Dvāviṃśatyavadānakathā · Chapter 14

iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ pānakathā trayodaśamaḥ paricchedaḥ //
XIV. vastrakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat //
śrotum icchāmi tan nātha tava vaco 'mṛtopamam /
vastrāṇāṃ ca kathāṃ bhavyāṃ kathayasva mahāvibho

bhagavān āha //
śṛṇu maitreya vakṣye 'haṃ vastradānasya varṇanam /
kathinavastradānena saha vastreṇa jāyate

ekasminn antare kāle kapilavastuni viharāmi nyagrodhārāme saśrāvakasaṃghaḥ //
tasmin kapilavastuni mahānagaravare, anyatamaḥ śākyeṣu rohiṇo nāma śākyaḥ prativasati, āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇapratispardhī / tasya patnyā na putro na duhitā / sa kare kapolaṃ kṛtvā cintāparo vyavasthitaḥ / anekadhanasamuditaṃ me gṛhaṃ na ca me putro na duhitā / mamātyayād avaśyam eva sarvasvaṃ rājavidheyaṃ bhavisyati / iti matvātīva paridevate, paramavyākulī abhūt //
athāsya daivayogād acireṇānyatamadevanikāyāc cyutvā tasyāḥ prajāpatyāḥ kukṣim avakrāntā / tatas tayā svāmī niveditaḥ / tataḥ svāminaivaṃ viditaṃ tataḥ svāminocyate // bhadre yadi putraṃ janiṣyasīty evaṃ kuśalam / atha duhitaraṃ tayaiva saha tvāṃ niṣkāsayāmīti //
yāvad aṣṭānāṃ navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā dārikā jātā abhirūpā prāsādikā atikrāntā manuṣyavarṇam asaṃprāptā ca divyavarṇaśuklavastraiḥ prāvṛtā aliptā garbhamalena / yāvad rohiṇena śrutaṃ prajāpatī te prasūtā dārikā jāteti / sa kupitaḥ praviṣṭaḥ / tato 'sya prajāpatyā divyavastraprāvṛtā dārikopanītā / tato rohiṇaḥ śākyo dārikāṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpanaḥ //
aho āścarya me putrī kīdṛśī rūpaśobhitā /
vastreṇa saha jātāsau kena karmaṇa jāyate

tatas tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ, śuklavastraprāvṛtā tasmād bhavatu dārikāyā ḥ śukleti nāma sthāpitā // sā dārikā kramato upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iya paṅkajam // yathā yathā ca śuklā dārikā vardhate tathā tathā tāny api vastrāṇi vardha n te, na ca malinī bhavanti na cāsyā kāyo malenābhibhūyate //
yadā śuklā dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā tadāsyā bahavaḥ kumārā bhāryārthe yācanakā āgacchanti rājaputrā amātyaputrāś ca / tatas tair upadrūyamāṇaḥ pitā cāsyā ḥ kare kapolaṃ dattvā cintāparo vyavasthitaḥ / yady ekasmai dāsyāmi, anye me 'mitrā bhaviṣyantīti //
yāvad asau dārikā pitaraṃ cintāparam avekṣyovāca // tāta kim asi cintāpara iti / tena so 'rtho vistareṇa samākhyātaḥ /
śṛṇu cintāparasyārthaṃ kathayāmi dārike nv aham /
tvām eva saha dharmāya rājaputrāḥ samāgatāḥ

bahavo 'mātyaputrāś ca, āgacchanti dine dine /
tasmāc cintāparo 'bhūvaṃ kasmai dāsyāmy ahaṃ nu bho

dārikā kathayati tāta na te śokaḥ kartavyo nāhaṃ kāmenārthinī // yataś ca //
kāmopabhogyadhanadhānyaśarīragehaṃ sarvaṃ hy anartham aticañcalabhaṅguraṃ ca
/
saudāmanīva jagatāṃ kṣaṇamātrahṛdyaṃ dṛṣṭvāpy anarthaṃ sugate khalu
saṃvrajāmi

anitya saṃsāram anitya koṣam anitya sauhṛdya saputradārā /
anitya rājyaṃ vividhopabhogyaṃ saṃsārake sarvam anityam eva

tasmāt susāraṃ khalu puṇyam eva bandhur na puṇyād aparo 'sti kaś cit /
dīpaś ca rātrau saghanāndhakāre sukhapradātā kaluṣaprahartā

tato tasmād bhagavacchāsane pravrajiṣyāmi, anujānīhi māṃ tāteti // yāvad asau mātā pitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā / yenaiva vastreṇa pravṛtā jātā tat tenaivaṃ paripūrṇaṃ pañcacīvara ṃ saṃpanna m / tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā, idam eva pañcagaṇḍakasaṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikaraṇavidhvaṃsanadharmatayā prāhatya sarvakleśaprahāṇād arhattvaṃ sākṣātkṛtam / arhantī saṃvṛttā, traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhi jñā pratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā ( Dak: 145 ) sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā manyābhivādyā ca saṃvṛttā // tadā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ // kāni bhadanta śuklayā karmāṇi kṛtāni yanāḍhye kule jātābhirūpā darśanīyā prāsādikā śuklavastraprāvṛtā jātā pravrajya cārhattvaṃ sākṣātkṛtam iti //
bhagavān āha // śukl ay aiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmaṇi kṛtāny upacitāni vipacyante śubhāny aśubhāni / tac chṛṇu //
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrakalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ purusadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca
buddho bhagavān vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve /
yāvad anyatarā śreṣṭhibhāryā śraddhā bhadrā kalyāṇāśayā, kena cid eva karaṇīyena ṛṣipatanaṃ gatā //
athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ ( Dak: 146 ) samantato bhadrakaṃ sahadarśanāc ca bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / tato 'syā bhagavatā kāśyapena dharmo deśitas tayā labdhaprasādayā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgha ṃ mama gṛhe pūjāyāmi / ity uktvā sā bhikṣusaṃghāya kathinacīvaram anupradattaṃ krameṇa ca mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā //
kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau śreṣṭhibhāryā, eṣaivāsau śuklā bhikṣuṇī / yad anayā bhikṣusaṃghāya kathinacīvaram anupradattaṃ tena śuklavastraprāvṛtā jātā / yad brahmacaryavāsaḥ paripālitas teneha janmany arhattvaṃ sākṣātkṛtam iti //
vastrapradānasya mahānuśaṃsā manuṣyalokeṣu ca devaloke /
yat kāṅkṣavastraṃ tad eva labhante ye caiva lokāḥ khalu bhaktipūrvaiḥ

ye nīlapītaharitāruṇaśuklacitravarṇaprabhedaracito j jvalavastramālām / yacchanti lokagurave sagaṇottamāya te prāpnuvanty abhimatapravarāmbarāṇi

yaḥ saṃghāyāśeṣagaṇānāṃ pravarāya śrāddho bhaktyā cīvaramālāṃ pradadāti / sa prāpnoti hrīvasanaṃ vastravariṣṭhaṃ kāṣāyaṃ ca kleśakaṣāyapratipakṣam

dattvā satpiṅgacitrastabakaviracitā nīlapītāvadātai
raktair anyaiś ca ramyaiḥ suruciravasanaiś cīvaraiś cārumālā ḥ /
divyaṃ vāmuktavastraṃ sugatasutagaṇāyābhirūpo manojño
hrīvastrālaṃkṛtātmā bhavati paṭumatiḥ sarvadharmeśvaraḥ saḥ

punaś ca //
grīvāśiraścaraṇabāhusamāśritasya vaiḍūryahāṭakamayasya samuktakasya /
gātrasya bhūṣaṇavidher divi vā kṣitau vā śreṣṭhaṃ vibhūṣaṇam ataḥ pravadanti
vastram

na kevalam //
rūpānvito ' pi kulajo ' pi vicakṣaṇo ' pi
lokeṣu śāstramaya _ ^ kṛtaśramo ' pi /
śīlādibhir guṇagaṇaiḥ samalaṃkṛto ' pi
na bhrājate divi suvastram ṛte manuṣyaḥ

tasmād vibhūṣaṇam atulyam avekṣya vastraṃ
śītoṣṇatāmasakasaṃprativāraṇaṃ ca /
hrīvastram apratisamaṃ samavāptukāmair
vastrapradānam asakṛn manujaiḥ pradeyam

candrāṃśuvisphuritacāmarahemadaṇḍaiḥ
siṃhāsane pariniṣadya sitātapatraiḥ /
sauvarṇaratnamakuṭaiḥ śirabhūṣito ' pi
śrīcakravartir api vastram ṛte na bhāti

śrīmaddhanendranivasatyalakāpure ca
jihvāsahasraphaṇibhūṣitabhogavatyām /
kailāsameruśikhare surasaṃghamadhye
brahmendrarudram api vastram ṛte na bhāti