Divyāvadāna · Chapter 33

444.019. sūto rājñaḥ kathayati--devasyānupūrvī na kṛtā yanaiṣa yavasayogyāśanaṃ na gṛhṇāti/
444.020. kāsyānupūrvī kṛtā? asyāyamupacāraḥ/
444.020. sārdhatṛtīyāni yojanāni mārgaśobhā kartavyā/
444.020. rājābhiṣiktaścaturaṅgena balakāyena sārdhaṃ pratyudgacchati/
444.021. yasmin pradeśe sthāpyate, sa pradeśastāmrapaṭṭairbadhyate/
444.022. rājño jyeṣṭhaputraḥ/
444.022. sa tasya śataśalākaṃ chatraṃ mūrdhni dhārayati/
444.022. rājño jyeṣṭhā duhitā sauvarṇena maṇivyajanena makṣikān vārayati/
444.023. rājño 'gramahiṣī sauvargasthāle madhumrakṣitakān mūlān bhakṣayato dhārayati/
444.024. rājño 'grāmātyaḥ sauvarṇena lakṣaṇena laḍḍīśchorayati/
444.024. rājā kathayati--eṣa nāma rājā, nāhaṃ sa rājeti/
444.025. sūtaḥ kathayati--deva, nāsya sarvakālameṣa upacāraḥ kriyate/
444.026. api tu saptāhasyātyayādvidheyo bhavati/
444.026. rājā kathayati--yattāvadatītaṃ na śakyaṃ tatpunaḥ kartum, yadavaśiṣṭaṃ tatkriyatām/
444.027. yasmin pradeśe tāmrapaḍḍairbaddhaḥ, tasya rājño jyeṣṭhaḥ putraḥ śataśalākāṃ dhārayati, rājño jyeṣṭhā duhitā sauvarṇamaṇimayavālavyajanena makṣikān vārayati, rājño 'gramāhiṣī sauvarṇena sthālena madhumrakṣitakān mūlān bhakṣayato dhārayati, rājño 'mātyaḥ sauvarṇena lakṣaṇena laḍḍīśchorayati/
444.030. tamanunayati pārthivaḥ/
444.030. sasṛtaparamasugandhivilepanānudhārī madhuramadhurakṛtāntarānurāgā nṛpamahiṣī turagottamāya dattā rājñā/
444.031. udyānabhūmiṃ nirgantukāmo 'syāścājāneya upagamya pṛṣṭhamunnāmayati/
444.031. rājā sūtaṃ pṛcchati--rājā asya pṛṣṭhaṃ duḥkhayati/
444.031. sa kathayati--kiṃ tu rājā <445>duḥkhamadhirokṣyatīti/
445.001. yato 'nenāvanāmitaṃ sa rājā tamabhiruhya saṃprasthitaḥ/
445.001. tasya gacchataḥ pānīyamāgatam/
445.002. sa tatra nāvatarati/
445.002. rājā sūtaṃ pṛcchati--eṣo bibheti? deva, naiṣa bibheti/
445.002. api tu mā rājānaṃ pucchodakena sekṣyāmīti/
445.003. tasya tatpucchaṃ sauvarṇāyāṃ nālikāyāṃ prakṣiptam/
445.003. sa taṃ pānīyamuttīrṇaḥ/
445.004. sa udyānaṃ gatvā pramatto 'vasthitaḥ/
445.004. sāmantarājaiḥ śrutam--yathā rājā brahmadatta udyānaṃ gata iti/
445.005. tairāgatya nagarasya dvārāṇi bandhayanti/
445.005. rājñā brahmadattena śrutaṃ sāmantarājair nagaradvārāṇi nigṛhītānīti/
445.006. so 'śvājāneyamabhirūḍhaḥ/
445.006. antarā ca vārāṇasyantarā codyānamatrāntarā brahmavatī nāma puṣkiriṇyutpalakuṃdapuṇḍarīkasaṃchannā/
445.007. so 'śvājāneyaḥ padmopari saran vārāṇasīṃ praviṣṭaḥ/
445.008. rājā tuṣṭo 'matyānāṃ kathayati--bhavantaḥ, yorājñaḥ kṣatriyasya mūrdhnābhiṣiktasya jīvitamanuprayacchati, kiṃ tasya kartavyam? deva, upārdharājyaṃ dātavyam/
445.009. rājā kathayati--tiryageṣaḥ/
445.010. kimasyopārdharājyena? api tvenamāgamya saptāhaṃ dānāni dīyantām, puṇyāni kriyantām, akālakaumudī ca kriyatām/
445.011. amātyaiḥ saptāahaṃ dānāni dātumārabdhāni, puṇyāni kartumārabdhāni, saptāhamakālakaumudī prasthāpitā/
445.012. sārthavāhaḥ puruṣān pṛcchati--bhavantaḥ, kimakālakaumudī vartate? te 'sya kathayanti--pūjitaṃ nāmādhiṣṭhānam/
445.013. tataḥ kumbhakārasya sakāśāt suvarṇalakṣeṇāśvājāneyaṃ gṛhītvā ihānītam/
445.014. tenādya rājño jīvitaṃ dattam/
445.014. tamāgamya saptāhaṃ dānāni dātumārabdhāni, puṇyāni kriyante, akālakaumudī ca prasthāpitā/
445.015. sārthavāhaḥ saṃlakṣayati--yo mayā chorito nāma, sa eṣa kiśorako 'śvājāneyaḥ syāt? tattāvadgatvā paśyāmi/
445.017. sa tasya sakāśaṃ gataḥ/
445.017. sa tenāśvājāneyenoktah--bhoḥ puruṣa, kiṃ tvayā teṣāmaśvānāṃ sakāśāllabdham? mayaikākinaiva tasya kumbhakārasya suvarṇalakṣaṃ dattam/
445.018. sa mūrchitakaḥ pṛthivyāṃ nipatitaḥ/
445.019. jalapariṣekena pratyāgataprāṇaḥ pādayor nipatya kṣamāpitavān//
445.020. kiṃ manyadhve bḥkṣavo yo 'sau sārthavāhaḥ, eṣa eva jīvakastena kālena tena samayena/
445.021. yo 'śvājāneyaḥ, eṣa eva panthakastena kālena tena samayena/
445.021. tadāpi yadā asyaiṣa guṇānāmanabhijñaḥ, tadāsyāsatkāraṃ prayuktavān/
445.022. yadā tu guṇānāmabhijñaḥ, tadā pādayor nipatya kṣamāpitavān/
445.023. etarhyapyeṣa yadā guṇānāmanabhijñaḥ, tadā asatkāraṃ prayuktavān/
445.023. yadā guṇānāmabhijñaḥ, tadā pādayor nipatya kṣamapayati//
445.025. iti śrīdivyāvadāne cūḍāpakṣāvadānaṃ samāptam//
********** Avadāna 36 **********
446.001. div36 mākandikāvadānam/
446.002. buddho bhagavān kuruṣu janapadacārikāṃ carat kalmāṣadamyamanuprāptaḥ/
446.002. tena khalu punaḥ samayena kalmāṣadamye mākandiko nāma parivrājakaḥ prativasati/
446.003. tasya sākalir nāma patnī/
446.004. tasya duhitā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā/
446.004. tasyā asthīni sūkṣmāṇi susūkṣmāṇi, na śakyata upamā kartum/
446.005. tasyāstrīṇi saptāhānyekaviṃśatiṃ divasān vistareṇa jātimahī saṃvṛttā yāvajjātamahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate--kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti? jñātaya ūcuh--iyaṃ dārikā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā/
446.008. tasyā asthīni sūkṣmāṇi susūkṣmāṇi, na śakyate upamā kartum/
446.008. bhavatu dārikāyā anupameti nāma/
446.009. tasyā anupameti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam/
446.009. sonnītā vardhitā/
446.009. mākandikaḥ saṃlakṣayati--iyaṃ dārikā na mayā kasyacit kulena dātavyā na dhanena nāpi śrutena, kiṃ tu yo 'syā rūpeṇa samo vāpyadhiko vā, tasya mayā dātavyeti//
446.012. atrāntare bhagavān kuruṣu janapadeṣu cārikāṃ caran kalmāṣadamyamanuprāptaḥ/
446.012. kalmāṣadamye viharati kurūṇāṃ nigame viharati/
446.013. atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaramādāya kalmāṣadamyaṃ piṇḍāya prāvikṣat/
446.014. kalmāṣadamyaṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātraḥ pratikrāntaḥ/
446.015. pātracīvaraṃ pratiśāmya pādau prakṣāmya anyatamavṛkṣamūlaṃ niśritya niṣaṇṇaḥ suptoragarājabhogaparipiṇḍīkṛtaṃ paryaṅkaṃ baddhvā/
446.016. tena khalu samayena mākandikaḥ parivrajakaḥ puṣpasamidhasyārthe nirgato 'bhut/
446.017. adrākṣīnmākandikaḥ parivrājako bhagavantaṃ dūradevānyataravṛkṣamūlaṃ niśritya suptoragarājabhogaparipiṇḍīkṛtaṃ paryaṅka baddhvā niṣaṇṇaṃ bhagavantaṃ dūrādevānyataravṛkṣamūlaṃ niśritya suptoragarājabhogaparipiṇḍīlṛtaṃ paryaṅkaṃ baddhvā niṣaṇṇaṃ prāsādikaṃ pradarśanīyaṃ śāntendriyaṃ śāntamānasaṃ parameṇa cittavyupaśamena samanvāgataṃ suvarṇayūpamiva śriyā jvalantam/

446.020. dṛṣṭvā ca punaḥ prītiprāmodyajātaḥ/
446.020. sa saṃlakṣayati--yādṛśo 'yaṃ śramaṇaḥ prāsādikaḥ pradarśanīyaḥ sakalajanamanohārī, durlabhastu sarvastrījanasya patiḥ pratirūpaḥ prāgeva anupamāyāḥ/
446.022. labdho me jāmāteti/
446.022. yena svaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ/
446.022. upasaṃkramya patnīmāmantrayate--yatkhalu bhadre jānīyāh--labdho me duhiturjāmātā/
446.023. alaṃkuruṣva, anupamāṃ dadāmīti/
446.024. sā kathyati--kasya prayacchasīti? sa kathayati--śramaṇasya gautamasyeti/
446.024. sā kathayati--gacchāvastāvatpaśyāva iti/
446.025. mākandikastayā sārdhaṃ gataḥ/
446.025. dūrāttayā dṛṣṭaḥ/
446.025. tasyā antarmārge smṛtirupapannā/
446.026. gāthāṃ bhāṣate--
446.027. dṛṣṭo mayā vipra sa piṇḍahetoḥ kalmāṣadamye vicaranmaharṣiḥ/
446.029. bhūratnabhā santi tasya pragacchato 'tyunnamate na caiva(?)

446.031. nāsau bhaktāṃ bhajate kumārikām/
446.031. nivarta, yāsyāmaḥ svakaṃ niveśanam/
446.031. so 'pi gāthāṃ bhāsate--
447.001. <447>amaṅgale sākalike tvaṃ māṃgalayakāle vadase hyamaṅgalam/
447.003. saceddruta samadhikṛtaṃ bhaviṣyati punarapyasau kāmaguṇyeṣu raṃsyate

iti/
447.005. sā ānupamāṃ vastrāmlakārairalaṃkṛtya saṃprasthitā/
447.005. bhagavānapi tasnādvanaṣaṇḍādanyavanaṣaṇḍaṃ saṃprashtitaḥ/
447.006. adrākṣīnmākandikaḥ parivrājako bhagavantaṃ tṛṇasaṃstaraṇakam/
447.006. dṛṣṭvā ca punaḥ patnīmāmantrayate--yatkhalu bhavati jānīyāh--eṣa te duhitustṛṇasaṃstaraka iti/
447.007. sā gāthāṃ bhāṣate--
447.009. raktasya śayyā bhavatativikopitā dviṣṭasya śayyā sahasā nipīḍitā/
447.011. sūḍhasya śayyā khalu pādato gatā suvītarāgeṇa nisevitā nviyam/
447.013. nāsau bhartā bhajate kumārikāṃ nirvata, yāsyāmaḥ svaṃ niveśanam

447.015. amaṅgale sākalike tvaṃ maṅgalyakāle vadase hyamaṅgalam/
447.017. sāceddrutaṃ samadhikṛtaṃ bhaviṣyati punarapyasau kāmaguṇeṣu raṃsyate

447.019. adrākṣīnmākandikaḥ parivrājakaḥ/
447.019. bhagavataḥ padāni dṛṣṭvā punaḥ patnīmāmantrayate--imāni te bhavanti bhadre duhiturjāmātuḥ padāni/
447.020. gāthāṃ bhāṣate--
447.021. raktasya puṃsaḥ padamutpaṭaṃ syānnipīḍitaṃ dveṣavataḥ padaṃ ca/
447.023. padaṃ hi mūḍhasya visṛṣṭadehaṃ suvītarāgasya padaṃ tvihedṛśam/
447.025. nāsau bhartā bhajate kumārikām/
447.026. nivarta, yāsyāmaḥ svakaṃ niveśanam

447.027. amaṅgale sākalike pūrvavat/
447.028. bhagavatotkaśaśabdaḥ kṛtaḥ/
447.028. aśrauṣīnmākandikaḥ parivrājako bhagavata utkāśanaśabdaṃ śuśrāva/
447.029. śrutvā ca punaḥ punaḥ patnīmāmantrayate--eṣa te bhavati huhiturjāmāturutkāśanaśabda iti/
447.030. sā gāthāṃ bhāṣate--
447.031. rakto naro bhavati hi gadadasvaro dviṣṭo naro bhavati hi khakkhaṭāsvaraḥ/
448.001. <448>mūḍho naro hi bhavati samākulasvaro buddho hyayaṃ brāhmaṇadundubhisvaraḥ/
448.003. nāsau bhartā bhajate kumārikāṃ nivarta yāsyāmaḥ svakaṃ niveśanam

448.005. amaṅgale sākalike pūrvavat/
448.006. bhagavatā mākandikaḥ parivrājako dūrādivalokitaḥ/
448.006. adrākṣīnmākandikaḥ parivrājako bhagavantamavalokayantam/
448.007. dṛṣṭvā ca punaḥ patnīmāmantrayate sma--eṣa te bhavati duhiturjāmātā nirīkṣata iti/
448.008. sa gāthāṃ bhāṣate--
448.009. rakto naro bhavati hi cañcalekṣaṇo dviṣṭo bhujagaghoraviṣo yathekṣate/
448.011. mūḍo naraḥ saṃtamasīva paśyati dvijavītarāgo yugamātradarśī/
448.013. na eṣa bhartā bhajate kumārikāṃ nivarta yāsyāmaḥ svakaṃ niveśanam

448.015. amaṅgale sākalike pūrvavat/
448.016. bhagavāṃścakramyate/
448.016. adrākṣīnmākandikaḥ parivrājako bhagavantaṃ caṃkramyamāṇam/
448.017. dṛṣṭvā ca punaḥ patnīmāmantrayate--eṣa duhiturjāmātā caṃkramyata iti/
448.017. sā gāthāṃ bhāṣate--
448.018. yathāsya tetre ca yathāvalekitam yathāsya kāle sthita eva gacchataḥ/
448.020. yathaiva padmaṃ stimite jale 'sya netraṃ viśiṣṭe vadane virājate/
448.022. na eṣa bhartā bhajate kumārikāṃ nivarta yāsyāmaḥ svakaṃ niveśanam

448.024. amaṅgale sākalike tvaṃ maṅgalakāle vadase hyamaṅgalam/
448.026. saceddrutaṃ samadhikṛtaṃ bhaviṣyati punarapyayaṃ kāmaguṇeṣu raṃsyate

448.028. vaśiṣṭhośīramaunalāyanā(?) apatyahetoratatkāmamohitāḥ/
448.030. dharmo munīnāṃ hi sanātano hyayamapatyamutpāditavān sanātanaḥ

449.001. atha mākandikaḥ parivrājako yena bhagavāṃstenopasaṃkrāntaḥ/
449.001. upasaṃkramya bhagavantamidamavocat--
449.003. imāṃ bhagavān paśyatu me sūtāṃ satīṃ rūpopapannāṃ pramadāmalaṃkṛtām/
449.005. kāmārthinīm yadbhavate pradīyate sahānayā sādhurivācaratāṃ bhavān/
449.007. sametya candro nabhasīva rohiṇīm

449.008. bhagavān saṃlakṣayati--yadyahamanupamāyā anunayavacanaṃ brūyām, sthānametadvidyate yadanupamā rāgeṇa svinnā kālaṃ kurvāṇā bhaviṣyati/
449.009. tattasyāḥ pratighavacanaṃ brūyāmiti viditvā gāthāṃ bhāṣate--
449.011. dṛṣṭā mayā mārasutā hi vipra tṛṣṇā na me nāpi tathā ratiśca/
449.013. chando na me kāmaguṇeṣu kaścit/
449.014. tasmādimāṃ mūtrapurīṣapūrṇāṃ praṣṭuṃ hi yattāmapi notsaheyam

449.016. mākandiko gāthāṃ bhāṣate--
449.017. sutāmimāṃ paśyasi kiṃ madīyāṃ hīnāṅginīṃ rūpaguṇairviyuktām/
449.019. chandaṃ na yenātra karoṣi cārau viviktabhāveṣviva kāmabhogī

iti/
449.021. bhagavānapi gāthāṃ bhāṣate--
449.022. yasmādihārthī viṣayeṣu mūṭaḥ sa prārthayedvipra sutāṃ tavemām/
449.024. rūpopapannāṃ viṣayeṣu saktāmavītarāgo 'tra janaḥ pramūḍaḥ

449.026. ahaṃ tu buddho munisattamaḥ kṛtī prāptā mayā bodhiranuttarā śivā/
449.028. padmam yathā vārikaṇairaliptaṃ carāmi loke 'nupalipta eva

449.030. nīlāmbujaṃ kardamavārimadhye yathā ca paṅkena va nopaliptam/
449.032. tathā hyahaṃ brāhmaṇa lokamadhye carāmi kāmeṣu viviktah {eva}

iti/
450.001. athānupamā bhagavatā mūtrapurīṣavādena samudācaritā vītaharṣā durmanāḥ saṃvṛttā/
450.001. tasyā yadrāgaparyavasthānaṃ tadvigatam, dveṣaparyavasthānamutpannam, sthūlībhūtāryasthītikāvarībhūtekṣiṇī(?)/
450.003. tena sa khalu samayenānyatamo mahallo, bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ sthito 'bhūt/
450.003. atha mahallo bhagavantamidamavocat--
450.005. samantadṛṣṭe pratigṛhya nārīmasmatsametāṃ bhagavan prayaccha/
450.007. ratā vayaṃ hi pramadāmalaṃkṛtāṃ bhokṣyāmahe ghīra yathānulomam

iti/
450.009. evamukte bhaganāṃstaṃ mahallamidamavocat--apehi puruṣa, mā me puratastiṣṭheti/
450.009. sa ruṣito gāthāṃ bhāṣate--
450.011. idaṃ ca te pātramidaṃ ca cīvaram yaṣṭiśca kuṇḍī ca vrajantu niṣṭhām/
450.013. imāṃ ca śikṣāṃ svayameva dhāraya dhātrī yathā hyaṅkagataṃ kumārakam

iti/
450.015. evamukte sa mahallaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya mahānanāryo 'yamiti matvā yena mākandikaḥ parivrājakastenopasaṃkrāntaḥ/
450.016. upasaṃkramya mākandikaṃ parivrājakamidamavocat--anuprayacchamamāntike 'nupamāmiti/
450.017. sa paryavasthitaḥ kathayati--mahalla, draṣṭamapi te na prayacchāmi, prāgeva sparcṭumiti/
450.018. evamuktasya mākandikasya parivrājakasyāntike tādṛśaṃ paryavasthānamupannam yenoṣṇaṃ śoṇitaṃ chardayitvā kālagato narakeṣūpapannaḥ//
450.020. tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuh--paśya bhadanta, bhagavatā anupamā labhyamānā na pratigṛhīteti/
450.021. bhagavānāha--na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'pyadhvanyeṣā mayā labhyamānā na pratigṛhītā/
450.022. tacchrūyatām//
450.023. bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatamasmiṅkarvaṭake 'yaskāraḥ prativasati/
450.023. tena sadṛśātkulāt kalatramānītam/
450.024. pūrvavadyāvadduhitā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā/
450.024. unnītā vardhitā mahānītaṃ saṃvṛttā/
450.025. ayaskāraḥ saṃlakṣayati--mayaiṣā duhitā na kasyacit kulena dātavyā, na rūpeṇa na dhanena, api tu yo mama śilpena samo 'bhyadhiko vā, tasyāhamenāṃ dāsyāmīti/
450.027. yāavadanyatamo māṇavo bhikṣārthī tasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ/
450.027. sā dārikā bhaikṣamādāya nirgatā/
450.027. sa māṇavastāṃ dṛṣṭvā kathayati--dārike, tvaṃ kasyaciddattā āhosvinna datteti? sā kathayati--yadā jātāhaṃ tadaiva matpitaivāṅgīkṛtya vadati--duṣkaramasau māṃ kasyaciddāsyati/
450.029. kiṃ tava pitā vadati? yo mama śilpena samo 'bhyadhiko vā, asyāhamenāṃ dāsyāmīti/
450.030. tava pitā kīdṛśaṃ śilpaṃ jānīte? sūcīmīdṛśāṃ karoti yāvadudake plavate/
450.031. sa māṇavaḥ saṃlakṣayati--kiṃ cāpyahamanayānarthī, madāpanayo 'sya kartavya iti/
450.032. kuśalo 'sau teṣu teṣu śilpasthānakarmasthāneṣu/
451.001. <451>tenāyaskārabhāṇḍikām yācitvā anyatra gṛhe susūkṣmāḥ sūcyo ghaṭitāḥ, yā udake plavante/
451.002. ekā ca mahatī ghaṭitā yasyāṃ sapta sūcyaḥ pratikṣiptāḥ saha tayā plavante/
451.002. sa tāḥ kṛtvā tasyāyaskārasya gṛhamāgataḥ/
451.003. sa kathayati--sūcyaḥ sūcya iti/
451.003. tayā dārikayā dṛṣṭāḥ/
451.003. sā gāthāṃ bhāṣate--
451.005. unmattakastvaṃ kaṭuko 'tha vāsi acetanaḥ/
451.006. ayaskāragṛhe yastvaṃ sūcīṃ viktretumāgataḥ

iti/
451.007. so 'pi gāthāṃ bhāṣate--
451.008. nāhamunmattako vāsmi kaṭuko 'hamacetanaḥ/
451.009. mānāvatāraṇārthaṃ tu mayā śilpaṃ pradṛśyate

451.010. sacetpitā te jānīyācchilpaṃ mama hi yādṛśam/
451.011. tvāṃ caivānuprayaccheta anyacca vipratam (vipulam?) dhanam

iti/
451.012. sā kathayati--kīdṛśaṃ tvaṃ śilpaṃ jānīṣe? īdṛṣīṃ sūcīṃ karomi yodake plavate/
451.013. tayā mātur niveditam--amba, śilpakarmātrāgata iti/
451.013. sā kathayati--praveśayeti/
451.013. tayā praveśitaḥ/
451.014. ayaskārabhāryā kathayati--kīdṛśaṃ tvaṃ śilpaṃ jānīṣe? tena samākhyātam/
451.014. tayā svāmine niveditaḥ/
451.015. āryaputra, ayaṃ śilpadārakaḥ/
451.015. īdṛśaṃ jānīta iti/
451.015. sa kathayati--yadyevamānaya pānīyam, paśyāmīti/
451.016. tayā pānīyasya bhājanaṃ pūrayitvopanāmitam/
451.016. tenaikā sūcī prakṣiptā/
451.017. sā plotumārabdhā/
451.017. evaṃ dvitīyā, tṛtīyā/
451.017. tataḥ sā mahatī sūcī prakṣiptā/
451.017. sāpi plotumārabdhā/
451.018. punastasyāmekā sūcī prakṣiptā/
451.018. tathāpi plotumārabdhā/
451.018. evaṃ dvitīyāṃ tṛtīyām yāvat saptasūcīṃ prakṣipya prakṣiptāstathāpi plotumārabdhāḥ/
451.019. ayaskāraḥ saṃlakṣayati--mamaiṣo 'dhikataraḥ śilpena/
451.020. asmai duhitaramanuprayacchām/
451.020. iti viditvā tāṃ dārikāṃ sarvālaṃkāravibhūṣitāṃ kṛtvā vāmena pāṇinā gṛhītvā dakṣiṇena pāṇinā bhṛṅgārakamādāya māṇavasya purataḥ sthitvā kathayati--imāṃ te 'haṃ māṇavaka duhitaramanuprayacchāmi bhāryārthāyeti/
451.022. sa kathayati--nāhamanayārthī, kiṃ tu tavaiva madāpanayaḥ kartavya iti mayā śilpamupadarśitamiti//
451.024. bhagavānāha--kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau māṇavaḥ, ahameva sa tena kālena tena samayena/
451.025. yo 'sāvayaskāraḥ, eṣa eva mākandikastena kālena tena samayena/
451.025. yāsāvayaskārabhāryā, eṣaivāsau mākandikabhāryā tena kālena tena samayena/
451.026. yāsāvayaskāraduhitā, eṣaivāsāvanupamā tena kālena tena samayena/
451.027. tadāpyeṣā mayā labhyamānā na pratigṛhītā/
451.028. etarhyapyeṣā mayā labhyamānā na pratigṛhītā//
451.029. punarapi bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuh--paśya bhadanta ayaṃ mahallako 'nupamāmāgamyānayena vyasanamāpanna iti/
451.030. bhagavānāha--bhikṣava etarhi yathātīte 'pyadhvanyeṣa anupamāmāgamya sāntaḥpuro 'nayena vyasanamāpannaḥ/
451.031. tacchrūyatām//
452.001. <452>bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ siṃhakalpāyāṃ siṃhakesarī nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanaṃ pūrvavadyāvaddharmeṇa rājyaṃ kārayati/
452.002. tena khalu samayena siṃhakalpāyāṃ siṃhako nāma sārthavāhaḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigrahaḥ pūrvavadyāvattena kalatramānītam/
452.004. sā āpannasattvā saṃvṛttā/
452.004. na cāsyāḥ kiṃcidamano 'jñaśabdaśravaṇam yāvadgarbhasya paripākāya/
452.005. sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānāmatyayāt prasūtā/
452.005. dārako jātah abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇah chatrākāraśirāḥ pralambabāhurvidtīrṇalalāṭa uccaghoṇa saṃgatabhrūs tuṅganāsaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ/
452.007. tasya trīṇi saptakānyekaviṃśatiṃ divasān vistareṇa tasya jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate--kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti? jñātaya ūcuh--ayaṃ dārakaḥ siṃhasya sārthavahasya putraḥ/
452.009. bhavatu siṃhala iti nāma/
452.009. tasya siṃhala iti nāmadheyaṃ vyavasthāpitam/
452.010. siṃhalo dārako 'ṣṭābhyo dhātrībhyo dattaḥ pūrvavadyāvadaṣṭāsu parīkṣāsu ghaṭako vācakaḥ piṇḍitaḥ paṭupracāraḥ saṃvṛttaḥ/
452.011. tasya pitrā trīṇi vāsagṛhāṇi māpitāni haimantikaṃ graiṣmikaṃ vārṣikam/
452.012. trīṇyantaḥpurāṇi vyavasthāpitāni jyeṣṭhaṃ madhyaṃ kanīyasam/
452.013. so 'pareṇa samayena pitaramāhvayate--tāta, anujānīhi, mahāsamudramavatarāmīti/
452.014. sa kathayati--putra, tāvatprabhūtaṃ me dhanajātamasti yadi tvaṃ tilataṇḍulakulatthādiparibhogena ratnāni me paribhokṣyase, tathāpi me bhogā na tanutvaṃ parikṣayaṃ paryādānaṃ gamiṣyanti/
452.015. tadyāvadahaṃ jīvāmi, tāvat krīḍa ramasva paricāraya/
452.016. mamātyayād dhanenopārjitaṃ kariṣyasīti/
452.016. sa bhūyo bhūyaḥ kathayati--tāta, anujānīhi, mahāsamudramavatarāmīti/
452.017. sa tenāvaśyanirbandhaṃ jñātvā uktah--putra, evaṃ kuru/
452.018. kiṃ tu bhayabhairavasahiṣṇunā te bhavitavyamiti/
452.018. tena siṃhakalpāyāṃ rājadhānyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam--śṛṇvantu bhavantaḥ siṃhakalpanivāsino vaṇijo nānādeśābhyāgatāśca/
452.020. siṃhalasārthavāho mahāsamudramavatariṣyatīti/
452.020. yo yuṣmākamutsahate siṃhalena sārthavāhena sārdhamaśulkenātarapaṇyena mahāsamudramavatartum, sa mahāsamudragamanīyaṃ paṇyaṃ samudānayatviti/
452.022. tataḥ pañcabhirvaṇikśatairmahāsamudragamanīyaṃ paṇyaṃ samudānītam/
452.022. mātāpitarau bhṛtyāṃśca suhṛtsambandhibāndhavānavalokya divasatithimuhūrtaprayogeṇa kṛtakautukama.ṅgalasvastyayanaḥ śakaṭairbhāraiḥ piṭakair mūṭairuṣṭrairgobhirgardabhaiḥ prabhūtaṃ mahāsamudragamanīyaṃ paṇyamādāya pañcabhirvaṇikśataiḥ saparivāraḥ saṃprasthitaḥ/
452.025. so 'nupūrveṇa grāmanagaranigamarāṣṭrājadhānīṣu cañcūryamāṇaḥ pattanānyavalokayan samudratīramanuprāptaḥ/
452.026. vistareṇa rākṣasīsūtraṃ sarvaṃ vācyam/
452.026. sarve te vaṇijo bālahāśvarājātpatitāḥ, tābhiśca rākṣasībhirbhakṣitāḥ/
452.027. siṃhalaka ekaḥ svastikṣemābhyāṃ jambudvīpamanuprāptaḥ/
452.028. siṃhalabhāryā yā rākṣasī sā rākṣasībhirucyate--bhagini, asmābhiḥ svakasvakāḥ svāmino bhikṣitāḥ, tvayā svāmī nirvāhitaḥ/
452.029. yadi tāvattamānayiṣyasītyevaṃ kuśalam, no cetvāṃ bhakṣayām iti/
452.030. sā saṃtrastā kathayati--yadi yuṣmākameṣa nirbandho māṃ dhariṣyatha ānayāmīti/
452.031. tāḥ kathayanti--śobhanam/
452.031. evaṃ kuruṣveti/
452.031. sā paramabhīṣaṇarūpamabhinirmāya laghuladhveva gatvā siṃhalasya sārthavāhasya purato gatvā sthitā/
452.032. siṃhalena sārthavahena niṣkoṣamasiṃ kṛtvā <453>saṃtrāsitā apakrāntā/
453.001. yāvanmadhyadeśāt sārtha āgataḥ/
453.001. sā rākṣasī sārthavāhasya pādayor nipatyāha--sārthavāha, ahaṃ tāmradvīpakasya rājño duhitā/
453.002. tenāhaṃ siṃhalasārthavāhasya bhāryārthaṃ dattā/
453.003. tasya mahāsamudramadhyagatasya makareṇa matsyajātena yānapātraṃ bhagnam/
453.003. tenāhamamaṅgaleti kṛtvā choritā/
453.004. tadarhasi taṃ mamopasaṃvarayitumiti/
453.004. tenādhivāsitaṃ kṣamāpayāmīti/
453.004. sa tasya sakāśaṃ gataḥ/
453.005. viśrambhakathālāpena muhūrtaṃ sthitvā kathayati--vayasya, rājaduhitāsau tvayā pariṇitā/
453.006. mā tāmasthāne parityaja, kṣamasveti/

453.006. sa kathayati--vayasya, nāsau rājaduhitā, tāmradvīpādasau rākṣasī/
453.007. atha kathamihāgatā? tena vṛttamārocitam/
453.007. sa tūṣṇīmavasthitaḥ/
453.008. siṃhalaḥ sārthavāho 'nukramataḥ svagṛhamanuprāptaḥ/
453.008. sāpi rākṣasī svayamatīvarūpayauvanasampannamahāsundarīmānuṣīrūpamāsthāya siṃhalasadṛśanirviśeṣasundaraṃ putraṃ nirmāya taṃ putramādāya siṃhakalpāṃ rājadhānīmanuprāptā/
453.010. siṃhalasya sārthavāhasya svagṛhadvāramūle 'vasthitā/
453.010. janakāyenāsau mukhabimbakena pratyabhijñātaḥ/
453.011. te kathayanti--bhavantaḥ, jñāyantāmayaṃ dārakaḥ siṃhalasya sārthavāhasya putra iti/
453.012. rākṣasī kathayati--bhavantaḥ, parijñāto yuṣmābhiḥ/
453.012. tasyaivāyaṃ putra iti/
453.013. te kathayanti--bhagini, kuta āgatā, kasya vā duhitā tvamiti? sā kathayati--bhavantaḥ, ahaṃ tāmradvīparājasya duhitā siṃhalasya sārthavāhasya bhāryārthaṃ dattā/
453.014. mahāsamudramadhyagatasya sārthavāhasya matsyajātena yānapātraṃ bhagnam/
453.015. tenāhamamaṅgaleti kṛtvā asthāne chotitā, kathaṃcidiha saṃprāptā/
453.016. kṣudraputrāham/
453.016. arhatha siṃhalaṃ sārthavāhaṃ kṣamayitumiti/
453.016. taistasya mātāpitror niveditam/
453.017. sa tābhyāmuktah--putra, mainām {tyaja}duhitaraṃ rājñaḥ, kṣudraputreyaṃ tapasvinī, kṣameti/
453.018. sa kathayati--tāta, naiṣā rājaduhitā, rākṣasyeṣā tāmradvīpādihāgateti/
453.018. tau kathayatah--putra, sarvā eva striyo rākṣasyaḥ/
453.019. kṣameti/
453.019. tāta, yadyeṣā yuṣmākamabhipretā, etāṃ gṛhe dhārayata/
453.020. ahamapyanyatra gacchāmīti/
453.020. tau kathayatah--putra, sutarāṃ vayamenāṃ tavaivārthāya dhārayāmaḥ/
453.020. yadyeṣā tava nābhipretā, kimasmākamanayā? na dhārayāma iti/
453.021. tābhyāṃ niṣkāsitā/
453.021. sā siṃhakesaiṇo rājñaḥ sakāśaṃ gatā/
453.022. amātyai rājño niveditam--deva, īdṛśī rūpayauvanasampannā strī rājadvāre tiṣṭhatīti/
453.023. rājā kathayati--praveśayeti/
453.023. paśyāma iti/
453.023. sā taiḥ praveśitā/
453.023. hāriṇīndriyāṇi/
453.024. rājā tāṃ dṛṣṭvā rāgenotkṣiptaḥ/
453.024. svāgatavādasamudācāreṇa tāṃ samudācarya kathayati--kutaḥ kathamatrāgatā, kasya vā tvamiti/
453.025. sā pādayor nipatya kathayati--deva, ahaṃ tāmradvīpakasya rājño duhitā siṃhalasya sārthavāhasya bhārvārthaṃ dattā/
453.026. tasya mahāsamudramadhyagatasya makareṇa matsyajātena yānapātraṃ bhagnam/
453.027. tenāhamamaṅgaleti śrutvā asthāne chotitā, kathaṃcidiha saṃprāptā/
453.028. kṣudraputrāham/
453.028. tadarhasi deva tameva siṃhalaṃ sārthavāhaṃ kṣamāpayitumarhasi/
453.028. tena rājñā samāśvāsitā/
453.029. amātyānāmājñā dattā--gacchantu bhavantaḥ, siṃhalaṃ sārthavāhaṃ śabdayateti/
453.029. tairasau śabditaḥ/
453.030. rājā kathayati--siṃhala, enāṃ rājāduhitaraṃ dhāraya, kṣamasveti/
453.030. sa kathayati--deva, naiṣā rājaduhitā, rākṣasyeṣā tāmradvīpādihāgateti/
453.031. rājā kathayati--sārthavāha, sarvā eva striyo rākṣasyaḥ, kṣamasva/
453.032. atha tava nābhipretā, mamānuprayaccheti/
453.032. sārthavāhaḥ kathayati--deva, <454>rākṣasyeṣā/
454.001. nāhaṃ dadāmi, na varayāmīti/
454.001. sā rājñā antaḥpuraṃ praveśitā/
454.001. tayā rājā vaśīkṛtaḥ/
454.002. yāvadapareṇa samayena rājñaḥ sāntaḥpurasyāsvāpanaṃ datvā tāsāṃ rākṣasīnāṃ sakāśaṃ gatvā kathayati--bhaginyaḥ, kim yuṣmākaṃ siṃhalena sārthavāhena? mayā siṃhakesariṇo rājñaḥ sāntaḥpurasyāsvāpanaṃ dattam/
454.004. āgaccchata, taṃ bhakṣayāma iti/
454.004. tā vikṛtakaracaraṇanāsāḥ paramabhairavamātmānamabhinirmāya rātrau siṃhakalpamāgatāḥ/
454.005. tābhirasau rājā sāntaḥpuraparivāro bhakṣitaḥ/
454.006. prabhātāyāṃ rājanyāṃ rājadvāraṃ na mucyate/
454.006. rājagṛhasyopariṣṭātkuṇapakhādakāḥ pakṣiṇaḥ paribhrāmitumārabdhāḥ/
454.007. amātyā bhaṭabalāgranaigamajanapadāśca rājadvāre tiṣṭhanti/
454.007. eṣa śabdaḥ siṃhakalpāyāṃ rājadhānyāṃ samantato visṛtah--rājadvāraṃ na mucyate/
454.008. rājagṛhasyopariṣṭātkuṇapakhādakāḥ pakṣiṇaḥ paribhramanti/
454.009. amātyā bhaṭabalagraṃ naigamajanapadāśca rājadvāre tiṣṭhantīti/
454.010. siṃhalena sārthavāhena śrutam/
454.010. sa tvaritatvaritaṃ khaṅgamādāya gataḥ/
454.010. sa kathayati--bhavantaḥ, kṣamaṃ cintayata/
454.011. tayā rākṣasyā rājā khādita iti/
454.011. amātyāḥ kathayanti--kathamatra pratipattavyamiti? sa kathayati--niśrayaṇīmānayata, paśyāmīti/
454.012. tairānītā/
454.012. siṃhalaḥ sārthavāhaḥ khaṅgamādāya nirūṭhaḥ/
454.013. tena tāḥ saṃtrāsitāḥ/
454.013. tāsāṃ kāściddhastapādānādāya niṣpalāyitāḥ, kāścicchiraḥ/
454.014. tataḥ siṃhalena sārthavāhena rājakuladvārāṇi bhuktāni/
454.014. amātyai rājakulaṃ śodhitam/
454.015. paurāmātyajanapadāḥ saṃnipatya kathayanti--bhavantaḥ, rājā sāntaḥpuraparivāro rākṣasībhirbhakṣitaḥ/
454.016. kumāro nāsya, kamatrābhiṣiñcāma iti? tatraike kathayanti--yaḥ sāttvikaḥ prajñaśceti/
454.017. apare kathayanti--siṃhalātsārthavāhāt ko 'nyaḥ sāttvikaḥ prajñaśca? siṃhalaṃ sārthavāhamabhiṣiñcāma iti/
454.018. evaṃ kurmaḥ/
454.018. taiḥ siṃhalaḥ sārthavāha uktah--sārthavāha, rājyaṃ pratīccheti/
454.019. sa kathayati--ahaṃ vaṇiksaṃvyavahāropajīvī/
454.019. kiṃ mama rājyeneti? te kathayanti--sārthavāha, nānyaḥ śaknoti rājyaṃ dhārayitum/
454.020. pratīccheti/
454.020. sa kathayati--samayena pratīcchāmi yadi mama vacanānusāriṇo bhavatha/
454.021. pratīccha, bhavāmaḥ, śobhanaṃ te/
454.021. taurasau nagaraśobhāṃ kṛtvā mahatā satkāreṇa rājye 'bhiṣiktaḥ/
454.022. tena nānādeśanivāsino vidyāvādikā āhūya bhūyasyā mātrayā vidyā śikṣitā, evamiṣvastrācāryā iṣvastrāṇi/
454.023. amātyānāṃ cājñā dattā--sajjīkriyatāṃ bhavantaścaturaṅgabalakāyaṃ saṃnāhitam/
454.025. siṃhalo rājā caturaṅgādbalakāyādvaravarāṅgān hastino 'śvān rathān manuṣyāśca vahaneṣvaropya tāmradvīpaṃ saṃprasthitaḥ/
454.026. snupūrveṇa samudratīramanuprāptaḥ/
454.026. tāsāṃ rakṣasīnāmāpaṇasthānīyo dhvajaḥ kampitumārabdhaḥ/
454.027. tāḥ saṃjalpaṃ kartumārabdhāh--bhavatyaḥ, āpaṇasthānīyo dhvajaḥ kampate/
454.028. nūnaṃ jāmbudvīpakā manuṣyā yuddhabhinandina āgatāḥ/
454.029. samanveṣāma iti/
454.029. tāḥ samudratīraṃ gatāḥ/
454.029. yāvat paśyanti anekaśatāni yānapātrāṇi samudratīramanuprāptāni/
454.030. dṛṣṭvā ca punastā ardhena pratyudgatāḥ/
454.030. tato vidyādhāribhirāviṣṭā iṣvastrācāryaiḥ saṃpraghātitāḥ/

454.031. avaśiṣṭāḥ siṃhalasya rājñaḥ pādayor nipatya kathayanti--deva, kṣamasveti/
454.032. sa kathayati--samayena kṣame, yadi yūyametannagaramutkīlayitvā anyatra gacchatha, na ca madvijite <455>kasyacidaparādhyatheti/
455.001. tāḥ kathayanti--deva, evaṃ kurmaḥ/
455.001. śobhanam/
455.001. taṃ nagaramutkīlayitvā anyatra gatvāvasthitāḥ/
455.002. siṃhalenāpi rājñā āvāsitamiti siṃhaladvīpaḥ siṃhaladvīpa iti saṃjñā saṃvṛttā//
455.004. kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau simihalaḥ, ahameva sa tena kālena tena samayena/
455.004. yo 'sau siṃhakesarī rājā, eṣa eva sa mahallastena kālena tena samayena/
455.005. yā sā rākṣasī, eṣaivānupamā tena kālena tena samayena/
455.006. tadāpyeca anupamāyā arthe anayena vyavasanamāpannaḥ/
455.006. etarhyapyeṣa anupamāyā arthe anayena vyasanamāpannaḥ//
455.008. mākandikaḥ parivrājako 'nupamāmādāya kauśāmbīṃ gataḥ/
455.008. anyatamasminnudyāne 'vasthitaḥ/
455.009. udyānapālakapuruṣeṇa rājña udayanasya vatsarājasya niveditam--deva, strī abhirūpā darśanīyā prāsādikā udyāne tiṣṭhati/
455.010. devasyaiṣā yogyeti śrutvā rājā tadudyānaṃ gataḥ/
455.011. tenāsau dṛṣṭā/
455.011. hārīṇīndriyāṇi/
455.011. sahadarśanādevākṣiptahṛdayaḥ/
455.011. tena mākandikaḥ parivrājaka uktah--kasyeyaṃ dārikā? sa āha--deva, madduhitā deva, na kasyacid/
455.012. mama kasmānna dīyate? deva, dattā bhavatu rājñaḥ/
455.013. śobhanam/
455.013. mahārājasya bahavaḥ paṇyapariṇītāḥ/
455.013. tasya puṣpadantasya pariṇītā/
455.014. tasyāḥ puṣpadantasya prāsādasyārthaṃ dattam, pañcopasthāyikāśatāni dattāni, pañca ca kārṣāpaṇaśatāni dine dine gandhamālyanimittam/
455.015. mākandikaḥ parivrājako 'grāmātyaḥ sthāpitaḥ/
455.016. tena khalu punaḥ samayenodayanasya rājñastrayo 'grāmātyā yogandharāyaṇo ghoṣilo mākandika iti/
455.017. yāvadapareṇa samayena udayanasya rājñaḥ puruṣa upasaṃkrāntaḥ/
455.017. rājñā pṛṣṭah--kastvamiti? sa kathayati--deva priyākhyāyīti/
455.018. amātyānāmājñā dattā--bhavantaḥ, prayacchata priyākhyāyino vṛttimiti/
455.019. taistasya vṛttirdattā/
455.019. yāvadaparaḥ puruṣa upasaṃkrāntaḥ/
455.019. so 'pi rājñā pṛṣṭah--kastvamiti? sa kathayati--deva apriyākhyāyīti/
455.020. rājñā amātyānāmājñā dattā--bhavantaḥ, prayacchatāasyāpyapriyākhyāyino vṛttimiti/
455.021. te kathayanti--mā kadāciddevo 'priyaṃ śṛṇuyāt/
455.021. sa kathayati--bhavantaḥ, vistīrṇāni rājakāryāṇi/
455.022. priyacchateti/
455.022. taistasyāpi vṛttirdattā/
455.022. yāvadapareṇa samayena rājā udayanaḥ śyāmāvatī anupamā caikasmin sthāne tiṣṭhanti/
455.023. tadā rājñā kṣutaṃ kṛtam/
455.024. śyāmāvatyoktam--namo buddhāyeti/
455.024. anupamayā namo devasyeti/
455.024. anupamā kathayati--mahārāja, śyāmāavatī devasya santakaṃ bhaktaṃ bhuṅkte, śramaṇasya gautamasya namaskāraṃ karotīti/
455.026. rājā kathayati--anupame, nātra hyevam/
455.026. śyāmāvatyupāsikā/
455.026. avaśyaṃ śramaṇasya gautamasya namaskāraṃ karotīti/
455.027. sā tūṣṇīmavasthitā/
455.027. tasyāḥ preṣyadārikā uktā--dārike, yadā devaḥ śyāmāvatī ahaṃ ca rahasi tiṣṭhema, tadā tvaṃ sopānake kāṃsikāṃ pātayiṣyasīti/
455.029. evamastviti/
455.029. tayā teṣāṃ rahasyavasthitānāṃ sopānake kāṃsikā pātitā/
455.029. śyāmāvatyoktam--namo buddhāyeti/
455.030. anupamā namo devasyetyuktvā kathayati--devasya santakaṃ bhavatī bhuṅkte, śramaṇasya gautamasya namaskāraṃ karotīti/
455.031. rājā kathayati--anupame, atra mā saṃrambhaṃ kuru, upāsikaiṣā, nātra doṣa iti/
455.032. rājā udayana ekasmin divase śyāmāvatyā sakāśam <456>bhuṅkte, dvitīyadivase 'nupamāyāḥ/
456.001. rājñā śākunikasyājñā dattā--yasmin divase śyāmāvatyā bhojanavāraḥ, tasmin divase jīvantaḥ kapiṃjalā ānetavyā iti/
456.002. śākunikena jīvantaḥ kapiṃjalā rājña upanītāḥ/
456.003. rājā kathayati--anupamāyāḥ samarpayeti/
456.003. anupamayā śrutam/
456.004. sā kathayati--deva, na mama vāraḥ/
456.004. śyāmāvatyā vāra iti/
456.004. rājā kathayati--gaccha bhoḥ puruṣa, śyāmāvatyāḥ samarpayeti/
456.005. tena śyāmāvatyāḥ sakāśamupanītah--devasyārthāya sādhayeti/
456.005. sā kathayati--kimahaṃ śākunikāyinī? na mama prāṇātipātaḥ kalpate/
456.006. gaccheti/
456.006. tena rājñe gatvā niveditam--deva, śyāmāvatī kathayati--kimahaṃ śākunikāyinī? na mama prāṇātipātaḥ kalpate/
456.008. gaccheti/
456.008. anupamā śrutvā kathayati--deva, yadyasāvucyate śramaṇasya gautamasyārthāya sādhayeti sāmprataṃ saparivārā sādhayet/
456.009. rājā saṃlakṣayati--syādevam/
456.009. tenāsau puruṣa uktah--gaccha bhoḥ puruṣa, evaṃ vada--bhagavato 'rthāya sādhayeti/
456.010. saṃprasthito 'nupamayā pracchannamuktah--praghātayitvānayeti/
456.011. tena praghātayitvā śyāmāvatyā upanītāḥ/
456.011. deva kathayati--bhagavato 'rthāya sādhayeti/
456.012. sā saparivārā udyuktā/
456.012. śākunikena gatvā rājñe niveditam--sā deva saparivārā udyukteti/
456.013. anupamā kathayati--śrutaṃ devena? yadi tāvatprāṇātipāto na kalpate, śramaṇasyārthāya na kalpate, devasyāpi kalpate? devasya na kalpate iti kuta etat? rājā paryavasthito dhanuḥ pūrayitvā saṃprathitaḥ/
456.015. mitāmitramadhyamo lokaḥ/
456.015. aparayā śyāmāvatyā niveditam--devo 'tyarthaṃ paryavasthito dhanuḥ pūrayitvā āgacchati, kṣamayeti/
456.016. tayā svopaniṣaduktā--bhaginyaḥ, sarvā yūyaṃ maitrīṃ samāpadyadhvamiti/
456.017. tāḥ sarvā maitrīsamāpannāḥ/
456.018. rājñā ā karṇāddhanuḥ pūrayitvā śaraḥ kṣiptaḥ/
456.018. so 'rdhamārge patitaḥ/
456.018. dvitīyaḥ kṣiptaḥ/
456.018. sa nivartya rājñaḥ samīpe patitaḥ/
456.019. tṛtīyaṃ kṣeptumārabdhaḥ/
456.019. śyāmāvatī kathayati--deva, mā kṣepsyasi/
456.019. mā sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyatīti/
456.020. rājā vinītaḥ kathayati--tvaṃ devī nāgī yakṣiṇī gandharvī kinnarī mahoragīti? sā kathayati--na/
456.021. atha kā tvam? bhagavataḥ śrāvikā anāgāminī/
456.021. maya bhagavato 'ntike 'nāgāmiphalaṃ sākṣātkṛtam, ebhiśca pañcabhiḥ strīśataiḥ satyāni dṛṣṭānīti/
456.022. rājā abhiprasannaḥ kathayati--varaṃ te 'nuprayacchāmīti/
456.023. sā kathayati--yadi devo 'bhiprasannaḥ, yadā devo 'ntaḥpuraṃ praviśati, tadā mamāntike dharmānvayamupasthāpayediti/
456.024. rājā kathayati--śobhanam/
456.025. evaṃ bhavatviti/
456.025. so 'nupamāyāḥ śyāmāvatyā antike dharmānvayaṃ prasādayati/

456.025. yānyasya navasasyāni navaphalāni navartukāni samāpadyante, tāni tatprathamataḥ śyāmāvatyāḥ prayacchati/
456.027. īṣryāprakṛtirmātṛgrāmaḥ/
456.027. anupamā saṃlakṣayati--ayaṃ rājā maya sārthaṃ ratikrīḍāṃ pratyanubhavati/
456.028. śyāmāvatyā navaiḥ phalair navaiḥ sasyakair navartukaiḥ kārāṃ karoti/
456.028. tadupāyasaṃvidhānaṃ kartavyam yenaiṣā praghātyata iti/
456.029. sā ca tasyāḥ praghātanāya randhrānveṣaṇatatparā avasthitā/
456.029. rājñaścānyatamaḥ kārvaṭiko viruddhaḥ/
456.030. tenaikaṃ daṇḍasthānaṃ preṣitam/
456.030. taddhatuprahatamāgatam/
456.031. evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyam/
456.031. amātyāḥ kathayanti--devasya balaṃ hīyate, kārvaṭikasya balaṃ varthate/
456.032. yadi devaḥ svayameva na gacchati, sthānametadvidyate yat sarvathāsau durdamyo <457>bhaviṣyati/
457.001. tena kauśāmbyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam--yo mama vijite kaścicchastropajīvī prativasati, tena sarveṇa gantavyamiti/
457.002. tena saṃprasthitena yogandharāyaṇa uktah--tvamiha tiṣṭheti/
457.003. sa na saṃpratipadyate/
457.003. sa kathayati--devenaiva sārdhaṃ gacchāmīti/
457.003. ghoṣilo 'pyukta evameva kathayati/
457.004. rājñā mākandikaḥ sthāpita uktaśca--śyāmāvatyā yogodvahanaṃ kartavyamiti/
457.005. saṃprasthitenāpyanuvrajan sa evamevoktaḥ/
457.005. nivartamānenāpi tena saṃpratipannam/
457.005. so 'nupamāyāḥ sakāśaṃ gataḥ/
457.006. tayā pṛṣṭah--tāta, ka iha devena sthāpitah? aham/
457.006. sā saṃlakṣayati--śobhanam/
457.007. śakyamanena sahāyena vairaniryātanaṃ kartumiti viditvā kathayati--nānujānīṣe śyāmāvatī kā mama bhavatīti/
457.008. putri, jāne sapatnīti/
457.008. tāta satyamevam/
457.008. nānujānīṣe kataro dharmo 'tyarthaṃ bādhata iti? putri, jāne īrṣyā mātsaryaṃ ca/
457.009. tāta yadyevam, śyāmāvatīṃ praghātaya/
457.010. sa kathayati--kiṃ me dve śirasī? yāvat trirapyahaṃ rājñā siṃdiṣṭah--śyāmāvatyā yogodvāhanaṃ kariṣyasīti/
457.011. bhavatu nāmāpi na gṛhītumiti/
457.011. sā kathayati--tāta, īdṛśo 'pi tvaṃ mūrkhah? asti kaścitpitā duhiturarthe vimukhaḥ, yaḥ sapatnyāḥ sakāśe atīva snehaṃ karoti? praghātayasītyevaṃ kuśalam/
457.013. no cedahaṃ paurāṇe sthāne sthāpayāmīti/
457.013. sa bhītaḥ saṃlakṣayati--strīvaśagā rājānaḥ/
457.014. syādevamiti/
457.015. sā kathayati--śobhanam/
457.015. evaṃ kuru/
457.015. sa śyāmāvatyāḥ sakāśaṃ gataḥ/
457.016. sa kathayati--devi, kiṃ te karaṇīyamasti? sā kathayati--mākandika, na kiṃcitkaraṇīyamasti/
457.017. api tvetā dārikā rātrau pradīpena buddhavacanaṃ paṭhanti, atra bhūrjena prayojanaṃ tailena masinā kalamayā tulena/
457.018. sa kathayati--devi, śobhanam/
457.018. upāvartayāmīti/
457.018. tena prabhūtamupāvartya praveśitam, dvārakoṣṭhake rāśirvyavasthāpitaḥ/
457.019. śyāmāvatī kathayati--mākandika, alaṃ paryāptaṃtī/
457.020. mākandikaḥ kathayati--devi praveśayāmi, na bhūyo bhūyaḥ praveśitavyam/
457.021. tenapaścime bhūrjabhārake 'gniṃ prakṣipya śaraḥ praveśitaḥ/
457.021. etna saṃdhukṣitena dvārakoṣṭhakaḥ prajvālitaḥ/
457.022. kauśāmbīnivāsī janakāyaḥ pradhāvito nirvāpayitum/
457.022. mākandiko niṣkoṣamasiṃ kṛtvā janakāyaṃ nirvāsayitumārabdhaḥ/
457.023. tiṣṭhata, kim yūyaṃ rājño 'ntaḥpuraṃ draṣṭum? kauśāmbyām yantrakarācāryaḥ kathayati--ahamenaṃ dvārakoṣṭhakaṃ jvalantam yantreṇānyasthānaṃ saṃkramayāmīti/
457.024. so 'pi mākandikenaivamevokto nivartitaḥ/
457.025. śyāmāvatī ṛddhyā ākāśamutplutya kathayati--bhaginyaḥ, asmābhirevaitāni karmāṇi kṛtānyupacitāni labdhasambhārāṇi pariṇatapratyayānyoghavatpratyupasthitānyavaśyambhāvīni/
457.027. asmābhireva kṛtyānyupacitāni/
457.027. ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? uktaṃ ca bhagavatā--
457.029. naivāntarikṣe na samudramadhye na parvatānāṃ vivaraṃ praviśya/
457.031. na vidyate pṛthivīpradeśo yatra sthitaṃ na prasaheta karma

iti/
458.001. <458>tatkarmaparāyaṇairvo bhavitavyamityuktvā gāthāṃ bhāṣate--
458.002. dṛṣṭo mayā sa bhagavāṃs tiryakprākārasaṃnibhaḥ/
458.003. ājñātāni ca satyāni kṛtaṃ buddhasya śāsanam

iti/
458.004. śyāmāvatīpramukhāstāḥ striyaḥ pataṅga ivotplutyāgnau nipatitāḥ/
458.004. iti tatra śyāmāvatīpramukhāni pañca strīśatāni dagdhāni/
458.005. kubjottarā sasambhrameṇa niṣpalāyitā/
458.005. mākandikena teṣāṃ pañcānāṃ strīśatānāṃ kalevarāṇi śmaśāne choritāni/
458.006. rājakulaṃ sāntarbahiḥ śodhitam/
458.007. kauśāmbīnivāsī janakāyo nānādeśābhyāgataśca vikrośannivāritaḥ//
458.008. atha saṃbahulā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaramādāya kauśāmbīṃ piṇḍāya prāvikṣan/
458.009. aśrauṣuḥ saṃbahulā bhikṣavaḥ kauśāmbīnagare udayanasya vatsarājasya janapadān gatasya antaḥpuramagninā dagdhaṃ pañcamātrāṇi strīśatāni śyāmāvatīpramukhāni/
458.010. śrutvā ca punaḥ kauśāmbīṃ piṇḍāya praviśyā caritvā pratikramya punaryena bhagavāṃstenopasaṃkrāntā etadūcuh--aśrauṣma vayaṃ bhadanta saṃbahulā bhikṣavo kauśāmbīṃ piṇḍāya caranta udayanasya vatsarājasyāntaḥpuramagninā dagdhaṃ pañcamātrāṇi strīśatāni śyāmāvatīpramukhāni dagdhāni//
458.014. bhagavānāha--bahu bhikṣavastena mohapuruṣeṇāpuṇyaṃ prasūtam yenodayanasya vatsarājasya janapadagatasyāntaḥpuramagninā dagdhaṃ pañcamātrāṇi strīśatāni śyāmāvatīpramukhāni/
458.015. kiṃ cāpi bhikṣavastena mohapuruṣeṇa bahvapuṇyaṃ prasūtam, api tu na tā durgatiṃ gatāḥ/
458.016. sarvāḥ śuddhapudgalāḥ kālagatāḥ/
458.017. tatkasya hetoh? santi tasminnantaḥpure striyo yāḥ pañcānāmavarabhāgīyānāṃ samyojanānāṃ prahāṇādupapādukāḥ/
458.018. tatra parinirvāyiṇyo 'nāgāminyo 'nāvṛttikadharmiṇyaḥ punarimaṃ lokam/
458.019. evamrūpāstasminnantaḥpure striyaḥ santi/
458.019. santi tasminnantaḥpure striyo yāstrayāṇāṃ samyojanānāṃ prahāṇādrāgadveṣamohānāṃ kālaṃ kṛtvā sakṛdāgāminyaḥ, sakṛdimaṃ lokamāgamya duḥkhasyāntaṃ kariṣyanti/
458.021. evamrūpāstasminnantaḥpure striyaḥ santi/
458.021. santi tasminnantaḥpure striyo yāstrayāṇāṃ samyojanānāṃ prahāṇācchrotāpannā avinipātadharmiṇyo niyatasamādhiparāyaṇāḥ saptakṛtvo bhavaparamāḥ saptakṛtvo devāṃśca manuṣyāṃśca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ kariṣyanti/
458.024. evamrūpāstasminnantaḥpure striyaḥ santi/
458.024. santi tasminnantaḥpure striyo yāḥ svajīvitahetorapi śikṣāṃ na vyatikrāntāḥ/
458.025. ityevamrūpāstasminnantaḥpure striyaḥ santi/
458.025. santi tasminnantaḥpure striyo yā mamāntike prasannacittālaṃkāraṃ kṛtvā kāyasya bhedātsugatau svargaloke deveṣūpapannāḥ/
458.027. evamrūpāstasminnantaḥpure striyaḥ santi/
458.027. āgamyata bhikṣavo yena śyāmāvatīpramukhānāṃ pañcastrīśatānāṃ kalevarāṇi/
458.028. evaṃ bhadanteti bhikṣavo bhagavataḥ pratyaśrauṣuḥ/
458.028. atha khalu bhagavān saṃbahulairbhikṣubhiḥ sārdham yena tāsāṃ pañcānāṃ strīśatāṇāṃ kalevarāṇi tenopasaṃkrāntaḥ/
458.030. upasaṃkramya bhikṣūnāmantrayate sma--etāni bhikṣavastāni pañcaśatakalevarāṇi yatra udayano vatsarājo raktaḥ sakto gṛddho grathito mūrcchito 'dhyavasāyamāpannaḥ/
458.031. tatra naiva prājñadhīḥ pādenāpi spṛśet/
458.032. gāthāṃ ca bhāṣate--
459.001. <459>mohasaṃvardhano loko bhavyarūpa iva dṛśyate/
459.002. upadhibandhanā balāstamasā parivāritāḥ/
459.003. asatsaditi paśyanti paśyatāṃ nāsti kiṃcana

iti/
459.004. evaṃ cāha--tasmāttarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam, yaddagdhasthūṇāyāmapi cittaṃ na pradūṣayiṣyāmaḥ prāgeva savijñānake kāye/
459.005. ityevaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam//
459.006. atha kauśāmbīnivāsinaḥ paurāḥ saṃnipatya saṃjalpitumārabdhāh--bhavantaḥ, rājña īdṛśo 'narthaḥ saṃvṛtta/
459.007. tatko nvasmākaṃ rājña ārocayiṣyatīti? tatrekai kathayanti--yo 'sāvapriyākhyāyī sa ārocayiṣyati/
459.008. taṃ śabdayāma iti/
459.008. apare kathayanti--evaṃ kurmaḥ/
459.008. tairasāvāhūyoktah--devasyedamīdṛśamapriyamanupūrvyā nivedayeti/
459.009. vṛttirdiyatām/
459.009. kimapriyākhyāyino vṛttirdīyata ityayaṃ sa kālaḥ/
459.010. yūyameva nivedayata/
459.010. te kathayanti--atorthameva tava vṛttirdattā/
459.010. kāryaṃ nivedayeti/
459.011. samayato nivedayāmi yadahaṃ bravīmi tatkurudhvam? brūhi, kariṣyāmaḥ/
459.011. evamanupūrveṇāsya nivedayitavyam--pañcahastiśatāni prayacchata, pañcahastinīśatāni pañcāśvaśatāni pañcavaḍavāśatāni pañcakumāraśatāni pañcakumārikāśatāni suvarṇalakṣaṃ kauśāmbyadhiṣṭhānam/
459.013 paṭe lekhayata puṣpadantaprāsādam yathā mākandikena bhūrjaṃ kalamā tailaṃ tūlamasirapaścime ca bhūrjabhāge 'gniḥ prakṣiptaḥ/
459.015. yathā dvārakoṣṭhakaḥ prajvālitaḥ, yathā kauśāmbīnivāsī janakāyo nirvāpayituṃ pradhāvitaḥ, yathā mākandikena niṣkoṣamasiṃ kṛtvā nivāritaḥ/
459.016. yathā yantrakalācārya āgatya kathayati--dvārakoṣṭhakaṃ jvalantamanyat sthānaṃ saṃkramayāmīti/
459.017. so 'pi mākandikena nivāritaḥ/
459.017. yathā śyamāvatīpramukhāni pañcastrīśatānyutplutya nipatitāni/
459.018. te kathayati--evaṃ kurmaḥ/
459.018. taiḥ pañcahastiśatānyupasthāpitāni pañcahastinīśatāni pañcāśvaśatāni pañcavaḍavāśatāni pañcakumāraśatāni pañcakumārikāśatāni suvarṇasya lakṣaṃ kauśāmbyadhiṣṭhānaṃ paṭe likhitaṃ puṣpadantaprāsādaḥ/
459.020. yathā mākandikena bhūrjaṃ kalamā tailaṃ tūlamasirapaścime bhūrjabhārake 'gniḥ prakṣipto yathā dvārako 'ṣṭhake prajvālitaḥ/
459.022. yathā kauśāmbīnivāsī janakāyo nivārpayituṃ pradhāvitaḥ/
459.022. yathā mākandikena niṣkoṣamasiṃ kṛtvā nivāritaḥ/
459.023. yathā yantrakalācārya āgatah--ahamenaṃ dvārakoṣṭhakaṃ jvalantamanyat sthānaṃ saṃkramayāmīti, so 'pi mākandikena nivāritaḥ/
459.024. yathā śyāmāvatīpramukhāni pañcastrīśatānyagnāvutplutya nipatitāni, tatsarvaṃ paṭe likhitam/
459.025. tato 'priyākhyāyino 'mātyānāṃ lekho 'nupreṣito rājña īdṛśo 'nartha utpanno 'hamasyānenopāyena nivedayiṣyāmi/
459.026. yuṣmābhiḥ sāhāyyaṃ kalpayitavyamiti/
459.027. sa teṣāṃ lekhāṃ lekhayitvā caturaṅgabalakāyayukto 'nyatamasmin pradeśe gatvāvasthitaḥ/
459.028. udayanasya ca lekho 'nupreṣitah--deva, ahamanuṣmin pradeśe rājā/
459.028. mama ca putro mṛtyunāpahṛtaḥ/
459.029. tadahaṃ tena sārthaṃ saṃgrāmaṃ saṃgrāmayiṣyāmi/
459.029. yadi tāvattvaṃ śaknoṣi yuddhena niyoktumityevaṃ kuśalam, no cetpañcahastinīśatāni pañcāśvaśatāni pañcavaḍavāśatāni pañcakumāraśatāni pañcakumārikāśatāni suvarṇasya lakṣaṃ datvā tamāneṣyāmīti/
459.032. rājña udayanasya sa kārvaṭiko balavān saṃnāmaṃ na gacchati/
459.032. so 'mātyānāṃ kathayati--
460.001. <460>bhavantaḥ, īdṛśo 'pi rājā mūrkhah? asti kaśṣinmṛtyunāpahṛtaḥ śakyata ānetum? tadgatam/
460.002. etattasyaivaṃ likhitam--mamaivaṃnāmā kārvaṭikaḥ saṃnāmaṃ na gacchati/
460.002. sa tvamasmākaṃ tāvatsāhāyyaṃ kalpaya, paścāttavāpi sāhayyaṃ karomīti/
460.003. so 'mātyaistasyaivaṃ lekho 'nupreṣitaḥ/
460.003. sa lekhaśravaṇādevāgatya kārvaṭikasya nātidūre vyavasthāpitaḥ/
460.004. kārvaṭikena śrutam/
460.004. sa saṃlakṣayati--ekena tāvadahaṃ rājñā daśa diśo viśrāntaḥ, ayaṃ ca dvitīyaḥ/
460.005. sarvathā punarapi viṣayānna tu prāṇānnirgacchāmīti/
460.006. sa kaṇṭhe 'siṃ baddhvā nirgatya rājña udayanasya pādayor nipatitaḥ/
460.006. sa rājñā udayanena karado vyavasthāpitaḥ/
460.007. athasāvapriyākhyāyī rājalīlayā rājña udayanasya sakāśaṃ gatvā kathayati--deva, mama putro mṛtyunā apahṛtaḥ/
460.008. tvaṃ mama devaḥ sāhāyyaṃ kalpayatu/
460.009. ahaṃ tena sārdhaṃ saṃgrāmaṃ saṃgrāmayiṣyāmīti/
460.009. yadi tāvattvaṃ śaknoṣi yuddhena nirjetumiyevaṃ kuśalam, no cetpañcahastiśatāni pañcahastinīśatāni pañcavaḍavāśatāni pañcakumāraśatāni pañcakumārikāśatāni suvarṇasya lakṣaṃ datvā tamāneṣyāmīti/
460.011. udayano rājā kathayati--priyavayasya, mūrkhastvam/
460.012. asti kaścicchakyate mṛtyoḥ sakāśādānetumiti? sa kathayati--deva, na śakyate/
460.013. yadyevam, imaṃ paṭaṃ paśyeti/
460.013. tena paṭaḥ prasātitaḥ/
460.013. rājā paṭaṃ nirīkṣya marmavedhaviddha iva ruṣyamāṇaḥ kathayati--bhoḥ kim? kathayati--bhoḥ puruṣa, kiṃ kathayasi śyāmāvatīpramukhāni pañca strīśatānyagninā dagdhānīti? sa paṭṭaṃ mauliṃ cāpanīya gāthāṃ bhāṣate--
460.016. nāhaṃ narendro na narendraputraḥ pādopajīvī tava deva mṛtyaḥ/
460.018. athāpriyasyeva nivedanārthamihāgato 'haṃ tava pādamūlam