ગણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · અધ્યાય 5

અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂત ઇમા ગાથા ભાષિત્વા સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યસ્ત્વમનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ચિત્તમુત્પાદ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિગવેષિતવ્યાં મન્યસે । દુર્લભાસ્તે કુલપુત્ર સત્ત્વા યે ઽનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ચિત્તમુત્પાદયન્તિ । અતસ્તે દુર્લભતમાઃ સત્ત્વા યે ઽનુત્તરાયૈ સમ્યક્સંબોધયે ચિત્તમુત્પાદ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિગવેષન્તે । તેન હિ કુલપુત્ર ભૂતકલ્યાણમિત્રેષુ નિશ્ચયપ્રાપ્તેન બોધિસત્ત્વેન ભવિતવ્યં સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિલમ્ભાય । અપરિખિન્નમાનસેન ભવિતવ્યં કલ્યાણમિત્રપર્યેષ્ટિષુ । અતૃપ્તેન ભવિતવ્યં કલ્યાણમિત્રદર્શનેષુ । પ્રદક્ષિણગ્રાહિણા તે ભવિતવ્યં કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીષુ । અપ્રતિહતેન ભવિતવ્યં કલ્યાણમિત્રોપાયકૌશલ્યચરિતેષુ । અસ્તિ કુલપુત્ર ઇહૈવ દક્ષિણાપથે રામાવરાન્તો નામ જનપદઃ । તત્ર સુગ્રીવો નામ પર્વતઃ । તત્ર મેઘશ્રીર્નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રયોક્તવ્યમ્ । કથં બોધિસત્ત્વચર્યા પ્રારભ્યા? કથં બોધિસત્ત્વચર્યાયાં ચરિતવ્યમ્? કથં બોધિસત્ત્વચર્યા પરિપૂરયિતવ્યા? કથં પરિશોધયિતવ્યા? કથમવતર્તવ્યા? કથમભિનિર્હર્તવ્યા? કથમનુસર્તવ્યા? કથમધ્યાલમ્બિતવ્યા? કથં વિસ્તારયિતવ્યા? કથં બોધિસત્ત્વસ્ય પરિપૂર્ણં ભવતિ સમન્તભદ્રચર્યામણ્ડલમ્? સ તે કુલપુત્ર કલ્યાણમિત્રઃ સમન્તભદ્રચર્યામણ્ડલમુપદેક્ષ્યતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો મઞ્જુશ્રિયઃ કુમારભૂતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અનેકશતસહસ્રકૃત્વો ઽવલોક્ય કલ્યાણમિત્રપ્રેમાનુગતચિત્તઃ કલ્યાણમિત્રાદર્શનમસહમાનો ઽશ્રુમુખો રુદન્ મઞ્જુશ્રિયઃ કુમારભૂતસ્યાન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

4 મેઘશ્રીઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽનુપૂર્વેણ યેન રામાવરાન્તો જનપદસ્તેનોપજગામ । ઉપેત્ય રામાવરાન્તે જનપદે વિચરન્ પૂવકુશલમૂલસંભવો દારકર્માધિષ્ઠાનમનોભિરુચિતાન્ ભોગાન્ પરિભુઞ્જાનો યેન સુગ્રીવઃ પર્વતસ્તેનોપસંક્રમ્ય સુગ્રીવં પર્વતમધિરુહ્ય મેઘશ્રિયં ભિક્ષુમનુગવેષમાણઃ પૂર્વાં દિશં નિર્યયૌ । એવં દક્ષિણાં પશ્ચિમામુત્તરામુત્તરપૂર્વાં પૂર્વદક્ષિણાં દક્ષિણપશ્ચિમાં પશ્ચિમોત્તરામપિ દિશં નિર્યયૌ । મેઘશ્રિયં ભિક્ષુમનુગવેષમાણઃ ઊર્ધ્વતો ઽપ્યવલોકયતિ સ્મ, અધસ્તાદપિ । સ સપ્તાહસ્યાત્યયાન્મેઘશ્રિયં ભિક્ષુમપશ્યદન્યતમસ્મિન્ પર્વતશિખરોત્સઙ્ગે ચંક્રમ્યમાણમ્ । સ યેન મેઘશ્રીર્ભિક્ષુસ્તેનોપસંક્રમ્ય મેઘશ્રિયો ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મેઘશ્રિયં ભિક્ષું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એતદવોચત્ - યત્ખલુ આર્યો જાનીયાત્ - મયા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાને કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્, કથં બોધિસત્ત્વચર્યા પ્રારબ્ધવ્યા, કથં બોધિસત્ત્વચર્યાયાં ચરિતવ્યમ્, કથં બોધિસત્ત્વચર્યા પરિપુરયિતવ્યા, કથં પરિશોધયિતવ્યા, કથમવતર્તવ્યા, કથમભિનિર્હર્તવ્યા, કથમનુસર્તવ્યા, કથમધ્યાલમ્બિતવ્યા, કથં વિસ્તારયિતવ્યા, કથં બોધિસત્ત્વસ્ય પરિપૂર્ણં ભવતિ સમન્તભદ્રચર્યામણ્ડલમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ કથં બોધિસત્ત્વા નિર્યાન્તિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । એવમુક્તે મેઘશ્રીર્ભિક્ષુઃ સુધનં શ્રિષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યસ્ત્વમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાં પરિપૃચ્છસિ । દુષ્કરં હિ એતત્ કુલપુત્ર પરમદુષ્કરં યદુત બોધિસત્ત્વચર્યાપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વોગોચરપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વનિર્યાણવિશુદ્ધિપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વમાર્ગવિશુદ્ધિપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વચર્યાવૈપુલ્યવિશુદ્ધિપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વાભિજ્ઞાનિર્હારવિશુદ્ધિપરિમાર્ગણં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસંદર્શનં બોધિસત્ત્વલોકકૃપાપ્રચારસંદર્શનં બોધિસત્ત્વયથાશયજગદનુવર્તનં બોધિસત્ત્વસંસારનિર્વાણમુખસંદર્શનં બોધિસત્ત્વાનાં સંસ્કૃતાસંસ્કૃતદોષભયાનુપલેપવિચારપરિમાર્ગણમ્ । અહં કુલપુત્ર અધિમુક્તિબલાધિપતેયતયા ચક્ષુર્મતિશ્રદ્ધાનયનવિશુદ્ધયા
અપરાઙ્મુખજ્ઞાનાલોકાવભાસેન સમન્તાભિમુખાવલોકનયા સમન્તવિષયાપ્રતિહતેન દર્શનેન સર્વાવરણવિગતેન વિપશ્યિના કૌશલ્યેન સમન્તચક્ષુર્વિષયપરિશુદ્ધયા શરીરવિશુદ્ધ્યા સર્વદિક્સ્રોતઃપ્રસરાભિમુખપ્રણતેન કયપ્રણામકૌશલ્યેન સર્વબુદ્ધધર્મમેઘસંધારનેન ચ ધારણીબલેન સર્વદિક્ક્ષેત્રાભિમુખાંસ્તથાગતાન્ પશ્યામિ । યદુત પૂર્વસ્યાં દિશિ એકં તથાગતં પશ્યામિ । દ્વાવપિ, દશાપિ, બુદ્ધશતમપિ, બુદ્ધસહસ્રમપિ, બુદ્ધશતસહસ્રમપિ, બુદ્ધકોટીમપિ, બુદ્ધકોટીશતમપિ, બુદ્ધકોટીસહસ્રમપિ, બુદ્ધકોટિશતસહસ્રમપિ, બુદ્ધકોટીનિયુતશતસહસ્રમપિ, યાવદપરિમાણાનપ્રમેયાનસંખ્યેયાનચિન્ત્યાનતુલ્યાનસમન્તાનસીમાપ્રાપ્તાનમાપ્યાનનભિલાપ્યાનપિ ( ગ્વ્ 49 ) તથગતાન્ પશ્યામિ । જમ્બુદ્વીપપરમાણુરજઃસમાનપિ તથાગતાન્ પશ્યામિ । ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનપિ, સાહસ્રદ્વિસાહસ્રત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ તથાગતાન્ પશ્યામિ । દશબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ તથાગતાન્ પશ્યામિ । શતબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રકોટીપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધાક્ષેત્રકોટીસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનપિ, યાવદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ તથાગતાન્ પશ્યામિ । યથ પૂર્વસ્યાં દિશિ, એવં દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરાયામુત્તરપૂર્વાયાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયામધ ઊર્ધ્વં દિશિ એકમપિ તથાગતં પશ્યામિ । યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ તથાગતાન્ પશ્યામિ । એકૈકસ્યાં દિશિ અનુવિલોકયન્ નાનાવર્ણાંસ્તથાગતાન્ પશ્યામિ નાનાસંસ્થાનાન્ નાનાવિકુર્વિતાન્ નાનાવૃષભિતાવિક્રીડિતાન્ વિચિત્રપર્ષન્મણ્ડલવ્યૂહાન્ અનેકવર્ણાનનેકવર્ણરશ્મિજાલાવભાસમુક્તાન્ વિવિધબુદ્ધક્ષેત્રવિશુદ્ધિભવનવ્યૂહાન્ નાનવિધાયુઃપ્રમાણવિશુદ્ધાન્ યથાશયજગદ્વિજ્ઞાપનાન્ વિવિધાભિસંબોધિવિશુદ્ધિમુખવિકુર્વિતાન્ બુદ્ધર્ષભસિંહનાદવિનર્દિતાંસ્તથાગતાન્ પશ્યામિ । અસ્યા અહં કુલપુત્ર સમન્તમુખસર્વારમ્બણવિજ્ઞપ્તિસમવસરણાલોકાયા

બુદ્ધાનુસ્મૃતેર્લાભી । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનામનન્તજ્ઞાનમણ્ડલવિશુદ્ધાનાં ચર્યા જ્ઞાતુમ્, ગુણાન્ વા વક્તુમ્, યે તે સમન્તાવભાસમણ્ડલબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વતથાગતમણ્ડલસર્વબુદ્ધક્ષેત્રભવનવિશુદ્ધિવ્યૂહાભિમુખપશ્યનતયા । યે તે સર્વજગત્સમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા યથાશયજગદ્વિજ્ઞપ્તિતથાગતદર્શનવિશુદ્ધ્યા । યે તે દશબલસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા દશતથાગતબલાપ્રમાણાનુસરણતયા । યે તે ધર્મસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા ધર્મશ્રવણાકારસર્વતથાગતકાયમેઘાવલોકનતયા । યે તે દિગ્વિરોચનગર્ભબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વદિક્સમુદ્રેષ્વસંભિન્નબુદ્ધસમુદ્રાવતરણતયા । યે તે દસદિક્પ્રવેશબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સૂક્ષ્માવલમ્બનસર્વતથાગતવિકુર્વિતવૃષભિતાવતરણતયા । યે તે કલ્પસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા અવરહિતસર્વકલ્પતથાગતદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે કાલસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વકાલતથાગતકાલદર્શનસંવાસાવિજહનતયા । યે તે ક્ષેત્રસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાભ્યુદ્ગતાનભિભૂતબુદ્ધકાયદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે ત્ર્યધ્વસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાસ્ત્ર્યધ્વતથાગતમણ્ડલસ્વચિત્તાશયસમવસરણતયા । યે તે આરમ્બણસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વારમ્બણતથાગતપરંપરાસમુદાગમદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે શાન્તસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા એકક્ષણસર્વલોકધાતુષુ સર્વતથાગતપરિનિર્વાણવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે વિગમસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા એકદિવસે સર્વાવાસેષુ સર્વતથાગતપ્રક્રમણવિજ્ઞપ્ત્યા । ( ગ્વ્ 50 ) યે તે વિપુલસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા એકૈકતથાગતધર્મધાતુપર્યઙ્કપરિસ્ફુટબુદ્ધશરીરવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે સૂક્ષ્મસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા એકવાલપથેન અનભિલાપ્યબુદ્ધોત્પાદારાગણાવતરણતયા । યે તે વ્યૂહસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા એકક્ષણે સર્વલોકધાતુષુ અભિસંબોધિવિકુર્વિતસંદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે કાર્ય સમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વબુદ્ધોત્પાદધર્મચક્રવિકુર્વિતજ્ઞાનાવભાસપ્રતિલાભતયા । યે તે સમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સ્વચિત્તાશયદર્શનસર્વતથાગતપ્રતિભાસપ્રાપ્ત્યા । યે તે
કર્મસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાઃ સર્વજગદ્યથોપચિતકર્મપ્રતિબિમ્બસંદર્શનતયા । યે તે વિકુર્વિતસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધા અશેષસર્વધર્મધાતુનલિનીપદ્મપરિસ્ફુટવિપુલબુદ્ધવિકુર્વિતદર્શનસમન્તદિગભિમુખવિજ્ઞપ્ત્યા । યે તે ગગનસમારોપિતબુદ્ધાનુસ્મૃતિમુખપ્રતિલબ્ધાસ્તથાગતબિમ્બમેઘરચિતધર્મધાતુગગનાલોકનતયા ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે સાગરમુખો નામ દિક્પ્રત્યુદ્દેશઃ । તત્ર સાગરમેઘો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ, કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । સ તે કુલપુત્ર કલ્યાણમિત્રં પરિદીપયિષ્યતિ । કુશલમૂલસંભારહેતું સમવતારયિષ્યતિ । વિપુલાં સંભારભૂમિં સંજનયિષ્યતિ । વિપુલં કુશલમૂલવેગબલં સંવર્ણયિષ્યતિ । વિપુલં બોધિચિત્તસંભારહેતું જનયિષ્યતિ । વિપુલં મહાયાનાવભાસહેતુમુપસ્તમ્ભયિષ્યતિ । વિપુલં પારમિતાસંભારબલં પ્રભાવયિષ્યતિ । વિપુલં ચર્યાસાગરાવતારનયં પરિશોધયિષ્યતિ । વિપુલં પ્રણિધાનમણ્ડલં વિશોધયિષ્યતિ । વિપુલં સમન્તમુખનિર્યાણવ્યૂહં સંવર્ધયિષ્યતિ । વિપુલં મહાકરુણાબલં પ્રવર્ધયિષ્યતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મેઘશ્રિયો ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મેઘશ્રિયં ભિક્ષુમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય્ અવલોક્ય ચ મેઘશ્રિયો ભિક્ષોરન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

5 સાગરમેઘઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તાં કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીમનુવિચિન્તયન્, તં લોકમનુસ્મરન્, તં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં વિચારયન્, તં બોધિસત્ત્વસમાધિનયમનુમાર્જન્, તં બોધિસત્ત્વસાગરનયમવલોકયન્, તં બુદ્ધમણ્ડલમભિમુખમધિમુચ્યમાનઃ, તં બુદ્ધદર્શનદિશમભિલષન્, તં બુદ્ધસમુદ્રમનુવિચિન્તયન્, તાં બુદ્ધપરંપરામનુસ્મરન્, તં બુદ્ધનયાનુગમમનુગચ્છન્, તં બુદ્ધગગનમનુવિલોકયન્, અનુપૂર્વેણ યેન સાગરમુખં દિક્પ્રત્યુદ્દેશો યેન ચ સાગરમેઘો ભિક્ષુસ્તેનોપસંક્રમ્ય સાગરમેઘસ્ય ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય સાગરમેઘં ભિક્ષુમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સાગરમેઘસ્ય ભિક્ષોઃ પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એતદવોચત્ - અહમાર્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંપ્રસ્થિતો ઽનુત્તરં જ્ઞાનસાગરમવતર્તુકામઃ । ન ચ જાને કથં બોધિસત્ત્વા વિવર્તન્તે લોકવંશાત્ । આવર્તન્તે તથાગતવંશે । ઉત્તરન્તિ સંસારસાગરાત્ । અવતરન્તિ સર્વજ્ઞજ્ઞાનસાગરમ્ । ઉચ્ચલન્તિ બાલપૃથગ્જનભૂમીઃ । સંપદ્યન્તે તથાગતકુલે । વિવર્તન્તે સંસારસ્રોતસઃ । પ્રવર્તન્તે બોધિસત્ત્વચર્યાસ્રોતસિ, નિવર્તન્તે સંસારસાગરગતિચક્રાત્ । આવર્તન્તે બોધિસત્ત્વચર્યાપ્રણિધાનચક્રમ્ । પ્રમર્દયન્તિ સર્વમારમણ્ડલમ્ । દ્યોતયન્તિ સર્વબુદ્ધમણ્ડલપ્રભવમ્ । શોષયન્તિ તૃષ્ણાસાગરમ્ । વિવર્ધયન્તિ મહાકરુણાતોયમ્ । પિથન્તિ સર્વાક્ષણાપાયદુર્ગતિવિનિપાતદ્વારાણિ । વિવૃશ્ચન્તિ સ્વર્ગનિર્વાણદ્વારમ્, વિનિર્ભિન્દન્તિ ત્રૈધાતુકનગરકપાટમ્ । વિવૃણ્વન્તિ સર્વજ્ઞતાપુરદ્વારકપાટમ્ । વિજહન્તિ સર્વોપકરણતૃષ્ણામ્ । ઉત્પાદયન્તિ સર્વજગત્સંગ્રહપ્રણિધિમ્ ॥
એવમુક્તે સાગરમેઘો ભિક્ષુઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યત્ત્વયા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન હિ કુલપુત્ર અનવરોપિતકુશલમૂલાનાં સત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । સમન્તમુખકુશલાવભાસપ્રતિલબ્ધાનામુપાયગર્ભમાર્ગસમાધિજ્ઞાનાલોકાવભાસિતાનાં વિપુલપુણ્યસાગરસંભૃતસંભારાણાં સર્વશુક્લોપચયાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધાનાં સર્વકલ્યાણમિત્રોપસ્તબ્ધોપાયાપરિખિન્નાનાં કાયજીવિતનપેક્ષાણાં સર્વવસ્તૂદ્ગ્રહવિગતાનામનિમ્નોન્નતપૃથિવીસમચિત્તાનામા પ્રકૃતિકૃપાસ્નેહાનુગતાનાં સર્વભવગતિસંવાસાભિમુખાનાં તથાગતવિષયાભિલાષિણાં સત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । યદુત મહાકરુણાચિત્તં સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાય, મહામૈત્રીચિત્તમ્ સર્વજગત્સમયોગતાયૈ, સુખચિત્તં સર્વજગદ્દુઃખસ્કન્ધવ્યુપશમનાય, હિતચિત્તં સર્વાકુશલધર્મવિનિવર્તનતાયૈ, દયાચિત્તં સર્વભયારક્ષાયૈ, અસઙ્ગચિત્તં સર્વાવરણવિનિવર્તનતાયૈ, વિપુલચિત્તં સર્વધર્મધાતુસ્ફરણતાયૈ, અનન્તચિત્તમાકાશધાતુસમવસરણસમતાનુગમાય, વિમલચિત્તં સર્વતથાગતદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યૈ, વિશુદ્ધચિત્તં ત્ર્યધ્વાવશેષજ્ઞાનસ્ફરણતાયૈ, જ્ઞાનચિત્તં સર્વાવરણજ્ઞાનવિનિવર્તનતાયૈ સર્વજ્ઞજ્ઞાસાગરાવતરણતાયૈ ॥
અહં કુલપુત્ર પૂર્ણાનિ દ્વાદશ વર્ષાણિ ઇહ સાગરમુખે દિક્પ્રત્યુદ્દેશે વિહરામિ ઇમં મહાસાગરમારમ્બણીકૃત્ય આમુખીકૃત્ય, યદુત મહાસાગરસ્ય વિપુલાપ્રમાણતામનુવિચિન્તયન્ વિમલપ્રસન્નતાં ચ ગમ્ભીરદુરવગાહતાં ચ અનુપૂર્વનિમ્નસુસ્થિતાં ચ અનેકરત્નાકરવિચિત્રતાં ચ વારિસ્કન્ધાપ્રમાણતાં ચ અચિન્ત્યોદારવર્ણવિમાત્રતાં ચ અનન્તભૂતાં ચ વિચિત્રોદારપ્રણાધિવાસનતાં ( ગ્વ્ 52 ) ચ મહામેઘપ્રતિચ્છન્નતાં ચ અન્તરાપુર્ણતાં ચ અનુવિચિન્તયન્ । તસ્ય મમ કુલપુત્ર એવં ભવતિ - અસ્તિ ન પુનરન્યઃ કશ્ચિદિહ લોકે યો ઽસ્માન્મનાસાગરાદ્વિપુલતરશ્ચ વિસ્તીર્ણતરશ્ચ અપ્રમાણતરશ્ચ ગમ્ભીરતરશ્ચ વિચિત્રતરશ્ચ । તસ્ય મમ કુલપુત્ર એવં યોનિશશ્ચિન્તામનસિકારપ્રયુક્તસ્ય મહાસાગરસ્યાધસ્તાન્મહાપદ્મં પ્રાદુરભૂત્ । અપરાજિતમણિરત્નેન્દ્રનીલમણિવજ્રદણ્ડં મહાવૈડૂર્યમણિઈરત્નાવતંસકં જામ્બૂનદસુવર્ણવિમલવિપુલપત્રં કાલાનુસારિચન્દનકલિકાવ્યૂહમ્ અશ્મગર્ભરત્નકેસરોપેતં સાગરવિપુલવિસ્તીર્ણપ્રમાણં દશાસુરેન્દ્રશતસહસ્રસંધારિતદણ્ડગર્ભં દશમણિરત્નશતસહસ્રવિચિત્રરત્નજાલસંછન્નં દશનાગેન્દ્રશતસહસ્રગન્ધોદકમેઘાભિપ્રવર્ષિતં દશગરુડેન્દ્રશતસહસ્રમુખપ્રલમ્બિતપટ્ટમણિદામહારં દશકિન્નરેન્દ્રશતસહસ્રહિતચિત્તસંપ્રેક્ષિતં દશમહોરગેન્દ્રશતસહસ્રમુખપ્રણતોપચારં દશરાક્ષસેન્દ્રશતસહસ્રપ્રણતકાયાભિપૂજિતં દશગન્ધર્વેન્દ્રશતસહસ્રવિચિત્રતૂર્યસંગીતિસ્તુતોપચિતં દશદેવેન્દ્રશતસહસ્રદિવ્યપુષ્પગન્ધમાલ્યધૂપવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકામેઘાભિપ્રવર્ષિતં દશબ્રહ્મેન્દ્રશતસહસ્રમૂર્ધપ્રણતોપચારં દશશુદ્ધાવાસકાયિકાદેવતાશતસહસ્રકૃતાઞ્જલિપુટનમસ્કૃતં દશચક્રપરિવર્તમનુજેન્દ્રશતસહસ્રસપ્તરત્નપ્રત્યુદ્ગતાભિપૂજિતં દશસાગરદેવતાશતસહસ્રાભ્યુદ્ગતનમસ્કૃતં દશજ્યોતીરસમણિરત્નશતસહસ્રરશ્મિવ્યૂહાવભાસિતં દશપુણ્યશુદ્ધમણિરત્નશતસહસ્રસુનિશ્ચિતવિન્યસ્તોપશોભિતં દશવૈરોચનમણિરત્નશતસહસ્રવિમલગર્ભં દશશ્રીમણિરત્નશતસહસ્રમહાશ્રીપ્રતાપનં દશવિચિત્રકોશમણિરત્નશતસહસ્રાનન્તાવભાસિતં દશજમ્બૂધ્વજમણિરત્નશતસહસ્રસુપરિગૃહિતસ્થિતપ્રાપ્તોપશોભિતં દશવજ્રસિંહમણિરત્નશતસહસ્રાપરાજિતવ્યૂહં દશસૂર્યગર્ભમણિરત્નશતસહસ્રોદારોત્તપ્તોપચિતં દશરુચિરમણિરત્નશતસહસ્રવિવિધવર્ણોપચારં દશચિન્તારાજમણિરત્નશતસહસ્રાક્ષયવ્યૂહપ્રભોજ્જ્વલિતમ્ । તચ્ચ મહાપદ્મં તથાગતલોકોત્તરકુશલમૂલનિર્જાતં બોધિસત્ત્વાશયંસંપ્રસ્થિતં સર્વદિગભિમુખવિજ્ઞપનં

મયાગતધર્મનિર્યાતં નિરામગન્ધકર્મસંભુતમ્ અરણાધર્મતાનયવ્યૂહં સ્વપ્નસમધર્મતાસમુદાચારમ્ અનભિસંસ્કારધર્મનયમુદ્રિતમ્ અસઙ્ગધર્મનયાનુગતં સમન્તાદ્દશદિક્કુલધર્મધાતુસ્ફરણં બુદ્ધવિષયપ્રભાવભાસનાકુલમ્, યસ્ય ન શક્યમસંખ્યેયૈઉરપિ કલ્પશતસહસ્રૈરાકારગુણસંસ્થાનવર્ણવ્યૂહપર્યન્તો ઽધિગન્તુમ્ । તચ્ચ મહાપદ્મં તથાગતકાયપર્યઙ્કપરિષ્ફુટં પરિપૂર્ણં પશ્યામિ । તં ચ તથાગતકાયમિત ઉપાદાય યાવદ્ભવાગ્રપરમં પશ્યામિ । તસ્ય ચ તથાગતસ્ય અચિન્ત્યમાસનવ્યૂહં પશ્યામિ । અચિન્ત્યપર્ષન્મણ્ડલવ્યૂહાન્ । અચિન્તિયાન્ પ્રભામણ્ડલવ્યૂહાન્ । અચિન્ત્યાં લક્ષણસંપદમચિન્ત્યામનુવ્યઞ્જનચિત્રતામચિન્ત્યાં બુદ્ધવૃષભિતામ્ । અચિન્ત્યં બુદ્ધવિકુર્વિતમ્ । અચિન્ત્યાં તથાગતવર્ણવિશુદ્ધિમ્ । અચિન્ત્યામવલોકિતમૂર્ધિતામ્ । અચિન્ત્યાં પ્રભૂતજિહ્વતાં પશ્યામિ । અચિન્ત્યાન્ બુદ્ધસરસ્વતીવ્યૂહાન્ શૃણોમિ । અચિન્ત્યાં બલાપ્રમાણતામ્, અચિન્ત્યાં વૈશરદ્યવ્યૂહવિશુદ્ધિમ્, અચિન્ત્યં પ્રતિસંવિદ્બલાભિનિર્હારમનુગચ્છામિ । અચિન્ત્યં પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાસમુદાગમમનુસ્મરામિ । અચિન્ત્યમભિસંબોધિવિકુર્વિતં પશ્યામિ । અચિન્ત્યં ધર્મમેઘાભિનિગર્જિતમ્, અચિન્ત્યં સમન્તદર્શનવિજ્ઞપ્ત્યાશ્રયવ્યૂહં ( ગ્વ્ 53 ) શૃણોમિ । અચિન્ત્યાપ્રમાણાં વામદક્ષિણેન શરીરવિભક્તિમ્, અચિન્ત્યં સત્ત્વાર્થકાયપરિપ્રાપ્તિં પશ્યામિ ॥
સ ચ મે તથાગતો દક્ષિણં પાણિં પ્રસાર્ય શિરસં પરિમાર્જ્ય સમન્તનેત્રં નામ ધર્મપર્યાયં સર્વતથાગતવિષયં બોધિસત્ત્વચર્યાપ્રભાવનં સર્વધર્મધાતુતલપ્રભેદાવભાસનં સર્વધર્મમણ્ડલસમવસરણાવભાસનં સર્વક્ષેત્રમણ્ડલાકારવિશુદ્ધ્યાલોકં સર્વપરપ્રવાદિમણ્ડલવિકિરણં સર્વમારકલિપ્રમર્દનં સર્વસત્ત્વધાતુસંતોષણં સર્વસત્ત્વચિત્તગહનાવભાસનં સર્વસત્ત્વયથાશયવિજ્ઞાપનં સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયચક્રપરિવર્તપ્રભાસનં પ્રકાશયતિ । તં ચાહં સમન્તનેત્રં ધર્મપર્યાયમુદ્ગૃહ્ણામિ સંધારયામિ પ્રવર્તયામિ પુઅનિધ્યાયામિ એવંરૂપેણોદ્ગહેણ, યસ્ય લિખ્યમાનસ્ય મહાસમુદ્રાપ્સ્કન્ધપ્રમાણા ચ મષિઃ, સુમેરુપર્વતરાજમાત્રકલમસંચયઃ ક્ષયં વ્રજેત્ । ન ચ તસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય એકૈકસ્માત્પરિવર્તાદેકૈકસ્માદ્ધર્મદ્વારાકૈકસ્માદ્ધર્મનયાદેકૈકસ્માદ્ધર્મયોનેઃ એકૈકસ્માદ્ધર્મપદપ્રભેદાત્ ક્ષય ઉપલભ્યતે, ન ઊનત્વં વા પર્યાદાનં વા પર્યવસ્થાનં વા પર્યન્તનિષ્ઠા વા ॥
ઇતિ હિ કુલપુત્ર પૂર્ણાનિ દ્વાદશ વર્ષાણ્યહમિમં સમન્તનેત્રં ધર્મપર્યાયમુદ્ગૃહીતવાન્ । એવંરૂપેણોદ્ગહેણ યદેકદિવસેન અસંખ્યેયન્ પરિવર્તાન્ પર્યવાપ્નોમિ શ્રુતોદ્ગહણધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાનવતરામિ શાન્તમુખધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ અવતરામિ શાન્તમુખધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ સમવસરામિ અનન્તાવર્તધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ વિભાવયામિ પ્રતિચિનોમિ ભૂમ્યવચારણાનુગમધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ પર્યાદદામિ તેજોવતીધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ અભિનિર્હરામિ પદ્મવ્યૂહધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ સંપ્રકાશયામિ સ્વરવિવિક્તધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ પ્રતિભજામિ ગગનગર્ભધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ પ્રવિસ્તરામિ જ્યોતિષકૂટધારણ્યાલોકાવભાસેન । અસંખ્યેયાન્ પરિવર્તાન્ પરિસંસ્થાપયામિ સાગરગર્ભધારણ્યાલોકાવભાસેન । યે ચ મે કેચિત્ સત્ત્વા ઉપસંક્રામન્તિ પૂર્વસ્યાં દિશિ દેવા વા દેવેન્દ્રા વા નાગા વા નાગેન્દ્રા વા યક્ષા વા યક્ષેન્દ્રા વા અસુરા વા અસુરેન્દ્રા વા ગરુડા વા ગરુડેન્દ્રા વા મહોરગા વા મહોરગેન્દ્રા વા મનુષ્યા વા મનુષ્યેન્દ્રા વા બ્રહ્માણો વા બ્રહ્મેન્દ્રા વા, તાન્ સર્વાનત્રૈવ સમન્તનેત્રે તથાગતબોધિસત્ત્વચર્યાવભાસે ધર્મપર્યાયે પ્રતિષ્ઠાપયામિ નિવેશયામિ । સર્વેષાં ચ તેષામેવ સમન્તનેત્રં ધર્મપર્યાયં રોચયામિ નિરૂપયામિ પરિદીપયામિ સંવર્ણયામિ સંદર્શયામિ વિભજામિ વિસ્તારયામિ ઉત્તાનીકરોમિ વિવરામિ પ્રમુઞ્ચામિ અવભાસયામિ । યથા પુર્વસ્યાં દિશિ, એવં દક્ષિણાયાઃ પશ્ચિમાયા ઉત્તરાયા ઉત્તરપૂર્વાયાઃ પુર્વદક્ષિણાયા દક્ષિણપશ્ચિમાયાઃ પશ્ચિમોત્તરાયા અધ ઉર્ધ્વાયાશ્ચ દિશઃ યે કેચિત્ સત્ત્વા ઉપસંક્રામન્તિ - પૂર્વવત્ ॥
એતમહં કુલપુત્ર, એકં ધર્મપર્યાયં જાનામિ । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તું સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાસમુદ્રાવતીર્ણાનાં પરિશુદ્ધપ્રણિધ્યનુગમેન, સર્વપ્રણિધાનસાગરાવતીર્ણાનાં સર્વકલ્પસંવાસવ્યવચ્છેદાય, સર્વસત્ત્વસંસારાવતીર્ણાનાં યથાશયચર્યાનુવર્તનતાયૈઃ સર્વજગચ્ચિત્તસાગરાવતીર્ણાનામજ્ઞાનવિજ્ઞપ્ત્યા, સર્વગુણસાગરાવતીર્ણાનામસઙ્ગદશબલજ્ઞાનાવલોકસંજનનતાયૈ, સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયસાગરાવતીર્ણાનાં પરિપાચનવિનયકાલાનતિક્રમણતાયૈ, સર્વક્ષેત્રસાગરાવતીર્ણાનાં સર્વક્ષેત્રવિશુદ્ધિપ્રણિધ્યભિનિર્હારેણ, સર્વબુદ્ધસાગરાવતીર્ણાનાં તથાગતપૂજોપસ્થાનપ્રણિધિબલેન, સર્વધર્મસાગરાવતીર્ણાનાં જ્ઞાનવિજ્ઞપ્ત્યા, સર્વગુણસાગરાવતીર્ણાનાં પ્રતિપત્યનુગમેન, સર્વજગન્મન્ત્રસાગરાવતીર્ણાનાં સર્વમન્ત્રેસુ ધર્મચક્રપ્રવર્તનાભિનિર્હરણતાયૈ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે ઇતઃ ષષ્ટિયોજનૈઃ સાગરતીરં નામ લઙ્કાપથમ્ । તત્ર સુપ્રતિસ્થિતો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ કથં બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યા પરિશોધયિતવ્યા ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સાગરમેઘસ્ય ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય સાગરમેઘં ભિક્ષુમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અવલોક્ય સાગરમેઘસ્ય ભિક્ષોરન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

6 સુપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તાં કલ્યાણમિત્રાનુશાસની તં ચ સમન્તનેત્રં ધર્મપર્યાયમનુસ્મરન્, તચ્ચ તથાગતવિકુર્વિતમનુવિચિન્તયન્, તાંશ્ચ ધર્મપદવ્યઞ્જનમેઘાન્ ધારયન્, તાંશ્ચ ધર્મમુખસાગરાનવતરન્, તં ચ ધર્મવિધિમનુવિલોકયન્, તાંશ્ચ ધર્માવર્તનયાનવગાહ્યમાનઃ, તચ્ચ ધર્મગગનં સમવસરન્, તચ્ચ ધર્મમણ્ડલં પરિશોધયન્, તં ચ ધર્મરત્નદ્વીપમનુવિચારયન્, અનુપૂર્વેણ યેન સાગરતીરં લઙ્કાપથસ્તેનોપસંક્રમ્ય પૂર્વાં દિશમવલોકયામાસ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોર્દર્શનકામતયા । એવં દક્ષિણાં પશ્ચિમામુત્તરામુત્તરપૂર્વાં પૂર્વદક્ષિણાં દક્ષિણપશ્ચિમાં પશ્ચિમોત્તરામધ ઊર્ધ્વાં દિશમવલોકયામાસ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોર્દર્શનકામતયા । સો ઽપશ્યત્સુપ્રતિષ્ઠિતં ભિક્ષું ગગનતલે ચંક્રમ્યમાણમસંખ્યેયદેવતાશતસહસ્રપરિવૃતમ્, તચ્ચ ગગનતલં દિવ્યપુષ્પમેઘાભિકીર્ણમદ્રાક્ષીદસંખ્યેયદિવ્યતૂર્યમેઘનિર્ઘોષમ્, અસંખ્યેયપટ્ટપતાકાલંકારં દેવેન્દ્રૈઃ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોઃ પૂજકર્મણિ । અચિન્ત્યકાલાગુરુમેઘોન્નતનિગર્જનં ચ ગગનતલમપશ્યત્ નાગેન્દ્રૈઃ । અસંખ્યેયદિવ્યમનોજ્ઞવચનોપચારસ્તુતિસર્વવાદ્યતૂર્યસંગીતિનિર્ઘોષાંશ્ચ કિન્નરેન્દ્રૈઃ સંપ્રયોજિતાન્ ગગનતલાદશ્રૌષીત્ । અચિન્ત્યાંશ્ચ સૂક્ષ્મસ્ફુટવસ્ત્રમેઘાન્ ગગનતલે પ્રીતિમનોભિર્મહોરગેન્દ્રૈઃ પ્રહિતાન્ પ્રસૃતાનપશ્યત્ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોઃ સ્પૃહમાણરૂપૈઃ । અચિન્ત્યાંશ્ચ મણિરત્નમેઘાન્ અસુરેન્દ્રગગનતલમધિષ્ઠિતાન્ અચિન્ત્યગુણવ્યૂહાવભાસમપશ્યત્ । અચિન્ત્યાંશ્ચ ગરુડેન્દ્રગણાનુદારમાનવરૂપબલસંસ્થાનાન્ ગરુડેન્દ્રકન્યાપરિવારાન્ અવિહિંસાપરમાન્ પ્રાઞ્જલીભૂતાન્ ગગનતલે ઽપશ્યત્ । અચિન્ત્યાનિ ચ યક્ષેન્દ્રશતસહસ્રાણિ સપરિવારાણિ વિકૃતશરીરાણિ ગગનતલગતાનપશ્યત્ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોર્મૈત્ર્યાધિપતેયતયા । અચિન્ત્યાનિ ચ રાક્ષસેન્દ્રશતસહસ્રાણિ સપરિવારાણિ ગગનતલે અનુપરિવર્તમાનાનિ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોરારક્ષાપ્રતિપન્નાન્યપશ્યત્ । અચિન્ત્યાનિ ચ બ્રહ્મેન્દ્રશતસહસ્રાણિ ગગનતલે કૃતાઞ્જલિપૂટાનિ અભિપ્રેતમનોજ્ઞવચનોપચારસ્તુતિપ્રત્યુદાહારપ્રયુક્તાન્યપશ્યત્ । અચિન્ત્યાનિ ચ શુદ્ધાવાસકાયિકદેવતાશતસહસ્રાણિ ગગનતલે વિમાનગતાન્યપશ્યત્ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોઃ
પૂજાકર્મણિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સુપ્રતિષ્ઠિતં ભિક્ષું ગગનતલે ચંક્રમ્યમાણં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સુપ્રતિષ્ઠિતં ભિક્ષું નમસ્કૃત્ય એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ - કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મા અન્વેષ્ટવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્માઃ સમુદાનયિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્માઃ સંહર્તવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્માઃ સેવિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મા ભાવયિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મા અનુવર્તિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્માઃ પરિપિણ્ડયિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્માઃ પરિભાવયિતવ્યાઃ? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મા વિશોધયિતવ્યાઃ સર્વબોધિસત્ત્વકાર્યપરિપ્રાપણાય? કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મા અનુગન્તવ્યાઃ? શ્રુતં ( ગ્વ્ 56 ) ચ મ આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બુદ્ધધર્મેષુ પ્રયોક્તવ્યમ્, યથા પ્રયુજ્યમાનો ઽવિરહિતો ભવતિ બુદ્ધદર્શનેન, યથાભૂતવિપ્રવાસાય અવિરહિતો ભવતિ બોધિસત્ત્વદર્શનેન । સર્વબોધિસત્ત્વકુશલમૂલૈકધ્યાતાયૈ અવિરહિતો ભવતિ બુદ્ધધર્મૈઃ । જ્ઞાનાનુગમાયાવિરહિતો ભવતિ સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનૈઃ । સર્વબોધિસત્ત્વકાર્યપરિપ્રાપણાય અવિરહિતો ભવતિ બોધિસત્ત્વચર્યયા । સર્વકલ્પસંવાસાપરિખેદતાયૈ અવિરહિતો ભવતિ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્ફરણેન । સર્વલોકધાતુપરિશુદ્ધયે અવિરહિતો ભવતિ બુદ્ધવિકુર્વિતદર્શનેન । સર્વતથાગતવિકુર્વિતવિજ્ઞપ્ત્યૈ અવિરહિતો ભવતિ સંસ્કૃતાવાસેન । નિર્મિતોપમબોધિસત્ત્વચર્યાયાઃ સર્વભવગતિચ્યુત્યુપપત્ત્યાયતનસ્વશરીરાનુગમનતાયૈ અવિરહિતો ભવતિ ધર્મશ્રવણેન । સર્વતથાગતધર્મમેઘસંપ્રતીચ્છનતાયૈ અવિરહિતો ભવતિ જ્ઞાનાલોકેન ત્ર્યધ્વજ્ઞાનાનુગમાનુસરણતાયૈ ॥
એવમુક્તે સુપ્રતિષ્ઠિતો ભિક્ષુઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યસ્ત્વમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય બુદ્ધધર્માન્ સર્વજ્ઞતાધર્માન્ સ્વયંભૂધર્માન્ પરિપૃચ્છસિ । અહં કુલપુત્ર અસઙ્ગમુખસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભી । એતં મે કુલપુત્ર અસઙ્ગમુખં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષમાયૂહતા નિર્યૂહતા અનુસરતા વિભજતા વિચિન્વતા પ્રવિચિન્વતા પ્રતિભાસયતા પ્રભાસયતા અસઙ્ગકોટિર્નામ જ્ઞાનાલોકઃ પ્રતિલબ્ધઃ, યસ્ય પ્રતિલમ્ભાન્નાસ્તિ મે સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાવભાસેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ સર્વસત્ત્વચ્યુત્યુપપત્તિપરિજ્ઞાસુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિમુખાવતારેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્ત્યપરાન્તકલ્પસર્વજગત્સંવાસેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ પ્રત્યુત્પન્નાધ્વસર્વજગદ્વિજ્ઞપ્તિષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ સર્વસત્ત્વરુતમન્ત્રસંવૃતિપરિજ્ઞાનેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ સર્વસત્ત્વસંશયચ્છેદેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ રાત્રિંદિવક્ષણમુહૂર્તકાલસંજ્ઞાગતાવતારેષુ સઙ્ગઃ । નાસ્તિ દશદિગ્બુદ્ધક્ષેત્રેસુ અશરીરસ્ફરણતાસુ સઙ્ગઃ, યદુત અભાવપ્રતિષ્ઠિતાનભિસંસ્કારવિપ્રતિલમ્ભેન । અસ્યાહં કુલપુત્ર અનભિસંસ્કારિકાયા ઋદ્ધેરનુભાવેન ઇહ ગગનતલે ચંક્રમામિ, તિષ્ઠામિ, નિષીદામિ, નિષદ્યામિ, વિવિધાનીર્યાપથાન્ કલ્પયામિ, અન્તદર્ધામિ પ્રાદુર્ભવામિ, ધૂમાયામિ પ્રજ્વલામિ । એકો ભૂત્વા બહુધા ભવામિ, બહુધા ભૂત્વૈકો ભવામિ । આવિર્ભાવં તિરોભાવં પ્રત્યનુભવામિ । તિરઃકુડ્યં તિરઃપ્રાકારમસજ્જન્ ગચ્છામિ તદ્યથાપિ નામ આકાશે । આકાશે ઽપિ પર્યઙ્કેન ક્રમામિ તદ્યથાપિ નામ પક્ષી શકુનિઃ । પૃથિવ્યામપિ ઉન્મજ્જનનિમજ્જનં કરોમિ તદ્યથોદકે । ઉદકે ઽપ્યસજ્જમાનો ગચ્છામિ તદ્યથા પૃથિવ્યામ્ । ધૂમાયામિ પ્રજ્વલામિ તદ્યથાપિ નામ મહાનગ્નિસ્કન્ધઃ । પૃથિવીમપિ કમ્પયામિ । ઇમાવપિ ચન્દ્રસૂર્યૌ એવં મહર્દ્ધિકૌ એવં મહાનુભાવૌ એવં મહૌજસ્વિનૌ પાણિના સંપરિમાર્જયામિ । યાવદ્બ્રહ્મલોકં કાયે ચ સંવર્તયામિ । ગન્ધધૂપપટલમેઘસંછન્નં લોકં કૃત્વા પ્રજ્વલામિ । સર્વરત્નાર્ચિમેઘસંછન્નં લોકં કૃત્વા સર્વજગત્સદૃશનિર્મિતમેઘાન્ પ્રમુઞ્ચામિ । અનન્તવર્ણપ્રભાજાલમેઘાન્ પ્રમુઞ્ચન્ સમન્તાદ્દિશો નિર્યામિ - યદુત પૂર્વાં દિશં નિર્યામિ,

( ગ્વ્ 57 ) દક્ષિણાં પશ્ચિમામુત્તરામુત્તરપૂર્વાં પૂર્વદક્ષિણાં દક્ષિણપશ્ચિમાં પશ્ચિમોત્તરામધ ઉર્ધ્વામપિ દિશં નિર્યામિ । એકૈકેન ચિત્તક્ષેણેન પૂર્વસ્યાં દિશિ એકં લોકધાતુમતિક્રમામિ । દ્વાવપિ દશાપિ લોકધાતુશતમપિ લોકધાતુસહસ્રમપિ લોકધાતુશતસહસ્રમપિ લોકધાતુકોટીમપિ લોકધાતુકોટીશતમપિ લોકધાતુકોટીસહસ્રમપિ લોકધતુકોટીશતસહસ્રમપિ લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રમપિ, અપરિમાણાનપિ લોકધાતૂનપ્રમેયાન્, અસંખ્યેયાનપિ અચિન્ત્યાનપિ અતુલ્યાનપિ અમાપ્યાનપિ અસમન્તાનપિ અપર્યન્તાનપિ અસીમાપ્રાપ્તાનપિ અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનપિ લોકધાતૂનતિક્રમામિ । યે ચ તેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ, તેષુ તેષુ લોકધાતુસમુદ્રેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુપ્રસરેષુ, તાસુ તાસુ લોકધાતુદિક્ષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુપરિવર્તેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુસમવસરણેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુસંભવેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુનિર્દેશેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુદ્વારેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુકલ્પનિર્દેશેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાત્વવતારેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુબોધિમણ્ડવ્યૂહેષુ, તેષુ તેષુ લોકધાતુપર્ષન્મણ્ડલેષુ યે બુદ્ધાભગવન્તો ધર્મંદેશયન્તિ, તેષાં તથાગતાનામેકૈકં તથાગતમનન્તબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈઃ કાયનાનાત્વૈરેકૈકેન કાયેન અનન્તબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈઃ પૂજામેઘૈઃ પ્રવર્ષન્નુપસંક્રમામિ । ઉપસંક્રમ્ય પૂજાં કરોમ્યપ્રતિપ્રસ્રબ્ધઃ સર્વપુષ્પૈઃ સર્વગન્ધૈઃ સર્વમાલ્યૈઃ સર્વવિલેપનૈઃ સર્વવસ્ત્રૈઃ સર્વધ્વજૈઃ સર્વપતાકાભિઃ સર્વવિતાનૈઃ સર્વજાલૈઃ સર્વવિગ્રહૈઃ । યચ્ચ તે બુદ્ધ ભગવન્તો ભાષન્તે દેશયન્તિ ઉદીરયન્તિ સંપ્રકાશયન્તિ સંવર્ણયન્તિ પરિદીપયન્તિ ઉપદિશન્તિ નિર્દિશન્તિ પ્રભાવયન્તિ, તત્સર્વમાજાનામિ, ઉદ્ગૃહ્ણામિ । યા ચ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિસ્તાં સર્વામનુસ્મરામિ । યથા પુર્વસ્યાં દિશિ,
એવમેવ દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરાયામુત્તરપૂર્વાયાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયામધ ઊર્ધ્વાયાં દિશિ એકમપિ લોકધાતુમતિક્રમામિ । દ્વાવપિ દશાપિ લોકધાતુશતમપિ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનપિ લોકધાતૂનતિક્રમામિ । યે ચ તેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ, તેષુ તેષુ લોકધાતુસમુદ્રેષુ તાસુ તાસુ લોકધાતુવિશુદ્ધિષુ, યાવત્ તેષુ તેષુ લોકધાતુષુ પર્ષન્મણ્ડલેષુ ધર્મં દેશયન્તિ, તાન્ સર્વાન્ પશ્યામિ । તેષાં ચ તથાગતાનાં પૂજાં કરોમિ સર્વપુષ્પૈર્યાવત્સર્વપરિગ્રહૈઃ । યચ્ચ તે બુદ્ધા ભગવન્તો ભાષન્તે યાવત્પ્રભાવયન્તિ તત્સર્વમાજાનામિ ઉદ્ગૃહ્ણામિ । યા ચ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિસ્તાં સર્વામનુસ્મરામિ । યેષાં ચ સત્ત્વાનામાભાસમાગચ્છામિ, યૈઃ સમાગચ્છામિ, તે સર્વે નિયતા ભવન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યે ચ સત્ત્વા મમાભાસમાગચ્છન્તિ, સૂક્ષ્મા વા ઉદારા વા હીના વા પ્રણીતા વા સુખિતા વા દુઃખિતા વા, તેષાં સર્વેષાં તત્પ્રમાણાં કાયમધિતિષ્ઠામિ પરિપાકવિનયકાલાનતિક્રમણતાયૈ । યે ચ સત્ત્વા મામુપસંક્રામન્તિ તાન્ સર્વાનત્રૈવ સમન્તજવે ઽમોઘવિક્રમપર્યવસાને બોધિસત્ત્વવિમોક્ષે પ્રતિષ્ઠાપયામિ । એતમહં કુલપુત્ર સમન્તજવં તથાગતપૂજોપસ્થાનપ્રયોગં ( ગ્વ્ 58 ) સર્વસત્ત્વપરિપાકાનુકૂલમસઙ્ગમુખં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં પ્રજાનામિ । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં મહાકરુણાશીલાનાં મહાયાનપ્રતિપત્તિશીલાનાં બોધિસત્ત્વમાર્ગાવિપ્રવાસશીલાનાસઙ્ગશીલાનાં બોધિસત્ત્વાશયગર્ભાવિપાતનશીલાનાં બોધિચિત્તાપરિત્યાગશીલાનાં બુદ્ધધર્માધ્યાલમ્બનશીલાનાં સર્વજ્ઞતામનસિકારાવિપ્રવસિતશીલાનાં ગગનસમશીલાનાં સર્વલોકાનિશ્રિતશીલાનામવિનષ્ટશીલામનુપહતશીલાનામખણ્ડશીલાનામચ્છિદ્રશીલાનામશબલશીલાનામકલ્માષશીલાનાં વિશુદ્ધશીલાનાં વિરજોનિર્મલશીલાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇહૈવ દક્ષિણાપથે વજ્રપુરં નામ દ્રમિડપટ્ટનમ્ । તત્ર મેઘો નામ દ્રમિડઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથમ્ પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેઇષ્ઠિદારકઃ સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય સુપ્રતિષ્ઠિતં ભિક્ષુમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સુપ્રતિષ્ઠિતસ્ય ભિક્ષોરન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

7 મેઘઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેઇષ્ઠિદારકસ્તં ધર્માલોકમનુસ્મરન્ ધર્મપ્રસાદવેગાવિષ્ટો બુદ્ધાનુગતસંજ્ઞામનસિકારઃ ત્રિરત્નવંશાનુપચ્છેદપ્રયુક્તઃ કલ્યાણમિત્રાણ્યનુસ્મરન્ ત્ર્યધ્વલોકાવભાસિતચિત્તો મહાપ્રણિધાનાનુગતમનસ્કારઃ સર્વસત્ત્વધાતુપરિત્રાણયોગપ્રસૃતઃ સર્વસંસ્કૃતરત્યનિશ્રિતચિત્તો વિરાગવંશમુદીરયન્ સર્વધર્મસ્વભાવનિધ્યપ્તિપરમઃ સર્વલોકધાતુપરિશુદ્ધિપ્રણિધ્યનુચ્ચલિતઃ સર્વબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલાનિશ્રિતવિહારી અનુપૂર્વેણ વજ્રપુરં નામ દ્રમિડપટ્ટનમુપસંક્રમ્ય મેઘં દ્રમિડં પર્યેષન્ અદ્રાક્ષીત્ મધ્યેનગરં શૃઙ્ગાટકે ધર્મસાંકથ્યાય સિંહાસને નિષણ્ણં દશાનાં પ્રાણિસહસ્રાણાં ચક્રાક્ષરપરિવર્તવ્યૂહં નામ ધર્મપર્યાયં સંપ્રકાશયમાનમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મેઘસ્ય દ્રમિડસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મેઘં દ્રમિડમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સંયક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્? કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્? કથં બોધિસત્ત્વસ્ય બોધિસત્ત્વબોધિચિત્તોત્પાદો ન પ્રણશ્યતિ? સર્વભવગતિષુ કથમાશયો દૃઢીભવત્યપરિખેદતયા? કથમધ્યાશયઃ પરિશુદ્ધ્યત્યનવમર્દ્યતયા? કથં મહાકરુણાબલં સંજાયતે અપરિખેદતયા? કથં ધારણીબલમાક્રામતિ સમન્તમુખવિશુદ્ધતયા? કથં પ્રજ્ઞાલોકઃ સંજાયતે સર્વધર્મવિતિમિરાલોકઃ સર્વાજ્ઞાનતિમિરપટવિકિરણતયા? કથં પ્રતિસંવિદ્બલમાક્રામતિ અર્થધર્મનિરુક્તિપ્રતિભાનકૌશલસ્વરમણ્ડલપરિપૂરયે? કથં સ્મૃતિબલમાક્રામતિ સર્વબુદ્ધધર્મચક્રાસંભિન્નસંધારણતયા? કથં ગતિબલં વિશુધ્યતિ સર્વધર્મદિગ્ગત્યાલોકાનુગમનુગમનતયા? કથં બોધિસત્ત્વસ્ય સમાધિબલં નિષ્પદ્યતે સર્વધર્માર્થનિશ્ચયપ્રભેદપરમતયા?
અથ ખલુ મેઘો દ્રમિડો બોધિસત્ત્વગૌરવેણ તતઃ સિંહાસનાદુત્થાય અવતીર્ય સુધનસ્ય શ્રેષ્ઠિદારકસ્ય સર્વશરીરેણ પ્રણિપત્ય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં સુવર્ણપુષ્પરાશિના અભ્યવકિરત્ । અનર્ઘૈશ્ચ મણિરત્નૈરુદારચન્દનચૂર્ણૈશ્ચાભિપ્રાકિરત્ । નાનાચિત્રરઙ્ગરક્તૈશ્ચ અનેકૈર્વસ્ત્રશતસહસ્રૈરભિચ્છાદયામાસ । અનેકૈશ્ચ નાનાવર્ણૈ રુચિરૈર્મનોરમૈર્ગન્ધપુષ્પૈરભ્યવકીર્ય અભિપ્રકીર્ય અન્યૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂજાપ્રકારૈઃ પૂજયિત્વા સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય માનયિત્વા પૂજયિત્વા સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યેન તે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । યેન કુલપુત્ર અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્, સ સર્વબુદ્ધવંશસ્યાનુપચ્છેદાય પ્રતિપન્નો ભવતિ વિરાગવંશસ્ય યથાવદ્વિજ્ઞાપ્તયે ઽભિયુક્તઃ, સર્વક્ષેત્રવંશસ્ય પરિશુદ્ધયે પ્રતિપન્નઃ, સર્વસત્ત્વવંશસ્ય પરિપાકવિનયાય પ્રત્યુપસ્થિતઃ, સર્વધર્મવંશસ્ય યથાવન્નિસ્તીરણાય પ્રયુક્તઃ, સર્વકર્મવંશસ્યાવિરોધાય સ્થિતઃ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાવંશસ્ય પરિપૂરયે પ્રયુક્તઃ, સર્વપ્રણિધાનવંશસ્યાવ્યવચ્છેદાય સંપ્રસ્થિતઃ, સર્વત્ર્યધ્વવંશસ્ય જ્ઞાનાનુગમાય પ્રતિપન્નઃ, અધિમુક્તિવંશસ્ય દૃઢીકરણાયોદ્યુક્તઃ, સાધિષ્ઠિતો ભવતિ સર્વતથાગતમણ્ડલેન સમન્વાહૃતઃ, સર્વબુદ્ધૈઃ ( ગ્વ્ 60 ) સમતાનુગતઃ, સર્વબોધિસત્ત્વૈરનુમોદિતઃ, સર્વાર્યૈરભિનન્દિતઃ, સર્વબ્રહ્મેન્દ્રૈઃ પૂજિતઃ, સર્વદેવેન્દ્રૈરારક્ષિતઃ, સર્વયક્ષેન્દ્રૈરપચિતઃ, સર્વરાક્ષસેન્દ્રૈઃ, પ્રત્યુદ્ગતઃ, સર્વનાગેન્દ્રૈરભિષ્ટુતઃ, સર્વકિન્નરેન્દ્રૈઃ સંવર્ણિતઃ, સર્વલોકેન્દ્રૈરન્વેષિતઃ, સર્વલોકધાતુત્રિવિધાપાયગતિસમુચ્છેદાય સર્વાક્ષણદુર્ગતિપથવિનિવર્તનતાયૈ સર્વદારિદ્ર્યપથસમતિક્રમાય દેવમનુષ્યસંપત્પ્રતિલાભાય કલ્યાણમિત્રસંદર્શનાવિપ્રવાસાય ઉદારબુદ્ધધર્મશ્રવાવિકારાય બોધિચિત્તાશયપરિશોધનાય બોધિચિત્તહેતુસંભવસમુદયાય બોધિસત્ત્વમાર્ગાવભાસપ્રતિલાભાય બોધિસત્ત્વજ્ઞાનાનુગમાય બોધિસત્ત્વભૂમ્યવસ્થાનાય । તસ્ય મમ કુલપુત્ર એવં ભવતિ - દુષ્કરકારકા બોધિસત્ત્વા
દુર્લભદર્શનપ્રાદુર્ભાવા આશ્વાસકા લોકસ્ય । માતાપિતૃભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વાનામ્ । અલંકારભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સદેવકસ્ય લોકસ્ય । પ્રતિશરણભૂતા બોધિસત્ત્વા દુઃખાર્દિતાનામ્ । લયનભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વજગદારક્ષાયૈ । પ્રાણભૂતા બોધિસત્ત્વા વિવિધભયોપદ્રવાણામ્ । વાતમણ્ડલીભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વજગત્ત્ર્યપાયપ્રપાતસંધારણતયા । ધરણીભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વકુશલમૂલવિવર્ધનતયા । સાગરભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ અક્ષયપુણ્યરત્નકોશગર્ભતયા । આદિત્યભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ જ્ઞાનાલોકાવભાસકરણતયા । સુમેરુભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ કુશલમૂલાભ્યુદ્ગતતયા । ચન્દ્રભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ બોધિમણ્ડજ્ઞાનચન્દ્રોદાગમનતયા । શૂરભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વમારસૈન્યપ્રમર્દનતયા । વીરભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સ્વયંભૂધર્મનગરાનુપ્રાપ્તયે । તેજોભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વાત્મસ્નેહપર્યાદાનતયા । મેઘભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ વિપુલધર્મમેઘાભિસંપ્રવર્ષણતયા । વૃષ્ટિભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ શ્રદ્ધાદિસત્ત્વેન્દ્રિયાઙ્કુરવિવર્ધનતયા । દાશભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ ધર્મસાગરતીર્થપ્રદર્શનતયા । સેતુભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વસંસારસમુદ્રસંતારણતયા । તીર્થભૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વાભિગમનતયા ॥

ઇતિ હિ મેઘો દ્રમિડઃ સુધનસ્ય શ્રેષ્ઠિદારકસ્ય પુરત એભિર્વચનપદૈર્બોધિસત્ત્વાન્ સંવર્ણ્ય સુધનસ્ય શ્રેષ્ઠિદારકસ્ય સાધુકારમદાત્ । તસ્યેમાં બોધિસત્ત્વસંહર્ષણીં વાચમુદીરયતો મુખદ્વારાત્તથારૂપો ઽર્ચિઃસ્કન્ધો નિશ્ચચાર, યેનાર્ચિઃસ્કન્ધેન સાહસ્રો લોકધાતુઃ સ્ફુટો ઽભૂત્ । યે ચ સત્ત્વાસ્તમવભાસં સંજાનન્તિ સ્મ, દેવમહર્દ્ધિકા વા દેવા વા, નાગમહર્દ્ધિકા વા નાગા વા, યક્ષમહર્દ્ધિકા વા યક્ષા વા, ગન્ધર્વમહર્દ્ધિકા વા ગન્ધર્વા વા, અસુરમહર્દ્ધિકા વા અસુરા વા, ગરુડમહર્દ્ધિકા વા ગરુડા વા, કિન્નરમહર્દ્ધિકા વા કિન્નરા વા, મહોરગમહર્દ્ધિકા વા મહોરગા વા, મનુષ્યમહર્દ્ધિકા વા મનુષ્યા વા, અમનુષ્યમહર્દ્ધિકા વા અમનુષ્યા વા, બ્રહ્મમહર્દ્ધિકા વા બ્રહ્માણો વા, તે તેનાવભાસેનાવભાસિતાઃ સન્તો મેઘસ્ય દ્રમિડસ્યાન્તિકમુપસંક્રામન્તઃ એતેષાં મેઘેન દ્રમિડેનાધિષ્ઠિતાશયાનાં કૃતાઞ્જલિપુટાનાં હ્લાદિતકાયચિત્તાનામ્ ઉદારપ્રામોદ્યજાતાનાં મહાગૌરવસ્થિતાનાં નિહતમારધ્વજાનાં માયાશાઠ્યાપગતાનાં વિપ્રસન્નેન્દ્રિયાણાં મેઘો દ્રમિડસ્તમેવ ચક્રાક્ષરપરિવર્તવ્યૂહં ધર્મપર્યાયં વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ પ્રવેદયતિ, પ્રવેશયતિ, નયતિ, અનુગમયતિ, યં શ્રુત્વા સર્વે તે ઽવિનિવર્તનીયા અભૂવન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ( ગ્વ્ 61 ) સ પુનરપિ ધર્માસને નિષદ્ય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - અહં કુલપુત્ર સરસ્વત્યા ધારણ્યાલોકસ્ય લાભી । સો ઽહમેકદ્વિત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ દેવાનાં દેવમન્ત્રાન્ પ્રજાનામિ । એવં નાગાનાં યક્ષાણાં ગન્ધર્વાણામસુરાણાં ગરુડાનાં કિન્નરાણાં મહોરગાણાં મનુષ્યાણામમનુષ્યાણાં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મન્ત્રાન્ પ્રજાનામિ । દેવાનાં દેવમન્ત્રનાનાત્વમ્ પ્રજાનામિ । એવં નાગાનાં યક્ષાણાં ગન્ધર્વાણામસુરાણાં ગરુડાનાં કિન્નરાણાં મહોરગાણાં મનુષ્યાણામમનુષ્યાણાં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મમન્ત્રનાનાત્વં પ્રજાનામિ । દેવાનાં દેવમન્ત્રૈકત્વમ્ પ્રજાનામિ । એવં નાગાનાં યક્ષાણાં ગન્ધર્વાણામસુરાણાં ગરુડાનાં કિન્નરાણાં મહોરગાણાં મનુષ્યાણામમનુષ્યાણાં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મમન્ત્રૈકત્વં પ્રજાનામિ । દેવાનાં દેવમન્ત્રસંભેદં પ્રજાનામિ । એવં નાગાનાં યક્ષાણાં ગન્ધર્વાણામસુરાણાં ગરુડાનાં કિન્નરાણાં મહોરગાણાં મનુષ્યાણામમનુષ્યાણાં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મમન્ત્રસંભેદં પ્રજાનામિ । તિર્યગ્યોનિગતાનામ્ સત્ત્વાનાં સર્વવ્યવહારમન્ત્રસંજ્ઞાઃ પ્રજાનામિ । નારકાણાં સત્ત્વાનાં મન્ત્રસંજ્ઞાઃ પ્રજાનામિ । યામલૌકિકાનાં સત્ત્વાનામ્ મન્ત્રસંજ્ઞાઃ પ્રજાનામિ । આર્યમન્ત્રસંજ્ઞાઃ પ્રજાનામિ । અનાર્યમન્ત્રસંજ્ઞાઃ પ્રજાનામિ । બોધિસત્ત્વમન્ત્રસત્ત્વાશયવાગ્નિરુક્તીઃ પ્રજાનામિ । ત્ર્યધ્વપ્રાપ્તતથાગતસ્વરાઙ્ગઘોષસાગરાન્ સર્વસત્ત્વાનાં કથારુતમન્ત્રસંપ્રયુક્તાનવતરામ્યધિમુઞ્ચામિ । ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે યથા ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ સત્ત્વાનાં સર્વવ્યવહારનિરુક્તિમન્ત્રસંજ્ઞાસાગરમવતરામિ, તથા પૂર્વસ્યાં દિશિ લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રેષુ અપ્રમાણેષુ અસંખ્યેયેષુ અચિન્ત્યેષુ અતુલ્યેષુ અસમન્તેષુ અસીમાપ્રાપ્તેષુ અનભિલાપ્યનભિલાપ્યેષુ,
તથા દક્ષિણાયાં પશ્ચિમાયામુત્તરાયામુત્તરપૂર્વાયાં પૂર્વદક્ષિણાયાં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં પશ્ચિમોત્તરાયામધ ઊર્ધ્વાયાં દિશિ લોકધાતુકોટીનિયુતશતસહસ્રેષ્વપ્રમાણેષુ યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યેષુ સત્ત્વાનાં સર્વવ્યવહારનિરુક્તિમન્ત્રસંજ્ઞાસાગરમવતરામિ - યદુત દેવાનાં દેવમન્ત્રાન્ પ્રજાનામિ । યાવદ્બ્રહ્મણાં બ્રહ્મમન્ત્રાન્ પ્રજાનામિ । એતમહં કુલપુત્ર, બોધિસત્ત્વાનાં સરસ્વતીધારણ્યાલોકં પ્રજાનામિ । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, યે તે વિવિધસંજ્ઞાગતસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે વિવિધસર્વજગત્સંજ્ઞામન્ત્રસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે વિવિધજગન્નામનિર્દેશસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે વિવિધસર્વજગદભિલાપ્યપ્રજ્ઞાપ્તિવ્યવહારસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે સર્વપદાનુસંધિસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે પદપરમસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે સર્વત્ર્યધ્વારમ્બણૈકારમ્બણવ્યવહારસમુદ્રાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે પદોત્તરનિર્દેશસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે દ્વિપદોત્તરનિર્દેશસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે પદપ્રભેદનિર્દેશસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે સર્વધર્મપદપ્રભેદવિનયનિર્દેશસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે સર્વજગન્મન્ત્રસાગરાનુપ્રવિષ્ટાઃ । યે તે સર્વસ્વરમણ્ડલવિશુદ્ધિવ્યૂહાવક્રાન્તાઃ । યે તે ચક્રાક્ષરકોટીગતિપ્રભેદનિર્યાતાઃ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે વનવાસી નામ જનપદઃ । તત્ર મુક્તકો નામ શ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયામભિયોક્તવ્યમ્, કથમ્ નિર્યાતવ્યમ્, કથં ચિત્તં નિધ્યાતવ્યમ્ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મેઘસ્ય દ્રમિડસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ધર્મગૌરવેણ કૃત્વા મૂલં જાતશ્રદ્ધાલક્ષણં પ્રરૂપયમાણઃ કલ્યાણમિત્રાનુગતાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્ અશ્રુમુખો રુદન્ મેઘં દ્રમિડમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય પ્રણિપત્ય મેઘસ્ય દ્રમિડસ્યાન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ

8 મુક્તકઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તમેવ બોધિસત્ત્વસરસ્વતીધારણ્યાલોકવ્યૂહમનુવિચિન્તયન્, તમેવ બોધિસત્ત્વમન્ત્રનયસાગરમવતરન્, તમેવ બોધિસત્ત્વચિત્તવ્યવદાનવિશુદ્ધિમનુસ્મરન્, તમેવ બોધિસત્ત્વકુશલવાસનોપસંહારાભિનિર્હારમભિનિર્હરન્, તદેવ બોધિસત્ત્વપરિપાકમુખં વિશોધનયન્, તદેવ બોધિસત્ત્વાનાં સત્ત્વસંગ્રહજ્ઞાનમુત્તાપયન્, તામેવ બોધિસત્ત્વાશયબલવિશુદ્ધિં દૃઢીકુર્વાણઃ તદેવ બોધિસત્ત્વાધ્યાશયબલમુપસ્તમ્ભયન્, તમેવ બોધિસત્ત્વાધિમુક્તિવંશં પરિશોધયન્, તામેવ બોધિસત્ત્વાશયચિત્તકલ્યાણતાં સંભાવયન્, તમેવ બોધિસત્ત્વવ્યવસાયમુત્તારયન્, સુધનઃ શ્રેઇષ્ઠિદારકો દૃઢપ્રતિજ્ઞાપ્રણિધિચિત્તાપરિખિન્નસંતાનવ્યૂહો ઽનિવર્ત્યવિક્રાન્તવીર્યઃ પ્રત્યુદાવર્ત્યમનોવ્યવસાયઃ અસંહાર્યશ્રદ્ધાબલોપેતઃ વજ્રનારાયણાભેદ્યચિત્તઃ સર્વકલ્યાણમિત્રાનુશાસનીપ્રદક્ષિણગ્રાહી અનુપહતપ્રજ્ઞાવિષયઃ સમન્તમુખવિશુદ્ધયભિમુખઃ અપ્રતિહતજ્ઞાનવિશુદ્ધિગોચરઃ સમન્તનેત્રજ્ઞાનનયાલોકઃ સમન્તભૂમિધારણ્યવભાસપ્રતિલબ્ધઃ ધર્મધાતુતલભેદાભિમુખચિત્તઃ સમન્તતલાપ્રતિષ્ઠાનવ્યૂહવિશુદ્ધિસ્વભાવવિજ્ઞપ્તઃ અનિકેતાસમાદ્વયગોચરપરમઃ સર્વસંજ્ઞાવિક્રમણજ્ઞાનમુખવિશુદ્ધઃ સર્વદિક્કુલભેદદિક્પ્રત્યૂહવ્યૂહઃ લોકતલદિગ્ભેદાનિવર્ત્યઃ ધર્મતલદિગ્ભેદાપ્રત્યુદાવર્ત્યઃ બુદ્ધદિક્કુલભેદદર્શનવિજ્ઞપ્તિપરમઃ અધદિક્કુલભેદાનુગતજ્ઞાની રુચિરધર્મચક્રસંભૃતબુદ્ધિઃ સમન્તરુચિરજ્ઞાનસમાધ્યાકારલોકાવભાસિતચિત્તઃ સમન્તવિષયભૂમ્યનુગતમનઃશરીરઃ તથાગતજ્ઞાનવિદ્યુદવભાસિતસંતાનઃ સર્વજ્ઞતોર્મિપ્રસાદાવેગસંજાતઃ બુદ્ધધર્મપ્રસાદવેગાવિરહિતઃ તથાગતાધિષ્ઠાનાવેગાવિષ્ટઃ સર્વબુદ્ધસ્વચિત્તાનુગમાલોકાવભાસિતઃ સર્વલોકધાતુજાલસ્વશરીરસ્ફરણપ્રણિધિસમન્વાગતઃ સર્વધર્મધાતુસ્વકાયસમવસરણાભિનિર્હારપરમો ઽનુપૂર્વેણ દ્વાદશભિર્વર્ષૈસ્તં વનવાસિજનપદમનુપ્રાપ્તઃ । સ તં મુક્તકં શ્રેષ્ઠિનં પરિમાર્ગમાણો ઽદ્રાક્ષીત્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સર્વશરીરેણ પ્રણિપત્ય પુરતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા એવમાહ - આર્ય, લબ્ધા મે લાભાઃ, યસ્ય મેઘકલ્યાણમિત્રસમવધાનમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? દુર્લભદર્શનાનિ હિ કલ્યાણમિત્રાણિ
દુર્લભપ્રાદુર્ભાવાનિ દુઃપ્રત્યાગતાનિ દુરુપસંક્રમણાનિ દુઃપર્યુપાસ્યાનિ । દુરાસદાનિ દુઃસંવાસાનિ દુરભિસાધ્યાનિ દુરનુબન્ધ્યાનિ કલ્યાનમિત્રાણિ । તચ્ચ મેઘકલ્યાણમિત્રસમવધાનં જાતમ્ । મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । યદુત સર્વબુદ્ધારાગણતાયૈ સર્વબુદ્ધાભિરાધનતાયૈ સર્વબુદ્ધદર્શનતાયૈ સર્વબુદ્ધવિજ્ઞપ્તયે સર્વબુદ્ધસમતાનુગમાય સર્વબુદ્ધપ્રણિધ્યનુગમાય સર્વબુદ્ધપ્રણિધિપરિપૂરયે સર્વબુદ્ધસમુદાગમજ્ઞાનાલોકનતાયૈ સર્વબુદ્ધસ્વશરીરાભિનિર્હરણતાયૈ સર્વબુદ્ધસમુદાગમસ્વચર્યાભિનિર્હરણતાયૈ સર્વબુદ્ધવિકુર્વિતપ્રત્યક્ષાભિજ્ઞતાયૈ સર્વબુદ્ધબલવૈશારદ્યપરિશુદ્ધયે સર્વધર્મદેશનાશ્રવણાવિતૃપ્તતાયૈ સર્વબુદ્ધધર્મદેશનાશ્રવણોદ્ગ્રહણતાયૈ સર્વબુદ્ધધર્મદેશનાસંધારણતાયૈ સર્વબુદ્ધધર્મદેશનાવિભજનતાયૈ સર્વબુદ્ધશાસનસંધારણતાયૈ સર્વબુદ્ધસત્ત્વૈકત્વતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વસભાગતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાપરિશુદ્ધ્યે સર્વબોધિસત્ત્વપારમિતાપરિપૂરયે ( ગ્વ્ 64 ) સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધ્યભિનિર્હારવિશુદ્ધયે સર્વબોધિસત્ત્વબુદ્ધાધિષ્ઠાનકોશપ્રતિલાભિતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વધર્મનિધાનકોશાક્ષયજ્ઞાનાલોકતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વનિધાનકોશાનુગમાય સર્વબોધિસત્ત્વાપ્રમાણકોશાભિનિર્હરણતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વમહાકરુણાનિધાનકોશસત્ત્વવિનયનિષ્ઠાપર્યન્તગમનતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વવિકુર્વિતનિધાનકોશવિજ્ઞપ્તયે સર્વબોધિસત્ત્વવશિતાનિધાનકોશસ્વચિત્તવશવર્તનતાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વવિશુદ્ધિનિધાનકોશસર્વાકારવ્યૂહતાયૈ । એવંચિત્તો ઽહમાર્ય ઇહોપસંક્રાન્તઃ, એવમભિપ્રાયઃ એવંમનોરથઃ એવમભિનન્દ્યઃ એવમાશયઃ એવંનિધ્યપ્તિપરમઃ એવંગોચરાભિમુખઃ એવનયાનુગમાભિમુખઃ એવંવિશુદ્ધિપરમઃ એવંવ્યૂહાભિપ્રાયઃ એવંપ્રણતચિત્તઃ એવંકલ્યાણપ્રયોગઃ એવમભિમુખેન્દ્રિયઃ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ, નયમુપદિશતિ, અનુગમનમવભાસયતિ, માર્ગમુપદિશતિ, તીર્થમવતારયતિ, ધર્મદ્વારં વિવૃણોતિ, સંશયાન્ છિનત્તિ, કાઙ્ક્ષાં વિનોદયતિ, કથંકથાશલ્યમુદ્ધરતિ, વિચિકિત્સામલમપકર્ષયતિ,
ચિત્તગહનમવભાસયતિ, ચિત્તમલમપહરતિ, ચિત્તસંતતિં પ્રસાદયતિ, ચિત્તકૌટિલ્યમપનયતિ, ચિત્તતાપં પ્રહ્લાદયતિ, વ્યાવર્તયતિ, સંસારચિત્તં વિનિવર્તયતિ, અકુશલેભ્યો વિવર્તયતિ, નરકેભ્યો વિવેચયતિ, નિકેતનેભ્ય ઉચ્ચાલયતિ, અનભિનિવેશાત્ પરિમોચયતિ, સર્વસઙ્ગેભ્ય આવર્જયતિ, સર્વજ્ઞતાયામભિમુખીકરોતિ, ધર્મનગરાનુપ્રવેશાય આવર્તયતિ, મહાકરુણાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ, મહામૈત્ર્યાં નિયોજયતિ, બોધિસત્ત્વચર્યાયાં પ્રવેશયતિ, સમાધિમુખભવનતાયાં નિવેશયતિ, અનુગમમુખેષુ સ્થાપયતિ, સ્વભાવનિધ્યપ્તૌ સ્ફરતિ, બલાનુગમેન વિભજતિ સર્વજગત્સમતાનુગમાય ચિત્તમ્ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્? કથમભિયોક્તવ્યમ્? કથં પ્રયોક્તવ્યમ્? કથં પ્રયુક્તસ્ય ક્ષિપ્રં વિશુધ્યતિ બોધિસત્ત્વચર્યામણ્ડલમ્?

અથ ખલુ મુક્તકઃ શ્રેષ્ઠી તસ્યાં વેલાયાં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસમવસરણં નામ અનન્તાવર્તધારણીમુખપૂર્વંગમં બોધિસત્ત્વસમાધિમુખં સમાપદ્યત પૂર્વકુશલમૂલબલાધાનેન તથાગતાધિષ્ઠાનેન, મઞ્જુશ્રિયશ્ચ કુમારભૂતસ્ય સમન્વાહરેણ જ્ઞાનાલોકોપસંહારેણ ચ । સમનન્તરસમાપન્નસ્ય ચ મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનસ્તથારૂપા કાયપરિશુદ્ધિઃ સંસ્થિતા યયા કાયપરિશુદ્ધયા દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા બુદ્ધા ભગવન્તઃ સહ બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધયા સપર્ષન્મણ્ડલાઃ સહ પ્રભાવિશુદ્ધયા સપૂર્વચર્યાસંવાસાઃ સબુદ્ધવિકુર્વિતાઃ સપ્રણિધાનસંભારાઃ સહચર્યાનિર્યાણવ્યૂહવિશુદ્ધયા સાભિસંબોધિસંદર્શનાઃ સહધર્મચક્રોદ્દયોતનાઃ સસત્ત્વપરિપાકાઃ સધર્મનિષ્ઠાપર્યન્તાઃ સર્વકાયે ઽન્તર્ગતાઃ અનુપ્રવિષ્ટાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । અન્યોન્યાસંભિન્ના અન્યોન્યાનાવરણા અન્યોન્યસુવિભક્તા અન્યોન્યસુવ્યવસ્થિતનાનાકલ્પસંસ્થાના યથાવદ્વિજ્ઞપ્તા નાનાબુદ્ધક્ષેત્રવ્યૂહાઃ નાનાબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલાલંકારા નાનાબુદ્ધવિકુર્વિતં સંદર્શયન્તઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । નાનાયાનનયવ્યવસ્થાના નાનાપ્રણિધાનમુખપરિદીપનાઃ ક્વચિલ્લોકધાતૌ તુષિતભવનોપપન્નાઃ સંદૃશ્યન્તે । સર્વબુદ્ધકાર્યં કુર્વન્તઃ ક્વચિત્તુષિતભવનાચ્ચ્યવમાનાઃ, ક્વચિન્માતુઃ કુક્ષિગતાઃ વિવિધવિકુર્વિતાનિ ( ગ્વ્ 65 ) સંદર્શયન્તઃ, ક્વચિજ્જાયમાનાઃ બાલક્રીડામુપદર્શયન્તઃ, ક્વચિદન્તઃપુરમધ્યગતાઃ, ક્વચિદભિનિષ્ક્રામન્તઃ ક્વચિદ્બોધિમણ્ડવરગતાઃ મહાવ્યૂહવિકુર્વિતમારસૈન્યપરાજયં કુર્વન્તઃ સંદૃશ્યન્તે । ક્વચિદ્દેવનાગયક્ષગન્ધર્વપરિવૃતા બ્રહ્મેન્દ્રૈર્ધર્મચક્રપ્રવર્તનાયાધ્યેષ્યમાણાઃ, ક્વચિદ્ધર્મચક્રં પ્રવર્તયન્તઃ ક્વચિત્સર્વસત્ત્વભવનગતાઃ ક્વચિત્પરિનિર્વાયમાણાઃ સંદૃશ્યન્તે । ક્વચિલ્લોકધાતૌ તથાગતાનાં પરિનિર્વૃતાનાં ધાતુવિભઙ્ગાઃ સંદૃશ્યન્તે । ક્વચિદ્બુદ્ધક્ષેત્રદેવમનુષ્યાસ્તથાગતચૈત્યાન્યલંકુર્વન્તઃ સંદૃશ્યન્તે । યચ્ચ તે બુદ્ધા ભગવન્તો ભાષન્તે નાનાસત્ત્વનિકાયેષુ નાનાસત્ત્વલોકેષુ નાનાસત્ત્વગતિષુ નાનાસત્ત્વોપપત્તિષુ નાનાસત્ત્વસંનિપાતેષુ નાનાસત્ત્વકુશલમૂલપરિવર્તેષુ નાનાસત્ત્વગતિપરિવર્તેષુ નાનાસત્ત્વાશયપરિવર્તેષુ નાનાસત્ત્વાધિમુક્તિપરિવર્તેષુ નાનાસત્ત્વેન્દ્રિયપરિવર્તેષુ નાનાકાલપરિવર્તેષુ નાનાસત્ત્વકર્મસંભેદેષુ નાનાસત્ત્વકર્મવિમાત્રતાસુ નાનાસત્ત્વલોકવિભાવનાસુ નાનાગતિચર્યાવિચરિતેષુ સત્ત્વનયેષુ નાનાશયપ્રયોગેષુ સત્ત્વસમુદ્રેષુ નાનેન્દ્રિયવિમાત્રતાવિશુદ્ધેષુ નાનાક્લેશવાસનાનુશયિતેષુ સત્ત્વપ્રસરેષુ વિવિધબુદ્ધિવિકુર્વિતસંદર્શનૈર્નાનાનિરુક્તિભિર્નાનાસ્વરાઙ્ગરુતનિર્હારૈર્નાનાસૂત્રાન્તનયોદાહારૈર્નાનાધારણીમુખપરિવર્તૈર્નાનાપ્રતિસંવિન્નયપ્રભવૈર્નાનાસત્યનામસમુદ્રપરિવર્તૈઃ
નાનાબુદ્ધર્ષભસિંહનાદનૈઃ નાનાસત્ત્વકુશલમૂલદેશનાપ્રાતિહાર્યસંદર્શનૈઃ નાનામુખસ્મૃતિનિદર્શનવિકુર્વિતૈઃ નાનાબોધિસત્ત્વવ્યાકરણસિંહનાદૈઃ નાનાતથાગતધર્મચક્રવિજૃમ્ભિતૈઃ અનન્તમધ્યેષુ પર્ષન્મણ્ડલેષુ અનન્તસંભેદેષ્વન્યોન્યારમ્બણેષુ નાનાવિશુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલેષુ વિપુલેષુ સૂક્ષ્મપર્ષન્મણ્ડલસમવસરણેષુ યોજનપ્રમાણેષુ દશયોજનપ્રમાણેષુ યાવદનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપ્રમાણેષુ પર્ષન્મણ્ડલેષુ યત્તે બુદ્ધા ભગવન્તો ધર્મં ભાષન્તે સર્વસ્વરાઙ્ગરુતઘોષાનુગામિન્યા તથાગતવાચા, તં સર્વં સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ શૃણોતિ ઉદ્ગૃહ્ણાતિ સંધારયતિ પ્રવર્તયતિ ઉપનિધ્યાયતિ । તચ્ચ વિકુર્વિતં પશ્યતિ, તાં ચ અચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વસમાધિવૃષભિતામ્ ॥
અથ ખલુ મુક્તકઃ શ્રેષ્ઠી સ્મૃતઃ સંપ્રજાનંસ્તસ્માત્સમાધેર્વ્યૂત્થાય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - અહં કુલપુત્ર અસઙ્ગવ્યૂહં નામ તથાગતવિમોક્ષમાયૂહામિ નિર્યૂહામિ । તસ્ય મે કુલપુત્ર અસઙ્ગવ્યૂહં તથાગતવિમોક્ષમાયૂહતો નિર્યૂહતઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ જામ્બૂનદપ્રભાસવત્યાં લોકધાતૌ તારેશ્વરરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં વૈરોચનગર્ભબોધિસત્ત્વપ્રમુખેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । દક્ષિણાયાં દિશિ સર્વબલવેગવત્યાં લોકધાતૌ સમન્તગન્ધવિતાનો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં ચિન્તારાજબોધિસત્ત્વપ્રમુખેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ ( ગ્વ્ 66 ) આભાસમાગચ્છતિ । પશ્ચિમાયાં દિશિ સર્વગન્ધપ્રભાસવત્યાં લોકધાતૌ મેરુપ્રદીપરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધમસઙ્ગચિત્તબોધિસત્ત્વપ્રમુખેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । ઉત્તરાયાં દિશિ કાષાયધ્વજાયાં લોકધાતૌ વજ્રપ્રમર્દનો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં વજ્રપદવિક્રામિબોધિસત્ત્વપ્રમુખેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષઆભાસમાગચ્છતિ । ઉત્તરપૂર્વાયાં દિશિ સર્વરત્નરુચિરાયાં લોકધાતૌ અનિલમ્ભચક્ષુર્વૈરોચનો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધમનિલમ્ભસુનિર્મિતબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । પૂર્વદક્ષિણાયાં દિશિ ગન્ધાર્ચિઃપ્રભાસ્વરાયાં લોકધાતૌ ગન્ધપ્રદીપો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં સર્વધર્મધાતુતલભેદકેતુરાજબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન બોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ સૂર્યકેસરનિર્ભાસાયાં લોકધાતૌ સમન્તમુખજ્ઞાનવિરોચનઘોષો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં સમન્તકુસુમાર્ચિઃપ્રલમ્બચૂડબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । પશ્ચિમોત્તરાયાં દિશિ ગન્ધાલંકારરુચિરશુભગર્ભાયાં લોકધાતાવપ્રમાણગુણસાગરપ્રભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધમસઙ્ગકાયરશ્મિતેજોમતિબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । અઘોદિશિ રત્નસિંહાવભાસજ્વલનાયાં લોકધાતૌ ધર્મધાતુવિદ્યોતિતરશ્મિર્નામ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધં ધર્મધાત્વર્ચિર્વૈરોચનસંભવમતિબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ । ઊર્ધ્વાયાં દિશિ લક્ષણરુચિરવૈરોચનાયાં લોકધાતાવપ્રતિહતગુણકીર્તિવિમોક્ષપ્રભરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સાર્ધમસઙ્ગબલવીર્યમતિબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમેન સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેન
ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છતિ ॥

ઇતિ હિ કુલપુત્ર, એતાન્ દશ તથાગતાન્ પ્રમુખાન્ કૃત્વા દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંસ્તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પશ્યામિ । ન ચ તે તથાગતા ઇહાગચ્છન્તિ, ન ચાહં તત્ર ગચ્છામિ । યસ્યાં ચ વેલાયામિચ્છામિ, તસ્યાં વેલાયાં સુખાવત્યાં લોકધાતાવમિતાભં તથાગતં પશ્યામિ । ચન્દનવત્યાં લોકધાતૌ વજ્રાભં તથાગતં પશ્યામિ । ગન્ધવત્યાં લોકધાતૌ રત્નાભં તથાગતં પશ્યામિ । પદ્મવત્યાં લોકધાતૌ રત્નપદ્માભં તથાગતં પશ્યામિ । કનકવત્યાં લોકધાતૌ શાન્તાભં તથાગતં પશ્યામિ । અભિરત્યાં લોકધાતૌ અક્ષોભ્યં તથાગતં પશ્યામિ । સુપ્રતિષ્ઠાયાં લોકધાતૌ સિંહં તથાગતં પશ્યામિ । આદર્શમણ્ડલનિભાસાયાં લોકધાતૌ ચન્દ્રબુદ્ધિં તથાગતં પશ્યામિ । રત્નશ્રીહંસચિત્રાયાં લોકધાતૌ વૈરોચનં તથાગતં પશ્યામિ । ઇતિ હિ કુલપુત્ર યસ્યાં યસ્યાં દિશિ યસ્યાં યસ્યાં લોકધાતૌ યં યમેવ તથાગતં દ્રષ્ટુમાકાઙ્ક્ષામિ, તં તમેવ તથાગતં પશ્યામિ । યસ્મિન્ યસ્મિન્નધ્વનિ યસ્મિન્ યસ્મિન્નારમ્બણે યસ્યાં યસ્યાં પૂર્વચયાયાં તથાગતં દ્રષ્ટુમાકાઙ્ક્ષામિ, યસ્મિન્ યસ્મિન્ વિકુર્વિતકારણે યસ્મિન્ યસ્મિન્ સત્ત્વવિનયકારણે યં યં તથાગતં દ્રષ્ટુમાકાઙ્ક્ષામિ, તં તમેવ તથાગતં પશ્યામિ । ન ચ તે તથાગતા ઇહાગચ્છન્તિ, ન ચાહં તત્ર ગચ્છામિ । સો ઽહં કુલપુત્ર ન કુતશ્ચિદાગમનતાં તથાગતાનાં પ્રજાનન્, ન ક્વચિદ્ગમનતાં સ્વકાયસ્ય પ્રજાનન્, સ્વપ્નોપમવિજ્ઞપ્તિં ચ તથાગતાનાં પ્રજાનન્, સ્વપ્નસમવિચારવિજ્ઞપ્તિં સ્વચિત્તસ્ય પ્રજાનન્, પ્રતિભાસસમવિજ્ઞપ્તિં ચ તથાગતાનાં પ્રજાનન્, અચ્છોદકભાજનવિજ્ઞપ્તિં ચ સ્વચિત્તસ્ય પ્રજાનન્, માયાકૃતરૂપવિજ્ઞપ્તિં ચ તથાગતાનાં પ્રજાનન્, માયોપમવિજ્ઞપ્તિં ચ સ્વચિત્તસ્ય પ્રજાનન્, પ્રતિશ્રુત્કાગિરિઘોષાનુરવણતાં ચ તથાગતઘોષસ્ય પ્રજાનન્, પ્રતિશ્રુત્કાસમવિજ્ઞપ્તિં ચ સ્વચિત્તસ્ય પ્રજાનન્, એવમનુગચ્છામિ ( ગ્વ્ 67 ) એવમનુસ્મરામિ સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વબુદ્ધધર્મ ઇતિ । સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિઃ, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વચર્યા, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સર્વસત્ત્વપરિપાકવિનયઃ, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનાભિનિર્હારઃ, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં
સર્વજ્ઞતાનગરાનુપ્રાપ્તિઃ, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનમચિન્ત્યબોધિસત્ત્વવિમોક્ષવિક્રીડનતા, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં બુદ્ધબોધ્યભિસંબોધઃ, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સમન્તધર્મધાતુસમવસરણવૃષભિતાવિકુર્વિતમ્, સ્વચિત્તાધિષ્ઠાનં સર્વકલ્પસૂક્ષ્મસમવસરણજ્ઞાનમિતિ ॥
તસ્ય મમ કુલપુત્ર એવં ભવતિ - સ્વચિત્તમેવોપસ્તમ્ભયિતવ્યં સર્વકુશલમૂલૈઃ । સ્વચિત્તમેવ પરિષ્યન્દયિતવ્યં ધર્મમેઘૈઃ । સ્વચિત્તમેવ પરિશોધયિતવ્યમારમ્બણીયધર્મેભ્યઃ । સ્વચિતમેવ દૃઢીકર્તવ્યં વીર્યેણ । સ્વચિત્તમેવ શમીકર્તવ્યં ક્ષાન્ત્યા । સ્વચિતમેવ પ્રણયિતવ્યં જ્ઞાનાનુગમેષુ । સ્વચિત્તમેવોત્તાપયિતવ્યં પ્રજ્ઞયા । સ્વચિત્તમેવાભિનિર્હર્તવ્યં વશિતાશુ । સ્વચિત્તમેવવિપુલીકર્તવ્યં બુદ્ધસમતાયામ્ । સ્વચિત્તમેવાવભાસયિતવ્યાં દશતથાગતબલૈઃ । એતમહં કુલપુત્ર અસઙ્ગવ્યૂહતથાગતવિમોક્ષં જાનામિ આયૂહામિ નિર્યૂહામિ । કિં મયા શક્યં બોધિસત્ત્વાનામસઙ્ગચિત્તાનામસઙ્ગવિહારગોચરાણાં પ્રત્યુત્પન્નસર્વબુદ્ધધર્મસંમુખાવસ્થિતસમાધિપ્રતિલબ્ધાનામપરિઓનિર્વાણકોટિગતસંબોધિમુખસમાધિપ્રતિલબ્ધાનાં ત્ર્યધ્વસમતાનુપ્રાપ્તાનાં સમન્તતલસંભેદસમાધિગોચરવિધિજ્ઞાનાં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસુવિભક્તશરીરાણામસંભિન્નબુદ્ધવિષયવિહારિણાં સર્વદિગભિમુખગોચરાણામપરાઙ્ભુખજ્ઞાનમણ્ડલવ્યવલોકનાનાં ચર્યા જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, યેષામાત્મભાવસર્વલોકધાતુસંવર્તવિવર્તાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । ન ચૈષામાત્મનિ લોકધાતુષુ વા દ્વયસંજ્ઞા પ્રવર્તતે ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, ઇહૈવ દક્ષિણાપથે મિલસ્ફરણં નામ જમ્બૂદ્વીપશીર્ષમ્ । તત્ર સારધ્વજો નામ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રયોક્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય મુક્તકં શ્રેષ્ઠિનમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનો ઽસંખ્યાન્ ગુણાનુદાનયન્ ઉપવિચારયન્, અભિલષન્, અવિજહન્ રુદન્ પરિદેવન્ કલ્યાણમિત્રસ્નેહજાતઃ કલ્યાણમિત્રપ્રતિશરણઃ કલ્યાણમિત્રારાગણાભિમુખઃ કલ્યાણમિત્રજ્ઞાનમવિકોપયન્ કલ્યાણમિત્રાધીનાં સર્વજ્ઞતાં સમનુપશ્યન્ કલ્યાણમિત્રાનુગતાશયઃ કલ્યાણમિત્રોપાયસાધ્યોપચારઃ કલ્યાણમિત્રચેતનાવશર્તી, માતૃસંજ્ઞી કલ્યાણમિત્રેષુ સર્વાહિતપરિવર્જનતયા, પિતૃસંજ્ઞી કલ્યાણમિત્રેષુ સર્વકુશલધર્મસંજનનતયા, મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનો ઽન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

9 સારધ્વજઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તામેવ મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનો ઽનુશાસનીમનુવિચિન્તયન્, મુક્તકસ્ય શ્રેષ્ઠિનો ઽવવાદે પ્રતિપદ્યમાનો ઽચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષમનુસ્મરન્, અચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વજ્ઞાનાલોકમનુસ્મરન્, અચિન્ત્યં ધર્મધાતુપ્રવેશાવતારમનુગચ્છન્, અચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વસમવસરણનયમવતરન્, અચિન્ત્યં તથાગતવિકુર્વિતમનુપશ્યન્, અચિન્ત્યં બુદ્ધક્ષેત્રસમવસરણમધિમુચ્યમાનઃ, અચિન્ત્યં બુદ્ધાધિષ્ઠાનવ્યૂહમનુમાર્જન્, અચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વસમાધિવિમોક્ષવ્યવસ્થાનવૃષભિતામવકલ્પયન્, અચિન્ત્યાં લોકધાતુસંભેદાનાવરણતામવગાહમાનઃ, તસ્યામચિન્ત્યબોધિસત્ત્વકર્મદૃઢાધ્યાશયતાયાં પ્રતિપદ્યમાનઃ, તદચિન્ત્યબોધિસત્ત્વકર્મપ્રણિધાનસ્રોતો ઽનુકુર્વન્, અનુપૂર્વેણ યેન મિલસ્ફરણં જમ્બૂદ્વીપશીર્ષં તેનોપસંક્રમ્ય સારધ્વજં ભિક્ષું પરિમાર્ગયન્ અપશ્યદન્યતરસ્મિન્નાશ્રમે ચંક્રમકોટ્યાં નિષણ્ણં સમાધિસમાપન્નમનુશ્વસન્તમનુપ્રશ્વસન્તમનિઞ્જમાનમમન્યમાનમૃજુકાયં પ્રતિમુખસ્મૃતિમચિન્ત્યેન સમાધિવિકુર્વિતેન વિકુર્વમાણં વામદક્ષિણાભ્યામૂર્ધ્વં વા અચિન્ત્યાપ્રમાણાનન્તકાયમવલોકિતમૂર્ધાનમનેકવર્ણકાયાપ્રમેયવર્ણવિમાત્રતાં ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે સંદર્શયમાનમ્ । તસ્ય તથા સમાપન્નસ્ય ગમ્ભીરસ્ય શાન્તસ્ય નિરુન્મિઞ્જિતસ્ય નિરાલમ્બસ્ય રોમાઞ્ચોર્ધ્વકાયસ્ય સર્વરોમમુખેભ્યો ઽચિન્ત્યં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષવિકુર્વિતં પ્રવર્તયમાનમપશ્યત્ । યેન વિમોક્ષમુખવિકુર્વિતેન સ ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે સર્વધર્મધાતું સ્ફરતિ અનન્તનાનાવિકુર્વિતવિકલ્પૈઃ સર્વસત્ત્વપરિપાકાય સર્વતથાગતપૂજાપ્રયોગાય સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય સર્વસત્ત્વદુઃખસ્કન્ધનિવર્તનાય સર્વદુર્ગતિમાર્ગસમુચ્છેદાય સર્વસત્ત્વસુગતિદ્વારવિવરણાય સર્વસત્ત્વક્લેશસંતાપપ્રશમનાય સર્વસત્ત્વાજ્ઞાનાવરણવિકિરણાય સર્વસત્ત્વસર્વજ્ઞતાપ્રતિષ્ઠાપનાય ॥
તસ્યાધઃક્રમતલાભ્યામસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ શ્રેષ્ઠિગણાન્ નાનોપસ્થાનપ્રત્યુપસ્થાનાન્ સર્વલોકધાતુપર્યાપન્નશ્રેષ્ઠિસદૃશરૂપાતિરેકવિષયપ્રાવારાન્ નાનાભૂષણવિભૂષિતશરીરાન્ વિચિત્રમૌલિચૂડામણિમકુટધરાન્ દારકબિમ્બપરિવારાન્ નિશ્ચરમાણાનપશ્યત્ । બ્રાહ્મણગૃહપતીંશ્ચ સર્વાન્નપાનવિધિભિઃ સર્વસાઙ્ગોપચારૈઃ સર્વાભરણૈઃ સર્વવસ્ત્રૈઃ સર્વપુષ્પૈઃ સર્વમાલ્યૈઃ સર્વગન્ધૈઃ સર્વવિલેપનૈઃ સર્વકામોપચારૈઃ સર્વરત્નૈઃ સર્વાયતનૈઃ સર્વભાજનવિધિભિઃ સર્વોપકરણવિધિભિઃ દરિદ્રાન્ સત્ત્વાન્ સંગૃહ્યમાણાન્ દુઃખિતં જગદાશ્વાસયમાનાન્ સત્વમનાંસિ પરિતોષયમાનાન્ સત્ત્વાશયાન્ વિશોધયમાનાન્ સત્ત્વાન્ બોધૌ પરિપાચયમાનાન્ દશ દિશઃ સ્ફરિત્વા ગચ્છતો ઽપશ્યત્ ॥
જાનુમણ્ડલાભ્યાં નિશ્ચરિત્વા ક્ષત્રિયપણ્ડિતરૂપાન્ બ્રાહ્મણપણ્ડિતરૂપાન્ લોકપણ્ડિતરૂપાન્ વિવિધશિલ્પપણ્ડિતરૂપાન્ મનુષ્યગતિપણ્ડિતરૂપાન્ લૌકિકલોકોત્તરક્રિયાવિધિજ્ઞાનપટુપણ્ડિતરૂપાન્ લોકાચાર્યસંમતપણ્ડિતરૂપાન્ અનેકાકારકલ્પાન્ અનેકાકારસંસ્થાનવ્યૂહાન્ મનોજ્ઞાનિ વચાંસ્યુદીરયતો દુર્મનસઃ સત્ત્વાન્ પ્રહર્ષમાણાન્ ધર્મધનપરિહીણાન્ સત્ત્વાનનુગૃહ્યમાણાન્ દુઃખિતાન્ સત્ત્વાન્ સુખયમાનાન્ વિનિપતિતાન્ સત્ત્વાનભ્યુદ્ધરમાણાન્ ( ગ્વ્ 69 ) વિપન્નયાનપાત્રાન્ સત્ત્વાનાશ્વાસયમાનાન્ ભીતાન્ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયમાણાન્ કુશલમૂલશબ્દમનુશ્રાવયમાણાન્ પાપવિનિવૃત્તિશબ્દમુદીરયમાણાન્ કુશલધર્મસમાદાપને સત્ત્વાન્ વિનિયોજયમાનાન્ અર્થચર્યાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ પ્રીતિવેગં સંજનયમાનાન્ પ્રિયવાદિતાસંગ્રહવસ્તૂન્યુદીરયમાણાન્ સમાનાર્થતાં ચ લોકસ્યોપદર્શયમાનાન્ દશ દિશઃ સ્ફરિત્વા ગચ્છતો ઽપશ્યત્ ॥
નાભિમણ્ડલાત્ સર્વસત્ત્વાન્ સત્ત્વજગચ્છરીરસંસ્થાનાન્ અજિનચીવરવલ્કલધરાન્ દણ્ડકાષ્ઠકુણ્ડિકાગૃહીતાન્ નાનારૂપાન્ કલ્પસંસ્થાનાન્ પ્રશાન્તેર્યાપથાન્ ઋષિગણાન્નિશ્ચરિત્વા ઉપર્યન્તરીક્ષે બુદ્ધવર્ણાનુદીરયમાનાન્ ધર્મશબ્દં સંશ્રાવયમાણાન્ બુદ્ધઘોષં નિશ્ચારયમાણાન્ બોધિસત્ત્વસંઘં સંદર્શયમાનાન્ બ્રહ્મચર્યં સંપ્રવર્ણયમાનાન્ ગુપ્તેન્દ્રિયતાયાં સત્ત્વાન્નિયોજયમાનાન્ નિઃસ્વભાવાર્થં પ્રરૂપયમાણાન્ જ્ઞાનાર્થે લોકં પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ લૌકિકશાસ્ત્રવિધિં પ્રણયમાનાન્ સર્વજ્ઞજ્ઞાનનિર્યાણમાર્ગવિધિં પ્રદર્શયમાનાન્ અનુપૂર્વક્રિયાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ દશ દિશઃ સ્ફરિત્વા ગચ્છતો ઽપશ્યત્ ॥
દ્વાભ્યાં પાર્શ્વાભ્યાં સર્વલોકપ્રવૃત્તિસંખ્યા અચિન્ત્યાનેકશરીરસંસ્થાનનાગકન્યા નિશ્ચરિત્વા અચિન્ત્યં નાગવિકુર્વિતં સંદર્શયમાનાઃ અચિન્ત્યસુગન્ધમેઘાલંકારગગનતલમધિષ્ઠમાના અચિન્ત્યપુષ્પમેઘાલંકારૈઃ સર્વગગનતલમલંકુર્વતીઃ અચિન્ત્યમાલ્યમેઘાલંકારૈઃ સર્વમાકાશધાતું વ્યૂહયમાના અચિન્ત્યરત્નછત્રમેઘાલંકારૈઃ સર્વધર્મધાતું સંછાદયમાના અચિન્ત્યરત્નધ્વજમેઘાલંકારમ્ અચિન્ત્યરત્નપતાકામેઘાલંકારમ્ અચિન્ત્યરત્નપતાકાવિત્તરત્નાભરણમેઘવર્ષાંલંકારમ્ અચિન્ત્યાનન્તમહામણિરત્નમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્ અચિન્ત્યરત્નહારવિચિત્રકુસુમમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્ અચિન્ત્યરત્નાસનપર્યઙ્કનિષણ્ણબોધિસત્ત્વબુદ્ધધર્મમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્ અચિન્ત્યદિવ્યરત્નાભરણમેઘાપ્સરોગણધર્મસંગીતિરુતઘોષમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અચિન્ત્યમુક્તજાલાલંકૃતરત્નપદ્મોર્ધ્વકેસરસર્વરત્નરાજચૂર્ણમેઘવર્ષવિકિરણાલંકારમ્, અચિન્ત્યરત્નમકુટમેઘસર્વમણિરત્નવિભૂષિતાનન્તરશ્મિમેઘપ્રવર્ષણાલંકારમ્, અચિન્ત્યદેવકાયમેઘપુષ્પમાલ્યચ્છત્રધ્વજપતાકાલંકારમ્, અચિન્ત્યાપ્સરોમેઘોન્નતકાયકૃતાઞ્જલિપુટસુવર્ણપુષ્પવિકિરણપ્રમુક્તપુટકોશસર્વતથાગતગુણવર્ણસ્તુતિમેઘનિગર્જિતપ્રવર્ષણાલંકારં ગગનતલમધિતિષ્ઠમાનાઃ સર્વરત્નવર્ણૈર્ગન્ધકૂટમેઘૈરુદારધૂપપટલમેઘશ્ચ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલાનિ સંછાદયમાનાઃ, સર્વલોકધાતુપ્રસરાનલંકુર્વતીઃ સર્વસત્ત્વાનિ પ્રહર્ષયમાણાઃ સર્વબુદ્ધાન્ પૂજયમાનાઃ ક્ષણે ક્ષણે સર્વધર્મધાતું સ્ફરમાણાઃ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥

ઉરસ્તઃ શ્રીવત્સાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃ સમાનસુરેન્દ્રાન્નિશ્ચરિત્વા અચિન્ત્યાસુરમાયાવિકુર્વિતાનિ પ્રદર્શયમાનાન્ મહાજલધરાન્ સંક્ષોભયમાણાન્ લોકધાતુશતસહસ્રાણિ સંપ્રકમ્પયમાનાન્ સર્વશૈલેન્દ્રરાજાન્જ્ સંઘટ્ટયમાનાન્ સર્વદેવભવનાનિ સંપ્રકમ્પયમાનાન્ ( ગ્વ્ 70 ) સર્વમારમણ્ડલાનિ જિહ્મીકુર્વાણાન્ સર્વમારસૈન્યં પ્રમર્દયમાનાન્ સર્વલોકમદમાનદર્પાન્ પ્રભઞ્જયમાનાન્ પ્રદુષ્ટચિત્તાન્નિવાર્ય પ્રસાદયમાનાન્ વિહિંસાચિત્તાન્ પ્રતિનિવારયમાણાન્ સત્ત્વાનામકુશલાન્ ધર્માનુપશમયમાનાન્ ક્લેશપર્વતાન્ વિકિરયમાણાન્ રણસંગ્રામાનુપશમયમાનાન્ વિવિધાસુરમાયાવિકુર્વિતવિક્રીડિતૈઃ સત્ત્વાન્ સંવેજયમાનાન્ પાપાદુદ્વેજયમાનાન્ સંસારાદુન્ત્રાસયમાનાન્ સર્વભવગતિભ્ય ઉચ્ચાલ્ય અનિકેતે નિવેશયમાનાન્ બોધિચિત્તે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વચર્યાં વિશોધયમાનાન્ બોધિસત્ત્વાન્ પારમિતાસુ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ અવતારયમાણાન્ બોધિસત્ત્વાનાં બુદ્ધધર્મનયાવભાસં જનયમાનાન્ નાનાધર્મનયવ્યવસ્થાનૈશ્ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે ધર્મધાતું સ્ફરમાણાનપશ્યત્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ ॥
પૃષ્ઠવંશાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધકાયાન્નિશ્ચરિત્વા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધવૈનયિકાનાં સત્ત્વાનામાત્માભિનિવિષ્ટાનાં નિરાત્મતાં નિઃસત્ત્વતામુદીરયમાણાન્ શાશ્વતાભિનિવિષ્ટાનાં સર્વસંસ્કારાનિત્યતાં પરિદીપયમાનાન્ રાગચરિતાનામશુભાં ભાવનાં દ્વેષચરિતાનાં મૈત્રીં મોહચરિતાનામિદંપ્રત્યયતાપ્રતીત્યસમુત્પાદમુદીરયમાણાન્ સમભાગચરિતાનાં જ્ઞાનવિષયસંપ્રયુક્તં ધર્મનયભિદ્યોતયમાનાન્ વિષયાભિરતાનામનાલયતાં કથયમાનાન્ શાન્તૌ નિકેતાશયતાનાં પ્રણિધિવિશેષમભિરોચયમાનાન્ સર્વદિક્પરિવર્તમુખેષુ સર્વધર્મનયસાગરપરિવર્તમુખેષુ સર્વસત્ત્વાર્થક્રિયામભિદ્યોતયતો ધર્મધાતું સ્ફરયમાણાનપશ્યત્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ ॥
અંસકૂટાભ્યામસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ યક્ષરાક્ષસેન્દ્રાન્નિશ્ચરિત્વા નાનાસંસ્થાનવિકૃતશરીરાન્ નાનાવર્ણારોહપરિણાહાન્ નાનેર્યાપથવિકલ્પાન્ નાનાયાનાભિરૂઢાન્ નાનાપરિવારપરિવૃતાન્ સત્ત્વધાતુપરિપાલનપ્રયુક્તાન્ નાનાપ્રભાવભાસપ્રયુક્તાન્ નાનાઘોષનિર્ઘોષનિગર્જિતાન્ નાનોપાયાભિનિર્હારૈરસંભિન્નૈઃ સમન્તદિગ્વિદિગ્ગગનં સ્ફરમાણાન્ સર્વસત્ત્વકુશલચર્યારક્ષાયૈ સર્વાર્યમણ્ડલરક્ષાયૈ સર્વબોધિસત્ત્વપરિગ્રહાય સર્વસમ્યગ્નતસમ્યક્પ્રતિપન્નપરિપાલનાય વજ્રપાણિકર્મણા સર્વબુદ્ધોપસ્થાનપૂજાવિધાનતાયૈ, વિનિપતિતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વાપાયગતિવિનિવર્તનતાયૈ, સર્વલોકસર્વવ્યાધ્યાદ્યુપદ્રવભયોપશમનાય પ્રયુક્તાન્ સત્ત્વાર્થક્રિયાલોકપરિપાલનોત્સુકાન્ પુણ્યજ્ઞાનસંભારચક્રં પરિપૂરયમાણાન્ ધર્મચક્રમનુપ્રવર્તયમાનાન્ પરવાદિચક્રં નિગૃહ્યમાણાન્ સર્વધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥
ઉદરાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કિન્નરેન્દ્રાન્ અસંખ્યેયકિન્નરેન્દ્રકન્યાશતસહસ્રપરિવારાન્ અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ ગન્ધર્વેન્દ્રાન્ અસંખ્યેયગન્ધર્વેન્દ્રકન્યાશતસહસ્રપરિવારાન્ નિશ્ચરિત્વા અસંખ્યેયદિવ્યતૂર્યશતસહસ્રસંગીતિસંપ્રભણિતધર્મસ્વભાવોપસંહિતાનિ બુદ્ધસ્તોત્રાણ્યુદીરયમાણાન્ બોધિચિત્તં પરિદીપયમાનાન્ બોધિસત્ત્વચર્યાં સંવર્ણયમાનાન્ સર્વાભિસંબોધિમુખાન્યભિષ્ટવમાનાન્ સર્વધર્મચક્રમુખાન્યવગાહયમાનાન્ સર્વવિકુર્વિતમુખાન્યભિરોચયમાનાન્ સર્વપરિનિર્વાણમુખાનિ પરિદીપયમાનાન્ સર્વબુદ્ધશાસનમુખાનિ ( ગ્વ્ 71 ) સંપરિગૃહ્યમાણાન્ સર્વસત્ત્વમુખાનિ સંપ્રહર્ષયમાણાન્ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાણિ પરિશોધયમાનાન્ સર્વધર્મમુખાનિ અભિદ્યોતયમાનાન્ સર્વાવરણમુખાનિ વિનિવર્તયમાનાન્ સર્વકુશલમૂલમુખાનિ સંજયમાનાન્ ધર્મધાતું સ્ફરયમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥
મુખદ્વારાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ સપ્તરત્નચતુરઙ્ગબલકાયપરિવારાન્ ચક્રવર્તિનો નિશ્ચરિત્વા મહાત્યાગરશ્મિવ્યૂહાન્ પ્રમુઞ્ચમાનાન્ સર્વરત્નાકરાનુત્સૃજ્યમાનાન્ સર્વમણિરત્નાકરાન્ વિશ્રાણયમાનાન્ દરિદ્રાન્ સધનીકુર્વાણાન્ પ્રાણિવધાલ્લોકં વિનિવર્તયમાનાન્ મૈત્રીચિત્તે સત્ત્વાન્ સંનિયોજયમાનાન્ અદત્તાદાનાદ્વિવેચયમાનાન્ સ્વલંકૃતાસંખ્યેયકન્યાકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ પ્રતિપાદયમાનાન્ કામમિથ્યાચારાદ્વિચ્છન્દયમાનાન્ બ્રહ્મચર્યે પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ મૃષાવાદાદ્વિનિવર્તયમાનાન્ અસંવિવાદપરમતાયાં નિયોજયમાનાન્, પિશુનવચનાદ્વિનિવર્તયમાનાન્ પરમસંગ્રહપ્રયુક્તં ઘોષમુદીરયમાનાન્ પરુષવચનાલ્લોકં વિનિવર્તયમાનાન્, મનોજ્ઞશ્લક્ષ્ણાં વાચમુદીરયમાણાન્, અનર્થાધર્મોપસંહિતાદબદ્ધપ્રલાપાત્ સત્ત્વાન્ વિનિવર્તયમાનાન્, ગમ્ભીરાર્થપદપ્રભેદવિનિશ્ચયે સંનિયોજયમાનાન્, સર્વવચનદોષેભ્યો લોકં વિનિવર્તયમાનાન્, કરુણાબદ્ધવાચમુદીરયમાણાન્, હૃદયમલં લોકે ઽપહરણમાણાન્, અલ્પેચ્છતાસંતુષ્ટિપરમતાયાં સત્ત્વાન્નિયોજયમાનાન્, વ્યાપાદાલ્લોકં વિનિવર્તયમાનાન્, પરસંતતિપ્રસાદને સંનિયોજયમાનાન્, સર્વદૃષ્ટિજાલં લોકે ઉદ્ધરમાણાન્, સર્વવિમતિપ્રકારાન્ વિકિરયમાણાન્, સર્વસંદેહકૂટાન્ પ્રપાતયમાનાન્, સર્વસંશયવિચિકિત્સાતિમિરમપનયમાનાન્, ધર્મપ્રવિચયં લોકે પ્રવિભજમાનાન્, ઇદંપ્રત્યયતાપ્રતીત્યસમુત્પાદમુદીરયમાણાન્, સ્વભાવસત્યનયે સત્ત્વાન્નિયોજયમાનાન્, સર્વાવરણાનિ વિનિવર્તયમાનાન્, અનાવરણનયે ઽવતારયમાણાન્, બુદ્ધાર્થનયમુદ્યોતયમાનાન્, દશ દિશો ધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥

નયનાભ્યામસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનિ સૂર્યમણ્ડલશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરિત્વા સર્વમહાનિરયાનવભાસમાનાનિ, મહાન્ધકારં લોકે વિધમન્તિ, મોહતિમિરં સત્ત્વાનામપનયમાનાનિ, શીતનરકાપાયગતાનાં સત્ત્વાનાં શીતદુઃખં પ્રશમયમાનાનિ, મૃણ્મયેષુ ક્ષેત્રેષુ અવદાતવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સુવર્ણમયેષુ ક્ષેત્રેષુ વૈડૂર્યવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, વૈદૂર્યમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, રૂપ્યમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સુવર્ણમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સ્ફટિકવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સ્ફટિકમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સુવર્ણમયેષુ ક્ષેત્રેષુ મુસારગલ્વવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, મુસારગલ્વમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, લોહિતમુક્તામયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સુવર્ણંમયેષુ ક્ષેત્રેષુ લોહિતમુક્તાવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, અશ્મગર્ભમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સુવર્ણવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સુવર્ણમયેષુ ક્ષેત્રેષુ અશ્મગર્ભવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, ઇન્દ્રનીલમયેષુ ક્ષેત્રેષુ સૂર્યગર્ભમણિરાજવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, સૂર્યગર્ભમણિરાજશરીરેષુ ક્ષેત્રેષુ ઇન્દ્રનીલમણિરાજવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, લોહિતમુક્તામયેષુ ક્ષેત્રેષુ ચન્દ્રાંશુજાલમણ્ડલગર્ભમણિરાજવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, ચન્દ્રાંશુજાલમણ્ડલગર્ભમણિરાજશરીરેષુ ( ગ્વ્ 72 ) ક્ષેત્રેષુ લોહિતમુક્તાવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, એકરત્નમયેષુ ક્ષેત્રેષુ નાનારત્નવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, નાનારત્નમયેષુ ક્ષેત્રેષુ એકરત્નવર્ણાં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચમાનાનિ, એવં સર્વબોધિસત્ત્વપર્ષન્મણ્ડલેષુ અપરિમાણસત્ત્વકાર્યપ્રયુક્તાનિ સર્વસત્ત્વધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્યપશ્યત્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ ॥
ભ્રૂવિવરાન્તરાદૂર્ણાકોશાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ શશાઙ્કકાયાન્નિશ્ચરિત્વા સર્વદેવેન્દ્રાનભિભવમાનાન્, કામરતિં સર્વલોકે વિનિવર્તયમાનાન્, બુદ્ધદર્શનરતિમનુવર્તયમાનાન્, અપરિમાણસત્ત્વવિનયપ્રયુક્તાન્ દશ દિશો ધર્મધાતું સ્ફરમાણાનપશ્યત્ ॥
લલાટાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ મહાબ્રહ્મણો નિશ્ચરિત્વા પ્રશાન્તેર્યાપથાન્ બ્રહ્મઘોષમુદીરયમાણાન્ સર્વબુદ્ધાનધ્યેષ્યમાણાન્ સર્વબુદ્ધાનભિષ્ટવમાનાન્ સર્વબોધિસત્ત્વાન્ પ્રહર્ષયમાણાન્ અપરિમાણસત્ત્વકાર્યપ્રયુક્તાન્ દશ દિશઃ સર્વધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥
શિરસ્તો ઽસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા નાનાવર્ણસંસ્થાનવિભૂષિતશરીરતાં સંદર્શયમાનાન્ અનુવ્યઞ્જનવિચિત્રગાત્રતાં પ્રભાવયમાનાન્ અનન્તમધ્યપ્રભામણ્ડલમેઘાન્ પ્રમુઞ્ચમાનાન્ સર્વબુદ્ધાનાં પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યામારભ્ય દાયકપ્રતિગ્રાહકવસ્તુપરિત્યાગપ્રકારમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચારયમાણાન્ નાનાપારમિતાસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગસમુદ્રાન્ સંદર્શયમાનાન્ દાનચર્યાં લોકસ્ય સંવર્ણયમાનાન્ માત્સર્યમલં વિનિવર્તયમાનાન્ સર્વગ્રાહોત્સર્ગે સત્ત્વાન્નિયોજયમાનાન્, વિચિત્રસર્વરત્નાલંકારાલંકૃતં લોકમધિતિષ્ઠમાનાન્, દાનપારમિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પરિષ્કારવશિતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સર્વલક્ષણગુણાન્ સંવર્ણયમાનાન્, બુદ્ધલક્ષણસંભવે હેતુમુપદિશ્યમાનાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા શીલપારમિતાં સંવર્ણયમાનાન્, સર્વબુદ્ધાનાં શીલપારમિતાસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગસમુદ્રાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યઃ સંદર્શયમાનાન્, સર્વસત્ત્વાન્ સર્વલોકગતિવિષયેભ્યો વિમુખીકૃત્ય તથાગતવિષયાભિમુખીકુર્વાણાન્, કામલોકં વિજુગુપ્સમાનાન્, વિપર્યાસપટલં લોકે વિકિરમાણાન્, વિતથપરિકલ્પાન્ પ્રશમયિત્વા બોધિસત્ત્વશીલે સંનિયોજયમાનાન્, મહાકરુણાશીલં સંવર્ણયિત્વા તથાગતશીલપ્રતિલમ્ભાય બુદ્ધમાર્ગપ્રતિપત્તિશીલે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સ્વપ્નોપમાં ભવગતિં સત્ત્વાનાં પ્રભાવયિત્વા સ્વપ્નવિધિસમવસરણતાયૈ વિષયપરિગ્રહક્લેશવશિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચર્ય સુવર્ણવર્ણચ્છવિતાં લોકે ઽભિદ્યોતયમાનાન્, અક્રોધાનુપાયાસતાયામખિલદુષ્ટાવિનષ્ટાપ્રતિહતચિત્તાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સર્વતિર્યગ્યોનિગતિસમુચ્છેદાય સર્વરોમમુખેભ્યઃ ક્ષાન્તિપારમિતાસંપ્રયુક્તાન્ તથાગતપૂર્વયોગમેઘાન્નિશ્ચારયમાણાન્, ક્ષાન્તિબલે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, ધર્મવશિતાયાં સત્ત્વાનવભાસયમાનાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચર્ય અનન્તબોધિસત્ત્વવીર્યબલં સંદર્શયમાનાન્, સર્વજ્ઞતારમ્ભાવિવર્ત્યબલેન ( ગ્વ્ 73 ) સર્વસત્ત્વશ્રુતસાગરપર્યેષ્ટિપરિખેદતાં સંવર્ણયમાનાન્, સર્વતથાગતપૂજોપસ્થાને સત્ત્વાન્નિયોજયમાનાન્, સર્વદુઃખસ્કન્ધવિનિવર્તનમહાવીર્યારમ્ભે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, વીર્યપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વશરીરાન્નિશ્ચારયમાણાન્,

બોધિસત્ત્વવીર્યપારમિતાચર્યાં સંદર્શયમાનાન્, કૌસીદ્યપર્વતાન્ સત્ત્વાનાં વિકિરમાણાન્, વીર્યપારમિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, કર્મવશિતાયાં લોકં વિનિયોજયમાનાન્ અધિષ્ઠાનપ્રયુક્તાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા બોધિસત્ત્વાનુસ્મૃતિપથે સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સર્વાવરણનિવરણતિમિરં વિધમમાનાન્, સર્વમદપ્રમાદાત્ સત્ત્વાન્ વિનિવર્તયમાનાન્, અપ્રમાદધર્મે પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સ્તમ્ભસંરમ્ભમાનધ્વજાન્પ્રપાતયમાનાન્, બુદ્ધધ્યાનાઙ્ગસાગરમુદીરયમાનાન્, ધ્યાનપારમિતાં લોકે સંવર્ણયમાનાન્, ધ્યાનપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચારયમાણાન્, ચિત્તવશિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, ક્ષણે ક્ષણે ધર્મધાતું સ્ફરમાણાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા બુદ્ધધર્મપર્યેષ્ટિસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચારયમાણાન્, સર્વસ્વરાઙ્ગસાગરરૂતૈઃ પ્રજ્ઞાપારમિતામેઘાન્નિગર્જમાનાન્, સમ્યગ્દૃષ્ટિવિદ્યુતં નિશ્ચારયમાણાન્, ધર્મસ્વભાવરુતઘોષાન્ રવમાણાન્, આત્મદૃષ્ટિપર્વતકૂટાનિસત્ત્વાનાં પ્રદાર્યમાણાન્, સર્વદૃષ્ટિશલ્યાન્યુદ્ધરમાણાન્, કાઙ્ક્ષાવિમતિમતિવિચિકિત્સાતિમિરં વિધમમાનાન્, અધિમુક્તિવશિતાં સંવર્ણયમાનાન્, ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે ધર્મધાતું સ્ફરમાણાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા સર્વબુદ્ધોપાયકૌશલ્યનયમણ્ડલં પ્રભાવયમાનાન્, ઉપાયકૌશલ્યપ્રતિસંયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચારયમાણાન્, ઉપયકૌશલ્યચર્યાં લોકે પ્રભાવયમાનાન્, મહાયાનનિર્યાણમભિદ્યોતયમાનાન્, સર્વબુદ્ધમણ્ડલં સંવર્ણયમાનાન્, સંસારનિર્વાણાસંભિન્નાં બોધિસત્ત્વચર્યાં સંવર્ણયમાનાન્, દર્શયમાનાન્, બોધિસત્ત્વોપાયકૌશલ્યપારમિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, સર્વબોધિસત્ત્વોપપત્તિવશિતામણ્ડલં લોકે નિદર્શયમાનાન્, ચિત્તોત્પાદે ધર્મધાતુ સ્ફરમાણાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા સર્વતથાગતનામસમુદ્રમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિગર્જમાનાન્, સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનપારમિતાપરિશુદ્ધિસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમમુખમણ્ડલેભ્યઃ પ્રમુઞ્ચમાનાન્, પ્રણિધાનપારમિતાં સંવર્ણયમાનાન્,
સર્વબોધિસત્ત્વવશિતાસુ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, અપરાન્તકોટ્યાવિદ્ધં મહાપ્રણિધાનરથચક્રં સર્વધર્માનુસરણં સર્વક્લેશવિનિવર્તનમજ્ઞાનપર્વતવિકિરણં લોકે પ્રભાવયમાનાન્, નાનાપ્રણિધાનવિકુર્વિતૈઃ ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે ધર્મધાતું સ્ફરમાણાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્નિશ્ચરિત્વા બોધિસત્ત્વબલમવભાસયમાનાન્, બોધિસત્ત્વબલપરિનિષ્પત્તિરુતં પ્રમુઞ્ચમાનાન્, બલપારમિતાપરિનિષ્પત્તિસંભવપૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યો નિશ્ચારયમાણાન્, સર્વમારપરપ્રવાદ્યનવમૃદ્યબલં સંદર્શયમાનાન્, સર્વચક્રવાલવજ્રપર્વતશરીરોપનિપાતાત્મભેદ્યબલં પ્રભાવયમાનાન્, ( ગ્વ્ 74 ) સર્વકલ્પોદ્દાહાગ્નિસાગરસંવાસશરીરાનુદ્દયોતબલં સંદર્શયમાનાન્, ગગનતલે સર્વલોકધાતુપ્રસરપાણિતલસંધારણબલતાં સંદર્શયમાનાન્, ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે ઋદ્ધિવશિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્ ધર્મધાતુસ્ફરણાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધાનપશ્યત્ । અસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્ નિશ્ચરિત્વા સત્ત્વાનાં જ્ઞાનમણ્ડલં દ્યોતયમાનાન્, જ્ઞાનપરિમિતાપરિશુદ્ધિસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગમેઘાન્ સર્વરોમવિવરેભ્યઃ પ્રમુઞ્ચમાનાન્, સર્વબુદ્ધગુણજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં લોકે પ્રભાવયમાણાન્, સર્વબુદ્ધસંજ્ઞાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં સંદર્શયમાનાન્, સર્વપ્રણિધ્યભિનિર્હારાભિજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં પરિદીપયમાનાન્, સર્વસત્ત્વસંગ્રહપ્રણિધ્યભિનિર્હારજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં વિખ્યાપયમાનાન્, સર્વસત્ત્વનૈરાત્મ્યાસ્વભાવાવતારાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં વિખ્યાપયમાનાન્, સર્વસત્ત્વચિત્તસાગરવ્યવલોકનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં પ્રકાશયમાનાન્, સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયવિચયજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં પ્રવિભજમાનાન્, સર્વસત્ત્વાશયાધિમુક્તિવ્યવલોકનજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં સંવર્ણયમાનાન્, સર્વસત્ત્વકર્મસાગરાવતારાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં વિવરમાણાન્, સર્વસત્ત્વપ્રણિધાનસાગરાવતારજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતીં જ્ઞાનભૂમિં સંદર્શ્યં જ્ઞાનપારમિતાયાં સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયમાનાન્, ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે ધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥

મૂર્ધત ઉષ્ણીષવિવરાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંસ્તથાગતવિગ્રહાન્ વરલક્ષણાનુવ્યઞ્જનવિશુદ્ધયલંકારાન્ પ્રતપ્તજામ્બૂનદકનકપર્વતનિર્ભાસાન્ સર્વદશદિક્પ્રતાપનાપ્રમાણદીપ્તપ્રભામણ્ડલધર્મધાતુનયસ્ફરણઘોષાન્ અનન્તમધ્યબુદ્ધવિકુર્વિતસંદર્શનાન્ સર્વજગદસંભિન્નધર્મમેઘાનભિપ્રવર્ષમાણાન્, યદુત બોધિમણ્ડવરગતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સમન્તધર્મધાતુતલભેદાભિમુખજ્ઞાનમેઘં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, અભિષેકપ્રાપ્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સમન્તતલમેઘં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, મહાધર્મયૌવરાજ્યાભિષિક્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સમન્તમુખપ્રવેશં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, કુમારભૂતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સમન્તવ્યૂહં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, અવિવર્ત્યાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરૂણાદૃઢકૂટં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, શુદ્ધાધ્યાશયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વધર્મસ્વભાવભેદજ્ઞાનવજ્રં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, પૂર્વયોગસંપન્નાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સમન્તજગત્સંગ્રહવ્યૂહં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, જન્મજાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ત્ર્યધ્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલાભિમુખવિજ્ઞપ્તિમેઘં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, યોગાચારાણાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વધર્મસ્વભાવતલનિર્ઘોષં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, આદિકર્મિકાણાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરુણાનયોપાયગર્ભમેઘસંભવં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, પ્રથમચિત્તોત્પાદિકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં પ્રગ્રહ કોશોપચયગર્ભં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, ઉદારાધિમુક્તિકાનાં બોધિસત્ત્વાનામક્ષયવિમોક્ષતથાગતપ્રણિધિપ્રગ્રહકોશં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, રૂપાવચરાણાં સત્ત્વાનાં સમન્તતલાક્ષયકોશં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, બ્રહ્મકાયિકાનાં દેવાનામપ્રમાણનયસાગરનિગર્જિતઘોષં ( ગ્વ્ 75 ) નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, વશવર્તિનાં દેવાનાં બલસંભવધર્મોપકરણાક્ષયકોશં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, મારકાયિકાનાં દેવાનાં ચિત્રધ્વજસર્વજ્ઞતાસંભારસંમાર્જનઘોષં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, નિર્માણરતીનાં દેવાનાં જ્ઞાનરત્નવિચિત્રધુરં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, તુષિતાનાં દેવાનાં બોધિસત્ત્વપ્રણિધિવિચિત્રધ્વજં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, યામાનાં દેવાનાં સર્વતથાગતાનુસ્મૃતિકોશં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, શક્રદેવેન્દ્રભવનેષુ તથાગતદર્શનપ્રીતિવેગસંભવં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, યક્ષેન્દ્રભવનેષુ ધર્મધાતુગગનતથાગતવિકુર્વિતસ્ફરણમેઘં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, ગન્ધર્વેન્દ્રભવનેષુ સર્વતથાગતધર્મસંગીતિનિર્ઘોષં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, અસુરેન્દ્રભવનેષુ જ્ઞાનનયવજ્રમણ્ડલં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, ગરુડેન્દ્રભવનેષુ સર્વતથાગતસંભવોપાયમેઘં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, કિન્નરેન્દ્રભવનેષુ સર્વધર્મમેઘસંગીતિનિર્ઘોષં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, નાગેન્દ્રભવનેષુ
બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતનિર્ઘોષભવગત્યુદ્વેગસંભવં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, મહોરગેન્દ્રભવનેષુ પ્રીતિસાગરવિવર્ધનવેગં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, મનુષ્યલોકેષુ સર્વજગદ્વિશેષજ્ઞાનવિષયં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, નરકલોકેષુ સર્વસંસારદુઃખપ્રશાન્તનિર્ઘોષાર્યમાર્ગવચનાધારાલંકારં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, તિર્યગ્યોનિષુ અનવદ્યકર્મપથપ્રતિપત્તિનિર્ઘોષતથાગતાનુસ્મૃતિમેઘમણ્ડલશરીરં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, યામલૌકિકેષુ સર્વતથાગતપારમિતાનિર્નાદસર્વસત્ત્વત્યાગચિત્તસંભવં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, વિનિપતિતેષુ સત્ત્વેષુ સર્વદુઃખોપશમપ્રતિલાભસમાશ્વાસનસ્વરનિર્ઘોષં નામ ધર્મમેઘવર્ષમભિપ્રવર્ષમાણાન્, સર્વધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥
સર્વરોમમુખેભ્યશ્ચ એકૈકસ્માદ્રોમવિવરાદસંખ્યેયબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનિ રશ્મિજાલમણ્ડલાનિ નિશ્ચરિત્વા અસંખ્યેયબલરૂપાવર્તવ્યૂહાન્ અસંખ્યેયવિચિત્રકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનાનિ દશ દિશો ધર્મધાતું સ્ફરમાણાન્યપશ્યત્ । યદુત કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાદ્વિમલદાનચર્યાસર્વસ્વપરિત્યાગવિકુર્વિતમપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વત્ર્યધ્વબોધિસત્ત્વશીલવ્રતસમાદાનાકલ્પમણ્ડલવિકુર્વિતમપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વબોધિસત્ત્વક્ષાન્તિચર્યારૂપત્ર્યધ્વપ્રાપ્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં હસ્તપાદોત્તમાઙ્ગચ્છેદાધિવાસનવિકુર્વિતં પાણિદણ્ડશસ્રશરીરોપનિપાતાધિવાસનવિકુર્વિતં સર્વશરીરભેદનહૃદયનયનોદ્ધરણાધિવાસનવિકુર્વિતપશ્યત્ । યૈરપ્યન્યૈસ્ત્ર્યધ્વપ્રાપ્તબોધિસત્ત્વવિકલ્પિતાત્મભાવૈઃ સર્વજ્ઞતાધર્મપર્યેષ્ટિનિદાનં સર્વકાયિકચૈતસિકપ્રપીડિતાન્યઙ્ગપ્રત્યઙ્ગચ્છેદનાનિ મહાકરૂણાપ્રપીડિતૈરધિવાસિતાનિ મર્ષિતાનિ અધ્યુપેક્ષિતાનિ, તાન્યપિ સર્વબોધિસત્ત્વક્ષાન્તિચર્યાવિકુર્વિતપ્રતિબિમ્બરૂપાણ્યપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વબોધિસત્ત્વવીર્યચર્યાધિમાત્રતાવિભક્તરૂપાણ્યતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનિ બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતાનિ લોકસંકમ્પનસાગરસંક્ષોભનસત્ત્વસંવેજનસર્વતીર્થ્યસંત્રાસનમારમણ્ડલવિદ્રાવણધર્મદિગ્દ્યોતનમહાબોધિસત્ત્વવિક્રમવિકુર્વિતાન્યપશ્યત્ । ( ગ્વ્ 76 ) કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાદ્ યાનિ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાનિરૂપણાનિ યાન્યાત્મભાવોપાદાનાનિ યે કુલોપપત્તિપરિગ્રહાય રૂપકાય પરિનિષ્પત્તયે યે કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીપરિગ્રહાઃ, યાનિ કલ્યાણમિત્રોપદેશપ્રતિપત્તિસ્થાનાનિ, યાનિ તથાગતધ્યાનાઙ્ગપરિનિષ્પત્ત્યનુરૂપવિહારભવનવિમાનજનપદગિરિકન્દરાણિ,
યાનિ ઋષિશરીરાણિ, યૈસ્તાનિ ધ્યાનાઙ્ગાનિ નિષ્પાદિતાનિ, યાનિ નૃપાધિપત્યાનિ, યાનિ નૈષ્ક્રમ્યમુખાનિ, યે વ્રતસમાદાનાકલ્પેર્યાપથાઃ, તત્સર્વં સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યત્ ॥

કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાચર્યાવિહારસર્વધર્મપર્યેષ્ટિસંપ્રયુક્તાન્ કાયપરિગ્રહાનપશ્યત્ । યૈઃ કાયૈરેકૈકંધર્મપદં સર્વાસ્તિપરિત્યાગિતયા સર્વસત્ત્વાનામન્તિકાત્પર્યેષિતં સર્વોપસ્થાનપરિચર્યાસર્વકલ્યાણમિત્રસકાશાત્પર્યેષિતં શ્રદ્ધાગૌરવનિર્જાતેન ચ કાયપ્રમાણેન તથાગતસકાશાત્પર્યેષિતમ્, યથા ચૈકત્વં ધર્મપદં તથા સર્વધર્મપદાનિ પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાનિ યાનિ સર્વજગદુપપત્તિપ્રતિભાસૈઃ કાયૈઃ પર્યેષિતાનિ, તત્સર્વં સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ એકૈકસ્માદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાદપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વબોધિસત્ત્વપરિપાકોપાયસત્ત્વગતિસમુદ્રપ્રસરિતાન્ સર્વસત્ત્વસંગ્રહપ્રયોગાનપશ્યત્ । એકૈકં ચ સત્ત્વં સર્વસત્ત્વકાયસદૃશૈરાત્મભાવોપચારમુખૈઃ પૂર્વાત્મભાવોપાદાનૈરુપાયકૌશલ્યચર્યાપ્રયુક્તૈઃ સંગૃહ્યમાણં તત એકૈકસ્માદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાદપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્ યા ભગવતઃ પૂર્વસર્વકલ્પપ્રણિધ્યભિનિર્હારચર્યા સર્વસત્ત્વપરિપાકપ્રણિધ્યભિનિર્હારચર્યા સર્વક્ષેત્રપરિશુદ્ધિપ્રણિધ્યભિનિર્હારચર્યા, યાનિ ચ સર્વપ્રણિધ્યભિનિર્હારમણ્ડલાનિ તેષુ તેષુ તથાગતપાદમૂલેષુ અભિનિર્હૃતાનિ સર્વસંસારદોષાણાં તસ્ય તસ્ય સંસારદોષસ્ય પ્રતિપક્ષેણ, તત્સર્વં સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તત એકૈકસ્માદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાદપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વબલપારમિતાચર્યાસંપ્રયુક્તાન્ પૂર્વયોગસમુદ્રાનપશ્યત્ । કુતશ્ચિદ્રોમમુખરશ્મિજાલમણ્ડલાત્સર્વજ્ઞાનચર્યાવિચારસંપ્રયુક્તાનજ્ઞાનનિદ્રાપ્રસુપ્તસત્ત્વપ્રબોધનશરીરાન્ પૂર્વયોગસમુદ્રાનપશ્યત્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સારધ્વજં ભિક્ષું તથા સમાહિતમુપનિધ્યાયન્તમુપપરીક્ષમાણઃ, તત્સમાધિવિમોક્ષમણ્ડલમનુસ્મરન્, તામચિન્ત્યાં બોધિસત્ત્વસમાધિવૃષભિતામનુવિચિન્તયન્, તમચિન્ત્યં સત્ત્વાર્થનયસાગરમવતરન્, તદચિન્ત્યં સમન્તસ્રોતાભિમુખવ્યૂહાભિસંસ્કારમુખમનુસરન્, અધિમુચ્યમાનઃ, તદ્ધર્મધાતુવ્યૂહવિશુદ્ધિજ્ઞાનમુખમવતરન્, તદ્બુદ્ધાધિષ્ઠાનં સંપ્રતીચ્છન્, જ્ઞાનં નિસ્તીરયમાણઃ, તદ્બોધિસત્ત્વવશિતાબલં સંજનયન્, તદ્બોધિસત્ત્વપ્રણિધિબલં દૃઢીકુર્વાણઃ, તદ્બોધિસત્ત્વચર્યાબલં વિસ્તારયન્, સારધ્વજસ્ય ભિક્ષોઃ પુરતઃ એકમપિ રાત્રિંદિવસમતિનામયતિ, દ્વાવપિ, સપ્તાપિ રાત્રિંદિવાનિ પુરતો ઽતિનામયતિ, અર્ધમાસમપિ, માસદ્વયમપિ, યાવત્ ષડપિ માસાન્ ષડ્ વા રાત્રિંદિવાનિ સારધ્વજસ્ય ભિક્ષોઃ પુરતો ઽતિનામયતિ । તતઃ ષણ્ણાં માસાનાં ષણ્ણાં ચ રાત્રિંદિવાનામત્યયેન સારધ્વજો ભિક્ષુસ્તસ્માત્સમાધેર્વ્યુત્થિતઃ । સુધન આહ - આશ્ચર્યં બતેદમ્, આર્ય, યાવદ્ગમ્ભીર એષ ( ગ્વ્ 77 ) સમાધિઃ । યાવદ્વિપુલો યાવદપ્રમાણવિષયો યાવદચિન્ત્યવિકુર્વિતવ્યૂહઃ યાવદતુલ્યાલોકઃ યાવદસંખ્યેયવ્યૂહઃ યાવદસંહાર્યગોચરઃ યાવદસંભિન્નવિષયઃ યાવત્સમદિગ્વિરોચનઃ યાવદપ્રમાણસત્ત્વાર્થપ્રયોગ એષ સમાધિઃ, યત્ર હિ નામ એવં સર્વસત્ત્વાનામપરિમાણદુઃખસ્કન્ધવ્યુપશમાય પ્રત્યુપસ્થિતઃ, યદુત દારિદ્ર્યદુઃ ખસ્કન્ધવ્યુપશમાર્થેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ । નરકગતિવ્યુપચ્છેદનાર્થેન તિર્યગ્યોનિગતિપરિત્રાણાર્થેન સર્વાક્ષણગતિદ્વારપિથનાર્થેન સ્વર્ગગત્યુપનયનાર્થેન દેવમનુષ્યરતિસુખસંભવાર્થેન ધ્યાનવિષયરત્યનુભવાર્થેન સંસ્કૃતાવચરસુખસંવર્ધનાર્થેન ત્રૈધાતુકનિઃસરણમુખસંદર્શનાર્થેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ । બોધિચિત્તસંભવહેતુપરિદીપનાર્થેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ । પુણ્યજ્ઞાનસંભારસંભવહેતુસંવર્ધનાર્થેન વિપુલમહાકરુણાવેગવિવર્ધનાર્થેન મહાપ્રણિધાનબલસંજનનાર્થેન બોધિસત્ત્વમાર્ગાવભાસપ્રતિલમ્ભાર્થેન મહાપારમિતાયાનવ્યૂહાર્થેન મહાયાનવિશેષાવતારાભિનિર્હારાર્થેન સમન્તભદ્રચર્યાજ્ઞાનાવલોકાર્થેન બોધિસત્ત્વભૂમિજ્ઞાનાલોકપ્રતિલાભાર્થેન સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધિચર્યાનિર્યાણવ્યૂહવિશુદ્ધિસમુદાગમાર્થેન
સર્વજ્ઞવિષયાક્રમણાધિષ્ઠાનાર્થેન પ્રત્યુપસ્થિતઃ । કો નામ આર્ય એષ સમાધિઃ? આહ - અસ્તિ કુલપુત્ર, સમન્તચક્ષુરુપેક્ષાપ્રતિલબ્ધા નામ પ્રજ્ઞાપારમિતા । તદાલોક એષ સમાધિઃ સમન્તમુખવિશુદ્ધિવ્યૂહો નામ । એતસ્ય કુલપુત્ર સમન્તચક્ષુરુપેક્ષાપ્રતિલબ્ધપ્રજ્ઞાપારમિતાલોકનિર્જાતસ્ય સમન્તમુખવિશુદ્ધિવ્યૂહસ્ય સમાધેઃ સુભાવિતત્વાત્સમન્તમુખવિશુદ્ધિવ્યૂહપૂર્વંગમાનિ પરિપૂર્ણાનિ દશ સમાધ્યસંખ્યેયશતસહસ્રાણ્યાજાયન્તે । આહ - એતાવત્પરમઃ આર્ય અસ્ય સમાધેર્વિષયઃ? આહ - એતં કુલપુત્ર સમાધિં સમાપન્નસ્ય અધિષ્ઠાનં લોકધાતુવિજ્ઞપ્તિષુ । અધિષ્ઠાનં લોકધાત્વવતારેષુ । અધિષ્ઠાનં લોકધાતુવિક્રમેષુ । અધિષ્ઠાનં લોકધાતુપ્રતિમણ્ડલેષુ । અધિષ્ઠાનં લોકધાતુપરિકર્મસુ । અધિષ્ઠાનં લોકધાતુપરિશોધનેષુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધદર્શનવિજ્ઞપ્તિષુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધમાહાત્મ્યપ્રત્યવેક્ષાયામ્ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધવિકુર્વિતજ્ઞાનતાયામ્ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધબલાવતારાનુગમેષુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધગુણસમુદ્રાવતરણતાસુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધધર્મમેઘસંપ્રતીચ્છનતાસુ । અધિષ્ઠાનં સર્વબુદ્ધધર્મચક્રપ્રવર્તનાસંભેદજ્ઞાનાનુગમેષુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધપર્ષણ્ડલસમુદ્રાવતરણાવગાહનતાસુ । અધિષ્ઠાનં દશદિક્પ્રવેશાનુસરણતાસુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધધર્મદેશનાનુવિલોકનેષુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધદિગનુલોકનતાસુ । અધિષ્ઠાનં મહાકરુણાદિગવિજહનતાસુ । અધિષ્ઠાનં મૈત્રીદિક્સ્ફરણતાસુ । અધિષ્ઠાનં બુદ્ધદર્શનદિગવતારાતૃપ્તિષુ । અધિષ્ઠાનં સર્વસત્ત્વસમુદ્રાવતારાનુગમેષુ । અધિષ્ઠાનં સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયસમુદ્રજ્ઞાનાનુગમેષુ । અધિષ્ઠાનં સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયસંભેદજ્ઞાનેષુ । એતમહં કુલપુત્ર પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારં જાનામિ । કિં મયા શક્યં પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારસાગરાવતીર્ણાનાં ધર્મધાતુવિષયમતિવિશુદ્ધાનાં સર્વધર્મગત્યનુસૃતિજ્ઞાનિનાં વિપુલબુદ્ધ્યપ્રમાણવિષયસ્ફરણાનાં મહાધારણ્યવભાસવશવર્તિનાં સર્વસમાધિમણ્ડલાલોકસુપરિશુદ્ધાનામભિજ્ઞાવિકુર્વિતવૃષભિતાનિર્યાતાનામક્ષયપ્રતિસંવિત્સાગરાવતીર્ણાનાં ભૂમિગર્ભમધુરનિર્ઘોષાણાં સર્વજગત્પ્રતિશરણભૂતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા જ્ઞાતુમ્, ગુણાન્ વા વક્તુમ્, ગોચરો વા નિદર્શયિતુમ્, ( ગ્વ્ 78 ) વિષયો વા પ્રભાવયિતુમ્, મહાપ્રણિધાનબલં વા સંવર્ણયિતુમ્, નિર્યાણમુખં વા અવભાસયિતુમ્, સમુદાગમો વા અભિદ્યોતયિતુમ્, માર્ગં વા પરિદીપયિતુમ્,
સમાધિસ્રોતો વ અનુસર્તુમ્, ચિત્તવિષયો વા જ્ઞાતુમ્, જ્ઞાનં વા સમતા વા અવગન્તુમ્ ॥

ગચ્છ કુલપુત્ર ઇહૈવ દક્ષિણાપથે સમુદ્રવેતાડી નામ પ્રત્યુદ્દેશઃ । તત્ર સમન્તવ્યૂહં નામોદ્યાનં મહાપ્રભસ્ય નગરસ્ય પૂર્વેણ । તત્ર આશા નામોપાસિકા પ્રતિવસતિ સુપ્રભસ્ય મનુજેન્દ્રસ્ય ભાર્યા । તામુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રયોક્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ સારધ્વજસ્ય ભિક્ષોરન્તિકાદાત્તસારઃ ઉપજીવિતધર્મા અવતીર્ણસમાધિવિષયો લબ્ધાલોકાવભાસિતજ્ઞાનઃ સમાધ્યવભાસપ્રતિલબ્ધઃ અધિમુક્તિવિશુદ્ધયનુગતધર્મનયાલોકાનુગતચેતનઃ વિશુદ્ધિમુખાનુગતાલોકો દિગાલોકપ્રસૃતજ્ઞાનઃ સારધ્વજસ્ય ભિક્ષોઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય અનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સારધ્વજં ભિક્ષુમવલોક્ય પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનરવલોકયન્ અભિવિલોકયન્ નિપતન્ પ્રણિપતન્ નમસ્યન્ અવનમન્ મનસિકુર્વંશ્ચિન્તયન્ ભાવયન્ પારિભાવયન્ ઉદાનમુદાનયન્ હાક્કારં કુર્વન્ ગુણાનભિમુખીકુર્વન્ અનુગમયન્ અનુસ્મરન્ અનુસ્મારયન્ દૃઢીકુર્વન્ અવિજહન્ મનસા આગમયન્ ઉપનિબધ્નન્ પ્રણિધિં સમવસરન્ દર્શનમભિલષન્ સ્વરનિમિત્તમુદ્ગૃહ્ણન્ ધારયન્ ધારણાનુગતચિત્તો વર્ણસંસ્થાનમનુસ્મરન્ જ્ઞાનવિશેષમનુવિચિન્તયન્ સમાધિવિષયં સમવતરન્ પ્રણિધિવિષયમનુપ્રબન્ધન્ ગોચરવિષયં વિચારયન્ જ્ઞાનાવભાસં સંપ્રતીચ્છન્ સારધ્વજસ્ય ભિક્ષોરન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

10 આશા ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ કલ્યાણમિત્રગુણારાધિતઃ કલ્યાણમિત્રસંપ્રેષિતઃ કલ્યાણમિત્રદર્શનાવેશાવિષ્ટઃ કલ્યાણમિત્રાનુશાસનીં પ્રતિપદ્યમાનઃ કલ્યાણવચનાન્યનુસ્મરન્, કલ્યાણમિઉત્રાનુગતપ્રેમા કલ્યાણમિત્રાણ્યાકરં બુદ્ધદર્શનં સંપશ્યન્, કલ્યાણમિત્રાણિ બુદ્ધધર્મસંદર્શકાનિ સંપશ્યન્, કલ્યાણમિત્રાણ્યાચાર્યાણિ સર્વજ્ઞતાધર્મેષુ સમનુપશ્યન્, ચક્ષુર્ભૂતાનિ કલ્યાણમિત્રાણિ બુદ્ધગગનાલોકનતાયૈ સંપશ્યન્, અનુપૂર્વેણ યેન સમુદ્રવેતાલીપ્રદેશે સમન્તવ્યૂહમુદ્યાનં તેનોપસંક્રાન્તઃ । સો ઽપશ્યત્ સમન્તવ્યૂહમુદ્યાનં સર્વરત્નપ્રાકારપરિક્ષિપ્તં સર્વરત્નદ્રુમપઙ્ક્તિષુ આવિદ્ધસમલંકૃતં સર્વરત્નપઙ્ક્તિરુચિરસૂક્ષ્મકુસુમરેણુપ્રમુક્તં સર્વરત્નદ્રુમસમલંકૃતં સર્વરત્નદ્રુમપુષ્પવિચિત્રકુસુમાકીર્ણં સર્વગન્ધદ્રુમપઙ્ક્તિસમન્તદિગ્નિશ્ચરિતગન્ધં સર્વરત્નમાલાદ્રુમકોશપ્રમુક્તપ્રલમ્બનાનારત્નમાલાવૃષ્ટયભિપ્રવર્ષણં સર્વમણિરાજદ્રુમમણિરત્નકૃતવિચિત્રભક્તિસંસ્તીર્ણોપશોભિતતલં સર્વકલ્પપુષ્પદ્રુમનાનારઙ્ગવસ્ત્રપ્રલમ્બપ્રચ્છન્નોપચારસુવિભક્તદેશં સર્વવાદ્યદ્રુમદિવ્યાતિરેકતૂર્યમારુતસમીરિતનિર્નાદિતમધુરનિઘોષમનિમ્નોન્નતપૃથિવીસમતલાવિદ્ધં સર્વાભરણવૃક્ષકોશપ્રમુક્તાભરણવિકૃતવિચિત્રધારાભિપ્રલમ્બિતોપશોભિતવ્યૂહમ્ । તસ્મિન્ ખલુ પુનઃ સમન્તવ્યૂહે મહોદ્યાને દશ પ્રાસાદકોટીશતસહસ્રાણિ સર્વમહામણિરત્નપ્રતિમણ્ડિતનિર્યૂહવ્યૂહાનિ, દશ કૂટાગારશતસહસ્રાણિ જામ્બૂનદકૂટકનકચ્છદનોપેતાનિ, દશ વિમાનશતસહસ્રાણિ વૈરોચનમણિરત્નોપશોભિતગર્ભાણિ, દશ પુષ્કરિણીશતસહસ્રાણિ સર્વરત્નમયાનિ રત્નેષ્ટકાનિચિતાનિ સપ્તરત્નવિચિત્રસોપાનાનિ નાનામણિરત્નવેદિકાપરિવૃતાનિ દિવ્યચન્દનવારિનિષ્યન્દગન્ધાનિ સુવર્ણવાલુકાસંસ્તીર્ણદશપ્રાસાદકનકમણિરત્નાકીર્ણતલાનિ ચતુર્દિક્ષુ વિભક્તસોપાનાનિ અષ્ટાઙ્ગોપેતવારિપરિપૂર્ણાનિ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરકોકિલકલવિઙ્કકુણાલનિર્નાદરુતમધુરનિર્ઘોષાણિ રત્નતાલપઙ્ક્તિપરિવૃતાનિ સુવર્ણઘણ્ટાજાલસંછન્નમારુતસમીરિતમનોજ્ઞનિર્ઘોષશબ્દાનિ
ઉપરિમહામણિરત્નવિતાનવિતતાનિ નાનારત્નવૃક્ષવાટિકાપરિવૃતાનિ ઉચ્છ્રિતચ્છત્રધ્વજમણિરત્નજાલોદ્યોતિતાનિ દશ ચ તડાગશતસહસ્રાણિ, કાલાનુસારિચન્દનકર્દમોપચિતાનિ સર્વરત્નમયવિચિત્રવર્ણપદ્મસંછન્નાનિ મહામણિરત્નપદ્માવભાસિતવિમલસલિલાનિ । તસ્ય ચોદ્યાનસ્ય મધ્ય વિચિત્રધ્વજં નામ મહાવિમાનં સાગરગર્ભરત્નપૃથિવીતલસંસ્થાનં વૈદૂર્યમણિરત્નસ્તમ્ભોપશોભિતં જામ્બૂનદસુવર્ણસમુદ્ગતકૂટં જગદ્વિરોચનમણિરત્નગર્ભવ્યૂહફલકબદ્ધમસંખ્યેયમણિરત્નજાલોજ્જ્વલિતતલમજિતવતિગન્ધમણિરાજનિર્ધૂપિતોપચારમનુરચિતગન્ધમણિરાજસમીરિતગન્ધં વિબોધનગન્ધમણિરાજવિધમનતીક્ષ્ણેન્દ્રિયવાસનમ્ । તસ્મિંશ્ચ વિચિત્રધ્વજે મહાવિમાને ઽપરિમિતાન્યાસનાનિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ - યદુત પદ્મગર્ભાણિ દિગ્રોચનમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ વૈરોચનમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ જગદ્રોચનમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ ચિત્રકોશમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ સિંહપઞ્જરમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ વિમલમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ મણિરત્નરચિતપદ્મગર્ભાણિ સમન્તમુખમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ પ્રભાવ્યૂહમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ સાગરપ્રતિષ્ઠાનવિશુદ્ધમણિરત્નવ્યૂહસમન્તરશ્મિપ્રભાસમણિરાજપદ્મગર્ભાણિ ( ગ્વ્ 80 ) વજ્રસિંહાક્રાન્તમણિરત્નપદ્મગર્ભાણિ । તસ્ય ચ વિચિત્રધ્વજસ્ય મહાવિમાનસ્ય અનેકે નિર્યૂહા અચિન્ત્યરત્નમયા વિચિત્રરત્નવ્યૂહા અચિન્ત્યવર્ણનિર્ભાસરુચિરસંસ્થાનાઃ । તચ્ચ સમન્તવ્યૂહમુદ્યાનમુપરિષ્ટાદ્દશભિર્મહાવિતાનશતસહસ્રૈઃ સંછન્નં યદુત વસ્ત્રવિતાનૈર્દ્રુમલતાવિતાનૈઃ પુષ્પવિતાનૈર્માલ્યવિતાનૈર્ગન્ધવિતાનૈર્મણિરત્નવિતાનૈઃ સુવર્નવિતાનૈરાભરણવિતાનૈઃ વજ્રપ્રભાસમણિવિતાનૈરૈરાવણનાગરાજવિકુર્વિતાપ્સરોવિતાનૈઃ શક્રાભિલગ્નમણિરત્નવિતાનૈઃ
। એતત્પ્રમુખૈર્દશભિર્વિતાનશતસહસ્રૈઃ સંછન્નમ્ । દશભિશ્ચ મહારત્નજાલશતસહસ્રૈઃ સંછન્નમ્ । યદુત રત્નગર્ભકિઙ્કિણીજાલૈઃ રત્નચ્છત્રજાલૈઃ રત્નબિમ્બજાલૈઃ સાગરગર્ભમુક્તાજાલૈઃ નીલવૈડૂર્યમણિરત્નજાલૈઃ સિંહલતાજાલૈઃ ચન્દ્રકાન્તમણિરત્નજાલૈઃ ગન્ધવિગ્રહજાલૈઃ રન્તમકુટજાલૈઃ રન્તહારજાલૈઃ । એતત્પ્રમુખૈર્દશભિર્મહામણિરત્નજાલશતસહસ્રૈઃ સંછન્નમ્ । દશભિશ્ચ મહાવભાસશતસહસ્રૈરવભાસિતમ્ - યદુત જ્યોતિરશ્મિમણિરત્નાવભાસેન આદિત્યગર્ભમણિરત્નાવભાસેન ચન્દ્રધ્વજમણિરત્નાવભાસેન ગન્ધપ્રધૂપનાર્ચિમણિરત્નાવભાસેન શ્રીગર્ભમણિરત્નવભાસેન પદ્મગર્ભમણિરત્નાવભાસેન જ્યોતિર્ધ્વજમણિરત્નાવભાસેન મહાપ્રદીપમણિરત્નાવભાસેન સમન્તદિગ્વૈરોચનમણિરત્નાવભાસેન મહાગન્ધમેઘનિશ્ચરિતવિદ્યુન્માલામણિરત્નાવભાસેન । એતત્પ્રમુખૈર્દશભિર્મહામણિરત્નાવભાસશતસહસ્રૈર્નિત્યાવભાસિતં તન્મહોદ્યાનમ્ । દશમહાભરણમેઘશતસહસ્રાભિવર્ષિતાલંકારં ચ તન્મહોદ્યાનં દશકાલાનુસારિચન્દનમેઘશતસહસ્રાભિગર્જિતં દશદિવ્યસમતિક્રાન્તમહામાલ્યદામમેઘશતસહસ્રાભિપ્રલમ્બિતોપશોભિતં દશદિવ્યસમતિક્રાન્તનાનારઙ્ગવિચિત્રવસ્ત્રમેઘશતસહસ્રાભિપ્રવર્ષિતં દશદિવ્યસમતિક્રાન્તાભરણમેઘશતસહસ્રવિભૂષિતં દશદેવપુત્રશતસહસ્રદર્શનકામાધોમુખપ્રણતાભિપ્રવર્ષિતં દશાપ્સરોમેઘશતસહસ્રપૂર્વસભાગચરિતસ્વકસ્વકાત્મભાવોત્સૃજનાભિપ્રવર્ષિતં દશબોધિસત્ત્વમેઘશતસહસ્રધર્મશ્રવણતર્ષોપસંક્રાન્તાભિપ્રવર્ષિતં ચ તન્મહોદ્યાનમ્ । યત્ર આશોપાસિકા કાઞ્ચનગર્ભમહાભદ્રાસનોપવિષ્ટા સાગરગર્ભમુક્તાજાલાલંકૃતા અવબદ્ધમકુટા દિવ્યાતિરેકકનકકેયૂરવલયબાહુવ્યૂહા શ્રીકાયરશ્મિમણિરત્નવિરાજિતબાહુઃ અભિનીલવિમલવિલમ્બમણિકુણ્ડલા મહારત્નજાલસંછન્નોપશોભિતશીર્ષા સિંહમુખમણિરત્નકર્ણચૂડકધારણી ચિન્તારાજમણિરત્નહારાવસક્તકણ્ઠા સર્વરત્નજાલસંછન્નપ્રભોજ્જ્વલિતશરીરા પ્રાણિકોટિનિયુતશતસહસ્રપ્રણતકાયા । તત્ર યે આશાયા ઉપાસિકાયાઃ સકાશમપરિમાણાઃ સત્ત્વાઃ પૂર્વસ્યા દિશ આગચ્છન્તિ,

મહાબ્રહ્માણો વા બ્રહ્મપુરોહિતા વા બ્રહ્મકાયિકા વા વશવર્તિનો વા પરનિર્મિતવશવર્તિકાયિકા વા સુનિર્મિતા વા નિર્માણરતિકાયિકા વા સંતુષિતા વા તુષિતકાયિકા વા સુયામા વા સુયામકાયિકા વા દેવેન્દ્રા વા ત્રાયસ્ત્રિંશત્કાયિકા વા યક્ષેન્દ્રા વા યક્ષા વા ગન્ધર્વેન્દ્રા વા ગન્ધર્વા વા કુમ્ભાણ્ડેન્દ્રા વા કુમ્ભાણ્ડા વા નાગેન્દ્રા વા નાગા વા અસુરેન્દ્રા વા અસુરા વા ગરુડેન્દ્રા વા ગરુડા વ કિન્નરેન્દ્રા વા કિન્નરા વા મહોરગેન્દ્રા વ મહોરગા વા યમા વા યમકન્યા વા, પ્રેતમહર્દ્ધિકા વા પ્રેતા વા મનુષ્યેન્દ્રા વા મનુસ્યા વા । એવં યે દક્ષિણાયા વા પશ્ચિમાયા ઉત્તરાયા ઉત્તરપૂર્વાયા પૂર્વદક્ષિણાયા દક્ષિણપશ્ચિમાયાઃ પશ્ચિમોત્તરાયા અધ ( ગ્વ્ 81 ) ઊર્ધ્વાયા દિશ આગચ્છતિ । મહાબ્રહ્માણો વ બ્રહ્મપુરોહિતા વા બ્રહ્મકાયિકા વા વશવર્તિનો વા વશવર્તિકાયિકા વા યાવન્મનુષ્યેન્દ્રા વા મનુષ્યા વા આગચ્છન્તિ નાનાવ્યાધિસ્પૃષ્ટા નાનાક્લેશપર્યવસ્થિતા વિવિધદૃષ્ટિગતાભિનિવિષ્ટાઃ કર્માવરણવૃતાઃ, તે સહદર્શનાદાશાયા ઉપાસિકાયાઃ સર્વવ્યાધ્યુપશાન્તા ભવતિ । વિગતક્લેશમલચિત્તા અપગતદૃષ્ટિશલ્યાઃ સર્વાવરણપર્વતવિકીર્ણા અનાવરણવિશુદ્ધિમણ્ડલમવતરન્તિ । યત્ર વિશુદ્ધિમણ્ડલે સર્વકુશલમૂલાન્યુત્તપન્તે, સર્વેન્દ્રિયાઙ્કુરા વિવર્ધન્તે, સર્વજ્ઞજ્ઞાનનયસાગરાઃ સમવસરન્તિ । સર્વધારણીમુખનયસમુદ્રા આવર્તન્તે । સર્વસમાધિમુખનયસમુદ્રા અભિમુખીભવન્તિ । સર્વપ્રણિધાનમુખાનિ સંજાયન્તે । સર્વચર્યામુખાનિ પ્રવર્તન્તે । સર્વગુણાભિનિર્હારમુખાનિ વિશુધ્યન્તે । ચિત્તવૈપુલ્યતાસર્વાભિજ્ઞાવતિનયેન પ્રવર્તન્તે । કાયાસઙ્ગતા સર્વત્રાનુગતા ભવન્તિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકઃ સમન્તવ્યૂહમુદ્યાનં પ્રવિશ્ય સમન્તાદનુવિલોકયન્ અદ્રાક્ષીદાશામુપાસિકાં ભદ્રાસને નિષણ્ણામ્ । સ યેન આશોપાસિકા તેનોપજગામ । ઉપેત્ય આશાયા ઉપાસિકાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય આશોપાસિકામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય એતદવોચત્ - મયા આર્યે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યા બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યા - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
સા આહ - અહં કુલપુત્ર, અશોકક્ષેમધ્વજસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય લાભિની । સાહં કુલપુત્ર અમોઘદર્શના અમોઘશ્રવણા અમોઘપર્યુપાસના અમોઘૈકવાસસંવાસના અમોઘાનુસ્મરણા । નાહં કુલપુત્ર, અનવરોપિતકુશલમૂલાનાં સત્ત્વાનાં ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છામિ દર્શનવિજ્ઞપ્ત્યા, નાપરિગૃહીતકલ્યાણમિત્રાણાં નાસમન્વાહૃતસમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ । મમ કુલપુત્ર સહદર્શનેન સત્ત્વા અવૈવર્તિકા ભવન્ત્યનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ । અપિ તુ ખલુ પુનર્મે કુલપુત્ર, પૂર્વસ્યાં દિશિ તથાગતા આગત્ય ઇહ રત્નાસને નિષદ્ય ધર્મં દેશયન્તિ । યથા પૂર્વસ્યાં દિશિ, એવં દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ । સાહં કુલપુત્ર અવિરહિતા તથાગતદર્શનેન, અવિરહિતા ધર્મશ્રવણેન, અવિરહિતા બોધિસત્ત્વસમવધાનેન । યાન્યપીમાનિ કુલપુત્ર ચતુરશીતિઃ પ્રાણિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ઇહ સમન્તવ્યૂહે મહોદ્યાને પ્રતિવસન્તિ, સર્વાણ્યેતાન્યવૈવર્તિકાન્યનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ મમ સભાગચરિતાનિ । યે ઽપ્યન્યે કુલપુત્ર કેચિદિહ સત્ત્વાઃ પ્રતિવસન્તિ, તે ઽપ્યવિવર્ત્યાઃ સવે ઽનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ । અવિવર્ત્યસંઘસમવસરણા મમ સભાગચરિતા બોધિસત્ત્વાઃ । આહ - કિયચ્ચિરોત્પાદિતં ત્વયા આર્યે અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્? આહ - અહં કુલપુત્ર પૂર્વેનિવાસમનુસ્મરામિ, દીપંકરં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ । તસ્ય મે તથાગતસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણમ્ । સ ચ મે તથાગતઃ પૂજિતઃ, ધર્મદેશના ચ મે તસ્યાન્તિકાદુદ્ગૃહીતા । તસ્ય પરેણ વિમલો નામ તથાગતો ઽભુત્ । ( ગ્વ્ 82 ) તસ્યાહં શાસને પ્રવ્રજિતા, ધર્મચક્રં ચ મે સંધારિતમ્ । તસ્ય પરેણ કેતુર્નામ તથાગતો ઽભૂત્ । સ મયા આરાગિતઃ । તસ્ય પરેણ મેરુશ્રીર્નામ તથાગતો ઽભૂત્ । તસ્ય પરેણ પદ્મગર્ભો નામ તથાગતો ઽભૂત્ । તસ્ય પરેણ વૈરોચનો નામ તથાગતઃ । તસ્ય પરેણ સમન્તચક્ષુર્નામ્ તથાગતઃ । તસ્ય પરેણ બ્રહ્મશુદ્ધો નામ તથાગતઃ । તસ્ય પરેણ વજ્રનાભિર્નામ તથાગતઃ । તસ્ય પરેણ વરુણદેવો નામ તથાગતો ઽભુત્ । અનેન કુલપુત્ર પર્યાયેણ જાતિપરંપરયા કલ્પપરંપરયા બુદ્ધપરંપરામવતરન્તી અનુસ્મરમાણા તથાગતાનર્હતો ઽનન્તર્યતયા ષટ્ત્રિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાંસ્તથાગતાનનુસ્મરામિ, યે મયા આરાગિતા ઉપસ્થિતાઃ પૂજિતા અર્ચિતાઃ યેષાં મયા અન્તિકાદ્ધર્મદેશના શ્રુતા, યેષાં ચ મે શાસને બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણમ્ । અત ઉત્તરિ કુલપુત્ર તથાગતાઃ પ્રજાનન્તિ, યાવન્તો મયા તથાગતા આરાગિતાઃ । અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદેનૈવ સર્વધર્મધાતુસ્ફરણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ મહાકરૂણાનયેન સર્વજગદન્તર્ગતતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાપ્રણિધાનદશદિગ્ધર્મધાતુતલનિષ્ઠાનુગમનતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહામૈત્ર્યા સર્વજગત્સ્ફરણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર, બોધિસત્ત્વા બોધિસત્ત્વચર્યયા સર્વક્ષેત્રેષુ સર્વકલ્પસમવસરણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સમાધિબલેન
બોધિસત્ત્વમાર્ગાપ્રત્યુદાવર્તનતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા ધરણીબલેન સર્વજગત્સંધારણધારણીનયાનુગમનતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા જ્ઞાનાલોકબલેન ત્ર્યધ્વજ્ઞાનયાનુગમનસંધારણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા અભિજ્ઞાબલેન સર્વક્ષેત્રેષુ યથાશયસત્ત્વાભિરુચિતપ્રભાજાલચક્રાભિનિર્હરણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ પ્રતિસંવિદ્બલેન એકઘોષોદાહારસર્વજગત્સંતોષણતયા, અપ્રમાણાઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ કાયવિશુદ્ધયા સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્વશરીરસ્ફરણતયા ॥

સુધન આહ - કિયચ્ચિરેણ આર્યે ત્વમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે? આહ - ન ખલુ કુલપુત્ર એકસત્ત્વારમ્બણતયા બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે યદુત પરિપાકવિનયાય । ન સત્ત્વશતસ્યાર્થાય, ન સત્ત્વસહસ્રસ્ય, ન સત્ત્વશતસહસ્રસ્ય, ન સત્ત્વકોટેઃ, ન સત્ત્વકોટીશતસ્ય, ન સત્ત્વકોટીસહસ્રસ્ય, ન સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રસ્ય અર્થાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । ન સત્ત્વકઙ્કરસ્યાર્થાય, ન સત્ત્વબિમ્બરસ્ય, ન સત્ત્વપ્રવરસ્ય, ન સત્ત્વપરમસ્ય, ન સત્ત્વાવરસ્ય, ન સત્ત્વાસીનસ્ય, ન સત્ત્વાનૌપમ્યસ્ય, ન સત્ત્વનેમસ્ય, ન સત્ત્વવિપાસસ્ય, ન સત્ત્વમૃગવસ્ય, ન સત્ત્વવિનાહસ્ય, ન સત્ત્વવિરાગસ્ય, ન સત્ત્વાવગમસ્ય, ન સત્ત્વવિવગસ્ય, ન સત્ત્વસંક્રમસ્ય, ન સત્ત્વવિસરસ્ય, ન સત્ત્વવિજઙ્ગસ્ય, ન સત્ત્વવિસ્રોતસઃ, ન સત્ત્વવિવાહસ્ય, ન સત્ત્વવિભક્તેઃ, ન સત્ત્વવિગ્ધન્તસ્ય, ન સત્ત્વતુલનસ્ય, ન સત્ત્વાતુલસ્ય, ન સત્ત્વવરણસ્ય, ન સત્ત્વવિવરણસ્ય, ન સત્ત્વવનસ્ય, ન સત્ત્વવિવર્ણસ્ય, ન સત્ત્વસામ્યસ્ય, ન સત્ત્વવરણસ્ય, ન સત્ત્વવિચારસ્ય, ન સત્ત્વવિસારસ્ય, ન સત્ત્વવ્યત્યસ્તસ્ય, ન સત્ત્વાભ્યુદ્ગતસ્ય, ન સત્ત્વવિસૃષ્ટસ્ય, ન સત્ત્વદેવલસ્ય, ન સત્ત્વપરિભેદસ્ય, ન સત્ત્વવિક્ષોભસ્ય, ન સત્ત્વપલિગુઞ્જસ્ય, ન સત્ત્વહરિતસ્ય, ( ગ્વ્ 83 ) ન સત્ત્વાલોકસ્ય, ન સત્ત્વેન્દ્રિયસ્ય, ન સત્ત્વહેલુકસ્ય, ન સત્ત્વદુર્બુદસ્ય, ન સત્ત્વહરુણસ્ય, ન સત્ત્વમાલુતસ્ય, ન સત્ત્વમૈલુતસ્ય, ન સત્ત્વક્ષયસ્ય, ન સત્ત્વાક્ષયમુક્તસ્ય, ન સત્ત્વૈલતાયાઃ, ન સત્ત્વમાલુતાયાઃ, ન સત્ત્વમણ્ડુમાયાઃ, ન સત્ત્વવિષમતાયાઃ, ન સત્ત્વસમતાયાઃ, ન સત્ત્વપ્રમન્તાયાઃ, ન સત્ત્વપ્રમર્તાયાઃ, ન સત્ત્વામન્ત્રાયાઃ, ન સત્ત્વાન્નમન્ત્રાયાઃ, ન સત્ત્વસઙ્ગમન્ત્રાયાઃ, ન સત્ત્વવિમન્ત્રાયાઃ ન સત્ત્વહિમન્ત્રાયાઃ ન સત્ત્વપરમન્ત્રાયાઃ, ન સત્ત્વશિવમન્ત્રાયાઃ, ન સત્ત્વૈલાયાઃ, ન સત્ત્વવેલાયાઃ, ન સત્ત્વતેલાયાઃ, ન સત્ત્વશૈલાયાઃ, ન સત્ત્વકેલાયાઃ, ન સત્ત્વશિલાયાઃ, ન સત્ત્વશ્વેલાયાઃ, ન સત્ત્વનેલાયાઃ, ન સત્ત્વભેલાયાઃ, ન સત્ત્વસેલાયાઃ, ન સત્ત્વપેલાયાઃ, ન સત્ત્વહેલાયાઃ,
ન સત્ત્વમેલાયાઃ, ન સત્ત્વસરડસ્ય, ન સત્ત્વમારુતસ્ય, ન સત્ત્વમેરુતસ્ય, ન સત્ત્વખેલુતસ્ય, ન સત્ત્વમાલુતસ્ય, ન સત્ત્વમુલુતસ્ય, ન સત્ત્વાજવસ્ય, ન સત્ત્વકમલસ્ય, ન સત્ત્વકમરસ્ય, ન સત્ત્વાતરસ્ય, ન સત્ત્વહેલુવસ્ય, ન સત્ત્વવેલુવસ્ય, ન સત્ત્વજાવકસ્ય, ન સત્ત્વહવસ્ય, ન સત્ત્વહવલસ્ય, ન સત્ત્વબિમ્બરસ્ય, ન સત્ત્વબિમ્બહુરસ્ય, ન સત્ત્વચરણસ્ય, ન સત્ત્વચરમસ્ય, ન સત્ત્વપરવસ્ય, ન સત્ત્વધવરસ્ય, ન સત્ત્વપ્રમદસ્ય, ન સત્ત્વવિગમસ્ય, ન સત્ત્વોદ્વર્તનસ્ય, ન સત્ત્વનિર્દેશસ્ય, ન સત્ત્વક્ષયસ્ય, ન સત્ત્વસંભૂતસ્ય, ન સત્ત્વમમસ્ય, ન સત્ત્વવદસ્ય અર્થાય, ન સત્ત્વોત્પલસ્ય, ન સત્ત્વપદ્મસ્ય, ન સત્ત્વસંખ્યાયાઃ, ન સત્ત્વોપાગમસ્ય, ન સત્ત્વગત્યાઃ ન સત્ત્વાસંખ્યેયસ્ય, ન સત્ત્વાસંખ્યેયપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાપરિમાણસ્ય, ન સત્ત્વાપરિમાણપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાપર્યન્તસ્ય,ન સત્ત્વાપર્યન્તઓપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાસમન્તસ્ય, ન સત્ત્વાસમન્તપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાગણેયસ્ય,ન સત્ત્વાગણેયપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાતુલ્યસ્ય, ન સત્ત્વાતુલ્યપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાચિન્ત્યસ્ય, ન સત્ત્વાચિન્ત્યપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાપર્યન્તસ્ય, ન સત્ત્વાપર્યન્તપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વામાપ્યસ્ય, ન સત્ત્વામાપ્યપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાનભિલાપ્યસ્ય, ન સત્ત્વાનભિલાપ્યપરિવર્તસ્ય, ન સત્ત્વાનભિલાપ્યાનભિલાપ્યસ્ય અર્થાય, ન સત્ત્વાનભિલાપ્યાનભિલાપ્યપરિવર્તસ્યાર્થાય । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન ચાતુર્દ્વીપકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન સહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન દ્વિસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સત્ત્વાનામર્થાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે યદુત પરિપાકવિનયાય, અપિ તુ અશેષનિઃશેષાનવશેષસર્વલોકધાતુપર્યાપન્નાનાં સર્વસત્ત્વાનામર્થાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે યદુત પરિપાકવિનયાય । નૈકબુદ્ધારાગણતાયૈ

બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે યદુત આરાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ । ન દશબુદ્ધારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યલોકધાતુપરમાણુરજઃસમબુદ્ધારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નબુદ્ધવંશારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ, ( ગ્વ્ 84 ) ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નતથાગતવંશારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યલોકધાતુપરમાણુરજઃસમબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકતથાગતશાસનસંધારણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃ સમતથાગતશાસનસંધારણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકબુદ્ધપ્રસ્થાનપ્રણિધાનવિમાત્રતાવતરણાય ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમબુદ્ધપ્રસ્થાનપ્રણિધાનવિમાત્રાવરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકતથાગતબુદ્ધક્ષેત્રવ્યૂહાવતરણતાયૈ, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમતથાગતબુદ્ધક્ષેત્રવ્યૂહાવતરણાય, બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલવિભક્ત્યવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલવિભક્ત્યવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકતથાગતધર્મચક્રસંધારણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમતથાગતધર્મચક્રસંધારણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકસત્ત્વચિત્તસમુદ્રાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમસત્ત્વચિત્તસમુદ્રાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકસત્ત્વેન્દ્રિયચક્રપરિજ્ઞાયૈ, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમસત્ત્વેન્દ્રિયપરિજ્ઞાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકસત્ત્વેન્દ્રિયસાગરાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમસત્ત્વેન્દ્રિયસાગરાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુકલ્પપરંપરાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુકલ્પપરંપરાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વચર્યાવાસનાનુસંધ્યવતરણાય,
ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વચર્યાવાસનાનુસંધ્યવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વક્લેશસમુદ્રાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વસર્વક્લેશસમુદ્રાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વસર્વકર્મસમુદ્રાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણૂરજસમલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વસર્વકર્મસમુદ્રાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । નૈકલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વસર્વચર્યાસમુદ્રાવતરણાય, ન યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વસત્ત્વસર્વચર્યાસમુદ્રાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । અપિ તુ અશેષનિઃશેષાનવશેષસર્વસત્ત્વધાતુપરિપાકવિનયાય બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । અનવશેષસર્વબુદ્ધારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પદ્યતે । અનવશેષસર્વલોકધાતુપર્યાપન્નસર્વબુદ્ધવંશારાગણાભિરાધનપૂજોપસ્થાનતાયૈ ( ગ્વ્ 85 ) બોધિસત્ત્વાનાં પ્રણિધ્યભિલાષો ભવતિ । અનવશેષસર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય બોધિસત્ત્વાનામાશયો દૃઢીભવતિ । અનવશેષસર્વબુદ્ધશાસનસંધારણાય બોધિસત્ત્વાનાં પ્રયોગઃ સંભવતિ । અનવશેષસર્વતથાગતપ્રસ્થાનપ્રણિધિવિમાત્રતાનુગમાય બોધિસત્ત્વાનાં ચિત્તવેગાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ । અનવશેષસર્વતથાગતસર્વબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં વ્યવસાય ઉત્પદ્યતે । અનવશેષસર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનામભિલાષઃ પ્રભવતિ । અનવશેષસર્વજગચ્ચિત્તસાગરાવગાહનતાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રાર્થના સંજાયતે । અનવશેષસર્વસત્ત્વેન્દ્રિયચક્રપરિજ્ઞાયૈ બોધિસત્ત્વાનામભિકાઙ્ક્ષોત્પદ્યતે । અનવશેષસર્વસત્ત્વેન્દ્રિયસાગરાવતરણતાયૈ બોધિસત્ત્વાનામુત્સોઢિરાજાયતે । અનવશેષસર્વલોકધાતુકલ્પપરંપરાવતરણાય બોધિસત્ત્વાનાં છન્દઃ સંભવતિ । અનવશેષસર્વસત્ત્વક્લેશવાસનાનુસંધિસમુચ્છેદાય બોધિસત્ત્વાનાં પરાક્રમ આજાયતે । અનવશેષસર્વસત્ત્વકર્મક્લેશસમુદ્રોચ્છોષણાય બોધિસત્ત્વાનાં મહાજ્ઞાનસૂર્ય ઉદાગચ્છતિ । અનવશેષસર્વસત્ત્વચર્યાપરિજ્ઞાયૈ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાલોકઃ પ્રાદુર્ભવતિ । અનવશેષસર્વસત્ત્વદુઃખાગ્નિસ્કન્ધપ્રશમનાય બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરૂણામેઘઃ સમુદાગચ્છતિ । સંક્ષેપએણ કુલપુત્ર એતત્પ્રમુખાનિ દશ બોધિસત્ત્વચર્યાનયમુખાસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ, યાનિ બોધિસત્ત્વેન સમુદાનયિતવ્યાનિ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર સર્વધર્મસમવસરણા બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા યદુત જ્ઞાનાનુગમાય । સર્વક્ષેત્રસમવસરણા બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યા યદુત પરિશોધનતાયૈ । તસ્યા મમ કુલપુત્ર એવંપ્રણિધેર્યન્નિષ્ઠા કામ ધાતુવિશુદ્ધિઃ, તન્નિષ્ઠાનિ મમ પ્રણિધાનાનિ
ભવન્તુ । યન્નિષ્ઠા લોકધાતુવિશુદ્ધિઃ, તન્નિષ્ઠાનિ મમ પ્રણિધાનાનિ ભવન્તુ । યા નિષ્ઠા સર્વસત્ત્વક્લેશવાસનાનુસંધ્યનુશયાનામ્, તન્નિષ્ઠાનિ મમ પ્રણિધાનાનિ ભવન્તુ ॥
આહ - કો નામ આર્યે એષ વિમોક્ષઃ? આહ - અશોકક્ષેમધ્વજો નામ કુલપુત્ર એષ વિમોક્ષઃ । એતમહં કુલપુત્ર, એકં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં સાગરસમચિત્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વબુદ્ધધર્મસંપ્રતીચ્છનતયા, મેરુકલ્પાનાં દૃઢાધ્યાશયતયા, સુદર્શનભૈષજ્યરાજોપમાનાં સર્વસત્ત્વક્લેશવ્યાધિપ્રમોક્ષણતયા, આદિત્યકલ્પાનાં સર્વસત્ત્વાવિદ્યાન્ધકારવિધમનતયા, ધરણીસમચિત્તાનાં સર્વસત્ત્વાશ્રયપ્રતિષ્ઠાનભૂતતયા, મારૂતસદૃશાનાં સર્વજગદર્થકરણતયા, પ્રદીપભૂતાનાં સર્વસત્ત્વજ્ઞાનાલોકકરણતયા, મેઘોપમાનાં શાન્તનિર્ઘોષયથાવદ્ધર્મપ્રવર્ષણતયા, ચન્દ્રોપમાનાં પુણ્યરશ્મિજાલપ્રમોચનતયા, શક્રોપમાનાં સર્વજગદારક્ષાપ્રતિપન્નતયા ચર્યા જ્ઞાતું ગુણાન્ વા વક્તુમ્, અચિન્ત્યા વા બોધિસત્ત્વશિક્ષાઃ પ્રભાવયિતુમ્, અનન્તમધ્યા વા બોધિસત્ત્વપ્રણિધિવિકલ્પાઃ સંદર્શયિતુમ્ ॥

ગચ્છ કુલપુત્ર અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે સમુદ્રવેતાલ્યાં નાલયુર્નામ જનપદઃ । તત્ર ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષો નામ ઋષિઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ । સ તે કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વચર્યામુપદેક્ષ્યતિ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારક આશાયા ઉપાસિકાયાઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય આશામુપાસિકામનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય પ્રણિપત્ય અશ્રુમુખો રુદન્ બોધિપરમદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, કલ્યાણમિત્રદુરારાગણતામનુવિચિન્તયન્, સત્પુરુષસમવધાનસુદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, બોધિસત્ત્વેન્દ્રિયપ્રતિલાભદુરભિસંભવતામનુવિચિન્તયન્, બોધિસત્ત્વાશયવિશુદ્ધિદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, સભાગમિત્રસમવધાનદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, યથાવદ્બોધ્યભિમુખચિત્તનિધ્યપ્તિદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, અવિષમધર્મનયાનુશાસનીપ્રયોગદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, અસંહાર્યચિત્તકલ્યાણતાયોગસંજનનદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, સર્વજ્ઞતાવેગવિવર્ધનધર્માલોકસુદુર્લભતામનુવિચિન્તયન્, આશાયા ઉપાસિકાયા અન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ

11 ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષઃ ।
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો બોધિસત્ત્વાનુશાસન્યનુગતચિત્તો બોધિસત્ત્વચર્યાપરિશોધનાનુગતચિત્તો બોધિસત્ત્વપુણ્યબલવિવર્ધનચિત્તો બુદ્ધદર્શનવેગાવભાસિતચિત્તો ધર્મનિધાનપ્રતિલાભસંજાતચિત્તવેગો મહાપ્રણિધાનાભિનિર્હારપ્રવર્ધિતચિત્તવેગઃ સર્વધર્મદિગભિમુખચિત્તો ધર્મસ્વભાવાવભાસિતચિત્તઃ સર્વાવરણવિકિરણચિત્તો નિરન્ધકારધર્મધાતુવ્યવલોકનચિત્તો નારાયણવજ્રરત્નાભેદ્યવિમલાશયચિત્તઃ સર્વમારબલદુર્યોધનદુર્ધર્ષણચિત્તો ઽનુપૂર્વેણ યેન નાલયુર્જનપદઃ તેનોપસંક્રમ્ય ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષમૃષિમન્વેષતે સ્મ । તેન ચ સમયેન ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષર્ષિરન્યતમસ્મિન્નાશ્રમપદે વિહરતિ સ્મ અસંખ્યેયવિચિત્રદ્રુમલતાવનરમણીયે વિવિધવૃક્ષપત્રસંછન્ને સદાપ્રફુલ્લિતવિચિત્રપુષ્પવૃક્ષે સદાફલોપચિતફલવૃક્ષે નાનારત્નવૃક્ષોદારમણિફલકસંસ્કૃતતલે સુવિભક્તમહાચન્દનદ્રુમે મનોજ્ઞાગરુવૃક્ષસદાપ્રમુક્તગન્ધોપશોભિતે ચતુર્દિક્ષુવિભક્તગન્ધોપશોભિતે ચતુર્દિક્ષુ વિભક્તપાટલીવૃક્ષસમલંકૃતે ન્યગ્રોધવૃક્ષપાદપરુચિરસંસ્થાને સદાપક્વફલજમ્બૂવૃક્ષપ્રવર્ષણે નવનલિનીપદ્મોત્પલકુમુદોપશોભિતે । અદ્રાક્ષીત્સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષમૃષિં દશઋષિસહસ્રપરિવૃતં ચન્દનતલાવબદ્ધાયાં કુટ્યાં જટામકુટધારિણમજિનદર્ભચીવરવલ્કલવસનં તૃણસંસ્તરોપવિષ્ટમ્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્યેન ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષ ઋષિસ્તેનોપજગામ । ઉપેત્ય ભૂતકલ્યાણમિત્રપ્રતિલમ્બનાશયકલ્યાણમિત્રાયદ્વારાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, ભૂતમાર્ગોપનયાય કલ્યાણમિત્રાનુશાસન્યધીનાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, સર્વજ્ઞતાભૂમ્યુપનયેન કલ્યાણમિત્રદાસાધીનાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, દશબલજ્ઞાનરત્નદ્વીપોપનયેન કલ્યાણમિત્રોલ્કાવભાસિતાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, દશબલજ્ઞાનાલોકસંજનનતયા કલ્યાણમિત્રમાર્ગાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, અક્ષુણ્ણસર્વજ્ઞતાપુરપ્રાપણતયા કલ્યાણમિત્રપ્રદીપાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, સમવિષમસંદર્શનતયા કલ્યાણમિત્રં સેતું સર્વજ્ઞતાયાઃ સંપશ્યન્, સર્વપ્રપાતભયવિગમનતયા કલ્યાણમિત્રચ્છત્રાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, મહામૈત્રીબલાહ્લાદસંજનનતયા કલ્યાણમિત્રવેગાં સર્વજ્ઞતાં સંપશ્યન્, મહાકરુણાસંજનનતયા કલ્યાણમિત્રાધીનાં સર્વજ્ઞતાદર્શનપરિપુષ્ટિં સંપશ્યન્, ધર્મસ્વભાવનયાવભાસનતયા સર્વશરીરેણ પ્રણિપત્ય ઉત્થાય ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષમૃષિં
અનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રાઞ્જલિભૂતઃ પુરતઃ સ્થિત્વા મનોજ્ઞોપચારેણ મનોજ્ઞાં વાચમુદીરયન્ એવમાહ - મયા આર્ય અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । ન ચ જાનામિ કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ । શ્રુતં ચ મે આર્યો બોધિસત્ત્વાનામવવાદાનુશાસનીં દદાતીતિ । તદ્વદતુ મે આર્યઃ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષઋષિસ્તાનિ દશ માણવકસહસ્રાણ્યનુવિલોક્ય એવમાહઅનેન માણવકાઃ કુલપુત્રેણ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । સર્વસત્ત્વાશ્ચાભયેનોપનિમન્ત્રિતાઃ । અયં સ કુલપુત્રાઃ સર્વસત્ત્વહિતસુખાય પ્રત્યુપસ્થિતો જ્ઞાનસાગરાભિમુખઃ ( ગ્વ્ 88 ) સર્વતથાગતાનાં ધર્મમેઘાન્ ધાતુકામઃ સર્વધર્મનયસાગરાનવગાહયિતુકામઃ મહાજ્ઞાનાલોકે ઽવસ્થાતુકામો મહાકરુણામેઘમુપસ્થાપયિતુકામો મહાધર્મવર્ષમભિપ્રવર્ષયિતુકામો મહાજ્ઞાનાલોકે ચન્દ્રે ઉદાગત્ય સર્વક્લેશપ્રતાપં પ્રશમયિતુકામો સર્વસત્ત્વકુશલમૂલાનિ વર્ધયિતુકામઃ ॥
અથ ખલુ તાનિ દશ માણવકસહસ્રાણિ નાનાવર્ણૈઃ સુરુચિરૈઃ સુગન્ધૈઃ પુષ્પૈઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમવકીર્ય અભ્યવકીર્ય અભિવન્દ્ય નમસ્કૃત્વા પ્રણિપત્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય એવં વાચમુદીરયામાસુઃ - એષ ત્રાતા ભવિષ્યતિ, સર્વસત્ત્વાનાં સર્વનિરયદુઃખાનિ પ્રશમયિષ્યતિ । સર્વતિર્યગ્યોનિગતિં વ્યવચ્છેત્સ્યતિ । સર્વયમલોકગતિં વિનિવર્તયિષ્યતિ । સર્વાક્ષણદ્વારકપાટાનિ પિથપયિષ્યતિ । તૃષ્ણાસમુદ્રમુચ્છોષયિષ્યતિ । તૃષ્ણાબન્ધનં છેત્સ્યતિ । દુઃખસ્કન્ધં વિનિવર્તયિષ્યતિ । અવિદ્યાન્ધકારં વિધમયિષ્યતિ । પુણ્યચક્રવાલં લોકે પરિસંસ્થાપયિષ્યતિ । જ્ઞાનરત્નાકરમુપદર્શયિષ્યતિ । જ્ઞાનસૂર્યમુદાગમિષ્યતિ । ધર્મચક્ષુર્વિશોધયિષ્યતિ । સમવિષમં લોકે સંપ્રકાશયિષ્યતિ । અથ ખલુ ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષ ઋષિઃ તાન્ માણવકાનેવમાહ - યેન માણવકા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતં ભવતિ, સ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્ સર્વસત્ત્વાનાં સુખમુત્પાદયતિ, અનુપૂર્વેણ ચ સર્વજ્ઞતાં પ્રતિલભતે । અનેન માણવકાઃ કુલપુત્રેણ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતમ્ । સ એષ સર્વબુદ્ધગુણભૂમિં પરિપૂરયિષ્યતિ । અથ ખલુ ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષ ઋષિઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકમેતદવોચત્ - અહં કુલપુત્ર અપરાજિતધ્વજસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય વિમોક્ષસ્ય લાભી । સુધન આહ - ક એતસ્ય આર્ય અપરાજિતધ્વજસ્ય બોધિસત્ત્વવિમોક્ષસ્ય વિષયઃ? તતો ભીષ્માત્તરનિર્ઘોષઋષિઃ દક્ષિણં પાણિં પ્રસાર્ય સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં શિરસિ પરિમાર્જ્ય દક્ષિણેન પાણિના પર્યગૃહ્ણાત્ । સમનન્તરપરિગૃહીતશ્ચ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષેણ ઋષિણા દક્ષિણેન પાણિના, અથ તાવદેવ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકો ઽપશ્યદ્દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ । તેષુ ચ દશબુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાનાં તથાગતાનાં પાદમૂલગતમાત્માનં સંજાનાતિ સ્મ । તાનિ ચ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યપશ્યદસંખ્યેયાકારવિશુદ્ધવ્યૂહાનિ । તેષુ ચ તથાગતપર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રાન્નાનાવર્ણવિચિત્રવ્યૂહાનપશ્યત્ । તેષુ ચ પર્ષન્મણ્ડલસમુદ્રેષુ તથાગતશરીરાણિ લક્ષણાનુવ્યઞ્જનોજ્જ્વલિતોપચિતાન્યપશ્યત્ । તેભ્યશ્ચ ધર્મદેશનાં શૃણોત્યેકપદવ્યઞ્જનાપરાઙ્ભુખામ્ । તાનિ ચ તથાગતધર્મચક્રાણ્યન્યોન્યાસંભિન્નાનિ સંધારયતિ । તાંશ્ચ ધર્મમેઘાન્નાનાસત્ત્વાશયેષુ પ્રવર્ષણાં સંપ્રતીચ્છતિ । તેષાં ચ તથાગતાનાં નાનાધિમુક્તિબલવિશોધિતં

પૂર્વપ્રણિધાનસમુદ્રાનવતરતિ । તાંશ્ચ નાનાપ્રણિધાનસાગરવિશુદ્ધાન્ બુદ્ધસમુદાગમસમુદ્રાનવતરતિ । તાંશ્ચ યથાશયસર્વસત્ત્વસહસ્રસંતોષણવિજ્ઞાપનાન્ બુદ્ધવર્ણાનદ્રાક્ષીત્ । તાનિ ચ બુદ્ધરશ્મિજાલાનિ નાનાવિરાગવિશુદ્ધવ્યૂહમણ્ડલાન્યપશ્યત્ । તાનિ ચ બુદ્ધબલાન્યનાવરણજ્ઞાનાલોકાનુગમેનાવતરતિ । સ ક્વચિત્તથાગતપાદમૂલે રાત્રિંદિવં સંજાનાતિ । ક્વચિત્સપ્ત રાત્રિંદિવાનિ, ક્વચિદર્ધમાસમ્, ક્વચિન્માસમ્,ક્વચિત્સંવત્સરં ક્વચિદ્વર્ષશતં ક્વચિદ્વર્ષસહસ્રં ક્વચિદ્વર્ષશતસહસ્રં ક્વચિદ્વર્ષકોટિં ( ગ્વ્ 89 ) ક્વચિદ્વર્ષકોટીશતં ક્વચિદ્વર્ષકોટિસહસ્રં ક્વચિદ્વર્ષકોટીશતસહસ્રં ક્વચિદ્વર્ષકોટ્યયુતં ક્વચિદ્વર્ષકોટીનિયુતં ક્વચિદર્ધકલ્પં સંજાનાતિ । ક્વચિત્કલ્પં ક્વચિત્કલ્પશતં ક્વચિત્કલ્પસહસ્રં ક્વચિત્કલ્પશતસહસ્રં ક્વચિત્કલ્પકોટીં ક્વચિત્કલ્પકોટીશતં ક્વચિત્કલ્પકોટીસહસ્રં ક્વચિત્કલ્પકોટીશતસહસ્રં ક્વચિત્કલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રં ક્વચિત્તથાગતપાદમૂલે યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યાન્ કલ્પાન્ સંજાનાતિ । ક્વચિત્તથાગતપાદમૂલે જમ્બૂદ્વીપપરમાણુરજઃસમાન્ કલ્પાન્ સંજાનાતિ । ક્વચિદ્યાવદનભિલાપ્યાનભિલાપ્યબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કલ્પાન્ સંજાનાતિ અપરાજિતધ્વજબોધિસત્ત્વવિમોક્ષજ્ઞાનાવભાસિતો વૈરોચનગર્ભસમાધ્યવભાસપ્રતિલબ્ધઃ અક્ષયજ્ઞાનવિમોક્ષસમાધ્યનુગતઃ સમન્તદિક્પઞ્જરધારણીમુખાવલોકપ્રતિલબ્ધો વજ્રમણ્ડલધારણીમુખાવભાસિતચિત્તઃ સુવિભક્તજ્ઞાનકૂટવિષયસમાધિવિહારપ્રતિલબ્ધઃ સમન્તતલવ્યૂહમાર્ગપ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારવિષયો બુદ્ધગગનગર્ભમણ્ડલસમાધ્યાલોકપ્રસૃતઃ સર્વબુદ્ધધર્મચક્રનેમિસમાધ્યવભાસિતચિત્તઃ ત્ર્યધ્વજ્ઞાનરત્નાક્ષયમણ્ડલસમાધ્યાલોકપ્રાપ્તઃ ॥
અથ ખલુ ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષ ઋષિઃ સુધનં શ્રેષ્ઠિદારકં વ્યમુઞ્ચત્ । સ પુનરપિ ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષસ્ય ઋષેઃ પુરતઃ સ્થિતમાત્માનં સંજાનાતિ । તં ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષ ઋષિરાહ - સ્મરસિ કુલપુત્ર? આહ - સ્મરામિ આર્ય કલ્યાણમિત્રાધિષ્ઠાનેન । આહ - એતમહં કુલપુત્ર અપરાજિતધ્વજં બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં જાનામિ । કિં મયા શક્યં સર્વજગદ્વિશેષજ્ઞાનાભિજ્ઞાવતારસમાધિપ્રતિલબ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકાલચક્રવશવર્તિનાં બુદ્ધલક્ષણજ્ઞાનાભિનિર્હારકુશલાનાં તથાગતદિવસાવક્રાન્તિવિજ્ઞપ્તિવ્યૂહાનાં ત્ર્યધ્વવિષયૈકલક્ષણજ્ઞાનસમવસરણાનાં સર્વલોકધાતુસુવિભક્તકાયાનાં સર્વધર્મધાત્વવભાસિતજ્ઞાનશરીરાણાં સર્વસત્ત્વયથાશયાભિમુખાભ્યુત્થિતાનાં યથાશયસત્ત્વચર્યાવિચારાનુકૂલોપચારાણાં સમન્તાભિરુચિતરોચનાનામ્ અમલવિપુલરુચિરજ્ઞાનમણ્ડલવિશુદ્ધાનાં ચર્યા જ્ઞાતું ગુણા વા વક્તું પ્રણિધિવિશેષો વા સૂચયિતું ક્ષેત્રાભિસંસ્કારો વા જ્ઞાતું જ્ઞાનવિષયો અવગાહિતું સમાધિગોચરો વા અનુસર્તું ઋદ્વિવિકુર્વિતં વા અવતરિતું વિમોક્ષવૃષભિતાવિક્રીડિતં વા અનુગન્તું શરીરવિભક્તિનિમિત્તં વા ઉદ્ગ્રહીતું સ્વરમણ્ડલવિશુદ્ધિર્વા પ્રભાવયિતું જ્ઞાનાવભાસો વા નિદર્શયિતુમ્ ॥
ગચ્છ કુલપુત્ર, અયમિહૈવ દક્ષિણાપથે ઈષાણો નામ જનપદઃ । તત્ર જયોષ્માયતનો નામ બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસતિ । તમુપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ - કથં બોધિસત્ત્વેન બોધિસત્ત્વચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યમ્, કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ॥
અથ ખલુ સુધનઃ શ્રેષ્ઠિદારકસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષસ્ય ઋષેઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષં ઋષિમનેકશતસહસ્રકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પુનઃ પુનરવલોક્ય ભીષ્મોત્તરનિર્ઘોષસ્ય ઋષેરન્તિકાત્પ્રક્રાન્તઃ