દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 14

ઇતિ દ્વાવિંશત્યવદાનકથાયાં પાનકથા ત્રયોદશમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
xઇવ્. વસ્ત્રકથા
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ॥
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તન્ નાથ તવ વચો ઽમૃતોપમમ્ ।
વસ્ત્રાણાં ચ કથાં ભવ્યાં કથયસ્વ મહાવિભો

ભગવાન્ આહ ॥
શૃણુ મૈત્રેય વક્ષ્યે ઽહં વસ્ત્રદાનસ્ય વર્ણનમ્ ।
કથિનવસ્ત્રદાનેન સહ વસ્ત્રેણ જાયતે

એકસ્મિન્ન્ અન્તરે કાલે કપિલવસ્તુનિ વિહરામિ ન્યગ્રોધારામે સશ્રાવકસંઘઃ ॥
તસ્મિન્ કપિલવસ્તુનિ મહાનગરવરે, અન્યતમઃ શાક્યેષુ રોહિણો નામ શાક્યઃ પ્રતિવસતિ, આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણપ્રતિસ્પર્ધી । તસ્ય પત્ન્યા ન પુત્રો ન દુહિતા । સ કરે કપોલં કૃત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ । અનેકધનસમુદિતં મે ગૃહં ન ચ મે પુત્રો ન દુહિતા । મમાત્યયાદ્ અવશ્યમ્ એવ સર્વસ્વં રાજવિધેયં ભવિસ્યતિ । ઇતિ મત્વાતીવ પરિદેવતે, પરમવ્યાકુલી અભૂત્ ॥
અથાસ્ય દૈવયોગાદ્ અચિરેણાન્યતમદેવનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા તસ્યાઃ પ્રજાપત્યાઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તા । તતસ્ તયા સ્વામી નિવેદિતઃ । તતઃ સ્વામિનૈવં વિદિતં તતઃ સ્વામિનોચ્યતે ॥ ભદ્રે યદિ પુત્રં જનિષ્યસીત્ય્ એવં કુશલમ્ । અથ દુહિતરં તયૈવ સહ ત્વાં નિષ્કાસયામીતિ ॥
યાવદ્ અષ્ટાનાં નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા દારિકા જાતા અભિરૂપા પ્રાસાદિકા અતિક્રાન્તા મનુષ્યવર્ણમ્ અસંપ્રાપ્તા ચ દિવ્યવર્ણશુક્લવસ્ત્રૈઃ પ્રાવૃતા અલિપ્તા ગર્ભમલેન । યાવદ્ રોહિણેન શ્રુતં પ્રજાપતી તે પ્રસૂતા દારિકા જાતેતિ । સ કુપિતઃ પ્રવિષ્ટઃ । તતો ઽસ્ય પ્રજાપત્યા દિવ્યવસ્ત્રપ્રાવૃતા દારિકોપનીતા । તતો રોહિણઃ શાક્યો દારિકાં દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમ્ આપનઃ ॥
અહો આશ્ચર્ય મે પુત્રી કીદૃશી રૂપશોભિતા ।
વસ્ત્રેણ સહ જાતાસૌ કેન કર્મણ જાયતે

તતસ્ તસ્યા જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં, શુક્લવસ્ત્રપ્રાવૃતા તસ્માદ્ ભવતુ દારિકાયા ઃ શુક્લેતિ નામ સ્થાપિતા ॥ સા દારિકા ક્રમતો ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇય પઙ્કજમ્ ॥ યથા યથા ચ શુક્લા દારિકા વર્ધતે તથા તથા તાન્ય્ અપિ વસ્ત્રાણિ વર્ધ ન્ તે, ન ચ મલિની ભવન્તિ ન ચાસ્યા કાયો મલેનાભિભૂયતે ॥
યદા શુક્લા દારિકા ક્રમેણ મહતી સંવૃત્તા તદાસ્યા બહવઃ કુમારા ભાર્યાર્થે યાચનકા આગચ્છન્તિ રાજપુત્રા અમાત્યપુત્રાશ્ ચ । તતસ્ તૈર્ ઉપદ્રૂયમાણઃ પિતા ચાસ્યા ઃ કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ । યદ્ય્ એકસ્મૈ દાસ્યામિ, અન્યે મે ઽમિત્રા ભવિષ્યન્તીતિ ॥
યાવદ્ અસૌ દારિકા પિતરં ચિન્તાપરમ્ અવેક્ષ્યોવાચ ॥ તાત કિમ્ અસિ ચિન્તાપર ઇતિ । તેન સો ઽર્થો વિસ્તરેણ સમાખ્યાતઃ ।
શૃણુ ચિન્તાપરસ્યાર્થં કથયામિ દારિકે ન્વ્ અહમ્ ।
ત્વામ્ એવ સહ ધર્માય રાજપુત્રાઃ સમાગતાઃ

બહવો ઽમાત્યપુત્રાશ્ ચ, આગચ્છન્તિ દિને દિને ।
તસ્માચ્ ચિન્તાપરો ઽભૂવં કસ્મૈ દાસ્યામ્ય્ અહં નુ ભો

દારિકા કથયતિ તાત ન તે શોકઃ કર્તવ્યો નાહં કામેનાર્થિની ॥ યતશ્ ચ ॥
કામોપભોગ્યધનધાન્યશરીરગેહં સર્વં હ્ય્ અનર્થમ્ અતિચઞ્ચલભઙ્ગુરં ચ
।
સૌદામનીવ જગતાં ક્ષણમાત્રહૃદ્યં દૃષ્ટ્વાપ્ય્ અનર્થં સુગતે ખલુ
સંવ્રજામિ

અનિત્ય સંસારમ્ અનિત્ય કોષમ્ અનિત્ય સૌહૃદ્ય સપુત્રદારા ।
અનિત્ય રાજ્યં વિવિધોપભોગ્યં સંસારકે સર્વમ્ અનિત્યમ્ એવ

તસ્માત્ સુસારં ખલુ પુણ્યમ્ એવ બન્ધુર્ ન પુણ્યાદ્ અપરો ઽસ્તિ કશ્ ચિત્ ।
દીપશ્ ચ રાત્રૌ સઘનાન્ધકારે સુખપ્રદાતા કલુષપ્રહર્તા

તતો તસ્માદ્ ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિષ્યામિ, અનુજાનીહિ માં તાતેતિ ॥ યાવદ્ અસૌ માતા પિતરાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતા । યેનૈવ વસ્ત્રેણ પ્રવૃતા જાતા તત્ તેનૈવં પરિપૂર્ણં પઞ્ચચીવર ં સંપન્ન મ્ । તયા યુજ્યમાનયા ઘટમાનયા વ્યાયચ્છમાનયા, ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકસંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકરણવિધ્વંસનધર્મતયા પ્રાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ । અર્હન્તી સંવૃત્તા, ત્રૈધાતુકવીતરાગા સમલોષ્ટકાઞ્ચના આકાશપાણિતલસમચિત્તા વાસીચન્દનકલ્પા વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશા વિદ્યાભિ જ્ઞા પ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તા ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખા ( દક્: 145 ) સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યા મન્યાભિવાદ્યા ચ સંવૃત્તા ॥ તદા ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ ॥ કાનિ ભદન્ત શુક્લયા કર્માણિ કૃતાનિ યનાઢ્યે કુલે જાતાભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા શુક્લવસ્ત્રપ્રાવૃતા જાતા પ્રવ્રજ્ય ચાર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ ॥
ભગવાન્ આહ ॥ શુક્લ્ અય્ ઐવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્મણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ । તચ્ છૃણુ ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુસદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ
બુદ્ધો ભગવાન્ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિપતને મૃગદાવે ।
યાવદ્ અન્યતરા શ્રેષ્ઠિભાર્યા શ્રદ્ધા ભદ્રા કલ્યાણાશયા, કેન ચિદ્ એવ કરણીયેન ઋષિપતનં ગતા ॥
અથાસૌ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં ( દક્: 146 ) સમન્તતો ભદ્રકં સહદર્શનાચ્ ચ ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય । તતો ઽસ્યા ભગવતા કાશ્યપેન ધર્મો દેશિતસ્ તયા લબ્ધપ્રસાદયા ભગવન્તં સશ્રાવકસંઘ ં મમ ગૃહે પૂજાયામિ । ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા ભિક્ષુસંઘાય કથિનચીવરમ્ અનુપ્રદત્તં ક્રમેણ ચ માતાપિતરાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતા ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યાસૌ શ્રેષ્ઠિભાર્યા, એષૈવાસૌ શુક્લા ભિક્ષુણી । યદ્ અનયા ભિક્ષુસંઘાય કથિનચીવરમ્ અનુપ્રદત્તં તેન શુક્લવસ્ત્રપ્રાવૃતા જાતા । યદ્ બ્રહ્મચર્યવાસઃ પરિપાલિતસ્ તેનેહ જન્મન્ય્ અર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ ॥
વસ્ત્રપ્રદાનસ્ય મહાનુશંસા મનુષ્યલોકેષુ ચ દેવલોકે ।
યત્ કાઙ્ક્ષવસ્ત્રં તદ્ એવ લભન્તે યે ચૈવ લોકાઃ ખલુ ભક્તિપૂર્વૈઃ

યે નીલપીતહરિતારુણશુક્લચિત્રવર્ણપ્રભેદરચિતો જ્ જ્વલવસ્ત્રમાલામ્ । યચ્છન્તિ લોકગુરવે સગણોત્તમાય તે પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અભિમતપ્રવરામ્બરાણિ

યઃ સંઘાયાશેષગણાનાં પ્રવરાય શ્રાદ્ધો ભક્ત્યા ચીવરમાલાં પ્રદદાતિ । સ પ્રાપ્નોતિ હ્રીવસનં વસ્ત્રવરિષ્ઠં કાષાયં ચ ક્લેશકષાયપ્રતિપક્ષમ્

દત્ત્વા સત્પિઙ્ગચિત્રસ્તબકવિરચિતા નીલપીતાવદાતૈ
રક્તૈર્ અન્યૈશ્ ચ રમ્યૈઃ સુરુચિરવસનૈશ્ ચીવરૈશ્ ચારુમાલા ઃ ।
દિવ્યં વામુક્તવસ્ત્રં સુગતસુતગણાયાભિરૂપો મનોજ્ઞો
હ્રીવસ્ત્રાલંકૃતાત્મા ભવતિ પટુમતિઃ સર્વધર્મેશ્વરઃ સઃ

પુનશ્ ચ ॥
ગ્રીવાશિરશ્ચરણબાહુસમાશ્રિતસ્ય વૈડૂર્યહાટકમયસ્ય સમુક્તકસ્ય ।
ગાત્રસ્ય ભૂષણવિધેર્ દિવિ વા ક્ષિતૌ વા શ્રેષ્ઠં વિભૂષણમ્ અતઃ પ્રવદન્તિ
વસ્ત્રમ્

ન કેવલમ્ ॥
રૂપાન્વિતો ઽ પિ કુલજો ઽ પિ વિચક્ષણો ઽ પિ
લોકેષુ શાસ્ત્રમય _ ^ કૃતશ્રમો ઽ પિ ।
શીલાદિભિર્ ગુણગણૈઃ સમલંકૃતો ઽ પિ
ન ભ્રાજતે દિવિ સુવસ્ત્રમ્ ઋતે મનુષ્યઃ

તસ્માદ્ વિભૂષણમ્ અતુલ્યમ્ અવેક્ષ્ય વસ્ત્રં
શીતોષ્ણતામસકસંપ્રતિવારણં ચ ।
હ્રીવસ્ત્રમ્ અપ્રતિસમં સમવાપ્તુકામૈર્
વસ્ત્રપ્રદાનમ્ અસકૃન્ મનુજૈઃ પ્રદેયમ્

ચન્દ્રાંશુવિસ્ફુરિતચામરહેમદણ્ડૈઃ
સિંહાસને પરિનિષદ્ય સિતાતપત્રૈઃ ।
સૌવર્ણરત્નમકુટૈઃ શિરભૂષિતો ઽ પિ
શ્રીચક્રવર્તિર્ અપિ વસ્ત્રમ્ ઋતે ન ભાતિ

શ્રીમદ્ધનેન્દ્રનિવસત્યલકાપુરે ચ
જિહ્વાસહસ્રફણિભૂષિતભોગવત્યામ્ ।
કૈલાસમેરુશિખરે સુરસંઘમધ્યે
બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રમ્ અપિ વસ્ત્રમ્ ઋતે ન ભાતિ