દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 33

444.019. સૂતો રાજ્ઞઃ કથયતિ--દેવસ્યાનુપૂર્વી ન કૃતા યનૈષ યવસયોગ્યાશનં ન ગૃહ્ણાતિ।
444.020. કાસ્યાનુપૂર્વી કૃતા? અસ્યાયમુપચારઃ।
444.020. સાર્ધતૃતીયાનિ યોજનાનિ માર્ગશોભા કર્તવ્યા।
444.020. રાજાભિષિક્તશ્ચતુરઙ્ગેન બલકાયેન સાર્ધં પ્રત્યુદ્ગચ્છતિ।
444.021. યસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થાપ્યતે, સ પ્રદેશસ્તામ્રપટ્ટૈર્બધ્યતે।
444.022. રાજ્ઞો જ્યેષ્ઠપુત્રઃ।
444.022. સ તસ્ય શતશલાકં છત્રં મૂર્ધ્નિ ધારયતિ।
444.022. રાજ્ઞો જ્યેષ્ઠા દુહિતા સૌવર્ણેન મણિવ્યજનેન મક્ષિકાન્ વારયતિ।
444.023. રાજ્ઞો ઽગ્રમહિષી સૌવર્ગસ્થાલે મધુમ્રક્ષિતકાન્ મૂલાન્ ભક્ષયતો ધારયતિ।
444.024. રાજ્ઞો ઽગ્રામાત્યઃ સૌવર્ણેન લક્ષણેન લડ્ડીશ્છોરયતિ।
444.024. રાજા કથયતિ--એષ નામ રાજા, નાહં સ રાજેતિ।
444.025. સૂતઃ કથયતિ--દેવ, નાસ્ય સર્વકાલમેષ ઉપચારઃ ક્રિયતે।
444.026. અપિ તુ સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્વિધેયો ભવતિ।
444.026. રાજા કથયતિ--યત્તાવદતીતં ન શક્યં તત્પુનઃ કર્તુમ્, યદવશિષ્ટં તત્ક્રિયતામ્।
444.027. યસ્મિન્ પ્રદેશે તામ્રપડ્ડૈર્બદ્ધઃ, તસ્ય રાજ્ઞો જ્યેષ્ઠઃ પુત્રઃ શતશલાકાં ધારયતિ, રાજ્ઞો જ્યેષ્ઠા દુહિતા સૌવર્ણમણિમયવાલવ્યજનેન મક્ષિકાન્ વારયતિ, રાજ્ઞો ઽગ્રમાહિષી સૌવર્ણેન સ્થાલેન મધુમ્રક્ષિતકાન્ મૂલાન્ ભક્ષયતો ધારયતિ, રાજ્ઞો ઽમાત્યઃ સૌવર્ણેન લક્ષણેન લડ્ડીશ્છોરયતિ।
444.030. તમનુનયતિ પાર્થિવઃ।
444.030. સસૃતપરમસુગન્ધિવિલેપનાનુધારી મધુરમધુરકૃતાન્તરાનુરાગા નૃપમહિષી તુરગોત્તમાય દત્તા રાજ્ઞા।
444.031. ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગન્તુકામો ઽસ્યાશ્ચાજાનેય ઉપગમ્ય પૃષ્ઠમુન્નામયતિ।
444.031. રાજા સૂતં પૃચ્છતિ--રાજા અસ્ય પૃષ્ઠં દુઃખયતિ।
444.031. સ કથયતિ--કિં તુ રાજા <445>દુઃખમધિરોક્ષ્યતીતિ।
445.001. યતો ઽનેનાવનામિતં સ રાજા તમભિરુહ્ય સંપ્રસ્થિતઃ।
445.001. તસ્ય ગચ્છતઃ પાનીયમાગતમ્।
445.002. સ તત્ર નાવતરતિ।
445.002. રાજા સૂતં પૃચ્છતિ--એષો બિભેતિ? દેવ, નૈષ બિભેતિ।
445.002. અપિ તુ મા રાજાનં પુચ્છોદકેન સેક્ષ્યામીતિ।
445.003. તસ્ય તત્પુચ્છં સૌવર્ણાયાં નાલિકાયાં પ્રક્ષિપ્તમ્।
445.003. સ તં પાનીયમુત્તીર્ણઃ।
445.004. સ ઉદ્યાનં ગત્વા પ્રમત્તો ઽવસ્થિતઃ।
445.004. સામન્તરાજૈઃ શ્રુતમ્--યથા રાજા બ્રહ્મદત્ત ઉદ્યાનં ગત ઇતિ।
445.005. તૈરાગત્ય નગરસ્ય દ્વારાણિ બન્ધયન્તિ।
445.005. રાજ્ઞા બ્રહ્મદત્તેન શ્રુતં સામન્તરાજૈર્ નગરદ્વારાણિ નિગૃહીતાનીતિ।
445.006. સો ઽશ્વાજાનેયમભિરૂઢઃ।
445.006. અન્તરા ચ વારાણસ્યન્તરા ચોદ્યાનમત્રાન્તરા બ્રહ્મવતી નામ પુષ્કિરિણ્યુત્પલકુંદપુણ્ડરીકસંછન્ના।
445.007. સો ઽશ્વાજાનેયઃ પદ્મોપરિ સરન્ વારાણસીં પ્રવિષ્ટઃ।
445.008. રાજા તુષ્ટો ઽમત્યાનાં કથયતિ--ભવન્તઃ, યોરાજ્ઞઃ ક્ષત્રિયસ્ય મૂર્ધ્નાભિષિક્તસ્ય જીવિતમનુપ્રયચ્છતિ, કિં તસ્ય કર્તવ્યમ્? દેવ, ઉપાર્ધરાજ્યં દાતવ્યમ્।
445.009. રાજા કથયતિ--તિર્યગેષઃ।
445.010. કિમસ્યોપાર્ધરાજ્યેન? અપિ ત્વેનમાગમ્ય સપ્તાહં દાનાનિ દીયન્તામ્, પુણ્યાનિ ક્રિયન્તામ્, અકાલકૌમુદી ચ ક્રિયતામ્।
445.011. અમાત્યૈઃ સપ્તાઅહં દાનાનિ દાતુમારબ્ધાનિ, પુણ્યાનિ કર્તુમારબ્ધાનિ, સપ્તાહમકાલકૌમુદી પ્રસ્થાપિતા।
445.012. સાર્થવાહઃ પુરુષાન્ પૃચ્છતિ--ભવન્તઃ, કિમકાલકૌમુદી વર્તતે? તે ઽસ્ય કથયન્તિ--પૂજિતં નામાધિષ્ઠાનમ્।
445.013. તતઃ કુમ્ભકારસ્ય સકાશાત્ સુવર્ણલક્ષેણાશ્વાજાનેયં ગૃહીત્વા ઇહાનીતમ્।
445.014. તેનાદ્ય રાજ્ઞો જીવિતં દત્તમ્।
445.014. તમાગમ્ય સપ્તાહં દાનાનિ દાતુમારબ્ધાનિ, પુણ્યાનિ ક્રિયન્તે, અકાલકૌમુદી ચ પ્રસ્થાપિતા।
445.015. સાર્થવાહઃ સંલક્ષયતિ--યો મયા છોરિતો નામ, સ એષ કિશોરકો ઽશ્વાજાનેયઃ સ્યાત્? તત્તાવદ્ગત્વા પશ્યામિ।
445.017. સ તસ્ય સકાશં ગતઃ।
445.017. સ તેનાશ્વાજાનેયેનોક્તહ્--ભોઃ પુરુષ, કિં ત્વયા તેષામશ્વાનાં સકાશાલ્લબ્ધમ્? મયૈકાકિનૈવ તસ્ય કુમ્ભકારસ્ય સુવર્ણલક્ષં દત્તમ્।
445.018. સ મૂર્છિતકઃ પૃથિવ્યાં નિપતિતઃ।
445.019. જલપરિષેકેન પ્રત્યાગતપ્રાણઃ પાદયોર્ નિપત્ય ક્ષમાપિતવાન્॥
445.020. કિં મન્યધ્વે બ્ઃક્ષવો યો ઽસૌ સાર્થવાહઃ, એષ એવ જીવકસ્તેન કાલેન તેન સમયેન।
445.021. યો ઽશ્વાજાનેયઃ, એષ એવ પન્થકસ્તેન કાલેન તેન સમયેન।
445.021. તદાપિ યદા અસ્યૈષ ગુણાનામનભિજ્ઞઃ, તદાસ્યાસત્કારં પ્રયુક્તવાન્।
445.022. યદા તુ ગુણાનામભિજ્ઞઃ, તદા પાદયોર્ નિપત્ય ક્ષમાપિતવાન્।
445.023. એતર્હ્યપ્યેષ યદા ગુણાનામનભિજ્ઞઃ, તદા અસત્કારં પ્રયુક્તવાન્।
445.023. યદા ગુણાનામભિજ્ઞઃ, તદા પાદયોર્ નિપત્ય ક્ષમપયતિ॥
445.025. ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને ચૂડાપક્ષાવદાનં સમાપ્તમ્॥
********** અવદાન 36 **********
446.001. દિવ્36 માકન્દિકાવદાનમ્।
446.002. બુદ્ધો ભગવાન્ કુરુષુ જનપદચારિકાં ચરત્ કલ્માષદમ્યમનુપ્રાપ્તઃ।
446.002. તેન ખલુ પુનઃ સમયેન કલ્માષદમ્યે માકન્દિકો નામ પરિવ્રાજકઃ પ્રતિવસતિ।
446.003. તસ્ય સાકલિર્ નામ પત્ની।
446.004. તસ્ય દુહિતા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતા।
446.004. તસ્યા અસ્થીનિ સૂક્ષ્માણિ સુસૂક્ષ્માણિ, ન શક્યત ઉપમા કર્તુમ્।
446.005. તસ્યાસ્ત્રીણિ સપ્તાહાન્યેકવિંશતિં દિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતિમહી સંવૃત્તા યાવજ્જાતમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે--કિં ભવતુ દારિકાયા નામેતિ? જ્ઞાતય ઊચુહ્--ઇયં દારિકા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતા।
446.008. તસ્યા અસ્થીનિ સૂક્ષ્માણિ સુસૂક્ષ્માણિ, ન શક્યતે ઉપમા કર્તુમ્।
446.008. ભવતુ દારિકાયા અનુપમેતિ નામ।
446.009. તસ્યા અનુપમેતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્।
446.009. સોન્નીતા વર્ધિતા।
446.009. માકન્દિકઃ સંલક્ષયતિ--ઇયં દારિકા ન મયા કસ્યચિત્ કુલેન દાતવ્યા ન ધનેન નાપિ શ્રુતેન, કિં તુ યો ઽસ્યા રૂપેણ સમો વાપ્યધિકો વા, તસ્ય મયા દાતવ્યેતિ॥
446.012. અત્રાન્તરે ભગવાન્ કુરુષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ કલ્માષદમ્યમનુપ્રાપ્તઃ।
446.012. કલ્માષદમ્યે વિહરતિ કુરૂણાં નિગમે વિહરતિ।
446.013. અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય કલ્માષદમ્યં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્।
446.014. કલ્માષદમ્યં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃતભક્તકૃત્યઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાત્રઃ પ્રતિક્રાન્તઃ।
446.015. પાત્રચીવરં પ્રતિશામ્ય પાદૌ પ્રક્ષામ્ય અન્યતમવૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય નિષણ્ણઃ સુપ્તોરગરાજભોગપરિપિણ્ડીકૃતં પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા।
446.016. તેન ખલુ સમયેન માકન્દિકઃ પરિવ્રજકઃ પુષ્પસમિધસ્યાર્થે નિર્ગતો ઽભુત્।
446.017. અદ્રાક્ષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ભગવન્તં દૂરદેવાન્યતરવૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય સુપ્તોરગરાજભોગપરિપિણ્ડીકૃતં પર્યઙ્ક બદ્ધ્વા નિષણ્ણં ભગવન્તં દૂરાદેવાન્યતરવૃક્ષમૂલં નિશ્રિત્ય સુપ્તોરગરાજભોગપરિપિણ્ડીલૃતં પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા નિષણ્ણં પ્રાસાદિકં પ્રદર્શનીયં શાન્તેન્દ્રિયં શાન્તમાનસં પરમેણ ચિત્તવ્યુપશમેન સમન્વાગતં સુવર્ણયૂપમિવ શ્રિયા જ્વલન્તમ્।

446.020. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતઃ।
446.020. સ સંલક્ષયતિ--યાદૃશો ઽયં શ્રમણઃ પ્રાસાદિકઃ પ્રદર્શનીયઃ સકલજનમનોહારી, દુર્લભસ્તુ સર્વસ્ત્રીજનસ્ય પતિઃ પ્રતિરૂપઃ પ્રાગેવ અનુપમાયાઃ।
446.022. લબ્ધો મે જામાતેતિ।
446.022. યેન સ્વં નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્તઃ।
446.022. ઉપસંક્રમ્ય પત્નીમામન્ત્રયતે--યત્ખલુ ભદ્રે જાનીયાહ્--લબ્ધો મે દુહિતુર્જામાતા।
446.023. અલંકુરુષ્વ, અનુપમાં દદામીતિ।
446.024. સા કથ્યતિ--કસ્ય પ્રયચ્છસીતિ? સ કથયતિ--શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યેતિ।
446.024. સા કથયતિ--ગચ્છાવસ્તાવત્પશ્યાવ ઇતિ।
446.025. માકન્દિકસ્તયા સાર્ધં ગતઃ।
446.025. દૂરાત્તયા દૃષ્ટઃ।
446.025. તસ્યા અન્તર્માર્ગે સ્મૃતિરુપપન્ના।
446.026. ગાથાં ભાષતે--
446.027. દૃષ્ટો મયા વિપ્ર સ પિણ્ડહેતોઃ કલ્માષદમ્યે વિચરન્મહર્ષિઃ।
446.029. ભૂરત્નભા સન્તિ તસ્ય પ્રગચ્છતો ઽત્યુન્નમતે ન ચૈવ(?)

446.031. નાસૌ ભક્તાં ભજતે કુમારિકામ્।
446.031. નિવર્ત, યાસ્યામઃ સ્વકં નિવેશનમ્।
446.031. સો ઽપિ ગાથાં ભાસતે--
447.001. <447>અમઙ્ગલે સાકલિકે ત્વં માંગલયકાલે વદસે હ્યમઙ્ગલમ્।
447.003. સચેદ્દ્રુત સમધિકૃતં ભવિષ્યતિ પુનરપ્યસૌ કામગુણ્યેષુ રંસ્યતે

ઇતિ।
447.005. સા આનુપમાં વસ્ત્રામ્લકારૈરલંકૃત્ય સંપ્રસ્થિતા।
447.005. ભગવાનપિ તસ્નાદ્વનષણ્ડાદન્યવનષણ્ડં સંપ્રસ્હ્તિતઃ।
447.006. અદ્રાક્ષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ભગવન્તં તૃણસંસ્તરણકમ્।
447.006. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પત્નીમામન્ત્રયતે--યત્ખલુ ભવતિ જાનીયાહ્--એષ તે દુહિતુસ્તૃણસંસ્તરક ઇતિ।
447.007. સા ગાથાં ભાષતે--
447.009. રક્તસ્ય શય્યા ભવતતિવિકોપિતા દ્વિષ્ટસ્ય શય્યા સહસા નિપીડિતા।
447.011. સૂઢસ્ય શય્યા ખલુ પાદતો ગતા સુવીતરાગેણ નિસેવિતા ન્વિયમ્।
447.013. નાસૌ ભર્તા ભજતે કુમારિકાં નિર્વત, યાસ્યામઃ સ્વં નિવેશનમ્

447.015. અમઙ્ગલે સાકલિકે ત્વં મઙ્ગલ્યકાલે વદસે હ્યમઙ્ગલમ્।
447.017. સાચેદ્દ્રુતં સમધિકૃતં ભવિષ્યતિ પુનરપ્યસૌ કામગુણેષુ રંસ્યતે

447.019. અદ્રાક્ષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકઃ।
447.019. ભગવતઃ પદાનિ દૃષ્ટ્વા પુનઃ પત્નીમામન્ત્રયતે--ઇમાનિ તે ભવન્તિ ભદ્રે દુહિતુર્જામાતુઃ પદાનિ।
447.020. ગાથાં ભાષતે--
447.021. રક્તસ્ય પુંસઃ પદમુત્પટં સ્યાન્નિપીડિતં દ્વેષવતઃ પદં ચ।
447.023. પદં હિ મૂઢસ્ય વિસૃષ્ટદેહં સુવીતરાગસ્ય પદં ત્વિહેદૃશમ્।
447.025. નાસૌ ભર્તા ભજતે કુમારિકામ્।
447.026. નિવર્ત, યાસ્યામઃ સ્વકં નિવેશનમ્

447.027. અમઙ્ગલે સાકલિકે પૂર્વવત્।
447.028. ભગવતોત્કશશબ્દઃ કૃતઃ।
447.028. અશ્રૌષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ભગવત ઉત્કાશનશબ્દં શુશ્રાવ।
447.029. શ્રુત્વા ચ પુનઃ પુનઃ પત્નીમામન્ત્રયતે--એષ તે ભવતિ હુહિતુર્જામાતુરુત્કાશનશબ્દ ઇતિ।
447.030. સા ગાથાં ભાષતે--
447.031. રક્તો નરો ભવતિ હિ ગદદસ્વરો દ્વિષ્ટો નરો ભવતિ હિ ખક્ખટાસ્વરઃ।
448.001. <448>મૂઢો નરો હિ ભવતિ સમાકુલસ્વરો બુદ્ધો હ્યયં બ્રાહ્મણદુન્દુભિસ્વરઃ।
448.003. નાસૌ ભર્તા ભજતે કુમારિકાં નિવર્ત યાસ્યામઃ સ્વકં નિવેશનમ્

448.005. અમઙ્ગલે સાકલિકે પૂર્વવત્।
448.006. ભગવતા માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો દૂરાદિવલોકિતઃ।
448.006. અદ્રાક્ષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ભગવન્તમવલોકયન્તમ્।
448.007. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પત્નીમામન્ત્રયતે સ્મ--એષ તે ભવતિ દુહિતુર્જામાતા નિરીક્ષત ઇતિ।
448.008. સ ગાથાં ભાષતે--
448.009. રક્તો નરો ભવતિ હિ ચઞ્ચલેક્ષણો દ્વિષ્ટો ભુજગઘોરવિષો યથેક્ષતે।
448.011. મૂડો નરઃ સંતમસીવ પશ્યતિ દ્વિજવીતરાગો યુગમાત્રદર્શી।
448.013. ન એષ ભર્તા ભજતે કુમારિકાં નિવર્ત યાસ્યામઃ સ્વકં નિવેશનમ્

448.015. અમઙ્ગલે સાકલિકે પૂર્વવત્।
448.016. ભગવાંશ્ચક્રમ્યતે।
448.016. અદ્રાક્ષીન્માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ભગવન્તં ચંક્રમ્યમાણમ્।
448.017. દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પત્નીમામન્ત્રયતે--એષ દુહિતુર્જામાતા ચંક્રમ્યત ઇતિ।
448.017. સા ગાથાં ભાષતે--
448.018. યથાસ્ય તેત્રે ચ યથાવલેકિતમ્ યથાસ્ય કાલે સ્થિત એવ ગચ્છતઃ।
448.020. યથૈવ પદ્મં સ્તિમિતે જલે ઽસ્ય નેત્રં વિશિષ્ટે વદને વિરાજતે।
448.022. ન એષ ભર્તા ભજતે કુમારિકાં નિવર્ત યાસ્યામઃ સ્વકં નિવેશનમ્

448.024. અમઙ્ગલે સાકલિકે ત્વં મઙ્ગલકાલે વદસે હ્યમઙ્ગલમ્।
448.026. સચેદ્દ્રુતં સમધિકૃતં ભવિષ્યતિ પુનરપ્યયં કામગુણેષુ રંસ્યતે

448.028. વશિષ્ઠોશીરમૌનલાયના(?) અપત્યહેતોરતત્કામમોહિતાઃ।
448.030. ધર્મો મુનીનાં હિ સનાતનો હ્યયમપત્યમુત્પાદિતવાન્ સનાતનઃ

449.001. અથ માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
449.001. ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમિદમવોચત્--
449.003. ઇમાં ભગવાન્ પશ્યતુ મે સૂતાં સતીં રૂપોપપન્નાં પ્રમદામલંકૃતામ્।
449.005. કામાર્થિનીમ્ યદ્ભવતે પ્રદીયતે સહાનયા સાધુરિવાચરતાં ભવાન્।
449.007. સમેત્ય ચન્દ્રો નભસીવ રોહિણીમ્

449.008. ભગવાન્ સંલક્ષયતિ--યદ્યહમનુપમાયા અનુનયવચનં બ્રૂયામ્, સ્થાનમેતદ્વિદ્યતે યદનુપમા રાગેણ સ્વિન્ના કાલં કુર્વાણા ભવિષ્યતિ।
449.009. તત્તસ્યાઃ પ્રતિઘવચનં બ્રૂયામિતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષતે--
449.011. દૃષ્ટા મયા મારસુતા હિ વિપ્ર તૃષ્ણા ન મે નાપિ તથા રતિશ્ચ।
449.013. છન્દો ન મે કામગુણેષુ કશ્ચિત્।
449.014. તસ્માદિમાં મૂત્રપુરીષપૂર્ણાં પ્રષ્ટું હિ યત્તામપિ નોત્સહેયમ્

449.016. માકન્દિકો ગાથાં ભાષતે--
449.017. સુતામિમાં પશ્યસિ કિં મદીયાં હીનાઙ્ગિનીં રૂપગુણૈર્વિયુક્તામ્।
449.019. છન્દં ન યેનાત્ર કરોષિ ચારૌ વિવિક્તભાવેષ્વિવ કામભોગી

ઇતિ।
449.021. ભગવાનપિ ગાથાં ભાષતે--
449.022. યસ્માદિહાર્થી વિષયેષુ મૂટઃ સ પ્રાર્થયેદ્વિપ્ર સુતાં તવેમામ્।
449.024. રૂપોપપન્નાં વિષયેષુ સક્તામવીતરાગો ઽત્ર જનઃ પ્રમૂડઃ

449.026. અહં તુ બુદ્ધો મુનિસત્તમઃ કૃતી પ્રાપ્તા મયા બોધિરનુત્તરા શિવા।
449.028. પદ્મમ્ યથા વારિકણૈરલિપ્તં ચરામિ લોકે ઽનુપલિપ્ત એવ

449.030. નીલામ્બુજં કર્દમવારિમધ્યે યથા ચ પઙ્કેન વ નોપલિપ્તમ્।
449.032. તથા હ્યહં બ્રાહ્મણ લોકમધ્યે ચરામિ કામેષુ વિવિક્તહ્ {એવ}

ઇતિ।
450.001. અથાનુપમા ભગવતા મૂત્રપુરીષવાદેન સમુદાચરિતા વીતહર્ષા દુર્મનાઃ સંવૃત્તા।
450.001. તસ્યા યદ્રાગપર્યવસ્થાનં તદ્વિગતમ્, દ્વેષપર્યવસ્થાનમુત્પન્નમ્, સ્થૂલીભૂતાર્યસ્થીતિકાવરીભૂતેક્ષિણી(?)।
450.003. તેન સ ખલુ સમયેનાન્યતમો મહલ્લો, ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ સ્થિતો ઽભૂત્।
450.003. અથ મહલ્લો ભગવન્તમિદમવોચત્--
450.005. સમન્તદૃષ્ટે પ્રતિગૃહ્ય નારીમસ્મત્સમેતાં ભગવન્ પ્રયચ્છ।
450.007. રતા વયં હિ પ્રમદામલંકૃતાં ભોક્ષ્યામહે ઘીર યથાનુલોમમ્

ઇતિ।
450.009. એવમુક્તે ભગનાંસ્તં મહલ્લમિદમવોચત્--અપેહિ પુરુષ, મા મે પુરતસ્તિષ્ઠેતિ।
450.009. સ રુષિતો ગાથાં ભાષતે--
450.011. ઇદં ચ તે પાત્રમિદં ચ ચીવરમ્ યષ્ટિશ્ચ કુણ્ડી ચ વ્રજન્તુ નિષ્ઠામ્।
450.013. ઇમાં ચ શિક્ષાં સ્વયમેવ ધારય ધાત્રી યથા હ્યઙ્કગતં કુમારકમ્

ઇતિ।
450.015. એવમુક્તે સ મહલ્લઃ શિક્ષાં પ્રત્યાખ્યાય મહાનનાર્યો ઽયમિતિ મત્વા યેન માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ।
450.016. ઉપસંક્રમ્ય માકન્દિકં પરિવ્રાજકમિદમવોચત્--અનુપ્રયચ્છમમાન્તિકે ઽનુપમામિતિ।
450.017. સ પર્યવસ્થિતઃ કથયતિ--મહલ્લ, દ્રષ્ટમપિ તે ન પ્રયચ્છામિ, પ્રાગેવ સ્પર્ચ્ટુમિતિ।
450.018. એવમુક્તસ્ય માકન્દિકસ્ય પરિવ્રાજકસ્યાન્તિકે તાદૃશં પર્યવસ્થાનમુપન્નમ્ યેનોષ્ણં શોણિતં છર્દયિત્વા કાલગતો નરકેષૂપપન્નઃ॥
450.020. તતો ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુહ્--પશ્ય ભદન્ત, ભગવતા અનુપમા લભ્યમાના ન પ્રતિગૃહીતેતિ।
450.021. ભગવાનાહ--ન ભિક્ષવ એતર્હિ, યથા અતીતે ઽપ્યધ્વન્યેષા મયા લભ્યમાના ન પ્રતિગૃહીતા।
450.022. તચ્છ્રૂયતામ્॥
450.023. ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽન્યતમસ્મિઙ્કર્વટકે ઽયસ્કારઃ પ્રતિવસતિ।
450.023. તેન સદૃશાત્કુલાત્ કલત્રમાનીતમ્।
450.024. પૂર્વવદ્યાવદ્દુહિતા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા।
450.024. ઉન્નીતા વર્ધિતા મહાનીતં સંવૃત્તા।
450.025. અયસ્કારઃ સંલક્ષયતિ--મયૈષા દુહિતા ન કસ્યચિત્ કુલેન દાતવ્યા, ન રૂપેણ ન ધનેન, અપિ તુ યો મમ શિલ્પેન સમો ઽભ્યધિકો વા, તસ્યાહમેનાં દાસ્યામીતિ।
450.027. યાઅવદન્યતમો માણવો ભિક્ષાર્થી તસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ।
450.027. સા દારિકા ભૈક્ષમાદાય નિર્ગતા।
450.027. સ માણવસ્તાં દૃષ્ટ્વા કથયતિ--દારિકે, ત્વં કસ્યચિદ્દત્તા આહોસ્વિન્ન દત્તેતિ? સા કથયતિ--યદા જાતાહં તદૈવ મત્પિતૈવાઙ્ગીકૃત્ય વદતિ--દુષ્કરમસૌ માં કસ્યચિદ્દાસ્યતિ।
450.029. કિં તવ પિતા વદતિ? યો મમ શિલ્પેન સમો ઽભ્યધિકો વા, અસ્યાહમેનાં દાસ્યામીતિ।
450.030. તવ પિતા કીદૃશં શિલ્પં જાનીતે? સૂચીમીદૃશાં કરોતિ યાવદુદકે પ્લવતે।
450.031. સ માણવઃ સંલક્ષયતિ--કિં ચાપ્યહમનયાનર્થી, મદાપનયો ઽસ્ય કર્તવ્ય ઇતિ।
450.032. કુશલો ઽસૌ તેષુ તેષુ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ।
451.001. <451>તેનાયસ્કારભાણ્ડિકામ્ યાચિત્વા અન્યત્ર ગૃહે સુસૂક્ષ્માઃ સૂચ્યો ઘટિતાઃ, યા ઉદકે પ્લવન્તે।
451.002. એકા ચ મહતી ઘટિતા યસ્યાં સપ્ત સૂચ્યઃ પ્રતિક્ષિપ્તાઃ સહ તયા પ્લવન્તે।
451.002. સ તાઃ કૃત્વા તસ્યાયસ્કારસ્ય ગૃહમાગતઃ।
451.003. સ કથયતિ--સૂચ્યઃ સૂચ્ય ઇતિ।
451.003. તયા દારિકયા દૃષ્ટાઃ।
451.003. સા ગાથાં ભાષતે--
451.005. ઉન્મત્તકસ્ત્વં કટુકો ઽથ વાસિ અચેતનઃ।
451.006. અયસ્કારગૃહે યસ્ત્વં સૂચીં વિક્ત્રેતુમાગતઃ

ઇતિ।
451.007. સો ઽપિ ગાથાં ભાષતે--
451.008. નાહમુન્મત્તકો વાસ્મિ કટુકો ઽહમચેતનઃ।
451.009. માનાવતારણાર્થં તુ મયા શિલ્પં પ્રદૃશ્યતે

451.010. સચેત્પિતા તે જાનીયાચ્છિલ્પં મમ હિ યાદૃશમ્।
451.011. ત્વાં ચૈવાનુપ્રયચ્છેત અન્યચ્ચ વિપ્રતમ્ (વિપુલમ્?) ધનમ્

ઇતિ।
451.012. સા કથયતિ--કીદૃશં ત્વં શિલ્પં જાનીષે? ઈદૃષીં સૂચીં કરોમિ યોદકે પ્લવતે।
451.013. તયા માતુર્ નિવેદિતમ્--અમ્બ, શિલ્પકર્માત્રાગત ઇતિ।
451.013. સા કથયતિ--પ્રવેશયેતિ।
451.013. તયા પ્રવેશિતઃ।
451.014. અયસ્કારભાર્યા કથયતિ--કીદૃશં ત્વં શિલ્પં જાનીષે? તેન સમાખ્યાતમ્।
451.014. તયા સ્વામિને નિવેદિતઃ।
451.015. આર્યપુત્ર, અયં શિલ્પદારકઃ।
451.015. ઈદૃશં જાનીત ઇતિ।
451.015. સ કથયતિ--યદ્યેવમાનય પાનીયમ્, પશ્યામીતિ।
451.016. તયા પાનીયસ્ય ભાજનં પૂરયિત્વોપનામિતમ્।
451.016. તેનૈકા સૂચી પ્રક્ષિપ્તા।
451.017. સા પ્લોતુમારબ્ધા।
451.017. એવં દ્વિતીયા, તૃતીયા।
451.017. તતઃ સા મહતી સૂચી પ્રક્ષિપ્તા।
451.017. સાપિ પ્લોતુમારબ્ધા।
451.018. પુનસ્તસ્યામેકા સૂચી પ્રક્ષિપ્તા।
451.018. તથાપિ પ્લોતુમારબ્ધા।
451.018. એવં દ્વિતીયાં તૃતીયામ્ યાવત્ સપ્તસૂચીં પ્રક્ષિપ્ય પ્રક્ષિપ્તાસ્તથાપિ પ્લોતુમારબ્ધાઃ।
451.019. અયસ્કારઃ સંલક્ષયતિ--મમૈષો ઽધિકતરઃ શિલ્પેન।
451.020. અસ્મૈ દુહિતરમનુપ્રયચ્છામ્।
451.020. ઇતિ વિદિત્વા તાં દારિકાં સર્વાલંકારવિભૂષિતાં કૃત્વા વામેન પાણિના ગૃહીત્વા દક્ષિણેન પાણિના ભૃઙ્ગારકમાદાય માણવસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા કથયતિ--ઇમાં તે ઽહં માણવક દુહિતરમનુપ્રયચ્છામિ ભાર્યાર્થાયેતિ।
451.022. સ કથયતિ--નાહમનયાર્થી, કિં તુ તવૈવ મદાપનયઃ કર્તવ્ય ઇતિ મયા શિલ્પમુપદર્શિતમિતિ॥
451.024. ભગવાનાહ--કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ માણવઃ, અહમેવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન।
451.025. યો ઽસાવયસ્કારઃ, એષ એવ માકન્દિકસ્તેન કાલેન તેન સમયેન।
451.025. યાસાવયસ્કારભાર્યા, એષૈવાસૌ માકન્દિકભાર્યા તેન કાલેન તેન સમયેન।
451.026. યાસાવયસ્કારદુહિતા, એષૈવાસાવનુપમા તેન કાલેન તેન સમયેન।
451.027. તદાપ્યેષા મયા લભ્યમાના ન પ્રતિગૃહીતા।
451.028. એતર્હ્યપ્યેષા મયા લભ્યમાના ન પ્રતિગૃહીતા॥
451.029. પુનરપિ ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુહ્--પશ્ય ભદન્ત અયં મહલ્લકો ઽનુપમામાગમ્યાનયેન વ્યસનમાપન્ન ઇતિ।
451.030. ભગવાનાહ--ભિક્ષવ એતર્હિ યથાતીતે ઽપ્યધ્વન્યેષ અનુપમામાગમ્ય સાન્તઃપુરો ઽનયેન વ્યસનમાપન્નઃ।
451.031. તચ્છ્રૂયતામ્॥
452.001. <452>ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ સિંહકલ્પાયાં સિંહકેસરી નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનં પૂર્વવદ્યાવદ્ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ।
452.002. તેન ખલુ સમયેન સિંહકલ્પાયાં સિંહકો નામ સાર્થવાહઃ પ્રતિવસતિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહઃ પૂર્વવદ્યાવત્તેન કલત્રમાનીતમ્।
452.004. સા આપન્નસત્ત્વા સંવૃત્તા।
452.004. ન ચાસ્યાઃ કિંચિદમનો ઽજ્ઞશબ્દશ્રવણમ્ યાવદ્ગર્ભસ્ય પરિપાકાય।
452.005. સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામત્યયાત્ પ્રસૂતા।
452.005. દારકો જાતહ્ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણહ્ છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્વિદ્તીર્ણલલાટ ઉચ્ચઘોણ સંગતભ્રૂસ્ તુઙ્ગનાસઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતઃ।
452.007. તસ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્યેકવિંશતિં દિવસાન્ વિસ્તરેણ તસ્ય જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે--કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ? જ્ઞાતય ઊચુહ્--અયં દારકઃ સિંહસ્ય સાર્થવહસ્ય પુત્રઃ।
452.009. ભવતુ સિંહલ ઇતિ નામ।
452.009. તસ્ય સિંહલ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્।
452.010. સિંહલો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તઃ પૂર્વવદ્યાવદષ્ટાસુ પરીક્ષાસુ ઘટકો વાચકઃ પિણ્ડિતઃ પટુપ્રચારઃ સંવૃત્તઃ।
452.011. તસ્ય પિત્રા ત્રીણિ વાસગૃહાણિ માપિતાનિ હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકમ્।
452.012. ત્રીણ્યન્તઃપુરાણિ વ્યવસ્થાપિતાનિ જ્યેષ્ઠં મધ્યં કનીયસમ્।
452.013. સો ઽપરેણ સમયેન પિતરમાહ્વયતે--તાત, અનુજાનીહિ, મહાસમુદ્રમવતરામીતિ।
452.014. સ કથયતિ--પુત્ર, તાવત્પ્રભૂતં મે ધનજાતમસ્તિ યદિ ત્વં તિલતણ્ડુલકુલત્થાદિપરિભોગેન રત્નાનિ મે પરિભોક્ષ્યસે, તથાપિ મે ભોગા ન તનુત્વં પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગમિષ્યન્તિ।
452.015. તદ્યાવદહં જીવામિ, તાવત્ ક્રીડ રમસ્વ પરિચારય।
452.016. મમાત્યયાદ્ ધનેનોપાર્જિતં કરિષ્યસીતિ।
452.016. સ ભૂયો ભૂયઃ કથયતિ--તાત, અનુજાનીહિ, મહાસમુદ્રમવતરામીતિ।
452.017. સ તેનાવશ્યનિર્બન્ધં જ્ઞાત્વા ઉક્તહ્--પુત્ર, એવં કુરુ।
452.018. કિં તુ ભયભૈરવસહિષ્ણુના તે ભવિતવ્યમિતિ।
452.018. તેન સિંહકલ્પાયાં રાજધાન્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્--શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ સિંહકલ્પનિવાસિનો વણિજો નાનાદેશાભ્યાગતાશ્ચ।
452.020. સિંહલસાર્થવાહો મહાસમુદ્રમવતરિષ્યતીતિ।
452.020. યો યુષ્માકમુત્સહતે સિંહલેન સાર્થવાહેન સાર્ધમશુલ્કેનાતરપણ્યેન મહાસમુદ્રમવતર્તુમ્, સ મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનયત્વિતિ।
452.022. તતઃ પઞ્ચભિર્વણિક્શતૈર્મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યં સમુદાનીતમ્।
452.022. માતાપિતરૌ ભૃત્યાંશ્ચ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાનવલોક્ય દિવસતિથિમુહૂર્તપ્રયોગેણ કૃતકૌતુકમ.ઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનઃ શકટૈર્ભારૈઃ પિટકૈર્ મૂટૈરુષ્ટ્રૈર્ગોભિર્ગર્દભૈઃ પ્રભૂતં મહાસમુદ્રગમનીયં પણ્યમાદાય પઞ્ચભિર્વણિક્શતૈઃ સપરિવારઃ સંપ્રસ્થિતઃ।
452.025. સો ઽનુપૂર્વેણ ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રાજધાનીષુ ચઞ્ચૂર્યમાણઃ પત્તનાન્યવલોકયન્ સમુદ્રતીરમનુપ્રાપ્તઃ।
452.026. વિસ્તરેણ રાક્ષસીસૂત્રં સર્વં વાચ્યમ્।
452.026. સર્વે તે વણિજો બાલહાશ્વરાજાત્પતિતાઃ, તાભિશ્ચ રાક્ષસીભિર્ભક્ષિતાઃ।
452.027. સિંહલક એકઃ સ્વસ્તિક્ષેમાભ્યાં જમ્બુદ્વીપમનુપ્રાપ્તઃ।
452.028. સિંહલભાર્યા યા રાક્ષસી સા રાક્ષસીભિરુચ્યતે--ભગિનિ, અસ્માભિઃ સ્વકસ્વકાઃ સ્વામિનો ભિક્ષિતાઃ, ત્વયા સ્વામી નિર્વાહિતઃ।
452.029. યદિ તાવત્તમાનયિષ્યસીત્યેવં કુશલમ્, નો ચેત્વાં ભક્ષયામ્ ઇતિ।
452.030. સા સંત્રસ્તા કથયતિ--યદિ યુષ્માકમેષ નિર્બન્ધો માં ધરિષ્યથ આનયામીતિ।
452.031. તાઃ કથયન્તિ--શોભનમ્।
452.031. એવં કુરુષ્વેતિ।
452.031. સા પરમભીષણરૂપમભિનિર્માય લઘુલધ્વેવ ગત્વા સિંહલસ્ય સાર્થવાહસ્ય પુરતો ગત્વા સ્થિતા।
452.032. સિંહલેન સાર્થવહેન નિષ્કોષમસિં કૃત્વા <453>સંત્રાસિતા અપક્રાન્તા।
453.001. યાવન્મધ્યદેશાત્ સાર્થ આગતઃ।
453.001. સા રાક્ષસી સાર્થવાહસ્ય પાદયોર્ નિપત્યાહ--સાર્થવાહ, અહં તામ્રદ્વીપકસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા।
453.002. તેનાહં સિંહલસાર્થવાહસ્ય ભાર્યાર્થં દત્તા।
453.003. તસ્ય મહાસમુદ્રમધ્યગતસ્ય મકરેણ મત્સ્યજાતેન યાનપાત્રં ભગ્નમ્।
453.003. તેનાહમમઙ્ગલેતિ કૃત્વા છોરિતા।
453.004. તદર્હસિ તં મમોપસંવરયિતુમિતિ।
453.004. તેનાધિવાસિતં ક્ષમાપયામીતિ।
453.004. સ તસ્ય સકાશં ગતઃ।
453.005. વિશ્રમ્ભકથાલાપેન મુહૂર્તં સ્થિત્વા કથયતિ--વયસ્ય, રાજદુહિતાસૌ ત્વયા પરિણિતા।
453.006. મા તામસ્થાને પરિત્યજ, ક્ષમસ્વેતિ।

453.006. સ કથયતિ--વયસ્ય, નાસૌ રાજદુહિતા, તામ્રદ્વીપાદસૌ રાક્ષસી।
453.007. અથ કથમિહાગતા? તેન વૃત્તમારોચિતમ્।
453.007. સ તૂષ્ણીમવસ્થિતઃ।
453.008. સિંહલઃ સાર્થવાહો ઽનુક્રમતઃ સ્વગૃહમનુપ્રાપ્તઃ।
453.008. સાપિ રાક્ષસી સ્વયમતીવરૂપયૌવનસમ્પન્નમહાસુન્દરીમાનુષીરૂપમાસ્થાય સિંહલસદૃશનિર્વિશેષસુન્દરં પુત્રં નિર્માય તં પુત્રમાદાય સિંહકલ્પાં રાજધાનીમનુપ્રાપ્તા।
453.010. સિંહલસ્ય સાર્થવાહસ્ય સ્વગૃહદ્વારમૂલે ઽવસ્થિતા।
453.010. જનકાયેનાસૌ મુખબિમ્બકેન પ્રત્યભિજ્ઞાતઃ।
453.011. તે કથયન્તિ--ભવન્તઃ, જ્ઞાયન્તામયં દારકઃ સિંહલસ્ય સાર્થવાહસ્ય પુત્ર ઇતિ।
453.012. રાક્ષસી કથયતિ--ભવન્તઃ, પરિજ્ઞાતો યુષ્માભિઃ।
453.012. તસ્યૈવાયં પુત્ર ઇતિ।
453.013. તે કથયન્તિ--ભગિનિ, કુત આગતા, કસ્ય વા દુહિતા ત્વમિતિ? સા કથયતિ--ભવન્તઃ, અહં તામ્રદ્વીપરાજસ્ય દુહિતા સિંહલસ્ય સાર્થવાહસ્ય ભાર્યાર્થં દત્તા।
453.014. મહાસમુદ્રમધ્યગતસ્ય સાર્થવાહસ્ય મત્સ્યજાતેન યાનપાત્રં ભગ્નમ્।
453.015. તેનાહમમઙ્ગલેતિ કૃત્વા અસ્થાને છોતિતા, કથંચિદિહ સંપ્રાપ્તા।
453.016. ક્ષુદ્રપુત્રાહમ્।
453.016. અર્હથ સિંહલં સાર્થવાહં ક્ષમયિતુમિતિ।
453.016. તૈસ્તસ્ય માતાપિત્રોર્ નિવેદિતમ્।
453.017. સ તાભ્યામુક્તહ્--પુત્ર, મૈનામ્ {ત્યજ}દુહિતરં રાજ્ઞઃ, ક્ષુદ્રપુત્રેયં તપસ્વિની, ક્ષમેતિ।
453.018. સ કથયતિ--તાત, નૈષા રાજદુહિતા, રાક્ષસ્યેષા તામ્રદ્વીપાદિહાગતેતિ।
453.018. તૌ કથયતહ્--પુત્ર, સર્વા એવ સ્ત્રિયો રાક્ષસ્યઃ।
453.019. ક્ષમેતિ।
453.019. તાત, યદ્યેષા યુષ્માકમભિપ્રેતા, એતાં ગૃહે ધારયત।
453.020. અહમપ્યન્યત્ર ગચ્છામીતિ।
453.020. તૌ કથયતહ્--પુત્ર, સુતરાં વયમેનાં તવૈવાર્થાય ધારયામઃ।
453.020. યદ્યેષા તવ નાભિપ્રેતા, કિમસ્માકમનયા? ન ધારયામ ઇતિ।
453.021. તાભ્યાં નિષ્કાસિતા।
453.021. સા સિંહકેસૈણો રાજ્ઞઃ સકાશં ગતા।
453.022. અમાત્યૈ રાજ્ઞો નિવેદિતમ્--દેવ, ઈદૃશી રૂપયૌવનસમ્પન્ના સ્ત્રી રાજદ્વારે તિષ્ઠતીતિ।
453.023. રાજા કથયતિ--પ્રવેશયેતિ।
453.023. પશ્યામ ઇતિ।
453.023. સા તૈઃ પ્રવેશિતા।
453.023. હારિણીન્દ્રિયાણિ।
453.024. રાજા તાં દૃષ્ટ્વા રાગેનોત્ક્ષિપ્તઃ।
453.024. સ્વાગતવાદસમુદાચારેણ તાં સમુદાચર્ય કથયતિ--કુતઃ કથમત્રાગતા, કસ્ય વા ત્વમિતિ।
453.025. સા પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ--દેવ, અહં તામ્રદ્વીપકસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા સિંહલસ્ય સાર્થવાહસ્ય ભાર્વાર્થં દત્તા।
453.026. તસ્ય મહાસમુદ્રમધ્યગતસ્ય મકરેણ મત્સ્યજાતેન યાનપાત્રં ભગ્નમ્।
453.027. તેનાહમમઙ્ગલેતિ શ્રુત્વા અસ્થાને છોતિતા, કથંચિદિહ સંપ્રાપ્તા।
453.028. ક્ષુદ્રપુત્રાહમ્।
453.028. તદર્હસિ દેવ તમેવ સિંહલં સાર્થવાહં ક્ષમાપયિતુમર્હસિ।
453.028. તેન રાજ્ઞા સમાશ્વાસિતા।
453.029. અમાત્યાનામાજ્ઞા દત્તા--ગચ્છન્તુ ભવન્તઃ, સિંહલં સાર્થવાહં શબ્દયતેતિ।
453.029. તૈરસૌ શબ્દિતઃ।
453.030. રાજા કથયતિ--સિંહલ, એનાં રાજાદુહિતરં ધારય, ક્ષમસ્વેતિ।
453.030. સ કથયતિ--દેવ, નૈષા રાજદુહિતા, રાક્ષસ્યેષા તામ્રદ્વીપાદિહાગતેતિ।
453.031. રાજા કથયતિ--સાર્થવાહ, સર્વા એવ સ્ત્રિયો રાક્ષસ્યઃ, ક્ષમસ્વ।
453.032. અથ તવ નાભિપ્રેતા, મમાનુપ્રયચ્છેતિ।
453.032. સાર્થવાહઃ કથયતિ--દેવ, <454>રાક્ષસ્યેષા।
454.001. નાહં દદામિ, ન વરયામીતિ।
454.001. સા રાજ્ઞા અન્તઃપુરં પ્રવેશિતા।
454.001. તયા રાજા વશીકૃતઃ।
454.002. યાવદપરેણ સમયેન રાજ્ઞઃ સાન્તઃપુરસ્યાસ્વાપનં દત્વા તાસાં રાક્ષસીનાં સકાશં ગત્વા કથયતિ--ભગિન્યઃ, કિમ્ યુષ્માકં સિંહલેન સાર્થવાહેન? મયા સિંહકેસરિણો રાજ્ઞઃ સાન્તઃપુરસ્યાસ્વાપનં દત્તમ્।
454.004. આગચ્ચ્છત, તં ભક્ષયામ ઇતિ।
454.004. તા વિકૃતકરચરણનાસાઃ પરમભૈરવમાત્માનમભિનિર્માય રાત્રૌ સિંહકલ્પમાગતાઃ।
454.005. તાભિરસૌ રાજા સાન્તઃપુરપરિવારો ભક્ષિતઃ।
454.006. પ્રભાતાયાં રાજન્યાં રાજદ્વારં ન મુચ્યતે।
454.006. રાજગૃહસ્યોપરિષ્ટાત્કુણપખાદકાઃ પક્ષિણઃ પરિભ્રામિતુમારબ્ધાઃ।
454.007. અમાત્યા ભટબલાગ્રનૈગમજનપદાશ્ચ રાજદ્વારે તિષ્ઠન્તિ।
454.007. એષ શબ્દઃ સિંહકલ્પાયાં રાજધાન્યાં સમન્તતો વિસૃતહ્--રાજદ્વારં ન મુચ્યતે।
454.008. રાજગૃહસ્યોપરિષ્ટાત્કુણપખાદકાઃ પક્ષિણઃ પરિભ્રમન્તિ।
454.009. અમાત્યા ભટબલગ્રં નૈગમજનપદાશ્ચ રાજદ્વારે તિષ્ઠન્તીતિ।
454.010. સિંહલેન સાર્થવાહેન શ્રુતમ્।
454.010. સ ત્વરિતત્વરિતં ખઙ્ગમાદાય ગતઃ।
454.010. સ કથયતિ--ભવન્તઃ, ક્ષમં ચિન્તયત।
454.011. તયા રાક્ષસ્યા રાજા ખાદિત ઇતિ।
454.011. અમાત્યાઃ કથયન્તિ--કથમત્ર પ્રતિપત્તવ્યમિતિ? સ કથયતિ--નિશ્રયણીમાનયત, પશ્યામીતિ।
454.012. તૈરાનીતા।
454.012. સિંહલઃ સાર્થવાહઃ ખઙ્ગમાદાય નિરૂઠઃ।
454.013. તેન તાઃ સંત્રાસિતાઃ।
454.013. તાસાં કાશ્ચિદ્ધસ્તપાદાનાદાય નિષ્પલાયિતાઃ, કાશ્ચિચ્છિરઃ।
454.014. તતઃ સિંહલેન સાર્થવાહેન રાજકુલદ્વારાણિ ભુક્તાનિ।
454.014. અમાત્યૈ રાજકુલં શોધિતમ્।
454.015. પૌરામાત્યજનપદાઃ સંનિપત્ય કથયન્તિ--ભવન્તઃ, રાજા સાન્તઃપુરપરિવારો રાક્ષસીભિર્ભક્ષિતઃ।
454.016. કુમારો નાસ્ય, કમત્રાભિષિઞ્ચામ ઇતિ? તત્રૈકે કથયન્તિ--યઃ સાત્ત્વિકઃ પ્રજ્ઞશ્ચેતિ।
454.017. અપરે કથયન્તિ--સિંહલાત્સાર્થવાહાત્ કો ઽન્યઃ સાત્ત્વિકઃ પ્રજ્ઞશ્ચ? સિંહલં સાર્થવાહમભિષિઞ્ચામ ઇતિ।
454.018. એવં કુર્મઃ।
454.018. તૈઃ સિંહલઃ સાર્થવાહ ઉક્તહ્--સાર્થવાહ, રાજ્યં પ્રતીચ્છેતિ।
454.019. સ કથયતિ--અહં વણિક્સંવ્યવહારોપજીવી।
454.019. કિં મમ રાજ્યેનેતિ? તે કથયન્તિ--સાર્થવાહ, નાન્યઃ શક્નોતિ રાજ્યં ધારયિતુમ્।
454.020. પ્રતીચ્છેતિ।
454.020. સ કથયતિ--સમયેન પ્રતીચ્છામિ યદિ મમ વચનાનુસારિણો ભવથ।
454.021. પ્રતીચ્છ, ભવામઃ, શોભનં તે।
454.021. તૌરસૌ નગરશોભાં કૃત્વા મહતા સત્કારેણ રાજ્યે ઽભિષિક્તઃ।
454.022. તેન નાનાદેશનિવાસિનો વિદ્યાવાદિકા આહૂય ભૂયસ્યા માત્રયા વિદ્યા શિક્ષિતા, એવમિષ્વસ્ત્રાચાર્યા ઇષ્વસ્ત્રાણિ।
454.023. અમાત્યાનાં ચાજ્ઞા દત્તા--સજ્જીક્રિયતાં ભવન્તશ્ચતુરઙ્ગબલકાયં સંનાહિતમ્।
454.025. સિંહલો રાજા ચતુરઙ્ગાદ્બલકાયાદ્વરવરાઙ્ગાન્ હસ્તિનો ઽશ્વાન્ રથાન્ મનુષ્યાશ્ચ વહનેષ્વરોપ્ય તામ્રદ્વીપં સંપ્રસ્થિતઃ।
454.026. સ્નુપૂર્વેણ સમુદ્રતીરમનુપ્રાપ્તઃ।
454.026. તાસાં રક્ષસીનામાપણસ્થાનીયો ધ્વજઃ કમ્પિતુમારબ્ધઃ।
454.027. તાઃ સંજલ્પં કર્તુમારબ્ધાહ્--ભવત્યઃ, આપણસ્થાનીયો ધ્વજઃ કમ્પતે।
454.028. નૂનં જામ્બુદ્વીપકા મનુષ્યા યુદ્ધભિનન્દિન આગતાઃ।
454.029. સમન્વેષામ ઇતિ।
454.029. તાઃ સમુદ્રતીરં ગતાઃ।
454.029. યાવત્ પશ્યન્તિ અનેકશતાનિ યાનપાત્રાણિ સમુદ્રતીરમનુપ્રાપ્તાનિ।
454.030. દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્તા અર્ધેન પ્રત્યુદ્ગતાઃ।
454.030. તતો વિદ્યાધારિભિરાવિષ્ટા ઇષ્વસ્ત્રાચાર્યૈઃ સંપ્રઘાતિતાઃ।

454.031. અવશિષ્ટાઃ સિંહલસ્ય રાજ્ઞઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયન્તિ--દેવ, ક્ષમસ્વેતિ।
454.032. સ કથયતિ--સમયેન ક્ષમે, યદિ યૂયમેતન્નગરમુત્કીલયિત્વા અન્યત્ર ગચ્છથ, ન ચ મદ્વિજિતે <455>કસ્યચિદપરાધ્યથેતિ।
455.001. તાઃ કથયન્તિ--દેવ, એવં કુર્મઃ।
455.001. શોભનમ્।
455.001. તં નગરમુત્કીલયિત્વા અન્યત્ર ગત્વાવસ્થિતાઃ।
455.002. સિંહલેનાપિ રાજ્ઞા આવાસિતમિતિ સિંહલદ્વીપઃ સિંહલદ્વીપ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા॥
455.004. કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ સિમિહલઃ, અહમેવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન।
455.004. યો ઽસૌ સિંહકેસરી રાજા, એષ એવ સ મહલ્લસ્તેન કાલેન તેન સમયેન।
455.005. યા સા રાક્ષસી, એષૈવાનુપમા તેન કાલેન તેન સમયેન।
455.006. તદાપ્યેચ અનુપમાયા અર્થે અનયેન વ્યવસનમાપન્નઃ।
455.006. એતર્હ્યપ્યેષ અનુપમાયા અર્થે અનયેન વ્યસનમાપન્નઃ॥
455.008. માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ઽનુપમામાદાય કૌશામ્બીં ગતઃ।
455.008. અન્યતમસ્મિન્નુદ્યાને ઽવસ્થિતઃ।
455.009. ઉદ્યાનપાલકપુરુષેણ રાજ્ઞ ઉદયનસ્ય વત્સરાજસ્ય નિવેદિતમ્--દેવ, સ્ત્રી અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા ઉદ્યાને તિષ્ઠતિ।
455.010. દેવસ્યૈષા યોગ્યેતિ શ્રુત્વા રાજા તદુદ્યાનં ગતઃ।
455.011. તેનાસૌ દૃષ્ટા।
455.011. હારીણીન્દ્રિયાણિ।
455.011. સહદર્શનાદેવાક્ષિપ્તહૃદયઃ।
455.011. તેન માકન્દિકઃ પરિવ્રાજક ઉક્તહ્--કસ્યેયં દારિકા? સ આહ--દેવ, મદ્દુહિતા દેવ, ન કસ્યચિદ્।
455.012. મમ કસ્માન્ન દીયતે? દેવ, દત્તા ભવતુ રાજ્ઞઃ।
455.013. શોભનમ્।
455.013. મહારાજસ્ય બહવઃ પણ્યપરિણીતાઃ।
455.013. તસ્ય પુષ્પદન્તસ્ય પરિણીતા।
455.014. તસ્યાઃ પુષ્પદન્તસ્ય પ્રાસાદસ્યાર્થં દત્તમ્, પઞ્ચોપસ્થાયિકાશતાનિ દત્તાનિ, પઞ્ચ ચ કાર્ષાપણશતાનિ દિને દિને ગન્ધમાલ્યનિમિત્તમ્।
455.015. માકન્દિકઃ પરિવ્રાજકો ઽગ્રામાત્યઃ સ્થાપિતઃ।
455.016. તેન ખલુ પુનઃ સમયેનોદયનસ્ય રાજ્ઞસ્ત્રયો ઽગ્રામાત્યા યોગન્ધરાયણો ઘોષિલો માકન્દિક ઇતિ।
455.017. યાવદપરેણ સમયેન ઉદયનસ્ય રાજ્ઞઃ પુરુષ ઉપસંક્રાન્તઃ।
455.017. રાજ્ઞા પૃષ્ટહ્--કસ્ત્વમિતિ? સ કથયતિ--દેવ પ્રિયાખ્યાયીતિ।
455.018. અમાત્યાનામાજ્ઞા દત્તા--ભવન્તઃ, પ્રયચ્છત પ્રિયાખ્યાયિનો વૃત્તિમિતિ।
455.019. તૈસ્તસ્ય વૃત્તિર્દત્તા।
455.019. યાવદપરઃ પુરુષ ઉપસંક્રાન્તઃ।
455.019. સો ઽપિ રાજ્ઞા પૃષ્ટહ્--કસ્ત્વમિતિ? સ કથયતિ--દેવ અપ્રિયાખ્યાયીતિ।
455.020. રાજ્ઞા અમાત્યાનામાજ્ઞા દત્તા--ભવન્તઃ, પ્રયચ્છતાઅસ્યાપ્યપ્રિયાખ્યાયિનો વૃત્તિમિતિ।
455.021. તે કથયન્તિ--મા કદાચિદ્દેવો ઽપ્રિયં શૃણુયાત્।
455.021. સ કથયતિ--ભવન્તઃ, વિસ્તીર્ણાનિ રાજકાર્યાણિ।
455.022. પ્રિયચ્છતેતિ।
455.022. તૈસ્તસ્યાપિ વૃત્તિર્દત્તા।
455.022. યાવદપરેણ સમયેન રાજા ઉદયનઃ શ્યામાવતી અનુપમા ચૈકસ્મિન્ સ્થાને તિષ્ઠન્તિ।
455.023. તદા રાજ્ઞા ક્ષુતં કૃતમ્।
455.024. શ્યામાવત્યોક્તમ્--નમો બુદ્ધાયેતિ।
455.024. અનુપમયા નમો દેવસ્યેતિ।
455.024. અનુપમા કથયતિ--મહારાજ, શ્યામાઅવતી દેવસ્ય સન્તકં ભક્તં ભુઙ્ક્તે, શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય નમસ્કારં કરોતીતિ।
455.026. રાજા કથયતિ--અનુપમે, નાત્ર હ્યેવમ્।
455.026. શ્યામાવત્યુપાસિકા।
455.026. અવશ્યં શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય નમસ્કારં કરોતીતિ।
455.027. સા તૂષ્ણીમવસ્થિતા।
455.027. તસ્યાઃ પ્રેષ્યદારિકા ઉક્તા--દારિકે, યદા દેવઃ શ્યામાવતી અહં ચ રહસિ તિષ્ઠેમ, તદા ત્વં સોપાનકે કાંસિકાં પાતયિષ્યસીતિ।
455.029. એવમસ્ત્વિતિ।
455.029. તયા તેષાં રહસ્યવસ્થિતાનાં સોપાનકે કાંસિકા પાતિતા।
455.029. શ્યામાવત્યોક્તમ્--નમો બુદ્ધાયેતિ।
455.030. અનુપમા નમો દેવસ્યેત્યુક્ત્વા કથયતિ--દેવસ્ય સન્તકં ભવતી ભુઙ્ક્તે, શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય નમસ્કારં કરોતીતિ।
455.031. રાજા કથયતિ--અનુપમે, અત્ર મા સંરમ્ભં કુરુ, ઉપાસિકૈષા, નાત્ર દોષ ઇતિ।
455.032. રાજા ઉદયન એકસ્મિન્ દિવસે શ્યામાવત્યા સકાશમ્ <456>ભુઙ્ક્તે, દ્વિતીયદિવસે ઽનુપમાયાઃ।
456.001. રાજ્ઞા શાકુનિકસ્યાજ્ઞા દત્તા--યસ્મિન્ દિવસે શ્યામાવત્યા ભોજનવારઃ, તસ્મિન્ દિવસે જીવન્તઃ કપિંજલા આનેતવ્યા ઇતિ।
456.002. શાકુનિકેન જીવન્તઃ કપિંજલા રાજ્ઞ ઉપનીતાઃ।
456.003. રાજા કથયતિ--અનુપમાયાઃ સમર્પયેતિ।
456.003. અનુપમયા શ્રુતમ્।
456.004. સા કથયતિ--દેવ, ન મમ વારઃ।
456.004. શ્યામાવત્યા વાર ઇતિ।
456.004. રાજા કથયતિ--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, શ્યામાવત્યાઃ સમર્પયેતિ।
456.005. તેન શ્યામાવત્યાઃ સકાશમુપનીતહ્--દેવસ્યાર્થાય સાધયેતિ।
456.005. સા કથયતિ--કિમહં શાકુનિકાયિની? ન મમ પ્રાણાતિપાતઃ કલ્પતે।
456.006. ગચ્છેતિ।
456.006. તેન રાજ્ઞે ગત્વા નિવેદિતમ્--દેવ, શ્યામાવતી કથયતિ--કિમહં શાકુનિકાયિની? ન મમ પ્રાણાતિપાતઃ કલ્પતે।
456.008. ગચ્છેતિ।
456.008. અનુપમા શ્રુત્વા કથયતિ--દેવ, યદ્યસાવુચ્યતે શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાર્થાય સાધયેતિ સામ્પ્રતં સપરિવારા સાધયેત્।
456.009. રાજા સંલક્ષયતિ--સ્યાદેવમ્।
456.009. તેનાસૌ પુરુષ ઉક્તહ્--ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, એવં વદ--ભગવતો ઽર્થાય સાધયેતિ।
456.010. સંપ્રસ્થિતો ઽનુપમયા પ્રચ્છન્નમુક્તહ્--પ્રઘાતયિત્વાનયેતિ।
456.011. તેન પ્રઘાતયિત્વા શ્યામાવત્યા ઉપનીતાઃ।
456.011. દેવ કથયતિ--ભગવતો ઽર્થાય સાધયેતિ।
456.012. સા સપરિવારા ઉદ્યુક્તા।
456.012. શાકુનિકેન ગત્વા રાજ્ઞે નિવેદિતમ્--સા દેવ સપરિવારા ઉદ્યુક્તેતિ।
456.013. અનુપમા કથયતિ--શ્રુતં દેવેન? યદિ તાવત્પ્રાણાતિપાતો ન કલ્પતે, શ્રમણસ્યાર્થાય ન કલ્પતે, દેવસ્યાપિ કલ્પતે? દેવસ્ય ન કલ્પતે ઇતિ કુત એતત્? રાજા પર્યવસ્થિતો ધનુઃ પૂરયિત્વા સંપ્રથિતઃ।
456.015. મિતામિત્રમધ્યમો લોકઃ।
456.015. અપરયા શ્યામાવત્યા નિવેદિતમ્--દેવો ઽત્યર્થં પર્યવસ્થિતો ધનુઃ પૂરયિત્વા આગચ્છતિ, ક્ષમયેતિ।
456.016. તયા સ્વોપનિષદુક્તા--ભગિન્યઃ, સર્વા યૂયં મૈત્રીં સમાપદ્યધ્વમિતિ।
456.017. તાઃ સર્વા મૈત્રીસમાપન્નાઃ।
456.018. રાજ્ઞા આ કર્ણાદ્ધનુઃ પૂરયિત્વા શરઃ ક્ષિપ્તઃ।
456.018. સો ઽર્ધમાર્ગે પતિતઃ।
456.018. દ્વિતીયઃ ક્ષિપ્તઃ।
456.018. સ નિવર્ત્ય રાજ્ઞઃ સમીપે પતિતઃ।
456.019. તૃતીયં ક્ષેપ્તુમારબ્ધઃ।
456.019. શ્યામાવતી કથયતિ--દેવ, મા ક્ષેપ્સ્યસિ।
456.019. મા સર્વેણ સર્વં ન ભવિષ્યતીતિ।
456.020. રાજા વિનીતઃ કથયતિ--ત્વં દેવી નાગી યક્ષિણી ગન્ધર્વી કિન્નરી મહોરગીતિ? સા કથયતિ--ન।
456.021. અથ કા ત્વમ્? ભગવતઃ શ્રાવિકા અનાગામિની।
456.021. મય ભગવતો ઽન્તિકે ઽનાગામિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્, એભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ સ્ત્રીશતૈઃ સત્યાનિ દૃષ્ટાનીતિ।
456.022. રાજા અભિપ્રસન્નઃ કથયતિ--વરં તે ઽનુપ્રયચ્છામીતિ।
456.023. સા કથયતિ--યદિ દેવો ઽભિપ્રસન્નઃ, યદા દેવો ઽન્તઃપુરં પ્રવિશતિ, તદા મમાન્તિકે ધર્માન્વયમુપસ્થાપયેદિતિ।
456.024. રાજા કથયતિ--શોભનમ્।
456.025. એવં ભવત્વિતિ।
456.025. સો ઽનુપમાયાઃ શ્યામાવત્યા અન્તિકે ધર્માન્વયં પ્રસાદયતિ।

456.025. યાન્યસ્ય નવસસ્યાનિ નવફલાનિ નવર્તુકાનિ સમાપદ્યન્તે, તાનિ તત્પ્રથમતઃ શ્યામાવત્યાઃ પ્રયચ્છતિ।
456.027. ઈષ્ર્યાપ્રકૃતિર્માતૃગ્રામઃ।
456.027. અનુપમા સંલક્ષયતિ--અયં રાજા મય સાર્થં રતિક્રીડાં પ્રત્યનુભવતિ।
456.028. શ્યામાવત્યા નવૈઃ ફલૈર્ નવૈઃ સસ્યકૈર્ નવર્તુકૈઃ કારાં કરોતિ।
456.028. તદુપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્ યેનૈષા પ્રઘાત્યત ઇતિ।
456.029. સા ચ તસ્યાઃ પ્રઘાતનાય રન્ધ્રાન્વેષણતત્પરા અવસ્થિતા।
456.029. રાજ્ઞશ્ચાન્યતમઃ કાર્વટિકો વિરુદ્ધઃ।
456.030. તેનૈકં દણ્ડસ્થાનં પ્રેષિતમ્।
456.030. તદ્ધતુપ્રહતમાગતમ્।
456.031. એવં દ્વિતીયં તૃતીયમ્।
456.031. અમાત્યાઃ કથયન્તિ--દેવસ્ય બલં હીયતે, કાર્વટિકસ્ય બલં વર્થતે।
456.032. યદિ દેવઃ સ્વયમેવ ન ગચ્છતિ, સ્થાનમેતદ્વિદ્યતે યત્ સર્વથાસૌ દુર્દમ્યો <457>ભવિષ્યતિ।
457.001. તેન કૌશામ્બ્યાં ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતમ્--યો મમ વિજિતે કશ્ચિચ્છસ્ત્રોપજીવી પ્રતિવસતિ, તેન સર્વેણ ગન્તવ્યમિતિ।
457.002. તેન સંપ્રસ્થિતેન યોગન્ધરાયણ ઉક્તહ્--ત્વમિહ તિષ્ઠેતિ।
457.003. સ ન સંપ્રતિપદ્યતે।
457.003. સ કથયતિ--દેવેનૈવ સાર્ધં ગચ્છામીતિ।
457.003. ઘોષિલો ઽપ્યુક્ત એવમેવ કથયતિ।
457.004. રાજ્ઞા માકન્દિકઃ સ્થાપિત ઉક્તશ્ચ--શ્યામાવત્યા યોગોદ્વહનં કર્તવ્યમિતિ।
457.005. સંપ્રસ્થિતેનાપ્યનુવ્રજન્ સ એવમેવોક્તઃ।
457.005. નિવર્તમાનેનાપિ તેન સંપ્રતિપન્નમ્।
457.005. સો ઽનુપમાયાઃ સકાશં ગતઃ।
457.006. તયા પૃષ્ટહ્--તાત, ક ઇહ દેવેન સ્થાપિતહ્? અહમ્।
457.006. સા સંલક્ષયતિ--શોભનમ્।
457.007. શક્યમનેન સહાયેન વૈરનિર્યાતનં કર્તુમિતિ વિદિત્વા કથયતિ--નાનુજાનીષે શ્યામાવતી કા મમ ભવતીતિ।
457.008. પુત્રિ, જાને સપત્નીતિ।
457.008. તાત સત્યમેવમ્।
457.008. નાનુજાનીષે કતરો ધર્મો ઽત્યર્થં બાધત ઇતિ? પુત્રિ, જાને ઈર્ષ્યા માત્સર્યં ચ।
457.009. તાત યદ્યેવમ્, શ્યામાવતીં પ્રઘાતય।
457.010. સ કથયતિ--કિં મે દ્વે શિરસી? યાવત્ ત્રિરપ્યહં રાજ્ઞા સિંદિષ્ટહ્--શ્યામાવત્યા યોગોદ્વાહનં કરિષ્યસીતિ।
457.011. ભવતુ નામાપિ ન ગૃહીતુમિતિ।
457.011. સા કથયતિ--તાત, ઈદૃશો ઽપિ ત્વં મૂર્ખહ્? અસ્તિ કશ્ચિત્પિતા દુહિતુરર્થે વિમુખઃ, યઃ સપત્ન્યાઃ સકાશે અતીવ સ્નેહં કરોતિ? પ્રઘાતયસીત્યેવં કુશલમ્।
457.013. નો ચેદહં પૌરાણે સ્થાને સ્થાપયામીતિ।
457.013. સ ભીતઃ સંલક્ષયતિ--સ્ત્રીવશગા રાજાનઃ।
457.014. સ્યાદેવમિતિ।
457.015. સા કથયતિ--શોભનમ્।
457.015. એવં કુરુ।
457.015. સ શ્યામાવત્યાઃ સકાશં ગતઃ।
457.016. સ કથયતિ--દેવિ, કિં તે કરણીયમસ્તિ? સા કથયતિ--માકન્દિક, ન કિંચિત્કરણીયમસ્તિ।
457.017. અપિ ત્વેતા દારિકા રાત્રૌ પ્રદીપેન બુદ્ધવચનં પઠન્તિ, અત્ર ભૂર્જેન પ્રયોજનં તૈલેન મસિના કલમયા તુલેન।
457.018. સ કથયતિ--દેવિ, શોભનમ્।
457.018. ઉપાવર્તયામીતિ।
457.018. તેન પ્રભૂતમુપાવર્ત્ય પ્રવેશિતમ્, દ્વારકોષ્ઠકે રાશિર્વ્યવસ્થાપિતઃ।
457.019. શ્યામાવતી કથયતિ--માકન્દિક, અલં પર્યાપ્તંતી।
457.020. માકન્દિકઃ કથયતિ--દેવિ પ્રવેશયામિ, ન ભૂયો ભૂયઃ પ્રવેશિતવ્યમ્।
457.021. તેનપશ્ચિમે ભૂર્જભારકે ઽગ્નિં પ્રક્ષિપ્ય શરઃ પ્રવેશિતઃ।
457.021. એત્ન સંધુક્ષિતેન દ્વારકોષ્ઠકઃ પ્રજ્વાલિતઃ।
457.022. કૌશામ્બીનિવાસી જનકાયઃ પ્રધાવિતો નિર્વાપયિતુમ્।
457.022. માકન્દિકો નિષ્કોષમસિં કૃત્વા જનકાયં નિર્વાસયિતુમારબ્ધઃ।
457.023. તિષ્ઠત, કિમ્ યૂયં રાજ્ઞો ઽન્તઃપુરં દ્રષ્ટુમ્? કૌશામ્બ્યામ્ યન્ત્રકરાચાર્યઃ કથયતિ--અહમેનં દ્વારકોષ્ઠકં જ્વલન્તમ્ યન્ત્રેણાન્યસ્થાનં સંક્રમયામીતિ।
457.024. સો ઽપિ માકન્દિકેનૈવમેવોક્તો નિવર્તિતઃ।
457.025. શ્યામાવતી ઋદ્ધ્યા આકાશમુત્પ્લુત્ય કથયતિ--ભગિન્યઃ, અસ્માભિરેવૈતાનિ કર્માણિ કૃતાન્યુપચિતાનિ લબ્ધસમ્ભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્યોઘવત્પ્રત્યુપસ્થિતાન્યવશ્યમ્ભાવીનિ।
457.027. અસ્માભિરેવ કૃત્યાન્યુપચિતાનિ।
457.027. કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ઉક્તં ચ ભગવતા--
457.029. નૈવાન્તરિક્ષે ન સમુદ્રમધ્યે ન પર્વતાનાં વિવરં પ્રવિશ્ય।
457.031. ન વિદ્યતે પૃથિવીપ્રદેશો યત્ર સ્થિતં ન પ્રસહેત કર્મ

ઇતિ।
458.001. <458>તત્કર્મપરાયણૈર્વો ભવિતવ્યમિત્યુક્ત્વા ગાથાં ભાષતે--
458.002. દૃષ્ટો મયા સ ભગવાંસ્ તિર્યક્પ્રાકારસંનિભઃ।
458.003. આજ્ઞાતાનિ ચ સત્યાનિ કૃતં બુદ્ધસ્ય શાસનમ્

ઇતિ।
458.004. શ્યામાવતીપ્રમુખાસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ પતઙ્ગ ઇવોત્પ્લુત્યાગ્નૌ નિપતિતાઃ।
458.004. ઇતિ તત્ર શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ પઞ્ચ સ્ત્રીશતાનિ દગ્ધાનિ।
458.005. કુબ્જોત્તરા સસમ્ભ્રમેણ નિષ્પલાયિતા।
458.005. માકન્દિકેન તેષાં પઞ્ચાનાં સ્ત્રીશતાનાં કલેવરાણિ શ્મશાને છોરિતાનિ।
458.006. રાજકુલં સાન્તર્બહિઃ શોધિતમ્।
458.007. કૌશામ્બીનિવાસી જનકાયો નાનાદેશાભ્યાગતશ્ચ વિક્રોશન્નિવારિતઃ॥
458.008. અથ સંબહુલા ભિક્ષવઃ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમાદાય કૌશામ્બીં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષન્।
458.009. અશ્રૌષુઃ સંબહુલા ભિક્ષવઃ કૌશામ્બીનગરે ઉદયનસ્ય વત્સરાજસ્ય જનપદાન્ ગતસ્ય અન્તઃપુરમગ્નિના દગ્ધં પઞ્ચમાત્રાણિ સ્ત્રીશતાનિ શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ।
458.010. શ્રુત્વા ચ પુનઃ કૌશામ્બીં પિણ્ડાય પ્રવિશ્યા ચરિત્વા પ્રતિક્રમ્ય પુનર્યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રાન્તા એતદૂચુહ્--અશ્રૌષ્મ વયં ભદન્ત સંબહુલા ભિક્ષવો કૌશામ્બીં પિણ્ડાય ચરન્ત ઉદયનસ્ય વત્સરાજસ્યાન્તઃપુરમગ્નિના દગ્ધં પઞ્ચમાત્રાણિ સ્ત્રીશતાનિ શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ દગ્ધાનિ॥
458.014. ભગવાનાહ--બહુ ભિક્ષવસ્તેન મોહપુરુષેણાપુણ્યં પ્રસૂતમ્ યેનોદયનસ્ય વત્સરાજસ્ય જનપદગતસ્યાન્તઃપુરમગ્નિના દગ્ધં પઞ્ચમાત્રાણિ સ્ત્રીશતાનિ શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ।
458.015. કિં ચાપિ ભિક્ષવસ્તેન મોહપુરુષેણ બહ્વપુણ્યં પ્રસૂતમ્, અપિ તુ ન તા દુર્ગતિં ગતાઃ।
458.016. સર્વાઃ શુદ્ધપુદ્ગલાઃ કાલગતાઃ।
458.017. તત્કસ્ય હેતોહ્? સન્તિ તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયો યાઃ પઞ્ચાનામવરભાગીયાનાં સમ્યોજનાનાં પ્રહાણાદુપપાદુકાઃ।
458.018. તત્ર પરિનિર્વાયિણ્યો ઽનાગામિન્યો ઽનાવૃત્તિકધર્મિણ્યઃ પુનરિમં લોકમ્।
458.019. એવમ્રૂપાસ્તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયઃ સન્તિ।
458.019. સન્તિ તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયો યાસ્ત્રયાણાં સમ્યોજનાનાં પ્રહાણાદ્રાગદ્વેષમોહાનાં કાલં કૃત્વા સકૃદાગામિન્યઃ, સકૃદિમં લોકમાગમ્ય દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યન્તિ।
458.021. એવમ્રૂપાસ્તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયઃ સન્તિ।
458.021. સન્તિ તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયો યાસ્ત્રયાણાં સમ્યોજનાનાં પ્રહાણાચ્છ્રોતાપન્ના અવિનિપાતધર્મિણ્યો નિયતસમાધિપરાયણાઃ સપ્તકૃત્વો ભવપરમાઃ સપ્તકૃત્વો દેવાંશ્ચ મનુષ્યાંશ્ચ સંધાવ્ય સંસૃત્ય દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યન્તિ।
458.024. એવમ્રૂપાસ્તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયઃ સન્તિ।
458.024. સન્તિ તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયો યાઃ સ્વજીવિતહેતોરપિ શિક્ષાં ન વ્યતિક્રાન્તાઃ।
458.025. ઇત્યેવમ્રૂપાસ્તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયઃ સન્તિ।
458.025. સન્તિ તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયો યા મમાન્તિકે પ્રસન્નચિત્તાલંકારં કૃત્વા કાયસ્ય ભેદાત્સુગતૌ સ્વર્ગલોકે દેવેષૂપપન્નાઃ।
458.027. એવમ્રૂપાસ્તસ્મિન્નન્તઃપુરે સ્ત્રિયઃ સન્તિ।
458.027. આગમ્યત ભિક્ષવો યેન શ્યામાવતીપ્રમુખાનાં પઞ્ચસ્ત્રીશતાનાં કલેવરાણિ।
458.028. એવં ભદન્તેતિ ભિક્ષવો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષુઃ।
458.028. અથ ખલુ ભગવાન્ સંબહુલૈર્ભિક્ષુભિઃ સાર્ધમ્ યેન તાસાં પઞ્ચાનાં સ્ત્રીશતાણાં કલેવરાણિ તેનોપસંક્રાન્તઃ।
458.030. ઉપસંક્રમ્ય ભિક્ષૂનામન્ત્રયતે સ્મ--એતાનિ ભિક્ષવસ્તાનિ પઞ્ચશતકલેવરાણિ યત્ર ઉદયનો વત્સરાજો રક્તઃ સક્તો ગૃદ્ધો ગ્રથિતો મૂર્ચ્છિતો ઽધ્યવસાયમાપન્નઃ।
458.031. તત્ર નૈવ પ્રાજ્ઞધીઃ પાદેનાપિ સ્પૃશેત્।
458.032. ગાથાં ચ ભાષતે--
459.001. <459>મોહસંવર્ધનો લોકો ભવ્યરૂપ ઇવ દૃશ્યતે।
459.002. ઉપધિબન્ધના બલાસ્તમસા પરિવારિતાઃ।
459.003. અસત્સદિતિ પશ્યન્તિ પશ્યતાં નાસ્તિ કિંચન

ઇતિ।
459.004. એવં ચાહ--તસ્માત્તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્, યદ્દગ્ધસ્થૂણાયામપિ ચિત્તં ન પ્રદૂષયિષ્યામઃ પ્રાગેવ સવિજ્ઞાનકે કાયે।
459.005. ઇત્યેવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્॥
459.006. અથ કૌશામ્બીનિવાસિનઃ પૌરાઃ સંનિપત્ય સંજલ્પિતુમારબ્ધાહ્--ભવન્તઃ, રાજ્ઞ ઈદૃશો ઽનર્થઃ સંવૃત્ત।
459.007. તત્કો ન્વસ્માકં રાજ્ઞ આરોચયિષ્યતીતિ? તત્રેકૈ કથયન્તિ--યો ઽસાવપ્રિયાખ્યાયી સ આરોચયિષ્યતિ।
459.008. તં શબ્દયામ ઇતિ।
459.008. અપરે કથયન્તિ--એવં કુર્મઃ।
459.008. તૈરસાવાહૂયોક્તહ્--દેવસ્યેદમીદૃશમપ્રિયમનુપૂર્વ્યા નિવેદયેતિ।
459.009. વૃત્તિર્દિયતામ્।
459.009. કિમપ્રિયાખ્યાયિનો વૃત્તિર્દીયત ઇત્યયં સ કાલઃ।
459.010. યૂયમેવ નિવેદયત।
459.010. તે કથયન્તિ--અતોર્થમેવ તવ વૃત્તિર્દત્તા।
459.010. કાર્યં નિવેદયેતિ।
459.011. સમયતો નિવેદયામિ યદહં બ્રવીમિ તત્કુરુધ્વમ્? બ્રૂહિ, કરિષ્યામઃ।
459.011. એવમનુપૂર્વેણાસ્ય નિવેદયિતવ્યમ્--પઞ્ચહસ્તિશતાનિ પ્રયચ્છત, પઞ્ચહસ્તિનીશતાનિ પઞ્ચાશ્વશતાનિ પઞ્ચવડવાશતાનિ પઞ્ચકુમારશતાનિ પઞ્ચકુમારિકાશતાનિ સુવર્ણલક્ષં કૌશામ્બ્યધિષ્ઠાનમ્।
459.013 પટે લેખયત પુષ્પદન્તપ્રાસાદમ્ યથા માકન્દિકેન ભૂર્જં કલમા તૈલં તૂલમસિરપશ્ચિમે ચ ભૂર્જભાગે ઽગ્નિઃ પ્રક્ષિપ્તઃ।
459.015. યથા દ્વારકોષ્ઠકઃ પ્રજ્વાલિતઃ, યથા કૌશામ્બીનિવાસી જનકાયો નિર્વાપયિતું પ્રધાવિતઃ, યથા માકન્દિકેન નિષ્કોષમસિં કૃત્વા નિવારિતઃ।
459.016. યથા યન્ત્રકલાચાર્ય આગત્ય કથયતિ--દ્વારકોષ્ઠકં જ્વલન્તમન્યત્ સ્થાનં સંક્રમયામીતિ।
459.017. સો ઽપિ માકન્દિકેન નિવારિતઃ।
459.017. યથા શ્યમાવતીપ્રમુખાનિ પઞ્ચસ્ત્રીશતાન્યુત્પ્લુત્ય નિપતિતાનિ।
459.018. તે કથયતિ--એવં કુર્મઃ।
459.018. તૈઃ પઞ્ચહસ્તિશતાન્યુપસ્થાપિતાનિ પઞ્ચહસ્તિનીશતાનિ પઞ્ચાશ્વશતાનિ પઞ્ચવડવાશતાનિ પઞ્ચકુમારશતાનિ પઞ્ચકુમારિકાશતાનિ સુવર્ણસ્ય લક્ષં કૌશામ્બ્યધિષ્ઠાનં પટે લિખિતં પુષ્પદન્તપ્રાસાદઃ।
459.020. યથા માકન્દિકેન ભૂર્જં કલમા તૈલં તૂલમસિરપશ્ચિમે ભૂર્જભારકે ઽગ્નિઃ પ્રક્ષિપ્તો યથા દ્વારકો ઽષ્ઠકે પ્રજ્વાલિતઃ।
459.022. યથા કૌશામ્બીનિવાસી જનકાયો નિવાર્પયિતું પ્રધાવિતઃ।
459.022. યથા માકન્દિકેન નિષ્કોષમસિં કૃત્વા નિવારિતઃ।
459.023. યથા યન્ત્રકલાચાર્ય આગતહ્--અહમેનં દ્વારકોષ્ઠકં જ્વલન્તમન્યત્ સ્થાનં સંક્રમયામીતિ, સો ઽપિ માકન્દિકેન નિવારિતઃ।
459.024. યથા શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ પઞ્ચસ્ત્રીશતાન્યગ્નાવુત્પ્લુત્ય નિપતિતાનિ, તત્સર્વં પટે લિખિતમ્।
459.025. તતો ઽપ્રિયાખ્યાયિનો ઽમાત્યાનાં લેખો ઽનુપ્રેષિતો રાજ્ઞ ઈદૃશો ઽનર્થ ઉત્પન્નો ઽહમસ્યાનેનોપાયેન નિવેદયિષ્યામિ।
459.026. યુષ્માભિઃ સાહાય્યં કલ્પયિતવ્યમિતિ।
459.027. સ તેષાં લેખાં લેખયિત્વા ચતુરઙ્ગબલકાયયુક્તો ઽન્યતમસ્મિન્ પ્રદેશે ગત્વાવસ્થિતઃ।
459.028. ઉદયનસ્ય ચ લેખો ઽનુપ્રેષિતહ્--દેવ, અહમનુષ્મિન્ પ્રદેશે રાજા।
459.028. મમ ચ પુત્રો મૃત્યુનાપહૃતઃ।
459.029. તદહં તેન સાર્થં સંગ્રામં સંગ્રામયિષ્યામિ।
459.029. યદિ તાવત્ત્વં શક્નોષિ યુદ્ધેન નિયોક્તુમિત્યેવં કુશલમ્, નો ચેત્પઞ્ચહસ્તિનીશતાનિ પઞ્ચાશ્વશતાનિ પઞ્ચવડવાશતાનિ પઞ્ચકુમારશતાનિ પઞ્ચકુમારિકાશતાનિ સુવર્ણસ્ય લક્ષં દત્વા તમાનેષ્યામીતિ।
459.032. રાજ્ઞ ઉદયનસ્ય સ કાર્વટિકો બલવાન્ સંનામં ન ગચ્છતિ।
459.032. સો ઽમાત્યાનાં કથયતિ--
460.001. <460>ભવન્તઃ, ઈદૃશો ઽપિ રાજા મૂર્ખહ્? અસ્તિ કશ્ષિન્મૃત્યુનાપહૃતઃ શક્યત આનેતુમ્? તદ્ગતમ્।
460.002. એતત્તસ્યૈવં લિખિતમ્--મમૈવંનામા કાર્વટિકઃ સંનામં ન ગચ્છતિ।
460.002. સ ત્વમસ્માકં તાવત્સાહાય્યં કલ્પય, પશ્ચાત્તવાપિ સાહય્યં કરોમીતિ।
460.003. સો ઽમાત્યૈસ્તસ્યૈવં લેખો ઽનુપ્રેષિતઃ।
460.003. સ લેખશ્રવણાદેવાગત્ય કાર્વટિકસ્ય નાતિદૂરે વ્યવસ્થાપિતઃ।
460.004. કાર્વટિકેન શ્રુતમ્।
460.004. સ સંલક્ષયતિ--એકેન તાવદહં રાજ્ઞા દશ દિશો વિશ્રાન્તઃ, અયં ચ દ્વિતીયઃ।
460.005. સર્વથા પુનરપિ વિષયાન્ન તુ પ્રાણાન્નિર્ગચ્છામીતિ।
460.006. સ કણ્ઠે ઽસિં બદ્ધ્વા નિર્ગત્ય રાજ્ઞ ઉદયનસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ।
460.006. સ રાજ્ઞા ઉદયનેન કરદો વ્યવસ્થાપિતઃ।
460.007. અથસાવપ્રિયાખ્યાયી રાજલીલયા રાજ્ઞ ઉદયનસ્ય સકાશં ગત્વા કથયતિ--દેવ, મમ પુત્રો મૃત્યુના અપહૃતઃ।
460.008. ત્વં મમ દેવઃ સાહાય્યં કલ્પયતુ।
460.009. અહં તેન સાર્ધં સંગ્રામં સંગ્રામયિષ્યામીતિ।
460.009. યદિ તાવત્ત્વં શક્નોષિ યુદ્ધેન નિર્જેતુમિયેવં કુશલમ્, નો ચેત્પઞ્ચહસ્તિશતાનિ પઞ્ચહસ્તિનીશતાનિ પઞ્ચવડવાશતાનિ પઞ્ચકુમારશતાનિ પઞ્ચકુમારિકાશતાનિ સુવર્ણસ્ય લક્ષં દત્વા તમાનેષ્યામીતિ।
460.011. ઉદયનો રાજા કથયતિ--પ્રિયવયસ્ય, મૂર્ખસ્ત્વમ્।
460.012. અસ્તિ કશ્ચિચ્છક્યતે મૃત્યોઃ સકાશાદાનેતુમિતિ? સ કથયતિ--દેવ, ન શક્યતે।
460.013. યદ્યેવમ્, ઇમં પટં પશ્યેતિ।
460.013. તેન પટઃ પ્રસાતિતઃ।
460.013. રાજા પટં નિરીક્ષ્ય મર્મવેધવિદ્ધ ઇવ રુષ્યમાણઃ કથયતિ--ભોઃ કિમ્? કથયતિ--ભોઃ પુરુષ, કિં કથયસિ શ્યામાવતીપ્રમુખાનિ પઞ્ચ સ્ત્રીશતાન્યગ્નિના દગ્ધાનીતિ? સ પટ્ટં મૌલિં ચાપનીય ગાથાં ભાષતે--
460.016. નાહં નરેન્દ્રો ન નરેન્દ્રપુત્રઃ પાદોપજીવી તવ દેવ મૃત્યઃ।
460.018. અથાપ્રિયસ્યેવ નિવેદનાર્થમિહાગતો ઽહં તવ પાદમૂલમ્