuśaladharmavinivartanatāyai, dayācittaṃ sarvabhayārakṣāyai, asaṅgacittaṃ sarvāvaraṇavinivartanatāyai, vipulacittaṃ sarvadharmadhātuspharaṇatāyai, anantacittamākāśadhātusamavasaraṇasamatānugamāya, vimalacittaṃ sarvatathāgatadarśanavijñaptyai, viśuddhacittaṃ tryadhvāvaśeṣajñānaspharaṇatāyai, jñānacittaṃ sarvāvaraṇajñānavinivartanatāyai sarvajñajñāsāgarāvataraṇatāyai //
ahaṃ kulaputra pūrṇāni dvādaśa varṣāṇi iha sāgaramukhe dikpratyuddeśe viharāmi imaṃ mahāsāgaramārambaṇīkṛtya āmukhīkṛtya, yaduta mahāsāgarasya vipulāpramāṇatāmanuvicintayan vimalaprasannatāṃ ca gambhīraduravagāhatāṃ ca anupūrvanimnasusthitāṃ ca anekaratnākaravicitratāṃ ca vāriskandhāpramāṇatāṃ ca acintyodāravarṇavimātratāṃ ca anantabhūtāṃ ca vicitrodārapraṇādhivāsanatāṃ ( Gv 52 ) ca mahāmeghapraticchannatāṃ ca antarāpurṇatāṃ ca anuvicintayan / tasya mama kulaputra evaṃ bhavati - asti na punaranyaḥ kaścidiha loke yo 'smānmanāsāgarādvipulataraśca vistīrṇataraśca apramāṇataraśca gambhīrataraśca vicitrataraśca / tasya mama kulaputra evaṃ yoniśaścintāmanasikāraprayuktasya mahāsāgarasyādhastānmahāpadmaṃ prādurabhūt / aparājitamaṇiratnendranīlamaṇivajradaṇḍaṃ mahāvaiḍūryamaṇiīratnāvataṃsakaṃ jāmbūnadasuvarṇavimalavipulapatraṃ kālānusāricandanakalikāvyūham aśmagarbharatnakesaropetaṃ sāgaravipulavistīrṇapramāṇaṃ daśāsurendraśatasahasrasaṃdhāritadaṇḍagarbhaṃ daśamaṇiratnaśatasahasravicitraratnajālasaṃchannaṃ daśanāgendraśatasahasragandhodakameghābhipravarṣitaṃ daśagaruḍendraśatasahasramukhapralambitapaṭṭamaṇidāmahāraṃ daśakinnarendraśatasahasrahitacittasaṃprekṣitaṃ daśamahoragendraśatasahasramukhapraṇatopacāraṃ daśarākṣasendraśatasahasrapraṇatakāyābhipūjitaṃ daśagandharvendraśatasahasravicitratūryasaṃgītistutopacitaṃ daśadevendraśatasahasradivyapuṣpagandhamālyadhūpavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāmeghābhipravarṣitaṃ daśabrahmendraśatasahasramūrdhapraṇatopacāraṃ daśaśuddhāvāsakāyikādevatāśatasahasrakṛtāñjalipuṭanamaskṛtaṃ daśacakraparivartamanujendraśatasahasrasaptaratnapratyudgatābhipūjitaṃ daśasāgaradevatāśatasahasrābhyudgatanamaskṛtaṃ daśajyotīrasamaṇiratnaśatasahasraraśmivyūhāvabhāsitaṃ daśapuṇyaśuddhamaṇiratnaśatasahasrasuniścitavinyastopaśobhitaṃ daśavairocanamaṇiratnaśatasahasravimalagarbhaṃ daśaśrīmaṇiratnaśatasahasramahāśrīpratāpanaṃ daśavicitrakośamaṇiratnaśatasahasrānantāvabhāsitaṃ daśajambūdhvajamaṇiratnaśatasahasrasuparigṛhitasthitaprāptopaśobhitaṃ daśavajrasiṃhamaṇiratnaśatasahasrāparājitavyūhaṃ daśasūryagarbhamaṇiratnaśatasahasrodārottaptopacitaṃ daśaruciramaṇiratnaśatasahasravividhavarṇopacāraṃ daśacintārājamaṇiratnaśatasahasrākṣayavyūhaprabhojjvalitam / tacca mahāpadmaṃ tathāgatalokottarakuśalamūlanirjātaṃ bodhisattvāśayaṃsaṃprasthitaṃ sarvadigabhimukhavijñapanaṃ
mayāgatadharmaniryātaṃ nirāmagandhakarmasaṃbhutam araṇādharmatānayavyūhaṃ svapnasamadharmatāsamudācāram anabhisaṃskāradharmanayamudritam asaṅgadharmanayānugataṃ samantāddaśadikkuladharmadhātuspharaṇaṃ buddhaviṣayaprabhāvabhāsanākulam, yasya na śakyamasaṃkhyeyaiurapi kalpaśatasahasrairākāraguṇasaṃsthānavarṇavyūhaparyanto 'dhigantum / tacca mahāpadmaṃ tathāgatakāyaparyaṅkapariṣphuṭaṃ paripūrṇaṃ paśyāmi / taṃ ca tathāgatakāyamita upādāya yāvadbhavāgraparamaṃ paśyāmi / tasya ca tathāgatasya acintyamāsanavyūhaṃ paśyāmi / acintyaparṣanmaṇḍalavyūhān / acintiyān prabhāmaṇḍalavyūhān / acintyāṃ lakṣaṇasaṃpadamacintyāmanuvyañjanacitratāmacintyāṃ buddhavṛṣabhitām / acintyaṃ buddhavikurvitam / acintyāṃ tathāgatavarṇaviśuddhim / acintyāmavalokitamūrdhitām / acintyāṃ prabhūtajihvatāṃ paśyāmi / acintyān buddhasarasvatīvyūhān śṛṇomi / acintyāṃ balāpramāṇatām, acintyāṃ vaiśaradyavyūhaviśuddhim, acintyaṃ pratisaṃvidbalābhinirhāramanugacchāmi / acintyaṃ pūrvabodhisattvacaryāsamudāgamamanusmarāmi / acintyamabhisaṃbodhivikurvitaṃ paśyāmi / acintyaṃ dharmameghābhinigarjitam, acintyaṃ samantadarśanavijñaptyāśrayavyūhaṃ ( Gv 53 ) śṛṇomi / acintyāpramāṇāṃ vāmadakṣiṇena śarīravibhaktim, acintyaṃ sattvārthakāyapariprāptiṃ paśyāmi //
sa ca me tathāgato dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prasārya śirasaṃ parimārjya samantanetraṃ nāma dharmaparyāyaṃ sarvatathāgataviṣayaṃ bodhisattvacaryāprabhāvanaṃ sarvadharmadhātutalaprabhedāvabhāsanaṃ sarvadharmamaṇḍalasamavasaraṇāvabhāsanaṃ sarvakṣetramaṇḍalākāraviśuddhyālokaṃ sarvaparapravādimaṇḍalavikiraṇaṃ sarvamārakalipramardanaṃ sarvasattvadhātusaṃtoṣaṇaṃ sarvasattvacittagahanāvabhāsanaṃ sarvasattvayathāśayavijñāpanaṃ sarvasattvendriyacakraparivartaprabhāsanaṃ prakāśayati / taṃ cāhaṃ samantanetraṃ dharmaparyāyamudgṛhṇāmi saṃdhārayāmi pravartayāmi puanidhyāyāmi evaṃrūpeṇodgaheṇa, yasya likhyamānasya mahāsamudrāpskandhapramāṇā ca maṣiḥ, sumeruparvatarājamātrakalamasaṃcayaḥ kṣayaṃ vrajet / na ca tasya dharmaparyāyasya ekaikasmātparivartādekaikasmāddharmadvārākaikasmāddharmanayādekaikasmāddharmayoneḥ ekaikasmāddharmapadaprabhedāt kṣaya upalabhyate, na ūnatvaṃ vā paryādānaṃ vā paryavasthānaṃ vā paryantaniṣṭhā vā //
iti hi kulaputra pūrṇāni dvādaśa varṣāṇyahamimaṃ samantanetraṃ dharmaparyāyamudgṛhītavān / evaṃrūpeṇodgaheṇa yadekadivasena asaṃkhyeyan parivartān paryavāpnomi śrutodgahaṇadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartānavatarāmi śāntamukhadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān avatarāmi śāntamukhadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān samavasarāmi anantāvartadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān vibhāvayāmi praticinomi bhūmyavacāraṇānugamadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān paryādadāmi tejovatīdhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān abhinirharāmi padmavyūhadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān saṃprakāśayāmi svaraviviktadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān pratibhajāmi gaganagarbhadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān pravistarāmi jyotiṣakūṭadhāraṇyālokāvabhāsena / asaṃkhyeyān parivartān parisaṃsthāpayāmi sāgaragarbhadhāraṇyālokāvabhāsena / ye ca me kecit sattvā upasaṃkrāmanti pūrvasyāṃ diśi devā vā devendrā vā nāgā vā nāgendrā vā yakṣā vā yakṣendrā vā asurā vā asurendrā vā garuḍā vā garuḍendrā vā mahoragā vā mahoragendrā vā manuṣyā vā manuṣyendrā vā brahmāṇo vā brahmendrā vā, tān sarvānatraiva samantanetre tathāgatabodhisattvacaryāvabhāse dharmaparyāye pratiṣṭhāpayāmi niveśayāmi / sarveṣāṃ ca teṣāmeva samantanetraṃ dharmaparyāyaṃ rocayāmi nirūpayāmi paridīpayāmi saṃvarṇayāmi saṃdarśayāmi vibhajāmi vistārayāmi uttānīkaromi vivarāmi pramuñcāmi avabhāsayāmi / yathā purvasyāṃ diśi, evaṃ dakṣiṇāyāḥ paścimāyā uttarāyā uttarapūrvāyāḥ purvadakṣiṇāyā dakṣiṇapaścimāyāḥ paścimottarāyā adha urdhvāyāśca diśaḥ ye kecit sattvā upasaṃkrāmanti - pūrvavat //
etamahaṃ kulaputra, ekaṃ dharmaparyāyaṃ jānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāṃ caryā jñātuṃ guṇān vā vaktuṃ sarvabodhisattvacaryāsamudrāvatīrṇānāṃ pariśuddhapraṇidhyanugamena, sarvapraṇidhānasāgarāvatīrṇānāṃ sarvakalpasaṃvāsavyavacchedāya, sarvasattvasaṃsārāvatīrṇānāṃ yathāśayacaryānuvartanatāyaiḥ sarvajagaccittasāgarāvatīrṇānāmajñānavijñaptyā, sarvaguṇasāgarāvatīrṇānāmasaṅgadaśabalajñānāvalokasaṃjananatāyai, sarvasattvendriyasāgarāvatīrṇānāṃ paripācanavinayakālānatikramaṇatāyai, sarvakṣetrasāgarāvatīrṇānāṃ sarvakṣetraviśuddhipraṇidhyabhinirhāreṇa, sarvabuddhasāgarāvatīrṇānāṃ tathāgatapūjopasthānapraṇidhibalena, sarvadharmasāgarāvatīrṇānāṃ jñānavijñaptyā, sarvaguṇasāgarāvatīrṇānāṃ pratipatyanugamena, sarvajaganmantrasāgarāvatīrṇānāṃ sarvamantresu dharmacakrapravartanābhinirharaṇatāyai //
gaccha kulaputra, ayamihaiva dakṣiṇāpathe itaḥ ṣaṣṭiyojanaiḥ sāgaratīraṃ nāma laṅkāpatham / tatra supratisthito nāma bhikṣuḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena bodhisattvacaryā pariśodhayitavyā //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ sāgarameghasya bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya sāgarameghaṃ bhikṣumanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya avalokya sāgarameghasya bhikṣorantikāt prakrāntaḥ
6 Supratiṣṭhitaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastāṃ kalyāṇamitrānuśāsanī taṃ ca samantanetraṃ dharmaparyāyamanusmaran, tacca tathāgatavikurvitamanuvicintayan, tāṃśca dharmapadavyañjanameghān dhārayan, tāṃśca dharmamukhasāgarānavataran, taṃ ca dharmavidhimanuvilokayan, tāṃśca dharmāvartanayānavagāhyamānaḥ, tacca dharmagaganaṃ samavasaran, tacca dharmamaṇḍalaṃ pariśodhayan, taṃ ca dharmaratnadvīpamanuvicārayan, anupūrveṇa yena sāgaratīraṃ laṅkāpathastenopasaṃkramya pūrvāṃ diśamavalokayāmāsa supratiṣṭhitasya bhikṣordarśanakāmatayā / evaṃ dakṣiṇāṃ paścimāmuttarāmuttarapūrvāṃ pūrvadakṣiṇāṃ dakṣiṇapaścimāṃ paścimottarāmadha ūrdhvāṃ diśamavalokayāmāsa supratiṣṭhitasya bhikṣordarśanakāmatayā / so 'paśyatsupratiṣṭhitaṃ bhikṣuṃ gaganatale caṃkramyamāṇamasaṃkhyeyadevatāśatasahasraparivṛtam, tacca gaganatalaṃ divyapuṣpameghābhikīrṇamadrākṣīdasaṃkhyeyadivyatūryameghanirghoṣam, asaṃkhyeyapaṭṭapatākālaṃkāraṃ devendraiḥ supratiṣṭhitasya bhikṣoḥ pūjakarmaṇi / acintyakālāgurumeghonnatanigarjanaṃ ca gaganatalamapaśyat nāgendraiḥ / asaṃkhyeyadivyamanojñavacanopacārastutisarvavādyatūryasaṃgītinirghoṣāṃśca kinnarendraiḥ saṃprayojitān gaganatalādaśrauṣīt / acintyāṃśca sūkṣmasphuṭavastrameghān gaganatale prītimanobhirmahoragendraiḥ prahitān prasṛtānapaśyat supratiṣṭhitasya bhikṣoḥ spṛhamāṇarūpaiḥ / acintyāṃśca maṇiratnameghān asurendragaganatalamadhiṣṭhitān acintyaguṇavyūhāvabhāsamapaśyat / acintyāṃśca garuḍendragaṇānudāramānavarūpabalasaṃsthānān garuḍendrakanyāparivārān avihiṃsāparamān prāñjalībhūtān gaganatale 'paśyat / acintyāni ca yakṣendraśatasahasrāṇi saparivārāṇi vikṛtaśarīrāṇi gaganatalagatānapaśyat supratiṣṭhitasya bhikṣormaitryādhipateyatayā / acintyāni ca rākṣasendraśatasahasrāṇi saparivārāṇi gaganatale anuparivartamānāni supratiṣṭhitasya bhikṣorārakṣāpratipannānyapaśyat / acintyāni ca brahmendraśatasahasrāṇi gaganatale kṛtāñjalipūṭāni abhipretamanojñavacanopacārastutipratyudāhāraprayuktānyapaśyat / acintyāni ca śuddhāvāsakāyikadevatāśatasahasrāṇi gaganatale vimānagatānyapaśyat supratiṣṭhitasya bhikṣoḥ
pūjākarmaṇi //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ supratiṣṭhitaṃ bhikṣuṃ gaganatale caṃkramyamāṇaṃ dṛṣṭvā tuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātaḥ prāñjaliḥ supratiṣṭhitaṃ bhikṣuṃ namaskṛtya evamāha - mayā ārya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi - kathaṃ bodhisattvena buddhadharmā anveṣṭavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmāḥ samudānayitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmāḥ saṃhartavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmāḥ sevitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmā bhāvayitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmā anuvartitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmāḥ paripiṇḍayitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmāḥ paribhāvayitavyāḥ? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmā viśodhayitavyāḥ sarvabodhisattvakāryapariprāpaṇāya? kathaṃ bodhisattvena buddhadharmā anugantavyāḥ? śrutaṃ ( Gv 56 ) ca ma āryo bodhisattvānāmavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ - kathaṃ bodhisattvena buddhadharmeṣu prayoktavyam, yathā prayujyamāno 'virahito bhavati buddhadarśanena, yathābhūtavipravāsāya avirahito bhavati bodhisattvadarśanena / sarvabodhisattvakuśalamūlaikadhyātāyai avirahito bhavati buddhadharmaiḥ / jñānānugamāyāvirahito bhavati sarvabodhisattvapraṇidhānaiḥ / sarvabodhisattvakāryapariprāpaṇāya avirahito bhavati bodhisattvacaryayā / sarvakalpasaṃvāsāparikhedatāyai avirahito bhavati sarvabuddhakṣetraspharaṇena / sarvalokadhātupariśuddhaye avirahito bhavati buddhavikurvitadarśanena / sarvatathāgatavikurvitavijñaptyai avirahito bhavati saṃskṛtāvāsena / nirmitopamabodhisattvacaryāyāḥ sarvabhavagaticyutyupapattyāyatanasvaśarīrānugamanatāyai avirahito bhavati dharmaśravaṇena / sarvatathāgatadharmameghasaṃpratīcchanatāyai avirahito bhavati jñānālokena tryadhvajñānānugamānusaraṇatāyai //
evamukte supratiṣṭhito bhikṣuḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yastvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādya buddhadharmān sarvajñatādharmān svayaṃbhūdharmān paripṛcchasi / ahaṃ kulaputra asaṅgamukhasya bodhisattvavimokṣasya lābhī / etaṃ me kulaputra asaṅgamukhaṃ bodhisattvavimokṣamāyūhatā niryūhatā anusaratā vibhajatā vicinvatā pravicinvatā pratibhāsayatā prabhāsayatā asaṅgakoṭirnāma jñānālokaḥ pratilabdhaḥ, yasya pratilambhānnāsti me sarvasattvacittacaritāvabhāseṣu saṅgaḥ / nāsti sarvasattvacyutyupapattiparijñāsu saṅgaḥ / nāsti pūrvanivāsānusmṛtimukhāvatāreṣu saṅgaḥ / nāstyaparāntakalpasarvajagatsaṃvāseṣu saṅgaḥ / nāsti pratyutpannādhvasarvajagadvijñaptiṣu saṅgaḥ / nāsti sarvasattvarutamantrasaṃvṛtiparijñāneṣu saṅgaḥ / nāsti sarvasattvasaṃśayacchedeṣu saṅgaḥ / nāsti rātriṃdivakṣaṇamuhūrtakālasaṃjñāgatāvatāreṣu saṅgaḥ / nāsti daśadigbuddhakṣetresu aśarīraspharaṇatāsu saṅgaḥ, yaduta abhāvapratiṣṭhitānabhisaṃskāravipratilambhena / asyāhaṃ kulaputra anabhisaṃskārikāyā ṛddheranubhāvena iha gaganatale caṃkramāmi, tiṣṭhāmi, niṣīdāmi, niṣadyāmi, vividhānīryāpathān kalpayāmi, antadardhāmi prādurbhavāmi, dhūmāyāmi prajvalāmi / eko bhūtvā bahudhā bhavāmi, bahudhā bhūtvaiko bhavāmi / āvirbhāvaṃ tirobhāvaṃ pratyanubhavāmi / tiraḥkuḍyaṃ tiraḥprākāramasajjan gacchāmi tadyathāpi nāma ākāśe / ākāśe 'pi paryaṅkena kramāmi tadyathāpi nāma pakṣī śakuniḥ / pṛthivyāmapi unmajjananimajjanaṃ karomi tadyathodake / udake 'pyasajjamāno gacchāmi tadyathā pṛthivyām / dhūmāyāmi prajvalāmi tadyathāpi nāma mahānagniskandhaḥ / pṛthivīmapi kampayāmi / imāvapi candrasūryau evaṃ maharddhikau evaṃ mahānubhāvau evaṃ mahaujasvinau pāṇinā saṃparimārjayāmi / yāvadbrahmalokaṃ kāye ca saṃvartayāmi / gandhadhūpapaṭalameghasaṃchannaṃ lokaṃ kṛtvā prajvalāmi / sarvaratnārcimeghasaṃchannaṃ lokaṃ kṛtvā sarvajagatsadṛśanirmitameghān pramuñcāmi / anantavarṇaprabhājālameghān pramuñcan samantāddiśo niryāmi - yaduta pūrvāṃ diśaṃ niryāmi,
( Gv 57 ) dakṣiṇāṃ paścimāmuttarāmuttarapūrvāṃ pūrvadakṣiṇāṃ dakṣiṇapaścimāṃ paścimottarāmadha urdhvāmapi diśaṃ niryāmi / ekaikena cittakṣeṇena pūrvasyāṃ diśi ekaṃ lokadhātumatikramāmi / dvāvapi daśāpi lokadhātuśatamapi lokadhātusahasramapi lokadhātuśatasahasramapi lokadhātukoṭīmapi lokadhātukoṭīśatamapi lokadhātukoṭīsahasramapi lokadhatukoṭīśatasahasramapi lokadhātukoṭīniyutaśatasahasramapi, aparimāṇānapi lokadhātūnaprameyān, asaṃkhyeyānapi acintyānapi atulyānapi amāpyānapi asamantānapi aparyantānapi asīmāprāptānapi anabhilāpyānabhilāpyānapi lokadhātūnatikramāmi / ye ca teṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣu teṣu lokadhātusamudreṣu, teṣu teṣu lokadhātuprasareṣu, tāsu tāsu lokadhātudikṣu, teṣu teṣu lokadhātuparivarteṣu, teṣu teṣu lokadhātusamavasaraṇeṣu, teṣu teṣu lokadhātusaṃbhaveṣu, teṣu teṣu lokadhātunirdeśeṣu, teṣu teṣu lokadhātudvāreṣu, teṣu teṣu lokadhātukalpanirdeśeṣu, teṣu teṣu lokadhātvavatāreṣu, teṣu teṣu lokadhātubodhimaṇḍavyūheṣu, teṣu teṣu lokadhātuparṣanmaṇḍaleṣu ye buddhābhagavanto dharmaṃdeśayanti, teṣāṃ tathāgatānāmekaikaṃ tathāgatamanantabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamaiḥ kāyanānātvairekaikena kāyena anantabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamaiḥ pūjāmeghaiḥ pravarṣannupasaṃkramāmi / upasaṃkramya pūjāṃ karomyapratiprasrabdhaḥ sarvapuṣpaiḥ sarvagandhaiḥ sarvamālyaiḥ sarvavilepanaiḥ sarvavastraiḥ sarvadhvajaiḥ sarvapatākābhiḥ sarvavitānaiḥ sarvajālaiḥ sarvavigrahaiḥ / yacca te buddha bhagavanto bhāṣante deśayanti udīrayanti saṃprakāśayanti saṃvarṇayanti paridīpayanti upadiśanti nirdiśanti prabhāvayanti, tatsarvamājānāmi, udgṛhṇāmi / yā ca teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhakṣetrapariśuddhistāṃ sarvāmanusmarāmi / yathā purvasyāṃ diśi,
evameva dakṣiṇāyāṃ paścimāyāmuttarāyāmuttarapūrvāyāṃ pūrvadakṣiṇāyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarāyāmadha ūrdhvāyāṃ diśi ekamapi lokadhātumatikramāmi / dvāvapi daśāpi lokadhātuśatamapi yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamānapi lokadhātūnatikramāmi / ye ca teṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, teṣu teṣu lokadhātusamudreṣu tāsu tāsu lokadhātuviśuddhiṣu, yāvat teṣu teṣu lokadhātuṣu parṣanmaṇḍaleṣu dharmaṃ deśayanti, tān sarvān paśyāmi / teṣāṃ ca tathāgatānāṃ pūjāṃ karomi sarvapuṣpairyāvatsarvaparigrahaiḥ / yacca te buddhā bhagavanto bhāṣante yāvatprabhāvayanti tatsarvamājānāmi udgṛhṇāmi / yā ca teṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhakṣetrapariśuddhistāṃ sarvāmanusmarāmi / yeṣāṃ ca sattvānāmābhāsamāgacchāmi, yaiḥ samāgacchāmi, te sarve niyatā bhavantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / ye ca sattvā mamābhāsamāgacchanti, sūkṣmā vā udārā vā hīnā vā praṇītā vā sukhitā vā duḥkhitā vā, teṣāṃ sarveṣāṃ tatpramāṇāṃ kāyamadhitiṣṭhāmi paripākavinayakālānatikramaṇatāyai / ye ca sattvā māmupasaṃkrāmanti tān sarvānatraiva samantajave 'moghavikramaparyavasāne bodhisattvavimokṣe pratiṣṭhāpayāmi / etamahaṃ kulaputra samantajavaṃ tathāgatapūjopasthānaprayogaṃ ( Gv 58 ) sarvasattvaparipākānukūlamasaṅgamukhaṃ bodhisattvavimokṣaṃ prajānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ mahākaruṇāśīlānāṃ mahāyānapratipattiśīlānāṃ bodhisattvamārgāvipravāsaśīlānāsaṅgaśīlānāṃ bodhisattvāśayagarbhāvipātanaśīlānāṃ bodhicittāparityāgaśīlānāṃ buddhadharmādhyālambanaśīlānāṃ sarvajñatāmanasikārāvipravasitaśīlānāṃ gaganasamaśīlānāṃ sarvalokāniśritaśīlānāmavinaṣṭaśīlāmanupahataśīlānāmakhaṇḍaśīlānāmacchidraśīlānāmaśabalaśīlānāmakalmāṣaśīlānāṃ viśuddhaśīlānāṃ virajonirmalaśīlānāṃ bodhisattvānāṃ caryā jñātuṃ guṇān vā vaktum //
gaccha kulaputra, ihaiva dakṣiṇāpathe vajrapuraṃ nāma dramiḍapaṭṭanam / tatra megho nāma dramiḍaḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena mahāsattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, katham pratipattavyam //
atha khalu sudhanaḥ śreiṣṭhidārakaḥ supratiṣṭhitasya bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya supratiṣṭhitaṃ bhikṣumanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya supratiṣṭhitasya bhikṣorantikāt prakrāntaḥ
7 Meghaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreiṣṭhidārakastaṃ dharmālokamanusmaran dharmaprasādavegāviṣṭo buddhānugatasaṃjñāmanasikāraḥ triratnavaṃśānupacchedaprayuktaḥ kalyāṇamitrāṇyanusmaran tryadhvalokāvabhāsitacitto mahāpraṇidhānānugatamanaskāraḥ sarvasattvadhātuparitrāṇayogaprasṛtaḥ sarvasaṃskṛtaratyaniśritacitto virāgavaṃśamudīrayan sarvadharmasvabhāvanidhyaptiparamaḥ sarvalokadhātupariśuddhipraṇidhyanuccalitaḥ sarvabuddhaparṣanmaṇḍalāniśritavihārī anupūrveṇa vajrapuraṃ nāma dramiḍapaṭṭanamupasaṃkramya meghaṃ dramiḍaṃ paryeṣan adrākṣīt madhyenagaraṃ śṛṅgāṭake dharmasāṃkathyāya siṃhāsane niṣaṇṇaṃ daśānāṃ prāṇisahasrāṇāṃ cakrākṣaraparivartavyūhaṃ nāma dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayamānam //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako meghasya dramiḍasya pādau śirasābhivandya meghaṃ dramiḍamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārya anuttarāyāṃ saṃyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam? kathaṃ pratipattavyam? kathaṃ bodhisattvasya bodhisattvabodhicittotpādo na praṇaśyati? sarvabhavagatiṣu kathamāśayo dṛḍhībhavatyaparikhedatayā? kathamadhyāśayaḥ pariśuddhyatyanavamardyatayā? kathaṃ mahākaruṇābalaṃ saṃjāyate aparikhedatayā? kathaṃ dhāraṇībalamākrāmati samantamukhaviśuddhatayā? kathaṃ prajñālokaḥ saṃjāyate sarvadharmavitimirālokaḥ sarvājñānatimirapaṭavikiraṇatayā? kathaṃ pratisaṃvidbalamākrāmati arthadharmaniruktipratibhānakauśalasvaramaṇḍalaparipūraye? kathaṃ smṛtibalamākrāmati sarvabuddhadharmacakrāsaṃbhinnasaṃdhāraṇatayā? kathaṃ gatibalaṃ viśudhyati sarvadharmadiggatyālokānugamanugamanatayā? kathaṃ bodhisattvasya samādhibalaṃ niṣpadyate sarvadharmārthaniścayaprabhedaparamatayā?
atha khalu megho dramiḍo bodhisattvagauraveṇa tataḥ siṃhāsanādutthāya avatīrya sudhanasya śreṣṭhidārakasya sarvaśarīreṇa praṇipatya sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ suvarṇapuṣparāśinā abhyavakirat / anarghaiśca maṇiratnairudāracandanacūrṇaiścābhiprākirat / nānācitraraṅgaraktaiśca anekairvastraśatasahasrairabhicchādayāmāsa / anekaiśca nānāvarṇai rucirairmanoramairgandhapuṣpairabhyavakīrya abhiprakīrya anyaiśca vividhaiḥ pūjāprakāraiḥ pūjayitvā satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvā sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yena te anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / yena kulaputra anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam, sa sarvabuddhavaṃśasyānupacchedāya pratipanno bhavati virāgavaṃśasya yathāvadvijñāptaye 'bhiyuktaḥ, sarvakṣetravaṃśasya pariśuddhaye pratipannaḥ, sarvasattvavaṃśasya paripākavinayāya pratyupasthitaḥ, sarvadharmavaṃśasya yathāvannistīraṇāya prayuktaḥ, sarvakarmavaṃśasyāvirodhāya sthitaḥ sarvabodhisattvacaryāvaṃśasya paripūraye prayuktaḥ, sarvapraṇidhānavaṃśasyāvyavacchedāya saṃprasthitaḥ, sarvatryadhvavaṃśasya jñānānugamāya pratipannaḥ, adhimuktivaṃśasya dṛḍhīkaraṇāyodyuktaḥ, sādhiṣṭhito bhavati sarvatathāgatamaṇḍalena samanvāhṛtaḥ, sarvabuddhaiḥ ( Gv 60 ) samatānugataḥ, sarvabodhisattvairanumoditaḥ, sarvāryairabhinanditaḥ, sarvabrahmendraiḥ pūjitaḥ, sarvadevendrairārakṣitaḥ, sarvayakṣendrairapacitaḥ, sarvarākṣasendraiḥ, pratyudgataḥ, sarvanāgendrairabhiṣṭutaḥ, sarvakinnarendraiḥ saṃvarṇitaḥ, sarvalokendrairanveṣitaḥ, sarvalokadhātutrividhāpāyagatisamucchedāya sarvākṣaṇadurgatipathavinivartanatāyai sarvadāridryapathasamatikramāya devamanuṣyasaṃpatpratilābhāya kalyāṇamitrasaṃdarśanāvipravāsāya udārabuddhadharmaśravāvikārāya bodhicittāśayapariśodhanāya bodhicittahetusaṃbhavasamudayāya bodhisattvamārgāvabhāsapratilābhāya bodhisattvajñānānugamāya bodhisattvabhūmyavasthānāya / tasya mama kulaputra evaṃ bhavati - duṣkarakārakā bodhisattvā
durlabhadarśanaprādurbhāvā āśvāsakā lokasya / mātāpitṛbhūtā bodhisattvāḥ sarvasattvānām / alaṃkārabhūtā bodhisattvāḥ sadevakasya lokasya / pratiśaraṇabhūtā bodhisattvā duḥkhārditānām / layanabhūtā bodhisattvāḥ sarvajagadārakṣāyai / prāṇabhūtā bodhisattvā vividhabhayopadravāṇām / vātamaṇḍalībhūtā bodhisattvāḥ sarvajagattryapāyaprapātasaṃdhāraṇatayā / dharaṇībhūtā bodhisattvāḥ sarvasattvakuśalamūlavivardhanatayā / sāgarabhūtā bodhisattvāḥ akṣayapuṇyaratnakośagarbhatayā / ādityabhūtā bodhisattvāḥ jñānālokāvabhāsakaraṇatayā / sumerubhūtā bodhisattvāḥ kuśalamūlābhyudgatatayā / candrabhūtā bodhisattvāḥ bodhimaṇḍajñānacandrodāgamanatayā / śūrabhūtā bodhisattvāḥ sarvamārasainyapramardanatayā / vīrabhūtā bodhisattvāḥ svayaṃbhūdharmanagarānuprāptaye / tejobhūtā bodhisattvāḥ sarvasattvātmasnehaparyādānatayā / meghabhūtā bodhisattvāḥ vipuladharmameghābhisaṃpravarṣaṇatayā / vṛṣṭibhūtā bodhisattvāḥ śraddhādisattvendriyāṅkuravivardhanatayā / dāśabhūtā bodhisattvāḥ dharmasāgaratīrthapradarśanatayā / setubhūtā bodhisattvāḥ sarvasattvasaṃsārasamudrasaṃtāraṇatayā / tīrthabhūtā bodhisattvāḥ sarvasattvābhigamanatayā //
iti hi megho dramiḍaḥ sudhanasya śreṣṭhidārakasya purata ebhirvacanapadairbodhisattvān saṃvarṇya sudhanasya śreṣṭhidārakasya sādhukāramadāt / tasyemāṃ bodhisattvasaṃharṣaṇīṃ vācamudīrayato mukhadvārāttathārūpo 'rciḥskandho niścacāra, yenārciḥskandhena sāhasro lokadhātuḥ sphuṭo 'bhūt / ye ca sattvāstamavabhāsaṃ saṃjānanti sma, devamaharddhikā vā devā vā, nāgamaharddhikā vā nāgā vā, yakṣamaharddhikā vā yakṣā vā, gandharvamaharddhikā vā gandharvā vā, asuramaharddhikā vā asurā vā, garuḍamaharddhikā vā garuḍā vā, kinnaramaharddhikā vā kinnarā vā, mahoragamaharddhikā vā mahoragā vā, manuṣyamaharddhikā vā manuṣyā vā, amanuṣyamaharddhikā vā amanuṣyā vā, brahmamaharddhikā vā brahmāṇo vā, te tenāvabhāsenāvabhāsitāḥ santo meghasya dramiḍasyāntikamupasaṃkrāmantaḥ eteṣāṃ meghena dramiḍenādhiṣṭhitāśayānāṃ kṛtāñjalipuṭānāṃ hlāditakāyacittānām udāraprāmodyajātānāṃ mahāgauravasthitānāṃ nihatamāradhvajānāṃ māyāśāṭhyāpagatānāṃ viprasannendriyāṇāṃ megho dramiḍastameva cakrākṣaraparivartavyūhaṃ dharmaparyāyaṃ vistareṇa saṃprakāśayati pravedayati, praveśayati, nayati, anugamayati, yaṃ śrutvā sarve te 'vinivartanīyā abhūvan anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / ( Gv 61 ) sa punarapi dharmāsane niṣadya sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - ahaṃ kulaputra sarasvatyā dhāraṇyālokasya lābhī / so 'hamekadvitrisāhasramahāsāhasre lokadhātau devānāṃ devamantrān prajānāmi / evaṃ nāgānāṃ yakṣāṇāṃ gandharvāṇāmasurāṇāṃ garuḍānāṃ kinnarāṇāṃ mahoragāṇāṃ manuṣyāṇāmamanuṣyāṇāṃ brahmaṇāṃ brahmantrān prajānāmi / devānāṃ devamantranānātvam prajānāmi / evaṃ nāgānāṃ yakṣāṇāṃ gandharvāṇāmasurāṇāṃ garuḍānāṃ kinnarāṇāṃ mahoragāṇāṃ manuṣyāṇāmamanuṣyāṇāṃ brahmaṇāṃ brahmamantranānātvaṃ prajānāmi / devānāṃ devamantraikatvam prajānāmi / evaṃ nāgānāṃ yakṣāṇāṃ gandharvāṇāmasurāṇāṃ garuḍānāṃ kinnarāṇāṃ mahoragāṇāṃ manuṣyāṇāmamanuṣyāṇāṃ brahmaṇāṃ brahmamantraikatvaṃ prajānāmi / devānāṃ devamantrasaṃbhedaṃ prajānāmi / evaṃ nāgānāṃ yakṣāṇāṃ gandharvāṇāmasurāṇāṃ garuḍānāṃ kinnarāṇāṃ mahoragāṇāṃ manuṣyāṇāmamanuṣyāṇāṃ brahmaṇāṃ brahmamantrasaṃbhedaṃ prajānāmi / tiryagyonigatānām sattvānāṃ sarvavyavahāramantrasaṃjñāḥ prajānāmi / nārakāṇāṃ sattvānāṃ mantrasaṃjñāḥ prajānāmi / yāmalaukikānāṃ sattvānām mantrasaṃjñāḥ prajānāmi / āryamantrasaṃjñāḥ prajānāmi / anāryamantrasaṃjñāḥ prajānāmi / bodhisattvamantrasattvāśayavāgniruktīḥ prajānāmi / tryadhvaprāptatathāgatasvarāṅgaghoṣasāgarān sarvasattvānāṃ kathārutamantrasaṃprayuktānavatarāmyadhimuñcāmi / cittakṣaṇe cittakṣaṇe yathā ceha trisāhasramahāsāhasralokadhātau sattvānāṃ sarvavyavahāraniruktimantrasaṃjñāsāgaramavatarāmi, tathā pūrvasyāṃ diśi lokadhātukoṭīniyutaśatasahasreṣu apramāṇeṣu asaṃkhyeyeṣu acintyeṣu atulyeṣu asamanteṣu asīmāprāpteṣu anabhilāpyanabhilāpyeṣu,
tathā dakṣiṇāyāṃ paścimāyāmuttarāyāmuttarapūrvāyāṃ pūrvadakṣiṇāyāṃ dakṣiṇapaścimāyāṃ paścimottarāyāmadha ūrdhvāyāṃ diśi lokadhātukoṭīniyutaśatasahasreṣvapramāṇeṣu yāvadanabhilāpyānabhilāpyeṣu sattvānāṃ sarvavyavahāraniruktimantrasaṃjñāsāgaramavatarāmi - yaduta devānāṃ devamantrān prajānāmi / yāvadbrahmaṇāṃ brahmamantrān prajānāmi / etamahaṃ kulaputra, bodhisattvānāṃ sarasvatīdhāraṇyālokaṃ prajānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāṃ caryā jñātuṃ guṇān vā vaktum, ye te vividhasaṃjñāgatasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te vividhasarvajagatsaṃjñāmantrasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te vividhajagannāmanirdeśasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te vividhasarvajagadabhilāpyaprajñāptivyavahārasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te sarvapadānusaṃdhisāgarānupraviṣṭāḥ / ye te padaparamasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te sarvatryadhvārambaṇaikārambaṇavyavahārasamudrānupraviṣṭāḥ / ye te padottaranirdeśasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te dvipadottaranirdeśasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te padaprabhedanirdeśasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te sarvadharmapadaprabhedavinayanirdeśasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te sarvajaganmantrasāgarānupraviṣṭāḥ / ye te sarvasvaramaṇḍalaviśuddhivyūhāvakrāntāḥ / ye te cakrākṣarakoṭīgatiprabhedaniryātāḥ //
gaccha kulaputra, ayamihaiva dakṣiṇāpathe vanavāsī nāma janapadaḥ / tatra muktako nāma śreṣṭhī prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāmabhiyoktavyam, katham niryātavyam, kathaṃ cittaṃ nidhyātavyam /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako meghasya dramiḍasya pādau śirasābhivandya dharmagauraveṇa kṛtvā mūlaṃ jātaśraddhālakṣaṇaṃ prarūpayamāṇaḥ kalyāṇamitrānugatāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan aśrumukho rudan meghaṃ dramiḍamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya praṇipatya meghasya dramiḍasyāntikāt prakrāntaḥ
8 Muktakaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastameva bodhisattvasarasvatīdhāraṇyālokavyūhamanuvicintayan, tameva bodhisattvamantranayasāgaramavataran, tameva bodhisattvacittavyavadānaviśuddhimanusmaran, tameva bodhisattvakuśalavāsanopasaṃhārābhinirhāramabhinirharan, tadeva bodhisattvaparipākamukhaṃ viśodhanayan, tadeva bodhisattvānāṃ sattvasaṃgrahajñānamuttāpayan, tāmeva bodhisattvāśayabalaviśuddhiṃ dṛḍhīkurvāṇaḥ tadeva bodhisattvādhyāśayabalamupastambhayan, tameva bodhisattvādhimuktivaṃśaṃ pariśodhayan, tāmeva bodhisattvāśayacittakalyāṇatāṃ saṃbhāvayan, tameva bodhisattvavyavasāyamuttārayan, sudhanaḥ śreiṣṭhidārako dṛḍhapratijñāpraṇidhicittāparikhinnasaṃtānavyūho 'nivartyavikrāntavīryaḥ pratyudāvartyamanovyavasāyaḥ asaṃhāryaśraddhābalopetaḥ vajranārāyaṇābhedyacittaḥ sarvakalyāṇamitrānuśāsanīpradakṣiṇagrāhī anupahataprajñāviṣayaḥ samantamukhaviśuddhayabhimukhaḥ apratihatajñānaviśuddhigocaraḥ samantanetrajñānanayālokaḥ samantabhūmidhāraṇyavabhāsapratilabdhaḥ dharmadhātutalabhedābhimukhacittaḥ samantatalāpratiṣṭhānavyūhaviśuddhisvabhāvavijñaptaḥ aniketāsamādvayagocaraparamaḥ sarvasaṃjñāvikramaṇajñānamukhaviśuddhaḥ sarvadikkulabhedadikpratyūhavyūhaḥ lokataladigbhedānivartyaḥ dharmataladigbhedāpratyudāvartyaḥ buddhadikkulabhedadarśanavijñaptiparamaḥ adhadikkulabhedānugatajñānī ruciradharmacakrasaṃbhṛtabuddhiḥ samantarucirajñānasamādhyākāralokāvabhāsitacittaḥ samantaviṣayabhūmyanugatamanaḥśarīraḥ tathāgatajñānavidyudavabhāsitasaṃtānaḥ sarvajñatormiprasādāvegasaṃjātaḥ buddhadharmaprasādavegāvirahitaḥ tathāgatādhiṣṭhānāvegāviṣṭaḥ sarvabuddhasvacittānugamālokāvabhāsitaḥ sarvalokadhātujālasvaśarīraspharaṇapraṇidhisamanvāgataḥ sarvadharmadhātusvakāyasamavasaraṇābhinirhāraparamo 'nupūrveṇa dvādaśabhirvarṣaistaṃ vanavāsijanapadamanuprāptaḥ / sa taṃ muktakaṃ śreṣṭhinaṃ parimārgamāṇo 'drākṣīt / dṛṣṭvā ca punaḥ sarvaśarīreṇa praṇipatya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - ārya, labdhā me lābhāḥ, yasya meghakalyāṇamitrasamavadhānam / tatkasya hetoḥ? durlabhadarśanāni hi kalyāṇamitrāṇi
durlabhaprādurbhāvāni duḥpratyāgatāni durupasaṃkramaṇāni duḥparyupāsyāni / durāsadāni duḥsaṃvāsāni durabhisādhyāni duranubandhyāni kalyānamitrāṇi / tacca meghakalyāṇamitrasamavadhānaṃ jātam / mayā ārya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / yaduta sarvabuddhārāgaṇatāyai sarvabuddhābhirādhanatāyai sarvabuddhadarśanatāyai sarvabuddhavijñaptaye sarvabuddhasamatānugamāya sarvabuddhapraṇidhyanugamāya sarvabuddhapraṇidhiparipūraye sarvabuddhasamudāgamajñānālokanatāyai sarvabuddhasvaśarīrābhinirharaṇatāyai sarvabuddhasamudāgamasvacaryābhinirharaṇatāyai sarvabuddhavikurvitapratyakṣābhijñatāyai sarvabuddhabalavaiśāradyapariśuddhaye sarvadharmadeśanāśravaṇāvitṛptatāyai sarvabuddhadharmadeśanāśravaṇodgrahaṇatāyai sarvabuddhadharmadeśanāsaṃdhāraṇatāyai sarvabuddhadharmadeśanāvibhajanatāyai sarvabuddhaśāsanasaṃdhāraṇatāyai sarvabuddhasattvaikatvatāyai sarvabodhisattvasabhāgatāyai sarvabodhisattvacaryāpariśuddhye sarvabodhisattvapāramitāparipūraye ( Gv 64 ) sarvabodhisattvapraṇidhyabhinirhāraviśuddhaye sarvabodhisattvabuddhādhiṣṭhānakośapratilābhitāyai sarvabodhisattvadharmanidhānakośākṣayajñānālokatāyai sarvabodhisattvanidhānakośānugamāya sarvabodhisattvāpramāṇakośābhinirharaṇatāyai sarvabodhisattvamahākaruṇānidhānakośasattvavinayaniṣṭhāparyantagamanatāyai sarvabodhisattvavikurvitanidhānakośavijñaptaye sarvabodhisattvavaśitānidhānakośasvacittavaśavartanatāyai sarvabodhisattvaviśuddhinidhānakośasarvākāravyūhatāyai / evaṃcitto 'hamārya ihopasaṃkrāntaḥ, evamabhiprāyaḥ evaṃmanorathaḥ evamabhinandyaḥ evamāśayaḥ evaṃnidhyaptiparamaḥ evaṃgocarābhimukhaḥ evanayānugamābhimukhaḥ evaṃviśuddhiparamaḥ evaṃvyūhābhiprāyaḥ evaṃpraṇatacittaḥ evaṃkalyāṇaprayogaḥ evamabhimukhendriyaḥ / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti, nayamupadiśati, anugamanamavabhāsayati, mārgamupadiśati, tīrthamavatārayati, dharmadvāraṃ vivṛṇoti, saṃśayān chinatti, kāṅkṣāṃ vinodayati, kathaṃkathāśalyamuddharati, vicikitsāmalamapakarṣayati,
cittagahanamavabhāsayati, cittamalamapaharati, cittasaṃtatiṃ prasādayati, cittakauṭilyamapanayati, cittatāpaṃ prahlādayati, vyāvartayati, saṃsāracittaṃ vinivartayati, akuśalebhyo vivartayati, narakebhyo vivecayati, niketanebhya uccālayati, anabhiniveśāt parimocayati, sarvasaṅgebhya āvarjayati, sarvajñatāyāmabhimukhīkaroti, dharmanagarānupraveśāya āvartayati, mahākaruṇāyāṃ pratiṣṭhāpayati, mahāmaitryāṃ niyojayati, bodhisattvacaryāyāṃ praveśayati, samādhimukhabhavanatāyāṃ niveśayati, anugamamukheṣu sthāpayati, svabhāvanidhyaptau spharati, balānugamena vibhajati sarvajagatsamatānugamāya cittam / tadvadatu me āryaḥ - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam? kathamabhiyoktavyam? kathaṃ prayoktavyam? kathaṃ prayuktasya kṣipraṃ viśudhyati bodhisattvacaryāmaṇḍalam?
atha khalu muktakaḥ śreṣṭhī tasyāṃ velāyāṃ sarvabuddhakṣetrasamavasaraṇaṃ nāma anantāvartadhāraṇīmukhapūrvaṃgamaṃ bodhisattvasamādhimukhaṃ samāpadyata pūrvakuśalamūlabalādhānena tathāgatādhiṣṭhānena, mañjuśriyaśca kumārabhūtasya samanvāhareṇa jñānālokopasaṃhāreṇa ca / samanantarasamāpannasya ca muktakasya śreṣṭhinastathārūpā kāyapariśuddhiḥ saṃsthitā yayā kāyapariśuddhayā daśasu dikṣu daśabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamā buddhā bhagavantaḥ saha buddhakṣetrapariśuddhayā saparṣanmaṇḍalāḥ saha prabhāviśuddhayā sapūrvacaryāsaṃvāsāḥ sabuddhavikurvitāḥ sapraṇidhānasaṃbhārāḥ sahacaryāniryāṇavyūhaviśuddhayā sābhisaṃbodhisaṃdarśanāḥ sahadharmacakroddayotanāḥ sasattvaparipākāḥ sadharmaniṣṭhāparyantāḥ sarvakāye 'ntargatāḥ anupraviṣṭāḥ saṃdṛśyante sma / anyonyāsaṃbhinnā anyonyānāvaraṇā anyonyasuvibhaktā anyonyasuvyavasthitanānākalpasaṃsthānā yathāvadvijñaptā nānābuddhakṣetravyūhāḥ nānābodhisattvaparṣanmaṇḍalālaṃkārā nānābuddhavikurvitaṃ saṃdarśayantaḥ saṃdṛśyante sma / nānāyānanayavyavasthānā nānāpraṇidhānamukhaparidīpanāḥ kvacillokadhātau tuṣitabhavanopapannāḥ saṃdṛśyante / sarvabuddhakāryaṃ kurvantaḥ kvacittuṣitabhavanāccyavamānāḥ, kvacinmātuḥ kukṣigatāḥ vividhavikurvitāni ( Gv 65 ) saṃdarśayantaḥ, kvacijjāyamānāḥ bālakrīḍāmupadarśayantaḥ, kvacidantaḥpuramadhyagatāḥ, kvacidabhiniṣkrāmantaḥ kvacidbodhimaṇḍavaragatāḥ mahāvyūhavikurvitamārasainyaparājayaṃ kurvantaḥ saṃdṛśyante / kvaciddevanāgayakṣagandharvaparivṛtā brahmendrairdharmacakrapravartanāyādhyeṣyamāṇāḥ, kvaciddharmacakraṃ pravartayantaḥ kvacitsarvasattvabhavanagatāḥ kvacitparinirvāyamāṇāḥ saṃdṛśyante / kvacillokadhātau tathāgatānāṃ parinirvṛtānāṃ dhātuvibhaṅgāḥ saṃdṛśyante / kvacidbuddhakṣetradevamanuṣyāstathāgatacaityānyalaṃkurvantaḥ saṃdṛśyante / yacca te buddhā bhagavanto bhāṣante nānāsattvanikāyeṣu nānāsattvalokeṣu nānāsattvagatiṣu nānāsattvopapattiṣu nānāsattvasaṃnipāteṣu nānāsattvakuśalamūlaparivarteṣu nānāsattvagatiparivarteṣu nānāsattvāśayaparivarteṣu nānāsattvādhimuktiparivarteṣu nānāsattvendriyaparivarteṣu nānākālaparivarteṣu nānāsattvakarmasaṃbhedeṣu nānāsattvakarmavimātratāsu nānāsattvalokavibhāvanāsu nānāgaticaryāvicariteṣu sattvanayeṣu nānāśayaprayogeṣu sattvasamudreṣu nānendriyavimātratāviśuddheṣu nānākleśavāsanānuśayiteṣu sattvaprasareṣu vividhabuddhivikurvitasaṃdarśanairnānāniruktibhirnānāsvarāṅgarutanirhārairnānāsūtrāntanayodāhārairnānādhāraṇīmukhaparivartairnānāpratisaṃvinnayaprabhavairnānāsatyanāmasamudraparivartaiḥ
nānābuddharṣabhasiṃhanādanaiḥ nānāsattvakuśalamūladeśanāprātihāryasaṃdarśanaiḥ nānāmukhasmṛtinidarśanavikurvitaiḥ nānābodhisattvavyākaraṇasiṃhanādaiḥ nānātathāgatadharmacakravijṛmbhitaiḥ anantamadhyeṣu parṣanmaṇḍaleṣu anantasaṃbhedeṣvanyonyārambaṇeṣu nānāviśuddhaparṣanmaṇḍaleṣu vipuleṣu sūkṣmaparṣanmaṇḍalasamavasaraṇeṣu yojanapramāṇeṣu daśayojanapramāṇeṣu yāvadanabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātupramāṇeṣu parṣanmaṇḍaleṣu yatte buddhā bhagavanto dharmaṃ bhāṣante sarvasvarāṅgarutaghoṣānugāminyā tathāgatavācā, taṃ sarvaṃ sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ śṛṇoti udgṛhṇāti saṃdhārayati pravartayati upanidhyāyati / tacca vikurvitaṃ paśyati, tāṃ ca acintyāṃ bodhisattvasamādhivṛṣabhitām //
atha khalu muktakaḥ śreṣṭhī smṛtaḥ saṃprajānaṃstasmātsamādhervyūtthāya sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - ahaṃ kulaputra asaṅgavyūhaṃ nāma tathāgatavimokṣamāyūhāmi niryūhāmi / tasya me kulaputra asaṅgavyūhaṃ tathāgatavimokṣamāyūhato niryūhataḥ pūrvasyāṃ diśi jāmbūnadaprabhāsavatyāṃ lokadhātau tāreśvararājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ vairocanagarbhabodhisattvapramukhena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / dakṣiṇāyāṃ diśi sarvabalavegavatyāṃ lokadhātau samantagandhavitāno nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ cintārājabodhisattvapramukhena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ( Gv 66 ) ābhāsamāgacchati / paścimāyāṃ diśi sarvagandhaprabhāsavatyāṃ lokadhātau merupradīparājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhamasaṅgacittabodhisattvapramukhena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / uttarāyāṃ diśi kāṣāyadhvajāyāṃ lokadhātau vajrapramardano nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ vajrapadavikrāmibodhisattvapramukhena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣaābhāsamāgacchati / uttarapūrvāyāṃ diśi sarvaratnarucirāyāṃ lokadhātau anilambhacakṣurvairocano nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhamanilambhasunirmitabodhisattvapūrvaṃgamena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / pūrvadakṣiṇāyāṃ diśi gandhārciḥprabhāsvarāyāṃ lokadhātau gandhapradīpo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ sarvadharmadhātutalabhedaketurājabodhisattvapūrvaṃgamena bodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / dakṣiṇapaścimāyāṃ diśi sūryakesaranirbhāsāyāṃ lokadhātau samantamukhajñānavirocanaghoṣo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ samantakusumārciḥpralambacūḍabodhisattvapūrvaṃgamena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / paścimottarāyāṃ diśi gandhālaṃkāraruciraśubhagarbhāyāṃ lokadhātāvapramāṇaguṇasāgaraprabho nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhamasaṅgakāyaraśmitejomatibodhisattvapūrvaṃgamena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / aghodiśi ratnasiṃhāvabhāsajvalanāyāṃ lokadhātau dharmadhātuvidyotitaraśmirnām tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhaṃ dharmadhātvarcirvairocanasaṃbhavamatibodhisattvapūrvaṃgamena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena cakṣuṣa ābhāsamāgacchati / ūrdhvāyāṃ diśi lakṣaṇaruciravairocanāyāṃ lokadhātāvapratihataguṇakīrtivimokṣaprabharājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sārdhamasaṅgabalavīryamatibodhisattvapūrvaṃgamena sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍalena
cakṣuṣa ābhāsamāgacchati //
iti hi kulaputra, etān daśa tathāgatān pramukhān kṛtvā daśasu dikṣu daśabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃstathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhān paśyāmi / na ca te tathāgatā ihāgacchanti, na cāhaṃ tatra gacchāmi / yasyāṃ ca velāyāmicchāmi, tasyāṃ velāyāṃ sukhāvatyāṃ lokadhātāvamitābhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / candanavatyāṃ lokadhātau vajrābhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / gandhavatyāṃ lokadhātau ratnābhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / padmavatyāṃ lokadhātau ratnapadmābhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / kanakavatyāṃ lokadhātau śāntābhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / abhiratyāṃ lokadhātau akṣobhyaṃ tathāgataṃ paśyāmi / supratiṣṭhāyāṃ lokadhātau siṃhaṃ tathāgataṃ paśyāmi / ādarśamaṇḍalanibhāsāyāṃ lokadhātau candrabuddhiṃ tathāgataṃ paśyāmi / ratnaśrīhaṃsacitrāyāṃ lokadhātau vairocanaṃ tathāgataṃ paśyāmi / iti hi kulaputra yasyāṃ yasyāṃ diśi yasyāṃ yasyāṃ lokadhātau yaṃ yameva tathāgataṃ draṣṭumākāṅkṣāmi, taṃ tameva tathāgataṃ paśyāmi / yasmin yasminnadhvani yasmin yasminnārambaṇe yasyāṃ yasyāṃ pūrvacayāyāṃ tathāgataṃ draṣṭumākāṅkṣāmi, yasmin yasmin vikurvitakāraṇe yasmin yasmin sattvavinayakāraṇe yaṃ yaṃ tathāgataṃ draṣṭumākāṅkṣāmi, taṃ tameva tathāgataṃ paśyāmi / na ca te tathāgatā ihāgacchanti, na cāhaṃ tatra gacchāmi / so 'haṃ kulaputra na kutaścidāgamanatāṃ tathāgatānāṃ prajānan, na kvacidgamanatāṃ svakāyasya prajānan, svapnopamavijñaptiṃ ca tathāgatānāṃ prajānan, svapnasamavicāravijñaptiṃ svacittasya prajānan, pratibhāsasamavijñaptiṃ ca tathāgatānāṃ prajānan, acchodakabhājanavijñaptiṃ ca svacittasya prajānan, māyākṛtarūpavijñaptiṃ ca tathāgatānāṃ prajānan, māyopamavijñaptiṃ ca svacittasya prajānan, pratiśrutkāgirighoṣānuravaṇatāṃ ca tathāgataghoṣasya prajānan, pratiśrutkāsamavijñaptiṃ ca svacittasya prajānan, evamanugacchāmi ( Gv 67 ) evamanusmarāmi svacittādhiṣṭhānaṃ bodhisattvānāṃ sarvabuddhadharma iti / svacittādhiṣṭhānaṃ sarvabuddhakṣetrapariśuddhiḥ, svacittādhiṣṭhānaṃ sarvabuddhabodhisattvacaryā, svacittādhiṣṭhānaṃ sarvasattvaparipākavinayaḥ, svacittādhiṣṭhānaṃ sarvabodhisattvapraṇidhānābhinirhāraḥ, svacittādhiṣṭhānaṃ
sarvajñatānagarānuprāptiḥ, svacittādhiṣṭhānamacintyabodhisattvavimokṣavikrīḍanatā, svacittādhiṣṭhānaṃ buddhabodhyabhisaṃbodhaḥ, svacittādhiṣṭhānaṃ samantadharmadhātusamavasaraṇavṛṣabhitāvikurvitam, svacittādhiṣṭhānaṃ sarvakalpasūkṣmasamavasaraṇajñānamiti //
tasya mama kulaputra evaṃ bhavati - svacittamevopastambhayitavyaṃ sarvakuśalamūlaiḥ / svacittameva pariṣyandayitavyaṃ dharmameghaiḥ / svacittameva pariśodhayitavyamārambaṇīyadharmebhyaḥ / svacitameva dṛḍhīkartavyaṃ vīryeṇa / svacittameva śamīkartavyaṃ kṣāntyā / svacitameva praṇayitavyaṃ jñānānugameṣu / svacittamevottāpayitavyaṃ prajñayā / svacittamevābhinirhartavyaṃ vaśitāśu / svacittamevavipulīkartavyaṃ buddhasamatāyām / svacittamevāvabhāsayitavyāṃ daśatathāgatabalaiḥ / etamahaṃ kulaputra asaṅgavyūhatathāgatavimokṣaṃ jānāmi āyūhāmi niryūhāmi / kiṃ mayā śakyaṃ bodhisattvānāmasaṅgacittānāmasaṅgavihāragocarāṇāṃ pratyutpannasarvabuddhadharmasaṃmukhāvasthitasamādhipratilabdhānāmaparionirvāṇakoṭigatasaṃbodhimukhasamādhipratilabdhānāṃ tryadhvasamatānuprāptānāṃ samantatalasaṃbhedasamādhigocaravidhijñānāṃ sarvabuddhakṣetrasuvibhaktaśarīrāṇāmasaṃbhinnabuddhaviṣayavihāriṇāṃ sarvadigabhimukhagocarāṇāmaparāṅbhukhajñānamaṇḍalavyavalokanānāṃ caryā jñātuṃ guṇān vā vaktum, yeṣāmātmabhāvasarvalokadhātusaṃvartavivartāḥ prajñāyante / na caiṣāmātmani lokadhātuṣu vā dvayasaṃjñā pravartate //
gaccha kulaputra, ihaiva dakṣiṇāpathe milaspharaṇaṃ nāma jambūdvīpaśīrṣam / tatra sāradhvajo nāma bhikṣuḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ prayoktavyam //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako muktakasya śreṣṭhinaḥ pādau śirasābhivandya muktakaṃ śreṣṭhinamanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya muktakasya śreṣṭhino 'saṃkhyān guṇānudānayan upavicārayan, abhilaṣan, avijahan rudan paridevan kalyāṇamitrasnehajātaḥ kalyāṇamitrapratiśaraṇaḥ kalyāṇamitrārāgaṇābhimukhaḥ kalyāṇamitrajñānamavikopayan kalyāṇamitrādhīnāṃ sarvajñatāṃ samanupaśyan kalyāṇamitrānugatāśayaḥ kalyāṇamitropāyasādhyopacāraḥ kalyāṇamitracetanāvaśartī, mātṛsaṃjñī kalyāṇamitreṣu sarvāhitaparivarjanatayā, pitṛsaṃjñī kalyāṇamitreṣu sarvakuśaladharmasaṃjananatayā, muktakasya śreṣṭhino 'ntikātprakrāntaḥ
9 Sāradhvajaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastāmeva muktakasya śreṣṭhino 'nuśāsanīmanuvicintayan, muktakasya śreṣṭhino 'vavāde pratipadyamāno 'cintyaṃ bodhisattvavimokṣamanusmaran, acintyaṃ bodhisattvajñānālokamanusmaran, acintyaṃ dharmadhātupraveśāvatāramanugacchan, acintyaṃ bodhisattvasamavasaraṇanayamavataran, acintyaṃ tathāgatavikurvitamanupaśyan, acintyaṃ buddhakṣetrasamavasaraṇamadhimucyamānaḥ, acintyaṃ buddhādhiṣṭhānavyūhamanumārjan, acintyaṃ bodhisattvasamādhivimokṣavyavasthānavṛṣabhitāmavakalpayan, acintyāṃ lokadhātusaṃbhedānāvaraṇatāmavagāhamānaḥ, tasyāmacintyabodhisattvakarmadṛḍhādhyāśayatāyāṃ pratipadyamānaḥ, tadacintyabodhisattvakarmapraṇidhānasroto 'nukurvan, anupūrveṇa yena milaspharaṇaṃ jambūdvīpaśīrṣaṃ tenopasaṃkramya sāradhvajaṃ bhikṣuṃ parimārgayan apaśyadanyatarasminnāśrame caṃkramakoṭyāṃ niṣaṇṇaṃ samādhisamāpannamanuśvasantamanupraśvasantamaniñjamānamamanyamānamṛjukāyaṃ pratimukhasmṛtimacintyena samādhivikurvitena vikurvamāṇaṃ vāmadakṣiṇābhyāmūrdhvaṃ vā acintyāpramāṇānantakāyamavalokitamūrdhānamanekavarṇakāyāprameyavarṇavimātratāṃ cittakṣaṇe cittakṣaṇe saṃdarśayamānam / tasya tathā samāpannasya gambhīrasya śāntasya nirunmiñjitasya nirālambasya romāñcordhvakāyasya sarvaromamukhebhyo 'cintyaṃ bodhisattvavimokṣavikurvitaṃ pravartayamānamapaśyat / yena vimokṣamukhavikurvitena sa cittakṣaṇe cittakṣaṇe sarvadharmadhātuṃ spharati anantanānāvikurvitavikalpaiḥ sarvasattvaparipākāya sarvatathāgatapūjāprayogāya sarvabuddhakṣetrapariśodhanāya sarvasattvaduḥkhaskandhanivartanāya sarvadurgatimārgasamucchedāya sarvasattvasugatidvāravivaraṇāya sarvasattvakleśasaṃtāpapraśamanāya sarvasattvājñānāvaraṇavikiraṇāya sarvasattvasarvajñatāpratiṣṭhāpanāya //
tasyādhaḥkramatalābhyāmasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān śreṣṭhigaṇān nānopasthānapratyupasthānān sarvalokadhātuparyāpannaśreṣṭhisadṛśarūpātirekaviṣayaprāvārān nānābhūṣaṇavibhūṣitaśarīrān vicitramaulicūḍāmaṇimakuṭadharān dārakabimbaparivārān niścaramāṇānapaśyat / brāhmaṇagṛhapatīṃśca sarvānnapānavidhibhiḥ sarvasāṅgopacāraiḥ sarvābharaṇaiḥ sarvavastraiḥ sarvapuṣpaiḥ sarvamālyaiḥ sarvagandhaiḥ sarvavilepanaiḥ sarvakāmopacāraiḥ sarvaratnaiḥ sarvāyatanaiḥ sarvabhājanavidhibhiḥ sarvopakaraṇavidhibhiḥ daridrān sattvān saṃgṛhyamāṇān duḥkhitaṃ jagadāśvāsayamānān satvamanāṃsi paritoṣayamānān sattvāśayān viśodhayamānān sattvān bodhau paripācayamānān daśa diśaḥ spharitvā gacchato 'paśyat //
jānumaṇḍalābhyāṃ niścaritvā kṣatriyapaṇḍitarūpān brāhmaṇapaṇḍitarūpān lokapaṇḍitarūpān vividhaśilpapaṇḍitarūpān manuṣyagatipaṇḍitarūpān laukikalokottarakriyāvidhijñānapaṭupaṇḍitarūpān lokācāryasaṃmatapaṇḍitarūpān anekākārakalpān anekākārasaṃsthānavyūhān manojñāni vacāṃsyudīrayato durmanasaḥ sattvān praharṣamāṇān dharmadhanaparihīṇān sattvānanugṛhyamāṇān duḥkhitān sattvān sukhayamānān vinipatitān sattvānabhyuddharamāṇān ( Gv 69 ) vipannayānapātrān sattvānāśvāsayamānān bhītān sattvān paritrāyamāṇān kuśalamūlaśabdamanuśrāvayamāṇān pāpavinivṛttiśabdamudīrayamāṇān kuśaladharmasamādāpane sattvān viniyojayamānān arthacaryāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān prītivegaṃ saṃjanayamānān priyavāditāsaṃgrahavastūnyudīrayamāṇān samānārthatāṃ ca lokasyopadarśayamānān daśa diśaḥ spharitvā gacchato 'paśyat //
nābhimaṇḍalāt sarvasattvān sattvajagaccharīrasaṃsthānān ajinacīvaravalkaladharān daṇḍakāṣṭhakuṇḍikāgṛhītān nānārūpān kalpasaṃsthānān praśānteryāpathān ṛṣigaṇānniścaritvā uparyantarīkṣe buddhavarṇānudīrayamānān dharmaśabdaṃ saṃśrāvayamāṇān buddhaghoṣaṃ niścārayamāṇān bodhisattvasaṃghaṃ saṃdarśayamānān brahmacaryaṃ saṃpravarṇayamānān guptendriyatāyāṃ sattvānniyojayamānān niḥsvabhāvārthaṃ prarūpayamāṇān jñānārthe lokaṃ pratiṣṭhāpayamānān laukikaśāstravidhiṃ praṇayamānān sarvajñajñānaniryāṇamārgavidhiṃ pradarśayamānān anupūrvakriyāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān daśa diśaḥ spharitvā gacchato 'paśyat //
dvābhyāṃ pārśvābhyāṃ sarvalokapravṛttisaṃkhyā acintyānekaśarīrasaṃsthānanāgakanyā niścaritvā acintyaṃ nāgavikurvitaṃ saṃdarśayamānāḥ acintyasugandhameghālaṃkāragaganatalamadhiṣṭhamānā acintyapuṣpameghālaṃkāraiḥ sarvagaganatalamalaṃkurvatīḥ acintyamālyameghālaṃkāraiḥ sarvamākāśadhātuṃ vyūhayamānā acintyaratnachatrameghālaṃkāraiḥ sarvadharmadhātuṃ saṃchādayamānā acintyaratnadhvajameghālaṃkāram acintyaratnapatākāmeghālaṃkāram acintyaratnapatākāvittaratnābharaṇameghavarṣāṃlaṃkāram acintyānantamahāmaṇiratnameghapravarṣaṇālaṃkāram acintyaratnahāravicitrakusumameghapravarṣaṇālaṃkāram acintyaratnāsanaparyaṅkaniṣaṇṇabodhisattvabuddhadharmameghapravarṣaṇālaṃkāram acintyadivyaratnābharaṇameghāpsarogaṇadharmasaṃgītirutaghoṣameghapravarṣaṇālaṃkāram, acintyamuktajālālaṃkṛtaratnapadmordhvakesarasarvaratnarājacūrṇameghavarṣavikiraṇālaṃkāram, acintyaratnamakuṭameghasarvamaṇiratnavibhūṣitānantaraśmimeghapravarṣaṇālaṃkāram, acintyadevakāyameghapuṣpamālyacchatradhvajapatākālaṃkāram, acintyāpsaromeghonnatakāyakṛtāñjalipuṭasuvarṇapuṣpavikiraṇapramuktapuṭakośasarvatathāgataguṇavarṇastutimeghanigarjitapravarṣaṇālaṃkāraṃ gaganatalamadhitiṣṭhamānāḥ sarvaratnavarṇairgandhakūṭameghairudāradhūpapaṭalameghaśca sarvatathāgataparṣanmaṇḍalāni saṃchādayamānāḥ, sarvalokadhātuprasarānalaṃkurvatīḥ sarvasattvāni praharṣayamāṇāḥ sarvabuddhān pūjayamānāḥ kṣaṇe kṣaṇe sarvadharmadhātuṃ spharamāṇāḥ sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
urastaḥ śrīvatsādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥ samānasurendrānniścaritvā acintyāsuramāyāvikurvitāni pradarśayamānān mahājaladharān saṃkṣobhayamāṇān lokadhātuśatasahasrāṇi saṃprakampayamānān sarvaśailendrarājānj saṃghaṭṭayamānān sarvadevabhavanāni saṃprakampayamānān ( Gv 70 ) sarvamāramaṇḍalāni jihmīkurvāṇān sarvamārasainyaṃ pramardayamānān sarvalokamadamānadarpān prabhañjayamānān praduṣṭacittānnivārya prasādayamānān vihiṃsācittān pratinivārayamāṇān sattvānāmakuśalān dharmānupaśamayamānān kleśaparvatān vikirayamāṇān raṇasaṃgrāmānupaśamayamānān vividhāsuramāyāvikurvitavikrīḍitaiḥ sattvān saṃvejayamānān pāpādudvejayamānān saṃsārāduntrāsayamānān sarvabhavagatibhya uccālya anikete niveśayamānān bodhicitte sattvān pratiṣṭhāpayamānān bodhisattvānāṃ bodhisattvacaryāṃ viśodhayamānān bodhisattvān pāramitāsu pratiṣṭhāpayamānān bodhisattvabhūmiṣu avatārayamāṇān bodhisattvānāṃ buddhadharmanayāvabhāsaṃ janayamānān nānādharmanayavyavasthānaiścittakṣaṇe cittakṣaṇe dharmadhātuṃ spharamāṇānapaśyat sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ //
pṛṣṭhavaṃśādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān śrāvakapratyekabuddhakāyānniścaritvā śrāvakapratyekabuddhavainayikānāṃ sattvānāmātmābhiniviṣṭānāṃ nirātmatāṃ niḥsattvatāmudīrayamāṇān śāśvatābhiniviṣṭānāṃ sarvasaṃskārānityatāṃ paridīpayamānān rāgacaritānāmaśubhāṃ bhāvanāṃ dveṣacaritānāṃ maitrīṃ mohacaritānāmidaṃpratyayatāpratītyasamutpādamudīrayamāṇān samabhāgacaritānāṃ jñānaviṣayasaṃprayuktaṃ dharmanayabhidyotayamānān viṣayābhiratānāmanālayatāṃ kathayamānān śāntau niketāśayatānāṃ praṇidhiviśeṣamabhirocayamānān sarvadikparivartamukheṣu sarvadharmanayasāgaraparivartamukheṣu sarvasattvārthakriyāmabhidyotayato dharmadhātuṃ spharayamāṇānapaśyat sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ //
aṃsakūṭābhyāmasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān yakṣarākṣasendrānniścaritvā nānāsaṃsthānavikṛtaśarīrān nānāvarṇārohapariṇāhān nāneryāpathavikalpān nānāyānābhirūḍhān nānāparivāraparivṛtān sattvadhātuparipālanaprayuktān nānāprabhāvabhāsaprayuktān nānāghoṣanirghoṣanigarjitān nānopāyābhinirhārairasaṃbhinnaiḥ samantadigvidiggaganaṃ spharamāṇān sarvasattvakuśalacaryārakṣāyai sarvāryamaṇḍalarakṣāyai sarvabodhisattvaparigrahāya sarvasamyagnatasamyakpratipannaparipālanāya vajrapāṇikarmaṇā sarvabuddhopasthānapūjāvidhānatāyai, vinipatitānāṃ sattvānāṃ sarvāpāyagativinivartanatāyai, sarvalokasarvavyādhyādyupadravabhayopaśamanāya prayuktān sattvārthakriyālokaparipālanotsukān puṇyajñānasaṃbhāracakraṃ paripūrayamāṇān dharmacakramanupravartayamānān paravādicakraṃ nigṛhyamāṇān sarvadharmadhātuṃ spharamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
udarādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān kinnarendrān asaṃkhyeyakinnarendrakanyāśatasahasraparivārān asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca gandharvendrān asaṃkhyeyagandharvendrakanyāśatasahasraparivārān niścaritvā asaṃkhyeyadivyatūryaśatasahasrasaṃgītisaṃprabhaṇitadharmasvabhāvopasaṃhitāni buddhastotrāṇyudīrayamāṇān bodhicittaṃ paridīpayamānān bodhisattvacaryāṃ saṃvarṇayamānān sarvābhisaṃbodhimukhānyabhiṣṭavamānān sarvadharmacakramukhānyavagāhayamānān sarvavikurvitamukhānyabhirocayamānān sarvaparinirvāṇamukhāni paridīpayamānān sarvabuddhaśāsanamukhāni ( Gv 71 ) saṃparigṛhyamāṇān sarvasattvamukhāni saṃpraharṣayamāṇān sarvabuddhakṣetrāṇi pariśodhayamānān sarvadharmamukhāni abhidyotayamānān sarvāvaraṇamukhāni vinivartayamānān sarvakuśalamūlamukhāni saṃjayamānān dharmadhātuṃ spharayamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
mukhadvārādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān saptaratnacaturaṅgabalakāyaparivārān cakravartino niścaritvā mahātyāgaraśmivyūhān pramuñcamānān sarvaratnākarānutsṛjyamānān sarvamaṇiratnākarān viśrāṇayamānān daridrān sadhanīkurvāṇān prāṇivadhāllokaṃ vinivartayamānān maitrīcitte sattvān saṃniyojayamānān adattādānādvivecayamānān svalaṃkṛtāsaṃkhyeyakanyākoṭīniyutaśatasahasrāṇi pratipādayamānān kāmamithyācārādvicchandayamānān brahmacarye pratiṣṭhāpayamānān mṛṣāvādādvinivartayamānān asaṃvivādaparamatāyāṃ niyojayamānān, piśunavacanādvinivartayamānān paramasaṃgrahaprayuktaṃ ghoṣamudīrayamānān paruṣavacanāllokaṃ vinivartayamānān, manojñaślakṣṇāṃ vācamudīrayamāṇān, anarthādharmopasaṃhitādabaddhapralāpāt sattvān vinivartayamānān, gambhīrārthapadaprabhedaviniścaye saṃniyojayamānān, sarvavacanadoṣebhyo lokaṃ vinivartayamānān, karuṇābaddhavācamudīrayamāṇān, hṛdayamalaṃ loke 'paharaṇamāṇān, alpecchatāsaṃtuṣṭiparamatāyāṃ sattvānniyojayamānān, vyāpādāllokaṃ vinivartayamānān, parasaṃtatiprasādane saṃniyojayamānān, sarvadṛṣṭijālaṃ loke uddharamāṇān, sarvavimatiprakārān vikirayamāṇān, sarvasaṃdehakūṭān prapātayamānān, sarvasaṃśayavicikitsātimiramapanayamānān, dharmapravicayaṃ loke pravibhajamānān, idaṃpratyayatāpratītyasamutpādamudīrayamāṇān, svabhāvasatyanaye sattvānniyojayamānān, sarvāvaraṇāni vinivartayamānān, anāvaraṇanaye 'vatārayamāṇān, buddhārthanayamudyotayamānān, daśa diśo dharmadhātuṃ spharamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
nayanābhyāmasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāni sūryamaṇḍalaśatasahasrāṇi niścaritvā sarvamahānirayānavabhāsamānāni, mahāndhakāraṃ loke vidhamanti, mohatimiraṃ sattvānāmapanayamānāni, śītanarakāpāyagatānāṃ sattvānāṃ śītaduḥkhaṃ praśamayamānāni, mṛṇmayeṣu kṣetreṣu avadātavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, suvarṇamayeṣu kṣetreṣu vaiḍūryavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, vaidūryamayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, rūpyamayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, suvarṇamayeṣu kṣetreṣu sphaṭikavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, sphaṭikamayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, suvarṇamayeṣu kṣetreṣu musāragalvavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, musāragalvamayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, lohitamuktāmayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, suvarṇaṃmayeṣu kṣetreṣu lohitamuktāvarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, aśmagarbhamayeṣu kṣetreṣu suvarṇavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, suvarṇamayeṣu kṣetreṣu aśmagarbhavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, indranīlamayeṣu kṣetreṣu sūryagarbhamaṇirājavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, sūryagarbhamaṇirājaśarīreṣu kṣetreṣu indranīlamaṇirājavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, lohitamuktāmayeṣu kṣetreṣu candrāṃśujālamaṇḍalagarbhamaṇirājavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, candrāṃśujālamaṇḍalagarbhamaṇirājaśarīreṣu ( Gv 72 ) kṣetreṣu lohitamuktāvarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, ekaratnamayeṣu kṣetreṣu nānāratnavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, nānāratnamayeṣu kṣetreṣu ekaratnavarṇāṃ prabhāṃ pramuñcamānāni, evaṃ sarvabodhisattvaparṣanmaṇḍaleṣu aparimāṇasattvakāryaprayuktāni sarvasattvadharmadhātuṃ spharamāṇānyapaśyat sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ //
bhrūvivarāntarādūrṇākośādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān śaśāṅkakāyānniścaritvā sarvadevendrānabhibhavamānān, kāmaratiṃ sarvaloke vinivartayamānān, buddhadarśanaratimanuvartayamānān, aparimāṇasattvavinayaprayuktān daśa diśo dharmadhātuṃ spharamāṇānapaśyat //
lalāṭādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān mahābrahmaṇo niścaritvā praśānteryāpathān brahmaghoṣamudīrayamāṇān sarvabuddhānadhyeṣyamāṇān sarvabuddhānabhiṣṭavamānān sarvabodhisattvān praharṣayamāṇān aparimāṇasattvakāryaprayuktān daśa diśaḥ sarvadharmadhātuṃ spharamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
śirasto 'saṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān bodhisattvānniścaritvā nānāvarṇasaṃsthānavibhūṣitaśarīratāṃ saṃdarśayamānān anuvyañjanavicitragātratāṃ prabhāvayamānān anantamadhyaprabhāmaṇḍalameghān pramuñcamānān sarvabuddhānāṃ pūrvabodhisattvacaryāmārabhya dāyakapratigrāhakavastuparityāgaprakārameghān sarvaromavivarebhyo niścārayamāṇān nānāpāramitāsaṃprayuktān pūrvayogasamudrān saṃdarśayamānān dānacaryāṃ lokasya saṃvarṇayamānān mātsaryamalaṃ vinivartayamānān sarvagrāhotsarge sattvānniyojayamānān, vicitrasarvaratnālaṃkārālaṃkṛtaṃ lokamadhitiṣṭhamānān, dānapāramitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpya pariṣkāravaśitāyāṃ pratiṣṭhāpayamānān, sarvalakṣaṇaguṇān saṃvarṇayamānān, buddhalakṣaṇasaṃbhave hetumupadiśyamānānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā śīlapāramitāṃ saṃvarṇayamānān, sarvabuddhānāṃ śīlapāramitāsaṃprayuktān pūrvayogasamudrān sarvaromavivarebhyaḥ saṃdarśayamānān, sarvasattvān sarvalokagativiṣayebhyo vimukhīkṛtya tathāgataviṣayābhimukhīkurvāṇān, kāmalokaṃ vijugupsamānān, viparyāsapaṭalaṃ loke vikiramāṇān, vitathaparikalpān praśamayitvā bodhisattvaśīle saṃniyojayamānān, mahākaruṇāśīlaṃ saṃvarṇayitvā tathāgataśīlapratilambhāya buddhamārgapratipattiśīle sattvān pratiṣṭhāpayamānān, svapnopamāṃ bhavagatiṃ sattvānāṃ prabhāvayitvā svapnavidhisamavasaraṇatāyai viṣayaparigrahakleśavaśitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścarya suvarṇavarṇacchavitāṃ loke 'bhidyotayamānān, akrodhānupāyāsatāyāmakhiladuṣṭāvinaṣṭāpratihatacittāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān, sarvatiryagyonigatisamucchedāya sarvaromamukhebhyaḥ kṣāntipāramitāsaṃprayuktān tathāgatapūrvayogameghānniścārayamāṇān, kṣāntibale sattvān pratiṣṭhāpayamānān, dharmavaśitāyāṃ sattvānavabhāsayamānānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścarya anantabodhisattvavīryabalaṃ saṃdarśayamānān, sarvajñatārambhāvivartyabalena ( Gv 73 ) sarvasattvaśrutasāgaraparyeṣṭiparikhedatāṃ saṃvarṇayamānān, sarvatathāgatapūjopasthāne sattvānniyojayamānān, sarvaduḥkhaskandhavinivartanamahāvīryārambhe sattvān pratiṣṭhāpayamānān, vīryapāramitāpratisaṃyuktān pūrvayogameghān sarvaśarīrānniścārayamāṇān,
bodhisattvavīryapāramitācaryāṃ saṃdarśayamānān, kausīdyaparvatān sattvānāṃ vikiramāṇān, vīryapāramitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān, karmavaśitāyāṃ lokaṃ viniyojayamānān adhiṣṭhānaprayuktānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā bodhisattvānusmṛtipathe sattvān pratiṣṭhāpayamānān, sarvāvaraṇanivaraṇatimiraṃ vidhamamānān, sarvamadapramādāt sattvān vinivartayamānān, apramādadharme pratiṣṭhāpayamānān, stambhasaṃrambhamānadhvajānprapātayamānān, buddhadhyānāṅgasāgaramudīrayamānān, dhyānapāramitāṃ loke saṃvarṇayamānān, dhyānapāramitāpratisaṃyuktān pūrvayogameghān sarvaromavivarebhyo niścārayamāṇān, cittavaśitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān, kṣaṇe kṣaṇe dharmadhātuṃ spharamāṇānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā buddhadharmaparyeṣṭisaṃprayuktān pūrvayogameghān sarvaromavivarebhyo niścārayamāṇān, sarvasvarāṅgasāgararūtaiḥ prajñāpāramitāmeghānnigarjamānān, samyagdṛṣṭividyutaṃ niścārayamāṇān, dharmasvabhāvarutaghoṣān ravamāṇān, ātmadṛṣṭiparvatakūṭānisattvānāṃ pradāryamāṇān, sarvadṛṣṭiśalyānyuddharamāṇān, kāṅkṣāvimatimativicikitsātimiraṃ vidhamamānān, adhimuktivaśitāṃ saṃvarṇayamānān, cittakṣaṇe cittakṣaṇe dharmadhātuṃ spharamāṇānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā sarvabuddhopāyakauśalyanayamaṇḍalaṃ prabhāvayamānān, upāyakauśalyapratisaṃyuktān pūrvayogameghān sarvaromavivarebhyo niścārayamāṇān, upayakauśalyacaryāṃ loke prabhāvayamānān, mahāyānaniryāṇamabhidyotayamānān, sarvabuddhamaṇḍalaṃ saṃvarṇayamānān, saṃsāranirvāṇāsaṃbhinnāṃ bodhisattvacaryāṃ saṃvarṇayamānān, darśayamānān, bodhisattvopāyakauśalyapāramitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān, sarvabodhisattvopapattivaśitāmaṇḍalaṃ loke nidarśayamānān, cittotpāde dharmadhātu spharamāṇānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā sarvatathāgatanāmasamudrameghān sarvaromavivarebhyo nigarjamānān, sarvabodhisattvapraṇidhānapāramitāpariśuddhisaṃprayuktān pūrvayogameghān sarvaromamukhamaṇḍalebhyaḥ pramuñcamānān, praṇidhānapāramitāṃ saṃvarṇayamānān,
sarvabodhisattvavaśitāsu sattvān pratiṣṭhāpayamānān, aparāntakoṭyāviddhaṃ mahāpraṇidhānarathacakraṃ sarvadharmānusaraṇaṃ sarvakleśavinivartanamajñānaparvatavikiraṇaṃ loke prabhāvayamānān, nānāpraṇidhānavikurvitaiḥ cittakṣaṇe cittakṣaṇe dharmadhātuṃ spharamāṇānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvānniścaritvā bodhisattvabalamavabhāsayamānān, bodhisattvabalapariniṣpattirutaṃ pramuñcamānān, balapāramitāpariniṣpattisaṃbhavapūrvayogameghān sarvaromavivarebhyo niścārayamāṇān, sarvamāraparapravādyanavamṛdyabalaṃ saṃdarśayamānān, sarvacakravālavajraparvataśarīropanipātātmabhedyabalaṃ prabhāvayamānān, ( Gv 74 ) sarvakalpoddāhāgnisāgarasaṃvāsaśarīrānuddayotabalaṃ saṃdarśayamānān, gaganatale sarvalokadhātuprasarapāṇitalasaṃdhāraṇabalatāṃ saṃdarśayamānān, cittakṣaṇe cittakṣaṇe ṛddhivaśitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān dharmadhātuspharaṇāpratiprasrabdhānapaśyat / asaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃśca bodhisattvān niścaritvā sattvānāṃ jñānamaṇḍalaṃ dyotayamānān, jñānaparimitāpariśuddhisaṃprayuktān pūrvayogameghān sarvaromavivarebhyaḥ pramuñcamānān, sarvabuddhaguṇajñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ loke prabhāvayamāṇān, sarvabuddhasaṃjñābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ saṃdarśayamānān, sarvapraṇidhyabhinirhārābhijñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ paridīpayamānān, sarvasattvasaṃgrahapraṇidhyabhinirhārajñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ vikhyāpayamānān, sarvasattvanairātmyāsvabhāvāvatārābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ vikhyāpayamānān, sarvasattvacittasāgaravyavalokanābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ prakāśayamānān, sarvasattvendriyavicayajñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ pravibhajamānān, sarvasattvāśayādhimuktivyavalokanajñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ saṃvarṇayamānān, sarvasattvakarmasāgarāvatārābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ vivaramāṇān, sarvasattvapraṇidhānasāgarāvatārajñānābhijñāvatīṃ jñānabhūmiṃ saṃdarśyaṃ jñānapāramitāyāṃ sattvān pratiṣṭhāpayamānān, cittakṣaṇe cittakṣaṇe dharmadhātuṃ spharamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
mūrdhata uṣṇīṣavivarādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāṃstathāgatavigrahān varalakṣaṇānuvyañjanaviśuddhayalaṃkārān prataptajāmbūnadakanakaparvatanirbhāsān sarvadaśadikpratāpanāpramāṇadīptaprabhāmaṇḍaladharmadhātunayaspharaṇaghoṣān anantamadhyabuddhavikurvitasaṃdarśanān sarvajagadasaṃbhinnadharmameghānabhipravarṣamāṇān, yaduta bodhimaṇḍavaragatānāṃ bodhisattvānāṃ samantadharmadhātutalabhedābhimukhajñānameghaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, abhiṣekaprāptānāṃ bodhisattvānāṃ samantatalameghaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, mahādharmayauvarājyābhiṣiktānāṃ bodhisattvānāṃ samantamukhapraveśaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, kumārabhūtānāṃ bodhisattvānāṃ samantavyūhaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, avivartyānāṃ bodhisattvānāṃ mahākarūṇādṛḍhakūṭaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, śuddhādhyāśayānāṃ bodhisattvānāṃ sarvadharmasvabhāvabhedajñānavajraṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, pūrvayogasaṃpannānāṃ bodhisattvānāṃ samantajagatsaṃgrahavyūhaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, janmajānāṃ bodhisattvānāṃ tryadhvatathāgataparṣanmaṇḍalābhimukhavijñaptimeghaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, yogācārāṇāṃ bodhisattvānāṃ sarvadharmasvabhāvatalanirghoṣaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, ādikarmikāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahākaruṇānayopāyagarbhameghasaṃbhavaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, prathamacittotpādikānāṃ bodhisattvānāṃ pragraha kośopacayagarbhaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, udārādhimuktikānāṃ bodhisattvānāmakṣayavimokṣatathāgatapraṇidhipragrahakośaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, rūpāvacarāṇāṃ sattvānāṃ samantatalākṣayakośaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, brahmakāyikānāṃ devānāmapramāṇanayasāgaranigarjitaghoṣaṃ ( Gv 75 ) nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, vaśavartināṃ devānāṃ balasaṃbhavadharmopakaraṇākṣayakośaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, mārakāyikānāṃ devānāṃ citradhvajasarvajñatāsaṃbhārasaṃmārjanaghoṣaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, nirmāṇaratīnāṃ devānāṃ jñānaratnavicitradhuraṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, tuṣitānāṃ devānāṃ bodhisattvapraṇidhivicitradhvajaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, yāmānāṃ devānāṃ sarvatathāgatānusmṛtikośaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, śakradevendrabhavaneṣu tathāgatadarśanaprītivegasaṃbhavaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, yakṣendrabhavaneṣu dharmadhātugaganatathāgatavikurvitaspharaṇameghaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, gandharvendrabhavaneṣu sarvatathāgatadharmasaṃgītinirghoṣaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, asurendrabhavaneṣu jñānanayavajramaṇḍalaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, garuḍendrabhavaneṣu sarvatathāgatasaṃbhavopāyameghaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, kinnarendrabhavaneṣu sarvadharmameghasaṃgītinirghoṣaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, nāgendrabhavaneṣu
bodhisattvavikurvitanirghoṣabhavagatyudvegasaṃbhavaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, mahoragendrabhavaneṣu prītisāgaravivardhanavegaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, manuṣyalokeṣu sarvajagadviśeṣajñānaviṣayaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, narakalokeṣu sarvasaṃsāraduḥkhapraśāntanirghoṣāryamārgavacanādhārālaṃkāraṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, tiryagyoniṣu anavadyakarmapathapratipattinirghoṣatathāgatānusmṛtimeghamaṇḍalaśarīraṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, yāmalaukikeṣu sarvatathāgatapāramitānirnādasarvasattvatyāgacittasaṃbhavaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, vinipatiteṣu sattveṣu sarvaduḥkhopaśamapratilābhasamāśvāsanasvaranirghoṣaṃ nāma dharmameghavarṣamabhipravarṣamāṇān, sarvadharmadhātuṃ spharamāṇān sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
sarvaromamukhebhyaśca ekaikasmādromavivarādasaṃkhyeyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamāni raśmijālamaṇḍalāni niścaritvā asaṃkhyeyabalarūpāvartavyūhān asaṃkhyeyavicitrakāryapratyupasthānāni daśa diśo dharmadhātuṃ spharamāṇānyapaśyat / yaduta kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalādvimaladānacaryāsarvasvaparityāgavikurvitamapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvatryadhvabodhisattvaśīlavratasamādānākalpamaṇḍalavikurvitamapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvabodhisattvakṣānticaryārūpatryadhvaprāptānāṃ bodhisattvānāṃ hastapādottamāṅgacchedādhivāsanavikurvitaṃ pāṇidaṇḍaśasraśarīropanipātādhivāsanavikurvitaṃ sarvaśarīrabhedanahṛdayanayanoddharaṇādhivāsanavikurvitapaśyat / yairapyanyaistryadhvaprāptabodhisattvavikalpitātmabhāvaiḥ sarvajñatādharmaparyeṣṭinidānaṃ sarvakāyikacaitasikaprapīḍitānyaṅgapratyaṅgacchedanāni mahākarūṇāprapīḍitairadhivāsitāni marṣitāni adhyupekṣitāni, tānyapi sarvabodhisattvakṣānticaryāvikurvitapratibimbarūpāṇyapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvabodhisattvavīryacaryādhimātratāvibhaktarūpāṇyatītānāgatapratyutpannāni bodhisattvavikurvitāni lokasaṃkampanasāgarasaṃkṣobhanasattvasaṃvejanasarvatīrthyasaṃtrāsanamāramaṇḍalavidrāvaṇadharmadigdyotanamahābodhisattvavikramavikurvitānyapaśyat / ( Gv 76 ) kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalād yāni sarvabodhisattvacaryānirūpaṇāni yānyātmabhāvopādānāni ye kulopapattiparigrahāya rūpakāya pariniṣpattaye ye kalyāṇamitrānuśāsanīparigrahāḥ, yāni kalyāṇamitropadeśapratipattisthānāni, yāni tathāgatadhyānāṅgapariniṣpattyanurūpavihārabhavanavimānajanapadagirikandarāṇi,
yāni ṛṣiśarīrāṇi, yaistāni dhyānāṅgāni niṣpāditāni, yāni nṛpādhipatyāni, yāni naiṣkramyamukhāni, ye vratasamādānākalperyāpathāḥ, tatsarvaṃ sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyat //
kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalāt prajñāpāramitācaryāvihārasarvadharmaparyeṣṭisaṃprayuktān kāyaparigrahānapaśyat / yaiḥ kāyairekaikaṃdharmapadaṃ sarvāstiparityāgitayā sarvasattvānāmantikātparyeṣitaṃ sarvopasthānaparicaryāsarvakalyāṇamitrasakāśātparyeṣitaṃ śraddhāgauravanirjātena ca kāyapramāṇena tathāgatasakāśātparyeṣitam, yathā caikatvaṃ dharmapadaṃ tathā sarvadharmapadāni prajñāpāramitāpratisaṃyuktāni yāni sarvajagadupapattipratibhāsaiḥ kāyaiḥ paryeṣitāni, tatsarvaṃ sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ ekaikasmādromamukharaśmijālamaṇḍalādapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvabodhisattvaparipākopāyasattvagatisamudraprasaritān sarvasattvasaṃgrahaprayogānapaśyat / ekaikaṃ ca sattvaṃ sarvasattvakāyasadṛśairātmabhāvopacāramukhaiḥ pūrvātmabhāvopādānairupāyakauśalyacaryāprayuktaiḥ saṃgṛhyamāṇaṃ tata ekaikasmādromamukharaśmijālamaṇḍalādapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalāt yā bhagavataḥ pūrvasarvakalpapraṇidhyabhinirhāracaryā sarvasattvaparipākapraṇidhyabhinirhāracaryā sarvakṣetrapariśuddhipraṇidhyabhinirhāracaryā, yāni ca sarvapraṇidhyabhinirhāramaṇḍalāni teṣu teṣu tathāgatapādamūleṣu abhinirhṛtāni sarvasaṃsāradoṣāṇāṃ tasya tasya saṃsāradoṣasya pratipakṣeṇa, tatsarvaṃ sudhanaḥ śreṣṭhidārakastata ekaikasmādromamukharaśmijālamaṇḍalādapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvabalapāramitācaryāsaṃprayuktān pūrvayogasamudrānapaśyat / kutaścidromamukharaśmijālamaṇḍalātsarvajñānacaryāvicārasaṃprayuktānajñānanidrāprasuptasattvaprabodhanaśarīrān pūrvayogasamudrānapaśyat //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ sāradhvajaṃ bhikṣuṃ tathā samāhitamupanidhyāyantamupaparīkṣamāṇaḥ, tatsamādhivimokṣamaṇḍalamanusmaran, tāmacintyāṃ bodhisattvasamādhivṛṣabhitāmanuvicintayan, tamacintyaṃ sattvārthanayasāgaramavataran, tadacintyaṃ samantasrotābhimukhavyūhābhisaṃskāramukhamanusaran, adhimucyamānaḥ, taddharmadhātuvyūhaviśuddhijñānamukhamavataran, tadbuddhādhiṣṭhānaṃ saṃpratīcchan, jñānaṃ nistīrayamāṇaḥ, tadbodhisattvavaśitābalaṃ saṃjanayan, tadbodhisattvapraṇidhibalaṃ dṛḍhīkurvāṇaḥ, tadbodhisattvacaryābalaṃ vistārayan, sāradhvajasya bhikṣoḥ purataḥ ekamapi rātriṃdivasamatināmayati, dvāvapi, saptāpi rātriṃdivāni purato 'tināmayati, ardhamāsamapi, māsadvayamapi, yāvat ṣaḍapi māsān ṣaḍ vā rātriṃdivāni sāradhvajasya bhikṣoḥ purato 'tināmayati / tataḥ ṣaṇṇāṃ māsānāṃ ṣaṇṇāṃ ca rātriṃdivānāmatyayena sāradhvajo bhikṣustasmātsamādhervyutthitaḥ / sudhana āha - āścaryaṃ batedam, ārya, yāvadgambhīra eṣa ( Gv 77 ) samādhiḥ / yāvadvipulo yāvadapramāṇaviṣayo yāvadacintyavikurvitavyūhaḥ yāvadatulyālokaḥ yāvadasaṃkhyeyavyūhaḥ yāvadasaṃhāryagocaraḥ yāvadasaṃbhinnaviṣayaḥ yāvatsamadigvirocanaḥ yāvadapramāṇasattvārthaprayoga eṣa samādhiḥ, yatra hi nāma evaṃ sarvasattvānāmaparimāṇaduḥkhaskandhavyupaśamāya pratyupasthitaḥ, yaduta dāridryaduḥ khaskandhavyupaśamārthena pratyupasthitaḥ / narakagativyupacchedanārthena tiryagyonigatiparitrāṇārthena sarvākṣaṇagatidvārapithanārthena svargagatyupanayanārthena devamanuṣyaratisukhasaṃbhavārthena dhyānaviṣayaratyanubhavārthena saṃskṛtāvacarasukhasaṃvardhanārthena traidhātukaniḥsaraṇamukhasaṃdarśanārthena pratyupasthitaḥ / bodhicittasaṃbhavahetuparidīpanārthena pratyupasthitaḥ / puṇyajñānasaṃbhārasaṃbhavahetusaṃvardhanārthena vipulamahākaruṇāvegavivardhanārthena mahāpraṇidhānabalasaṃjananārthena bodhisattvamārgāvabhāsapratilambhārthena mahāpāramitāyānavyūhārthena mahāyānaviśeṣāvatārābhinirhārārthena samantabhadracaryājñānāvalokārthena bodhisattvabhūmijñānālokapratilābhārthena sarvabodhisattvapraṇidhicaryāniryāṇavyūhaviśuddhisamudāgamārthena
sarvajñaviṣayākramaṇādhiṣṭhānārthena pratyupasthitaḥ / ko nāma ārya eṣa samādhiḥ? āha - asti kulaputra, samantacakṣurupekṣāpratilabdhā nāma prajñāpāramitā / tadāloka eṣa samādhiḥ samantamukhaviśuddhivyūho nāma / etasya kulaputra samantacakṣurupekṣāpratilabdhaprajñāpāramitālokanirjātasya samantamukhaviśuddhivyūhasya samādheḥ subhāvitatvātsamantamukhaviśuddhivyūhapūrvaṃgamāni paripūrṇāni daśa samādhyasaṃkhyeyaśatasahasrāṇyājāyante / āha - etāvatparamaḥ ārya asya samādherviṣayaḥ? āha - etaṃ kulaputra samādhiṃ samāpannasya adhiṣṭhānaṃ lokadhātuvijñaptiṣu / adhiṣṭhānaṃ lokadhātvavatāreṣu / adhiṣṭhānaṃ lokadhātuvikrameṣu / adhiṣṭhānaṃ lokadhātupratimaṇḍaleṣu / adhiṣṭhānaṃ lokadhātuparikarmasu / adhiṣṭhānaṃ lokadhātupariśodhaneṣu / adhiṣṭhānaṃ buddhadarśanavijñaptiṣu / adhiṣṭhānaṃ buddhamāhātmyapratyavekṣāyām / adhiṣṭhānaṃ buddhavikurvitajñānatāyām / adhiṣṭhānaṃ buddhabalāvatārānugameṣu / adhiṣṭhānaṃ buddhaguṇasamudrāvataraṇatāsu / adhiṣṭhānaṃ buddhadharmameghasaṃpratīcchanatāsu / adhiṣṭhānaṃ sarvabuddhadharmacakrapravartanāsaṃbhedajñānānugameṣu / adhiṣṭhānaṃ buddhaparṣaṇḍalasamudrāvataraṇāvagāhanatāsu / adhiṣṭhānaṃ daśadikpraveśānusaraṇatāsu / adhiṣṭhānaṃ buddhadharmadeśanānuvilokaneṣu / adhiṣṭhānaṃ buddhadiganulokanatāsu / adhiṣṭhānaṃ mahākaruṇādigavijahanatāsu / adhiṣṭhānaṃ maitrīdikspharaṇatāsu / adhiṣṭhānaṃ buddhadarśanadigavatārātṛptiṣu / adhiṣṭhānaṃ sarvasattvasamudrāvatārānugameṣu / adhiṣṭhānaṃ sarvasattvendriyasamudrajñānānugameṣu / adhiṣṭhānaṃ sarvasattvendriyasaṃbhedajñāneṣu / etamahaṃ kulaputra prajñāpāramitāvihāraṃ jānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ prajñāpāramitāvihārasāgarāvatīrṇānāṃ dharmadhātuviṣayamativiśuddhānāṃ sarvadharmagatyanusṛtijñānināṃ vipulabuddhyapramāṇaviṣayaspharaṇānāṃ mahādhāraṇyavabhāsavaśavartināṃ sarvasamādhimaṇḍalālokasupariśuddhānāmabhijñāvikurvitavṛṣabhitāniryātānāmakṣayapratisaṃvitsāgarāvatīrṇānāṃ bhūmigarbhamadhuranirghoṣāṇāṃ sarvajagatpratiśaraṇabhūtānāṃ bodhisattvānāṃ caryā jñātum, guṇān vā vaktum, gocaro vā nidarśayitum, ( Gv 78 ) viṣayo vā prabhāvayitum, mahāpraṇidhānabalaṃ vā saṃvarṇayitum, niryāṇamukhaṃ vā avabhāsayitum, samudāgamo vā abhidyotayitum, mārgaṃ vā paridīpayitum,
samādhisroto va anusartum, cittaviṣayo vā jñātum, jñānaṃ vā samatā vā avagantum //
gaccha kulaputra ihaiva dakṣiṇāpathe samudravetāḍī nāma pratyuddeśaḥ / tatra samantavyūhaṃ nāmodyānaṃ mahāprabhasya nagarasya pūrveṇa / tatra āśā nāmopāsikā prativasati suprabhasya manujendrasya bhāryā / tāmupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ prayoktavyam //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātaḥ sāradhvajasya bhikṣorantikādāttasāraḥ upajīvitadharmā avatīrṇasamādhiviṣayo labdhālokāvabhāsitajñānaḥ samādhyavabhāsapratilabdhaḥ adhimuktiviśuddhayanugatadharmanayālokānugatacetanaḥ viśuddhimukhānugatāloko digālokaprasṛtajñānaḥ sāradhvajasya bhikṣoḥ pādau śirasābhivandya anekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya sāradhvajaṃ bhikṣumavalokya praṇipatya punaḥ punaravalokayan abhivilokayan nipatan praṇipatan namasyan avanaman manasikurvaṃścintayan bhāvayan pāribhāvayan udānamudānayan hākkāraṃ kurvan guṇānabhimukhīkurvan anugamayan anusmaran anusmārayan dṛḍhīkurvan avijahan manasā āgamayan upanibadhnan praṇidhiṃ samavasaran darśanamabhilaṣan svaranimittamudgṛhṇan dhārayan dhāraṇānugatacitto varṇasaṃsthānamanusmaran jñānaviśeṣamanuvicintayan samādhiviṣayaṃ samavataran praṇidhiviṣayamanuprabandhan gocaraviṣayaṃ vicārayan jñānāvabhāsaṃ saṃpratīcchan sāradhvajasya bhikṣorantikātprakrāntaḥ
10 āśā /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ kalyāṇamitraguṇārādhitaḥ kalyāṇamitrasaṃpreṣitaḥ kalyāṇamitradarśanāveśāviṣṭaḥ kalyāṇamitrānuśāsanīṃ pratipadyamānaḥ kalyāṇavacanānyanusmaran, kalyāṇamiutrānugatapremā kalyāṇamitrāṇyākaraṃ buddhadarśanaṃ saṃpaśyan, kalyāṇamitrāṇi buddhadharmasaṃdarśakāni saṃpaśyan, kalyāṇamitrāṇyācāryāṇi sarvajñatādharmeṣu samanupaśyan, cakṣurbhūtāni kalyāṇamitrāṇi buddhagaganālokanatāyai saṃpaśyan, anupūrveṇa yena samudravetālīpradeśe samantavyūhamudyānaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / so 'paśyat samantavyūhamudyānaṃ sarvaratnaprākāraparikṣiptaṃ sarvaratnadrumapaṅktiṣu āviddhasamalaṃkṛtaṃ sarvaratnapaṅktirucirasūkṣmakusumareṇupramuktaṃ sarvaratnadrumasamalaṃkṛtaṃ sarvaratnadrumapuṣpavicitrakusumākīrṇaṃ sarvagandhadrumapaṅktisamantadigniścaritagandhaṃ sarvaratnamālādrumakośapramuktapralambanānāratnamālāvṛṣṭayabhipravarṣaṇaṃ sarvamaṇirājadrumamaṇiratnakṛtavicitrabhaktisaṃstīrṇopaśobhitatalaṃ sarvakalpapuṣpadrumanānāraṅgavastrapralambapracchannopacārasuvibhaktadeśaṃ sarvavādyadrumadivyātirekatūryamārutasamīritanirnāditamadhuranighoṣamanimnonnatapṛthivīsamatalāviddhaṃ sarvābharaṇavṛkṣakośapramuktābharaṇavikṛtavicitradhārābhipralambitopaśobhitavyūham / tasmin khalu punaḥ samantavyūhe mahodyāne daśa prāsādakoṭīśatasahasrāṇi sarvamahāmaṇiratnapratimaṇḍitaniryūhavyūhāni, daśa kūṭāgāraśatasahasrāṇi jāmbūnadakūṭakanakacchadanopetāni, daśa vimānaśatasahasrāṇi vairocanamaṇiratnopaśobhitagarbhāṇi, daśa puṣkariṇīśatasahasrāṇi sarvaratnamayāni ratneṣṭakānicitāni saptaratnavicitrasopānāni nānāmaṇiratnavedikāparivṛtāni divyacandanavāriniṣyandagandhāni suvarṇavālukāsaṃstīrṇadaśaprāsādakanakamaṇiratnākīrṇatalāni caturdikṣu vibhaktasopānāni aṣṭāṅgopetavāriparipūrṇāni haṃsakrauñcamayūrakokilakalaviṅkakuṇālanirnādarutamadhuranirghoṣāṇi ratnatālapaṅktiparivṛtāni suvarṇaghaṇṭājālasaṃchannamārutasamīritamanojñanirghoṣaśabdāni
uparimahāmaṇiratnavitānavitatāni nānāratnavṛkṣavāṭikāparivṛtāni ucchritacchatradhvajamaṇiratnajālodyotitāni daśa ca taḍāgaśatasahasrāṇi, kālānusāricandanakardamopacitāni sarvaratnamayavicitravarṇapadmasaṃchannāni mahāmaṇiratnapadmāvabhāsitavimalasalilāni / tasya codyānasya madhya vicitradhvajaṃ nāma mahāvimānaṃ sāgaragarbharatnapṛthivītalasaṃsthānaṃ vaidūryamaṇiratnastambhopaśobhitaṃ jāmbūnadasuvarṇasamudgatakūṭaṃ jagadvirocanamaṇiratnagarbhavyūhaphalakabaddhamasaṃkhyeyamaṇiratnajālojjvalitatalamajitavatigandhamaṇirājanirdhūpitopacāramanuracitagandhamaṇirājasamīritagandhaṃ vibodhanagandhamaṇirājavidhamanatīkṣṇendriyavāsanam / tasmiṃśca vicitradhvaje mahāvimāne 'parimitānyāsanāni prajñaptāni - yaduta padmagarbhāṇi digrocanamaṇiratnapadmagarbhāṇi vairocanamaṇiratnapadmagarbhāṇi jagadrocanamaṇiratnapadmagarbhāṇi citrakośamaṇiratnapadmagarbhāṇi siṃhapañjaramaṇiratnapadmagarbhāṇi vimalamaṇiratnapadmagarbhāṇi maṇiratnaracitapadmagarbhāṇi samantamukhamaṇiratnapadmagarbhāṇi prabhāvyūhamaṇiratnapadmagarbhāṇi sāgarapratiṣṭhānaviśuddhamaṇiratnavyūhasamantaraśmiprabhāsamaṇirājapadmagarbhāṇi ( Gv 80 ) vajrasiṃhākrāntamaṇiratnapadmagarbhāṇi / tasya ca vicitradhvajasya mahāvimānasya aneke niryūhā acintyaratnamayā vicitraratnavyūhā acintyavarṇanirbhāsarucirasaṃsthānāḥ / tacca samantavyūhamudyānamupariṣṭāddaśabhirmahāvitānaśatasahasraiḥ saṃchannaṃ yaduta vastravitānairdrumalatāvitānaiḥ puṣpavitānairmālyavitānairgandhavitānairmaṇiratnavitānaiḥ suvarnavitānairābharaṇavitānaiḥ vajraprabhāsamaṇivitānairairāvaṇanāgarājavikurvitāpsarovitānaiḥ śakrābhilagnamaṇiratnavitānaiḥ
/ etatpramukhairdaśabhirvitānaśatasahasraiḥ saṃchannam / daśabhiśca mahāratnajālaśatasahasraiḥ saṃchannam / yaduta ratnagarbhakiṅkiṇījālaiḥ ratnacchatrajālaiḥ ratnabimbajālaiḥ sāgaragarbhamuktājālaiḥ nīlavaiḍūryamaṇiratnajālaiḥ siṃhalatājālaiḥ candrakāntamaṇiratnajālaiḥ gandhavigrahajālaiḥ rantamakuṭajālaiḥ rantahārajālaiḥ / etatpramukhairdaśabhirmahāmaṇiratnajālaśatasahasraiḥ saṃchannam / daśabhiśca mahāvabhāsaśatasahasrairavabhāsitam - yaduta jyotiraśmimaṇiratnāvabhāsena ādityagarbhamaṇiratnāvabhāsena candradhvajamaṇiratnāvabhāsena gandhapradhūpanārcimaṇiratnāvabhāsena śrīgarbhamaṇiratnavabhāsena padmagarbhamaṇiratnāvabhāsena jyotirdhvajamaṇiratnāvabhāsena mahāpradīpamaṇiratnāvabhāsena samantadigvairocanamaṇiratnāvabhāsena mahāgandhameghaniścaritavidyunmālāmaṇiratnāvabhāsena / etatpramukhairdaśabhirmahāmaṇiratnāvabhāsaśatasahasrairnityāvabhāsitaṃ tanmahodyānam / daśamahābharaṇameghaśatasahasrābhivarṣitālaṃkāraṃ ca tanmahodyānaṃ daśakālānusāricandanameghaśatasahasrābhigarjitaṃ daśadivyasamatikrāntamahāmālyadāmameghaśatasahasrābhipralambitopaśobhitaṃ daśadivyasamatikrāntanānāraṅgavicitravastrameghaśatasahasrābhipravarṣitaṃ daśadivyasamatikrāntābharaṇameghaśatasahasravibhūṣitaṃ daśadevaputraśatasahasradarśanakāmādhomukhapraṇatābhipravarṣitaṃ daśāpsaromeghaśatasahasrapūrvasabhāgacaritasvakasvakātmabhāvotsṛjanābhipravarṣitaṃ daśabodhisattvameghaśatasahasradharmaśravaṇatarṣopasaṃkrāntābhipravarṣitaṃ ca tanmahodyānam / yatra āśopāsikā kāñcanagarbhamahābhadrāsanopaviṣṭā sāgaragarbhamuktājālālaṃkṛtā avabaddhamakuṭā divyātirekakanakakeyūravalayabāhuvyūhā śrīkāyaraśmimaṇiratnavirājitabāhuḥ abhinīlavimalavilambamaṇikuṇḍalā mahāratnajālasaṃchannopaśobhitaśīrṣā siṃhamukhamaṇiratnakarṇacūḍakadhāraṇī cintārājamaṇiratnahārāvasaktakaṇṭhā sarvaratnajālasaṃchannaprabhojjvalitaśarīrā prāṇikoṭiniyutaśatasahasrapraṇatakāyā / tatra ye āśāyā upāsikāyāḥ sakāśamaparimāṇāḥ sattvāḥ pūrvasyā diśa āgacchanti,
mahābrahmāṇo vā brahmapurohitā vā brahmakāyikā vā vaśavartino vā paranirmitavaśavartikāyikā vā sunirmitā vā nirmāṇaratikāyikā vā saṃtuṣitā vā tuṣitakāyikā vā suyāmā vā suyāmakāyikā vā devendrā vā trāyastriṃśatkāyikā vā yakṣendrā vā yakṣā vā gandharvendrā vā gandharvā vā kumbhāṇḍendrā vā kumbhāṇḍā vā nāgendrā vā nāgā vā asurendrā vā asurā vā garuḍendrā vā garuḍā va kinnarendrā vā kinnarā vā mahoragendrā va mahoragā vā yamā vā yamakanyā vā, pretamaharddhikā vā pretā vā manuṣyendrā vā manusyā vā / evaṃ ye dakṣiṇāyā vā paścimāyā uttarāyā uttarapūrvāyā pūrvadakṣiṇāyā dakṣiṇapaścimāyāḥ paścimottarāyā adha ( Gv 81 ) ūrdhvāyā diśa āgacchati / mahābrahmāṇo va brahmapurohitā vā brahmakāyikā vā vaśavartino vā vaśavartikāyikā vā yāvanmanuṣyendrā vā manuṣyā vā āgacchanti nānāvyādhispṛṣṭā nānākleśaparyavasthitā vividhadṛṣṭigatābhiniviṣṭāḥ karmāvaraṇavṛtāḥ, te sahadarśanādāśāyā upāsikāyāḥ sarvavyādhyupaśāntā bhavati / vigatakleśamalacittā apagatadṛṣṭiśalyāḥ sarvāvaraṇaparvatavikīrṇā anāvaraṇaviśuddhimaṇḍalamavataranti / yatra viśuddhimaṇḍale sarvakuśalamūlānyuttapante, sarvendriyāṅkurā vivardhante, sarvajñajñānanayasāgarāḥ samavasaranti / sarvadhāraṇīmukhanayasamudrā āvartante / sarvasamādhimukhanayasamudrā abhimukhībhavanti / sarvapraṇidhānamukhāni saṃjāyante / sarvacaryāmukhāni pravartante / sarvaguṇābhinirhāramukhāni viśudhyante / cittavaipulyatāsarvābhijñāvatinayena pravartante / kāyāsaṅgatā sarvatrānugatā bhavanti //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ samantavyūhamudyānaṃ praviśya samantādanuvilokayan adrākṣīdāśāmupāsikāṃ bhadrāsane niṣaṇṇām / sa yena āśopāsikā tenopajagāma / upetya āśāyā upāsikāyāḥ pādau śirasābhivandya āśopāsikāmanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya etadavocat - mayā ārye anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryā bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryā - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam //
sā āha - ahaṃ kulaputra, aśokakṣemadhvajasya bodhisattvavimokṣasya lābhinī / sāhaṃ kulaputra amoghadarśanā amoghaśravaṇā amoghaparyupāsanā amoghaikavāsasaṃvāsanā amoghānusmaraṇā / nāhaṃ kulaputra, anavaropitakuśalamūlānāṃ sattvānāṃ cakṣuṣa ābhāsamāgacchāmi darśanavijñaptyā, nāparigṛhītakalyāṇamitrāṇāṃ nāsamanvāhṛtasamyaksaṃbuddhānām / mama kulaputra sahadarśanena sattvā avaivartikā bhavantyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ / api tu khalu punarme kulaputra, pūrvasyāṃ diśi tathāgatā āgatya iha ratnāsane niṣadya dharmaṃ deśayanti / yathā pūrvasyāṃ diśi, evaṃ daśabhyo digbhyaḥ / sāhaṃ kulaputra avirahitā tathāgatadarśanena, avirahitā dharmaśravaṇena, avirahitā bodhisattvasamavadhānena / yānyapīmāni kulaputra caturaśītiḥ prāṇikoṭīniyutaśatasahasrāṇi iha samantavyūhe mahodyāne prativasanti, sarvāṇyetānyavaivartikānyanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ mama sabhāgacaritāni / ye 'pyanye kulaputra kecidiha sattvāḥ prativasanti, te 'pyavivartyāḥ save 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ / avivartyasaṃghasamavasaraṇā mama sabhāgacaritā bodhisattvāḥ / āha - kiyaccirotpāditaṃ tvayā ārye anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittam? āha - ahaṃ kulaputra pūrvenivāsamanusmarāmi, dīpaṃkaraṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddham / tasya me tathāgatasyāntike brahmacaryaṃ cīrṇam / sa ca me tathāgataḥ pūjitaḥ, dharmadeśanā ca me tasyāntikādudgṛhītā / tasya pareṇa vimalo nāma tathāgato 'bhut / ( Gv 82 ) tasyāhaṃ śāsane pravrajitā, dharmacakraṃ ca me saṃdhāritam / tasya pareṇa keturnāma tathāgato 'bhūt / sa mayā ārāgitaḥ / tasya pareṇa meruśrīrnāma tathāgato 'bhūt / tasya pareṇa padmagarbho nāma tathāgato 'bhūt / tasya pareṇa vairocano nāma tathāgataḥ / tasya pareṇa samantacakṣurnām tathāgataḥ / tasya pareṇa brahmaśuddho nāma tathāgataḥ / tasya pareṇa vajranābhirnāma tathāgataḥ / tasya pareṇa varuṇadevo nāma tathāgato 'bhut / anena kulaputra paryāyeṇa jātiparaṃparayā kalpaparaṃparayā buddhaparaṃparāmavatarantī anusmaramāṇā tathāgatānarhato 'nantaryatayā ṣaṭtriṃśadgaṅgānadīvālukāsamāṃstathāgatānanusmarāmi, ye mayā ārāgitā upasthitāḥ pūjitā arcitāḥ yeṣāṃ mayā antikāddharmadeśanā śrutā, yeṣāṃ ca me śāsane brahmacaryaṃ cīrṇam / ata uttari kulaputra tathāgatāḥ prajānanti, yāvanto mayā tathāgatā ārāgitāḥ / apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvāḥ prathamacittotpādenaiva sarvadharmadhātuspharaṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvāḥ mahākarūṇānayena sarvajagadantargatatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvā mahāpraṇidhānadaśadigdharmadhātutalaniṣṭhānugamanatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvā mahāmaitryā sarvajagatspharaṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra, bodhisattvā bodhisattvacaryayā sarvakṣetreṣu sarvakalpasamavasaraṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvāḥ samādhibalena
bodhisattvamārgāpratyudāvartanatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvā dharaṇībalena sarvajagatsaṃdhāraṇadhāraṇīnayānugamanatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvā jñānālokabalena tryadhvajñānayānugamanasaṃdhāraṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvā abhijñābalena sarvakṣetreṣu yathāśayasattvābhirucitaprabhājālacakrābhinirharaṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvāḥ pratisaṃvidbalena ekaghoṣodāhārasarvajagatsaṃtoṣaṇatayā, apramāṇāḥ kulaputra bodhisattvāḥ kāyaviśuddhayā sarvabuddhakṣetrasvaśarīraspharaṇatayā //
sudhana āha - kiyaccireṇa ārye tvamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyase? āha - na khalu kulaputra ekasattvārambaṇatayā bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate yaduta paripākavinayāya / na sattvaśatasyārthāya, na sattvasahasrasya, na sattvaśatasahasrasya, na sattvakoṭeḥ, na sattvakoṭīśatasya, na sattvakoṭīsahasrasya, na sattvakoṭīniyutaśatasahasrasya arthāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / na sattvakaṅkarasyārthāya, na sattvabimbarasya, na sattvapravarasya, na sattvaparamasya, na sattvāvarasya, na sattvāsīnasya, na sattvānaupamyasya, na sattvanemasya, na sattvavipāsasya, na sattvamṛgavasya, na sattvavināhasya, na sattvavirāgasya, na sattvāvagamasya, na sattvavivagasya, na sattvasaṃkramasya, na sattvavisarasya, na sattvavijaṅgasya, na sattvavisrotasaḥ, na sattvavivāhasya, na sattvavibhakteḥ, na sattvavigdhantasya, na sattvatulanasya, na sattvātulasya, na sattvavaraṇasya, na sattvavivaraṇasya, na sattvavanasya, na sattvavivarṇasya, na sattvasāmyasya, na sattvavaraṇasya, na sattvavicārasya, na sattvavisārasya, na sattvavyatyastasya, na sattvābhyudgatasya, na sattvavisṛṣṭasya, na sattvadevalasya, na sattvaparibhedasya, na sattvavikṣobhasya, na sattvapaliguñjasya, na sattvaharitasya, ( Gv 83 ) na sattvālokasya, na sattvendriyasya, na sattvahelukasya, na sattvadurbudasya, na sattvaharuṇasya, na sattvamālutasya, na sattvamailutasya, na sattvakṣayasya, na sattvākṣayamuktasya, na sattvailatāyāḥ, na sattvamālutāyāḥ, na sattvamaṇḍumāyāḥ, na sattvaviṣamatāyāḥ, na sattvasamatāyāḥ, na sattvapramantāyāḥ, na sattvapramartāyāḥ, na sattvāmantrāyāḥ, na sattvānnamantrāyāḥ, na sattvasaṅgamantrāyāḥ, na sattvavimantrāyāḥ na sattvahimantrāyāḥ na sattvaparamantrāyāḥ, na sattvaśivamantrāyāḥ, na sattvailāyāḥ, na sattvavelāyāḥ, na sattvatelāyāḥ, na sattvaśailāyāḥ, na sattvakelāyāḥ, na sattvaśilāyāḥ, na sattvaśvelāyāḥ, na sattvanelāyāḥ, na sattvabhelāyāḥ, na sattvaselāyāḥ, na sattvapelāyāḥ, na sattvahelāyāḥ,
na sattvamelāyāḥ, na sattvasaraḍasya, na sattvamārutasya, na sattvamerutasya, na sattvakhelutasya, na sattvamālutasya, na sattvamulutasya, na sattvājavasya, na sattvakamalasya, na sattvakamarasya, na sattvātarasya, na sattvaheluvasya, na sattvaveluvasya, na sattvajāvakasya, na sattvahavasya, na sattvahavalasya, na sattvabimbarasya, na sattvabimbahurasya, na sattvacaraṇasya, na sattvacaramasya, na sattvaparavasya, na sattvadhavarasya, na sattvapramadasya, na sattvavigamasya, na sattvodvartanasya, na sattvanirdeśasya, na sattvakṣayasya, na sattvasaṃbhūtasya, na sattvamamasya, na sattvavadasya arthāya, na sattvotpalasya, na sattvapadmasya, na sattvasaṃkhyāyāḥ, na sattvopāgamasya, na sattvagatyāḥ na sattvāsaṃkhyeyasya, na sattvāsaṃkhyeyaparivartasya, na sattvāparimāṇasya, na sattvāparimāṇaparivartasya, na sattvāparyantasya,na sattvāparyantaoparivartasya, na sattvāsamantasya, na sattvāsamantaparivartasya, na sattvāgaṇeyasya,na sattvāgaṇeyaparivartasya, na sattvātulyasya, na sattvātulyaparivartasya, na sattvācintyasya, na sattvācintyaparivartasya, na sattvāparyantasya, na sattvāparyantaparivartasya, na sattvāmāpyasya, na sattvāmāpyaparivartasya, na sattvānabhilāpyasya, na sattvānabhilāpyaparivartasya, na sattvānabhilāpyānabhilāpyasya arthāya, na sattvānabhilāpyānabhilāpyaparivartasyārthāya / naikalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na cāturdvīpakalokadhātuparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na sahasralokadhātuparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na dvisāhasralokadhātuparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na trisāhasramahāsāhasralokadhātuparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyatrisāhasramahāsāhasralokadhātuparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannānāṃ sattvānāmarthāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate yaduta paripākavinayāya, api tu aśeṣaniḥśeṣānavaśeṣasarvalokadhātuparyāpannānāṃ sarvasattvānāmarthāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate yaduta paripākavinayāya / naikabuddhārāgaṇatāyai
bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate yaduta ārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai / na daśabuddhārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyalokadhātuparamāṇurajaḥsamabuddhārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātuparyāpannabuddhavaṃśārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai, ( Gv 84 ) na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannatathāgatavaṃśārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikabuddhakṣetrapariśodhanāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyalokadhātuparamāṇurajaḥsamabuddhakṣetrapariśodhanāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikatathāgataśāsanasaṃdhāraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥ samatathāgataśāsanasaṃdhāraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikabuddhaprasthānapraṇidhānavimātratāvataraṇāya na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamabuddhaprasthānapraṇidhānavimātrāvaraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikatathāgatabuddhakṣetravyūhāvataraṇatāyai, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamatathāgatabuddhakṣetravyūhāvataraṇāya, bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikabuddhaparṣanmaṇḍalavibhaktyavataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamabuddhaparṣanmaṇḍalavibhaktyavataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikatathāgatadharmacakrasaṃdhāraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamatathāgatadharmacakrasaṃdhāraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikasattvacittasamudrāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamasattvacittasamudrāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikasattvendriyacakraparijñāyai, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamasattvendriyaparijñāyai bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikasattvendriyasāgarāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamasattvendriyasāgarāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātukalpaparaṃparāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātukalpaparaṃparāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātuparyāpannasarvasattvacaryāvāsanānusaṃdhyavataraṇāya,
na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannasarvasattvacaryāvāsanānusaṃdhyavataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātuparyāpannasarvasattvakleśasamudrāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannasarvasattvasarvakleśasamudrāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātuparyāpannasarvasattvasarvakarmasamudrāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇūrajasamalokadhātuparyāpannasarvasattvasarvakarmasamudrāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / naikalokadhātuparyāpannasarvasattvasarvacaryāsamudrāvataraṇāya, na yāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamalokadhātuparyāpannasarvasattvasarvacaryāsamudrāvataraṇāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / api tu aśeṣaniḥśeṣānavaśeṣasarvasattvadhātuparipākavinayāya bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / anavaśeṣasarvabuddhārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai bodhisattvānāṃ bodhāya cittamutpadyate / anavaśeṣasarvalokadhātuparyāpannasarvabuddhavaṃśārāgaṇābhirādhanapūjopasthānatāyai ( Gv 85 ) bodhisattvānāṃ praṇidhyabhilāṣo bhavati / anavaśeṣasarvabuddhakṣetrapariśodhanāya bodhisattvānāmāśayo dṛḍhībhavati / anavaśeṣasarvabuddhaśāsanasaṃdhāraṇāya bodhisattvānāṃ prayogaḥ saṃbhavati / anavaśeṣasarvatathāgataprasthānapraṇidhivimātratānugamāya bodhisattvānāṃ cittavegāḥ prādurbhavanti / anavaśeṣasarvatathāgatasarvabuddhakṣetraguṇavyūhāvataraṇāya bodhisattvānāṃ vyavasāya utpadyate / anavaśeṣasarvatathāgataparṣanmaṇḍalasamudrāvataraṇāya bodhisattvānāmabhilāṣaḥ prabhavati / anavaśeṣasarvajagaccittasāgarāvagāhanatāyai bodhisattvānāṃ prārthanā saṃjāyate / anavaśeṣasarvasattvendriyacakraparijñāyai bodhisattvānāmabhikāṅkṣotpadyate / anavaśeṣasarvasattvendriyasāgarāvataraṇatāyai bodhisattvānāmutsoḍhirājāyate / anavaśeṣasarvalokadhātukalpaparaṃparāvataraṇāya bodhisattvānāṃ chandaḥ saṃbhavati / anavaśeṣasarvasattvakleśavāsanānusaṃdhisamucchedāya bodhisattvānāṃ parākrama ājāyate / anavaśeṣasarvasattvakarmakleśasamudrocchoṣaṇāya bodhisattvānāṃ mahājñānasūrya udāgacchati / anavaśeṣasarvasattvacaryāparijñāyai bodhisattvānāṃ prajñālokaḥ prādurbhavati / anavaśeṣasarvasattvaduḥkhāgniskandhapraśamanāya bodhisattvānāṃ mahākarūṇāmeghaḥ samudāgacchati / saṃkṣepaeṇa kulaputra etatpramukhāni daśa bodhisattvacaryānayamukhāsaṃkhyeyaśatasahasrāṇi, yāni bodhisattvena samudānayitavyāni / api tu khalu punaḥ kulaputra sarvadharmasamavasaraṇā bodhisattvānāṃ caryā yaduta jñānānugamāya / sarvakṣetrasamavasaraṇā bodhisattvānāṃ caryā yaduta pariśodhanatāyai / tasyā mama kulaputra evaṃpraṇidheryanniṣṭhā kāma dhātuviśuddhiḥ, tanniṣṭhāni mama praṇidhānāni
bhavantu / yanniṣṭhā lokadhātuviśuddhiḥ, tanniṣṭhāni mama praṇidhānāni bhavantu / yā niṣṭhā sarvasattvakleśavāsanānusaṃdhyanuśayānām, tanniṣṭhāni mama praṇidhānāni bhavantu //
āha - ko nāma ārye eṣa vimokṣaḥ? āha - aśokakṣemadhvajo nāma kulaputra eṣa vimokṣaḥ / etamahaṃ kulaputra, ekaṃ bodhisattvavimokṣaṃ jānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ sāgarasamacittānāṃ bodhisattvānāṃ sarvabuddhadharmasaṃpratīcchanatayā, merukalpānāṃ dṛḍhādhyāśayatayā, sudarśanabhaiṣajyarājopamānāṃ sarvasattvakleśavyādhipramokṣaṇatayā, ādityakalpānāṃ sarvasattvāvidyāndhakāravidhamanatayā, dharaṇīsamacittānāṃ sarvasattvāśrayapratiṣṭhānabhūtatayā, mārūtasadṛśānāṃ sarvajagadarthakaraṇatayā, pradīpabhūtānāṃ sarvasattvajñānālokakaraṇatayā, meghopamānāṃ śāntanirghoṣayathāvaddharmapravarṣaṇatayā, candropamānāṃ puṇyaraśmijālapramocanatayā, śakropamānāṃ sarvajagadārakṣāpratipannatayā caryā jñātuṃ guṇān vā vaktum, acintyā vā bodhisattvaśikṣāḥ prabhāvayitum, anantamadhyā vā bodhisattvapraṇidhivikalpāḥ saṃdarśayitum //
gaccha kulaputra ayamihaiva dakṣiṇāpathe samudravetālyāṃ nālayurnāma janapadaḥ / tatra bhīṣmottaranirghoṣo nāma ṛṣiḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha / sa te kulaputra bodhisattvacaryāmupadekṣyati //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidāraka āśāyā upāsikāyāḥ pādau śirasābhivandya āśāmupāsikāmanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya praṇipatya aśrumukho rudan bodhiparamadurlabhatāmanuvicintayan, kalyāṇamitradurārāgaṇatāmanuvicintayan, satpuruṣasamavadhānasudurlabhatāmanuvicintayan, bodhisattvendriyapratilābhadurabhisaṃbhavatāmanuvicintayan, bodhisattvāśayaviśuddhidurlabhatāmanuvicintayan, sabhāgamitrasamavadhānadurlabhatāmanuvicintayan, yathāvadbodhyabhimukhacittanidhyaptidurlabhatāmanuvicintayan, aviṣamadharmanayānuśāsanīprayogadurlabhatāmanuvicintayan, asaṃhāryacittakalyāṇatāyogasaṃjananadurlabhatāmanuvicintayan, sarvajñatāvegavivardhanadharmālokasudurlabhatāmanuvicintayan, āśāyā upāsikāyā antikātprakrāntaḥ
11 Bhīṣmottaranirghoṣaḥ /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako bodhisattvānuśāsanyanugatacitto bodhisattvacaryāpariśodhanānugatacitto bodhisattvapuṇyabalavivardhanacitto buddhadarśanavegāvabhāsitacitto dharmanidhānapratilābhasaṃjātacittavego mahāpraṇidhānābhinirhārapravardhitacittavegaḥ sarvadharmadigabhimukhacitto dharmasvabhāvāvabhāsitacittaḥ sarvāvaraṇavikiraṇacitto nirandhakāradharmadhātuvyavalokanacitto nārāyaṇavajraratnābhedyavimalāśayacittaḥ sarvamārabaladuryodhanadurdharṣaṇacitto 'nupūrveṇa yena nālayurjanapadaḥ tenopasaṃkramya bhīṣmottaranirghoṣamṛṣimanveṣate sma / tena ca samayena bhīṣmottaranirghoṣarṣiranyatamasminnāśramapade viharati sma asaṃkhyeyavicitradrumalatāvanaramaṇīye vividhavṛkṣapatrasaṃchanne sadāpraphullitavicitrapuṣpavṛkṣe sadāphalopacitaphalavṛkṣe nānāratnavṛkṣodāramaṇiphalakasaṃskṛtatale suvibhaktamahācandanadrume manojñāgaruvṛkṣasadāpramuktagandhopaśobhite caturdikṣuvibhaktagandhopaśobhite caturdikṣu vibhaktapāṭalīvṛkṣasamalaṃkṛte nyagrodhavṛkṣapādaparucirasaṃsthāne sadāpakvaphalajambūvṛkṣapravarṣaṇe navanalinīpadmotpalakumudopaśobhite / adrākṣītsudhanaḥ śreṣṭhidārako bhīṣmottaranirghoṣamṛṣiṃ daśaṛṣisahasraparivṛtaṃ candanatalāvabaddhāyāṃ kuṭyāṃ jaṭāmakuṭadhāriṇamajinadarbhacīvaravalkalavasanaṃ tṛṇasaṃstaropaviṣṭam / dṛṣṭvā ca punaryena bhīṣmottaranirghoṣa ṛṣistenopajagāma / upetya bhūtakalyāṇamitrapratilambanāśayakalyāṇamitrāyadvārāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, bhūtamārgopanayāya kalyāṇamitrānuśāsanyadhīnāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, sarvajñatābhūmyupanayena kalyāṇamitradāsādhīnāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, daśabalajñānaratnadvīpopanayena kalyāṇamitrolkāvabhāsitāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, daśabalajñānālokasaṃjananatayā kalyāṇamitramārgāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, akṣuṇṇasarvajñatāpuraprāpaṇatayā kalyāṇamitrapradīpāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, samaviṣamasaṃdarśanatayā kalyāṇamitraṃ setuṃ sarvajñatāyāḥ saṃpaśyan, sarvaprapātabhayavigamanatayā kalyāṇamitracchatrāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, mahāmaitrībalāhlādasaṃjananatayā kalyāṇamitravegāṃ sarvajñatāṃ saṃpaśyan, mahākaruṇāsaṃjananatayā kalyāṇamitrādhīnāṃ sarvajñatādarśanaparipuṣṭiṃ saṃpaśyan, dharmasvabhāvanayāvabhāsanatayā sarvaśarīreṇa praṇipatya utthāya bhīṣmottaranirghoṣamṛṣiṃ
anekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya prāñjalibhūtaḥ purataḥ sthitvā manojñopacāreṇa manojñāṃ vācamudīrayan evamāha - mayā ārya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam / śrutaṃ ca me āryo bodhisattvānāmavavādānuśāsanīṃ dadātīti / tadvadatu me āryaḥ - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam //
atha khalu bhīṣmottaranirghoṣaṛṣistāni daśa māṇavakasahasrāṇyanuvilokya evamāhaanena māṇavakāḥ kulaputreṇa anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / sarvasattvāścābhayenopanimantritāḥ / ayaṃ sa kulaputrāḥ sarvasattvahitasukhāya pratyupasthito jñānasāgarābhimukhaḥ ( Gv 88 ) sarvatathāgatānāṃ dharmameghān dhātukāmaḥ sarvadharmanayasāgarānavagāhayitukāmaḥ mahājñānāloke 'vasthātukāmo mahākaruṇāmeghamupasthāpayitukāmo mahādharmavarṣamabhipravarṣayitukāmo mahājñānāloke candre udāgatya sarvakleśapratāpaṃ praśamayitukāmo sarvasattvakuśalamūlāni vardhayitukāmaḥ //
atha khalu tāni daśa māṇavakasahasrāṇi nānāvarṇaiḥ suruciraiḥ sugandhaiḥ puṣpaiḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakamavakīrya abhyavakīrya abhivandya namaskṛtvā praṇipatya pradakṣiṇīkṛtya evaṃ vācamudīrayāmāsuḥ - eṣa trātā bhaviṣyati, sarvasattvānāṃ sarvanirayaduḥkhāni praśamayiṣyati / sarvatiryagyonigatiṃ vyavacchetsyati / sarvayamalokagatiṃ vinivartayiṣyati / sarvākṣaṇadvārakapāṭāni pithapayiṣyati / tṛṣṇāsamudramucchoṣayiṣyati / tṛṣṇābandhanaṃ chetsyati / duḥkhaskandhaṃ vinivartayiṣyati / avidyāndhakāraṃ vidhamayiṣyati / puṇyacakravālaṃ loke parisaṃsthāpayiṣyati / jñānaratnākaramupadarśayiṣyati / jñānasūryamudāgamiṣyati / dharmacakṣurviśodhayiṣyati / samaviṣamaṃ loke saṃprakāśayiṣyati / atha khalu bhīṣmottaranirghoṣa ṛṣiḥ tān māṇavakānevamāha - yena māṇavakā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditaṃ bhavati, sa bodhisattvacaryāṃ caran sarvasattvānāṃ sukhamutpādayati, anupūrveṇa ca sarvajñatāṃ pratilabhate / anena māṇavakāḥ kulaputreṇa anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / sa eṣa sarvabuddhaguṇabhūmiṃ paripūrayiṣyati / atha khalu bhīṣmottaranirghoṣa ṛṣiḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - ahaṃ kulaputra aparājitadhvajasya bodhisattvasya vimokṣasya lābhī / sudhana āha - ka etasya ārya aparājitadhvajasya bodhisattvavimokṣasya viṣayaḥ? tato bhīṣmāttaranirghoṣaṛṣiḥ dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prasārya sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ śirasi parimārjya dakṣiṇena pāṇinā paryagṛhṇāt / samanantaraparigṛhītaśca sudhanaḥ śreṣṭhidārako bhīṣmottaranirghoṣeṇa ṛṣiṇā dakṣiṇena pāṇinā, atha tāvadeva sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'paśyaddaśasu dikṣu daśabuddhakṣetraśatasahasraparamāṇurajaḥsamāni buddhakṣetrāṇi / teṣu ca daśabuddhakṣetraśatasahasraparamāṇurajaḥsamānāṃ tathāgatānāṃ pādamūlagatamātmānaṃ saṃjānāti sma / tāni ca buddhakṣetrāṇyapaśyadasaṃkhyeyākāraviśuddhavyūhāni / teṣu ca tathāgataparṣanmaṇḍalasamudrānnānāvarṇavicitravyūhānapaśyat / teṣu ca parṣanmaṇḍalasamudreṣu tathāgataśarīrāṇi lakṣaṇānuvyañjanojjvalitopacitānyapaśyat / tebhyaśca dharmadeśanāṃ śṛṇotyekapadavyañjanāparāṅbhukhām / tāni ca tathāgatadharmacakrāṇyanyonyāsaṃbhinnāni saṃdhārayati / tāṃśca dharmameghānnānāsattvāśayeṣu pravarṣaṇāṃ saṃpratīcchati / teṣāṃ ca tathāgatānāṃ nānādhimuktibalaviśodhitaṃ
pūrvapraṇidhānasamudrānavatarati / tāṃśca nānāpraṇidhānasāgaraviśuddhān buddhasamudāgamasamudrānavatarati / tāṃśca yathāśayasarvasattvasahasrasaṃtoṣaṇavijñāpanān buddhavarṇānadrākṣīt / tāni ca buddharaśmijālāni nānāvirāgaviśuddhavyūhamaṇḍalānyapaśyat / tāni ca buddhabalānyanāvaraṇajñānālokānugamenāvatarati / sa kvacittathāgatapādamūle rātriṃdivaṃ saṃjānāti / kvacitsapta rātriṃdivāni, kvacidardhamāsam, kvacinmāsam,kvacitsaṃvatsaraṃ kvacidvarṣaśataṃ kvacidvarṣasahasraṃ kvacidvarṣaśatasahasraṃ kvacidvarṣakoṭiṃ ( Gv 89 ) kvacidvarṣakoṭīśataṃ kvacidvarṣakoṭisahasraṃ kvacidvarṣakoṭīśatasahasraṃ kvacidvarṣakoṭyayutaṃ kvacidvarṣakoṭīniyutaṃ kvacidardhakalpaṃ saṃjānāti / kvacitkalpaṃ kvacitkalpaśataṃ kvacitkalpasahasraṃ kvacitkalpaśatasahasraṃ kvacitkalpakoṭīṃ kvacitkalpakoṭīśataṃ kvacitkalpakoṭīsahasraṃ kvacitkalpakoṭīśatasahasraṃ kvacitkalpakoṭīniyutaśatasahasraṃ kvacittathāgatapādamūle yāvadanabhilāpyānabhilāpyān kalpān saṃjānāti / kvacittathāgatapādamūle jambūdvīpaparamāṇurajaḥsamān kalpān saṃjānāti / kvacidyāvadanabhilāpyānabhilāpyabuddhakṣetraparamāṇurajaḥsamān kalpān saṃjānāti aparājitadhvajabodhisattvavimokṣajñānāvabhāsito vairocanagarbhasamādhyavabhāsapratilabdhaḥ akṣayajñānavimokṣasamādhyanugataḥ samantadikpañjaradhāraṇīmukhāvalokapratilabdho vajramaṇḍaladhāraṇīmukhāvabhāsitacittaḥ suvibhaktajñānakūṭaviṣayasamādhivihārapratilabdhaḥ samantatalavyūhamārgaprajñāpāramitāvihāraviṣayo buddhagaganagarbhamaṇḍalasamādhyālokaprasṛtaḥ sarvabuddhadharmacakranemisamādhyavabhāsitacittaḥ tryadhvajñānaratnākṣayamaṇḍalasamādhyālokaprāptaḥ //
atha khalu bhīṣmottaranirghoṣa ṛṣiḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ vyamuñcat / sa punarapi bhīṣmottaranirghoṣasya ṛṣeḥ purataḥ sthitamātmānaṃ saṃjānāti / taṃ bhīṣmottaranirghoṣa ṛṣirāha - smarasi kulaputra? āha - smarāmi ārya kalyāṇamitrādhiṣṭhānena / āha - etamahaṃ kulaputra aparājitadhvajaṃ bodhisattvavimokṣaṃ jānāmi / kiṃ mayā śakyaṃ sarvajagadviśeṣajñānābhijñāvatārasamādhipratilabdhānāṃ bodhisattvānāṃ sarvakālacakravaśavartināṃ buddhalakṣaṇajñānābhinirhārakuśalānāṃ tathāgatadivasāvakrāntivijñaptivyūhānāṃ tryadhvaviṣayaikalakṣaṇajñānasamavasaraṇānāṃ sarvalokadhātusuvibhaktakāyānāṃ sarvadharmadhātvavabhāsitajñānaśarīrāṇāṃ sarvasattvayathāśayābhimukhābhyutthitānāṃ yathāśayasattvacaryāvicārānukūlopacārāṇāṃ samantābhirucitarocanānām amalavipularucirajñānamaṇḍalaviśuddhānāṃ caryā jñātuṃ guṇā vā vaktuṃ praṇidhiviśeṣo vā sūcayituṃ kṣetrābhisaṃskāro vā jñātuṃ jñānaviṣayo avagāhituṃ samādhigocaro vā anusartuṃ ṛdvivikurvitaṃ vā avatarituṃ vimokṣavṛṣabhitāvikrīḍitaṃ vā anugantuṃ śarīravibhaktinimittaṃ vā udgrahītuṃ svaramaṇḍalaviśuddhirvā prabhāvayituṃ jñānāvabhāso vā nidarśayitum //
gaccha kulaputra, ayamihaiva dakṣiṇāpathe īṣāṇo nāma janapadaḥ / tatra jayoṣmāyatano nāma brāhmaṇaḥ prativasati / tamupasaṃkramya paripṛccha - kathaṃ bodhisattvena bodhisattvacaryāyāṃ śikṣitavyam, kathaṃ pratipattavyam //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhīṣmottaranirghoṣasya ṛṣeḥ pādau śirasābhivandya bhīṣmottaranirghoṣaṃ ṛṣimanekaśatasahasrakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punaravalokya bhīṣmottaranirghoṣasya ṛṣerantikātprakrāntaḥ
Original text: Gaṇḍavyūhasūtra · Edition: P.L. Vaidya. Gaṇḍavyūhasūtram, Darbhanga: The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts No. 5). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0