Gaṇḍavyūhasūtra · Chapter 20
43 gopā /
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārakaḥ sutejomaṇḍalaratiśriyo lumbinīvanadevatāyā antikādapakramya yena kapilavastu mahānagaraṃ tenopasaṃkramya etamevāprameyakalpasarvārambaṇabodhisattvajanmavikurvitasaṃdarśanaṃ bodhisattvavimokṣaṃ bhāvayan avataran vipulīkurvan anutiṣṭhan uttāpayan parijayan paricintayan pravicinvan anupūrveṇa yena dharmadhātupratibhāsaprabho bodhisattvasaṃgītiprāsādastenopasaṃkrāmat / tasyopasaṃkramaṇasya aśokaśrīrnāma bodhisattvasaṃgītiprāsādadevatā daśabhirgṛhadevatāsahasraiḥ sārdhaṃ pratyudgamya sudhanaṃ śreṣṭhidārakamevamāha - svāgataṃ te mahāpuruṣa mahāprajñājñānavikrāmin acintyabodhisattvavimokṣabhāvanādhyālambanapraṇidhicittavipuladharmavimānagocaracārin dharmanagarābhimukha anantabodhisattvopāyanayāvatāraṇāpratiprasrabdhatathāgataguṇasāgarāvabhāsapratilabdha sarvajagadvinayapratibhāsapratibhānajñānābhimukhasarvasattvacaryājñānakāyamantrānuvartana caryābhimukhacitta sarvajagadvedanāprītisamudravegavivardhanapraṇidhāna sarvatathāgatadharmaprativedhamārgapratipanna / yathā tvāṃ paśyāmi animiṣanetragambhīracaryeryāpathaviśuddhagocaram, nacireṇa tvamanuttaratathāgatakāyavākcittālaṃkāraviśuddhiṃ pratilabdho lakṣaṇānuvyañjanapratimaṇḍitena kāyena daśabalajñānālokālaṃkṛtena cittena lokaṃ vicariṣyasi / yādṛśīṃ ca te dṛḍhavīryaparākramatāṃ paśyāmi, nacireṇa tvaṃ sarvatryadhvatathāgatasaṃmukhībhāvadarśanasamaṅgī sarvatathāgatadharmameghān saṃpratīcchan sarvabodhisattvadhyānavimokṣasamādhisamāpattiśāntadharmavimānaratimanubhavan gambhīraṃ buddhavimokṣamanupravekṣyasi / tathā hi tvaṃ kalyāṇamitropasaṃkramaṇadarśanaparyupāsanānuśāsanīḥ saṃpratīcchaṃstadguṇapratinayeṣu prayujyamāno na parikhidyase, na vinivartase, na paritapasi / na ca te kaścidantarāyo vā āvaraṇaṃ vā nivaraṇaṃ vā prasahate, mārā vā mārakāyikā vā devatāḥ / tena acirādeva tvaṃ sarvasattvānāṃ prītikaro bhaviṣyasi //
evamukte sudhanaḥ śreṣṭhidārako 'śokaśriyaṃ bodhisattvasaṃgītiprāsādadevatāmetadavocat - tathāstu devate yathā vadasi / ahaṃ khalu devate sarvasattvakleśasaṃtāpavyupaśamena paramāṃ prītiṃ vindāmi / sarvasattvaviṣayakarmavipākavinivartanena sarvasattvasukhasaṃbhavena sarvasattvānavadyakarmapratipattyā paramāṃ prītiṃ vindāmi / yadā ca devate sattvā vividhaviṣayakarmakleśaprayogākṣiptacittā durgatiṣu prapatanti sugatiṣu vā, vividhāni kāyikacaitasikāni duḥkhadaurmanasyāni pratyanubhavanti, durmanasastasmin samaye bodhisattvā bhavanti paramadurmanasaḥ / tadyathāpi nāma devate puruṣasyaikāntatṛṣṇācaritasya ekaputrako bhavet priyo manāpaḥ / sa tasyāṅgapratyaṅgeṣu cchidyamāneṣu ekāntatṛṣṇācaritatvāt paramadurmanāḥ syādanāttamanaskaḥ, evameva devate bodhisattvo bodhisattvacārikāṃ caran sattvān karmakleśavaśena tisṛṣu durgatiṣu patitān dṛṣṭvā durmanā bhavati paramadurmanāḥ / yasmin vā punaḥ samaye sattvāḥ kāyavāṅbhanaḥsucaritasamādanahetoḥ kāyasya bhedātsugatau svargaloke deveṣūpapadyante, devamanuṣyagatiṣu ca kāyikacaitasikāni sukhāni pratyanubhavanti, paramasukhī tasmin samaye bodhisattvo bhavati sumanā āttamanaskaḥ pramuditaḥ ( Gv 301 ) prītisaumanasyajātaḥ / na khalu punardevate bodhisattvā ātmārthāya sarvajñatāmabhiprārthayante / na vicitrasaṃsāraratisukhaprabhavanārthaṃ na kāmadhātuparyāpannaṃ vividharativyūhaprārthanayā saṃjñācittadṛṣṭiviparyāsavaśena na saṃyojanabandhanānuśayaparyavasthānavaśagatāḥ / na tṛṣṇādṛṣṭivaśagatāḥ, na vividhasattvasaṃsargaratisaṃjñāvinibaddhacetasaḥ, na dhyānaratisukhāsvādaparigṛddhāḥ, na vividhāvaraṇāvṛtāḥ saṃsāragatiṣu parivartante / api tu khalu punardevate bodhisattvā bhavasamudragatānāmaparimitaduḥkhaprapīḍitānāṃ sattvānāmantike mahākaruṇāṃ saṃjanayitvā sarvajagatsaṃgrahamahāpraṇidhimabhinirharanti / te mahākaruṇāpraṇidhyabhinirhārabalavegena sattvaparipākavinayaprayuktāḥ saṃsāre bodhisattvacaryāṃ carantaḥ saṃdṛśyante / te sarvasattvanāṃ sarvāvaraṇasarvajñatājñānaṃ paryeṣamāṇāḥ sarvatathāgatapūjopasthānapraṇidhimabhinirharanti / te tathāgatapūjopasthānapraṇidhivaśairna parikhidyante bodhisattvacaryāyām / te bodhisattvacaryāṃ carantaḥ saṃkliṣṭāni kṣetrāṇi saṃpaśyantaḥ sarvabuddhakṣetrapariśodhanapraṇidhimabhinirharanti
saṃkliṣṭān kṣetrasāgarān pariśodhayamānāḥ sarvasattvānāmāyatananānātvaṃ saṃpaśyamānāḥ / anānātvānuttaradharmakāyapariśuddhaye praṇidhimabhinirharanti saṃkliṣṭakāyavākcittatāṃ sattvānāṃ saṃpaśyamānāḥ / sarvasattvakāyavākcittālaṃkārapariśuddhaye praṇidhimabhinirharanti / vikalāyatanānapariśuddhacetasaḥ sarvān saṃpaśyamānāḥ sarvasattvacittacaritāni pariśodhayamānā bodhisattvacaryāṃ caranto na parikhidyante / evaṃ hi devate bodhisattvā anantamadhyāṃ bodhisattvacaryāṃ caranto 'parikhinnacittāḥ / evaṃ caranto 'laṃkārabhūtā bhavanti sadevakasya lokasya devamanuṣyasaṃpattisaṃjananatayā / mātāpitṛbhūtā bhavanti bodhisattvotpādapratiṣṭhāpanatayā / dhātrībhūtā bhavanti bodhisattvamārgāvataraṇatayā / nityānubaddhasahajadevatā bhavanti durgatiprapātabhayārakṣaṇatayā / mahādāśabhūtā bhavanti saṃsārasamudrottāraṇatayā / śaraṇabhūtā bhavanti sarvamārakleśabhayavinivartanatayā / parāyaṇabhūtā bhavanti antaparamaśītibhāvopanayanatayā / tīrthabhūtā bhavanti sarvabuddhasamudrāvataraṇayā / saṃgrāhakabhūtā bhavanti dharmaratnadvīpopanayanatayā / puṣpabhūtā bhavanti sarvabuddhaguṇasaṃpuṣpitacittatayā / alaṃkārabhūtā bhavanti vipulapuṇyajñānaprabhāpramuñcanatayā / paramaprītikarā bhavanti samantaprāsādikatayā / abhigamanīyā bhavanti anavadyakarmapratipattyā / samantabhadrā bhavanti sarvākāravarāṅgasuparipūrṇakāyatayā / asecanakarūpā bhavanti apratikūladarśanatayā / avabhāsakarā bhavanti jñānaraśmipramuñcanatayā / ālokakarā bhavanti dharmapradīpadhāraṇatayā / pradyotakarā bhavanti bodhyāśayapariśodhanatayā / senāpatibhūtā bhavanti mārakarmavinivartanatayā / sūryabhūtā bhavanti prajñāraśmijālaprabhāpramuñcanatayā / candrabhūtā bhavanti gaganabuddhicandrodāgamanatayā / meghabhūtā bhavanti sarvajaganmahādharmameghābhipravarṣaṇatayā / evaṃ khalu devate pratipadyamānā bodhisattvāḥ priyā bhavanti sarvasattvānām //
atha khalu aśokaśrīrbodhisattvasaṃgītiprāsādadevatā sārdhaṃ tairdaśabhiḥ gṛhadevatāsahasraiḥ sudhanaṃ śreṣṭhidārakaṃ divyasamatikrāntaiḥ manomayaiḥ puṣpamālyagandhacūrṇavilepanaratnābharaṇavarṣaiḥ pravṛṣya anuparivārya bodhisattvabhavanaṃ praviśantamābhirgāthābhirabhyaṣṭāvīt -
utpadyante jinā loke kadāci jñānabhāskarāḥ /
saṃbodhau cittamutpādya sarvasattvānukampayā
bahubhiḥ kalpanayutaiḥ durlabhaṃ tacca darśanam /
avidyāndhasya lokasya jñānasūryo mahānasi
dṛṣṭvā lokaṃ viparyastamajñānatimirāvṛtam /
mahākṛpāṃ saṃjanayya prasthito 'si svayaṃbhutām
viśuddhenāśayena tvaṃ buddhabodhyarthamudyataḥ /
kalyāṇamitraṃ bhajase 'napekṣaḥ kāyajīvite
na niśrayaste loke 'sminna niketo na saṃstavaḥ /
anālayo 'sya saṃkīrṇo niḥsaṅga gaganāśayaḥ
bodhicaryāṃ carasyagrāṃ puṇyamaṇḍalasuprabhaḥ /
udayāstamite loke jñānaraśmipramuñcanaḥ
lokānna caivoccalasi lokadharmairna lipyase /
asaṅgaścarase loke māruto gagane yathā
kalpoddāhe yathā vahniḥ pradīptaḥ satatodyataḥ /
agnikalpena vīryeṇa carase bodhicārikām
siṃhakalpa mahāvīra dṛḍhavīryaparākramaḥ /
jñānavikramasaṃpannastvaṃ carasyaparājitaḥ
dharmadhātusamudre 'smin ye kecinnayasāgarāḥ /
sanmitrasevayā śūra tvaṃ tānavatariṣyase
atha khalvaśokaśrīrbodhisattvasaṃgītiprāsādadevatā sudhanaṃ śreṣṭhidārakamābhirgāthābhirabhiṣṭutya gacchantaṃ pṛṣṭhataḥ samanubadhnāti sma dharmakāmatayā / atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako dharmadhātupratibhāsaprabhabodhisattvasaṃgītiprāsādamupasaṃkramya anupraviśya samantādanuvilokayāmāsa gopāyāḥ śākyakanyāyā darśanakāmaḥ / so 'paśyadgopāṃ śākyakanyāṃ dharmadhātupratibhāsaprabhasya bodhisattvasaṃgītiprāsādasya madhye sarvabodhisattvasya gṛhāvasanapratibhāsamaṇipadmagarbhāsananiṣaṇṇāṃ strīṇāṃ caturaśītyā sahasraiḥ parivṛtāṃ sarvāsāṃ pārthivakulasaṃbhavānāṃ pūrvabodhisattvacaryāsabhāgakuśalamūlānāṃ pūrvadānasaṃgrahasaṃgṛhītānāṃ ślakṣṇamadhuravacanasamudācārāṇāṃ sarvajñatārthābhimukhasukhasaṃgṛhītānāṃ buddhabodhisattvasamudāgamasamānārthatayā susaṃgṛhītānāṃ mahākaruṇāpūrvaṃgamaputradāraparigrahasusaṃparigṛhītānāṃ mahāmaitryupetasvadārānuvartanapariśodhitānāṃ pūrvabodhisattvācintyopāyakauśalyapariparipācitānām / sarvāṇi ca tāni caturaśītistrīsahasrāṇyavaivartikānyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau bodhisattvapāramitānayāvatīrṇāni sarvabodhisattvaśikṣāsu aparapraṇeyāni sarvagrahavigatacitāni sarvasaṃsārarativiratamānasāni asaṅgadharmadhātunayapariśuddhāni sarvajñatābhimukhacittavegāni ( Gv 303 ) sarvanivaraṇāvaraṇajālavigatāni sarvāṅgapathasamatikrāntāni dharmakāyasunirmitavicārāṇi sarvalokaparipākavinayābhimukhāni vipulapuṇyasamudrasaṃbhūtacittāni samantabhadrabodhisattvacaryāpraṇidhānaniryātāni vipulabodhisattvabalavegasaṃvardhitāni jñānasūryamaṇḍalacittapradīpāni //
atha khalu sudhanaḥ śreṣṭhidārako yena gopā śākyakanyā tenopasaṃkramya gopāyāḥ śākyakanyāyāḥ kramatalayoḥ sarvaśarīreṇa praṇipatya utthāya purataḥ prāñjaliḥ sthitvā evamāha - mayā ārye anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpāditam / na ca jānāmi kathaṃ bodhisattvāḥ saṃsāre saṃsaranti, saṃsāradoṣaiśca na lipyante / sarvadharmasamatāsvabhāvaṃ cāvabudhyante / śrāvakapratyekabuddhabhūmau na ca pratiṣṭhante / buddhadharmāvabhāsapratilabdhāśca bhavanti / bodhisattvacaryāṃ na ca vyavacchindanti / bodhisattvabhūmau ca pratiṣṭhitā bhavanti / sarvatathāgataviṣayaṃ ca saṃdarśayanti / sarvalokagatisamatikrāntāśca bhavanti / sarvalokagatiṣu copavicaranti / dharmakāyapariniṣpannāśca bhavanti / anantavarṇāṃśca rūpakāyānabhinirharanti / alakṣaṇadharmakāyaparāyaṇāśca bhavanti / sarvajagadvarṇasaṃsthānāṃśca kāyānādarśayanti / anabhilāpyāṃśca sarvadharmānavaranti / sarvavākpathaniruktyudāhāraiśca sattvānāṃ dharmaṃ deśayanti / niḥsattvāṃśca sarvadharmān prajānanti / sattvadhātuvinayaprayogācca na vinivartante / anutpādānirodhāṃśca sarvadharmānavataranti / sarvatathāgatapūjopasthānaprayogācca na vinivartante / akarmavipākāṃśca sarvadharmānavataranti kuśalakarmābhisaṃskāraprayogācca na vinivartante //
evamukte gopā śākyakanyā sudhanaṃ śreṣṭhidārakametadavocat - sādhu sādhu kulaputra, yastvaṃ bodhisattvānāmimāmevaṃrūpāṃ caryāṃ dharmatāṃ paripraṣṭavyāṃ manyase, yathāpi tatsamantabhadrapraṇidhānacaryābhimukhasya ayaṃ praśnodāhāraḥ / tena hi kulaputra śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye buddhānubhāvena / daśabhiḥ kulaputra dharmaiḥ samanvāgatā bodhisattvā imāmevaṃrūpāmindrajālatalopamāṃ samantajñānaprabhāṃ bodhisattvacaryāṃ paripūrayanti / katamairdaśabhiḥ? yaduta udārakalyāṇamitrasaṃniśrayeṇa vipulādhimuktipratilābhena udārakalyāṇāśayaviśuddhyā vipulapuṇyajñānasamudropastabdhacittatayā buddhotpattisaṃbhavamahādharmanirdeśaśravaṇapratilābhena tryadhvatathāgatādhimukticetanāsaṃvāsena sarvabodhisattvacaryāmaṇḍalasamatānugamena sarvatathāgatādhiṣṭhānapratilābhena prakṛtimahākaruṇādhyāśayaviśuddhyā sarvasaṃsāracakropacchedacittabalādhānapratilābhena / ebhiḥ kulaputra daśabhirdharmaiḥ samanvāgatā imāmevaṃrūpāmindrajālatalopamāṃ samantajñānaprabhāṃ bodhisattvacaryāṃ paripūrayanti //
tatra kulaputra avivartyavīryā bodhisattvā etān dharmān pratilabhya akṣayākārābhinirhāreṇa bhāvayanto bahulīkurvantaḥ kalyāṇamitrāṇyārāgya daśabhirākārairabhirādhayanti / katamairdaśabhiḥ? yaduta kāyajīvitānapekṣatayā saṃsāropakaraṇānarthikatayā sarvadharmasvabhāvasamatānugamena sarvajñatāpraṇidhānāvivartyatayā sarvadharmadhātunayavyavalokanatayā sarvabhavasamudroccalitamānasatayā anālayadharmagaganapraviṣṭānālayatayā sarvabodhisattvapraṇidhānānāvaraṇatayā sarvakṣetrasāgaraprasaraṇatayā ( Gv 304 ) anāvaraṇabodhisattvajñānamaṇḍalasuparyavadāpitatayā / ebhiḥ kulaputra daśabhirākārairbodhisattvāḥ kalyāṇamitrāṇyārāgayitvā abhirādhayanti //
atha khalu gopā śākyakanyā etamevārthanayaṃ saṃdarśayamānā buddhādhiṣṭhānena daśa diśo vyavalokya tasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
ye prasthitāmalaviśāladhiyaḥ parārthāḥ sanmitrasevanaparā gataśāṭhyamāyāḥ /
śāstṛtvasaṃjñapratilabdha akhinnavīryāścaryendrajālasadṛśī carateṣa loke
adhimukti yeṣa vipulā gaganaprakāśā yasyāṃ samosarati sarvatriyadhvalokaḥ /
kṣetrāśca sattva tatha dharma tathaiva buddhāsteṣāmiyaṃ cariya jñānaprabhaṃkarāṇām
yeṣāśayo gaganakalpa anantamadhyaḥ saṃkleśanirmalatayā paramaṃ viśuddhaḥ /
ye 'trodbhavanti guṇa sarvatathāgatānāṃ caryendrajālatalabhedasamāhitānām
sarvajñajñānavipulairamitairacintyairupastabdha ye guṇamahodadhibhiḥ sumedhāḥ /
te puṇyasāgaraśarīraviśuddhagarbhā loke caranti na ca lokamalena liptāḥ
sarvasvarāṅgarutaghoṣanayairjinānāṃ ye dharmagarjita śṛṇonta na yāni tṛptim /
dharmaṃ nayānugataprajñaprabhapradīpāsteṣāmiyaṃ jagapradīpakarāṇa caryā
ye te daśaddiśi tathāgata aprameyān sarvatra cittakṣaṇi otari anyamanyān /
sarvāṃstathāgatasamudra vicintayanti buddhāśayānanugatānamayaṃ praveśaḥ
paśyanti ye pariṣado vipulā jinānāṃ teṣāṃ samādhinayasāgaramotaranti /
praṇidhānasāgaranayaṃ ca anantamadhyaṃ teṣāmidaṃ caritamindratalopamānām
ye 'dhiṣṭhitā daśasu dikṣu jinairaśeṣaiḥ / kalpāṃścarantyanaparāntasamantabhadrāḥ /
sarvatra kṣetraprasare pratibhāsaprāptāsteṣāmiyaṃ cariya dharmaprabhaṃkarāṇām
ye te mahākaruṇamaṇḍalajñānasūryā dṛṣṭvā jagadvyasanaprāptamudenti dhīrāḥ /
dharmābhayā jagati moha vidhūya teṣāmiyaṃ cari divākarasādṛśānām
dṛṣṭvā prajāṃ bhavagatau parivartamānāṃ saṃsārasrotapravilomasthitāḥ sumedhāḥ /
saddharmacakramamitaṃ samudānayantaścaryāsamantavarabhadramatiṃ caranti
te 'tra śikṣita nayehi anantamadhyān kāyān yathāśaya jagatyupadarśayitvā /
pratibhāsabimbasadṛśairapi taiḥ svakāyaiḥ paripācayanti janatāṃ bhavasāgareṣu
maitrīnayaiḥ suvipulairjanatāṃ spharitvā nānādhimuktiṣu janeṣu cariṃ vidarśya /
dharmaṃ yathāśaya jagatyabhivarṣamāṇā bodhāya sattvanayutān vinayanti dhīrāḥ
Original text: Gaṇḍavyūhasūtra · Edition: P.L. Vaidya. Gaṇḍavyūhasūtram, Darbhanga: The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts No. 5). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0