Divyāvadāna · Chapter 26

277.013. tatrāyuṣmān vītaśokaḥ pratyantimeṣu janapadeṣu śayyāsanāya nirgataḥ/
277.013. tasya ca mahān vyādhirutpannaḥ/
277.014. śrutvā ca rājñā aśokena bhaiṣajyamupasthāyikāśca visarjitāḥ/
277.014. tasya tena vyādhinā spṛṣṭasya śiraḥ khustamabhavat/
277.015. yadā ca vyādhirvigataḥ, tasya virūṭāni śirasi romāṇi/
277.016. tena vaidyopasthāyakāśca visarjitāḥ/
277.016. tasya ca gorasaprāya āhāro 'nusevyate/
277.016. sa ghoṣaṃ gatvā bhaikṣyaṃ paryaṭati/
277.017. tasmiṃśca samaye puṇḍravardhananagare nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/
277.018. upāsakenāśokasya rājño niveditam/
277.018. śrutvā ca rājñā abhihitam--śīghramānīyatām/
277.019. tasyordhvam yojanam yakṣāḥ śṛṇvanti, adho yojanaṃ nāgāḥ/
277.019. yāvattaṃ tatkṣaṇena yakṣairupanītam/
277.020. dṛṣṭvā ca rājñā ruṣitenābhihitam--puṇḍravardhane sarve ājīvikāḥ praghātayitavyāḥ/
277.021. yāvadekadivase 'ṣṭādaśasahasrāṇyājīvikānāṃ praghātitāni/
277.021. tataḥ pāṭaliputre bhūyo 'nyena nirgranthopāsakena buddhapratimā nirgranthasya pādayor nipātitā citrārpitā/
277.022. śrutvā ca rājñā amarṣitena sa nirgranthopāsakaḥ sabandhuvargo gṛhaṃ praveśāyitvā agninā dagdhaḥ/
277.023. ājñaptaṃ ca--yo me nirgranthasya śiro dāsyati, tasya dīnāraṃ dāsyāmīti/
277.024. ghoṣitam/
277.024. sa cāyuṣmān vītaśoka ābhīrasya gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/
277.025. tasya ca vyādhinā kliṣṭasya lūhāni cīvarāṇi, dīrghakeśanakhaśmaśruḥ/
277.026. ābhīryā buddhirutpannā--nirgrantho 'yamasmākaṃ gṛhe rātriṃ vāsamupagataḥ/
277.027. svāminamuvāca--āryaputra, saṃpanno 'yamasmākaṃ dīnāraḥ/
277.027. imaṃ nirgranthaṃ praghātayitvā śiro rājño 'śokasyopanāmayeyamiti/
277.028. tataḥ sa ābhīro 'siṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā āyuṣmantaṃ vītaśokamabhigataḥ/
277.029. āyuṣmatā ca vītaśokena pūrvānte jñānaṃ kṣiptam/
277.029. paśyati svayaṃkṛtānāṃ karmaṇāṃ phalamidamupasthitam/
277.030. tataḥ karmapratiśaraṇo bhūtvā avasthitaḥ/
277.030. tena tathāsyābhīreṇa śiraśchinnam/
277.031. rājño 'śokasyopanītam--dīnāraṃ prayaccheti/
277.031. dṛṣṭvā ca rājñā aśokena parijñātam--viralāni cāsya śirasi romāṇi na vyaktimupagacchanti/
277.032. tato vaidyā upasthāyakā ānītāḥ/
277.032. tairdṛṣṭvā <278>abhihitam--deva, vītaśokasyaitacchiraḥ/
278.001. śrutvā rājā mūrcchito bhūmau patitaḥ/
278.001. yāvajjalasekaṃ datvā sthāpitaḥ/
278.002. amātyaiścābhihitam--deva, vītarāgāṇāmapyatra pīḍā/
278.002. dīyatāṃ sarvasattveṣvabhayapradānam/
278.003. yāvadrājñā abhayapradānaṃ dattam--na bhūyaḥ kaścit praghātayitavyaḥ//
278.004. tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāramāyuṣmantamupaguptaṃ pṛcchanti--kiṃ karma kṛtamāyuṣmatā vītaśokena yasya karmaṇo vipākena śastreṇa praghātitah? sthavira uvāca--tena hyāyuṣmantaḥ karmāṇi kṛtāni pūrvamanyāsu jātiṣu/
278.006. śrūyatām--
278.007. bhutapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani anyatamo lubdho mṛgān praghātayitvā jīvikāṃ kalpayati/
278.008. aṭavyāmudapānam/
278.008. sa tatra lubdho gatvā pāśān yantrāṃśca sthāpayitvā mṛgān praghātayati/
278.009. asti buddhānāmutpāde pratyekabuddhā loke utpadyante/
278.009. vistaraḥ/
278.009. anyataraḥ pratyekabuddhastasminnudapāne āhārakṛtyaṃ kṛtvā udapānāduttīrya vṛkṣamūle paryaṅkena niṣaṇṇaḥ/
278.010. tasya gandhena mṛgāstasminnudapāne nābhyāgatāḥ/
278.011. sa lubdha āgatya paśyati--neiva mṛgā udapānamabhyāgatāḥ/
278.012. padānusāreṇa ca taṃ pratyekabuddhamabhigataḥ/
278.012. dṛṣṭvā cāsya buddhirutpannā--anenaiṣa ādīnava utpāditaḥ/
278.013. tenāsiṃ niṣkoṣaṃ kṛtvā sa pratyekabuddhaḥ praghātitaḥ//
278.014. kiṃ manyadhve āyuṣmantah? yo 'sau lubdhaḥ sa eṣa vītaśokaḥ/
278.014. yatrānena megāḥ praghātitāḥ, tasya karmaṇo vipākena mahān vyādhirutpannaḥ/
278.015. yatpratyekabuddhaḥ śastreṇa praghātitaḥ, tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣasahasrāṇi narakeṣu duḥkhamanubhūya pañca janmaśatāni manuṣyeṣūpapannaḥ śastreṇa praghātitaḥ/
278.017. tatkarmāvaśeṣeṇaitarhi arhatprāpto 'pi śastreṇa praghātitaḥ//
278.018. kiṃ karma kṛtam yenoccakule upapannaḥ, arhattvaṃ ca prāptam? sthavira uvāca--kāśyape samyaksambuddhe pravrajito 'bhūt pradānaruciḥ/
278.019. tena dāyakadānapatayaḥ saṃghabhaktaṃ kārāpitāstarpaṇāni yavāgūpānāni nimantraṇakāni/
278.020. stūpeṣu ca cchatrāṇyavaropitāni, dhvajāḥ patākāḥ/
278.021. gandhamālyapuṣpavāditrasamudayena pūjāḥ kṛtāḥ/
278.021. tasya karmaṇo vipākenoccakule upapannaḥ/
278.022. yāvaddaśavarṣasahasrāṇi brahmacaryaṃ caritvā samyakpraṇidhānaṃ kṛtam, tasya karmaṇo vipākenārhattvaṃ prāptamiti//
278.024. iti śrīdivyāvadāne vītaśokāvadānamaṣṭāviṃśatimam//
********** Avadāna 29 **********
279.001. div29 aśokāvadānam/
279.002. yadā rājñā aśokena ardhāmalakadānena bhagavacchāsane śraddhā pratilabdhā, sa bhikṣūnuvāca--kena bhagavacchāsane prabhūtaṃ dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--anāthapiṇḍadena gṛhapatinā/
279.004. rājā āha--kiyattena bhagavacchāsane dānaṃ dattam? bhikṣava ūcuh--koṭiśataṃ tena bhagavacchāsane dānaṃ dattam/
279.005. śrutvā ca rājā aśokaścintayati--tena gṛhapatinā bhūtvā koṭiśataṃ bhagavachāsane dānaṃ dattam/
279.006. tenābhihitam--ahamapi koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmi/
279.007. tena yāvaccaturaśītidharmarājikāsahasraṃ pratiṣṭhāpitam, sarvatra ca śatasahasrāṇi dattāni--jātau, bodhau, dharmacakre, parinirvāṇe ca, sarvatra śatasahasraṃ dattam/
279.008. pañcavārṣikaṃ kṛtam/
279.009. tatra ca catvāri śatasahasrāṇi dattāni, trīṇi śatasahasrāṇi bhikṣūṇāṃ bhojitāni yatrekarmahatāṃ dvau śaikṣāṇāṃ pṛthagjanakalyāṇakānāṃ ca/
279.010. kośaṃ sthāpayitvā mahāpṛthivīmantaḥpurāmātyagaṇamātmānaṃ kuṇālaṃ ca āryasaṃghe niryātayitvā catvāri śatasahasrāṇi dattvā niṣkrītavān/
279.012. ṣaṇṇavatikoṭyo bhagavacchāsane dānaṃ dattam/
279.012. sa yāvad glānībhūtaḥ/
279.012. atha rājā idānīṃ na bhaviṣyāmīti viklavībhūtaḥ/
279.013. tasya rādhagupto nāmāmātyo yena saha pāṃśudānaṃ dattam/
279.014. tadā sa rājānamaśokaṃ viklavībhūtamavekṣya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--
279.015. yacchatrusaṃghaiḥ prabalaiḥ sametya nodvīkṣitaṃ caṇḍadivākarābham/
279.017. padmānanaśrīśatasamprapītaṃ kasmāt sabāṣpaṃ tava deva vaktram

279.019. rājā āha--rādhagupta, nāhaṃ dravyavināśaṃ na rājyanāśanaṃ na cāśrayaviyogaṃ śocāmi, kiṃ tu śocāmi--āryairyadviprayukṣyāmi/
279.021. nāhaṃ punaḥ sarvaguṇopapannaṃ saṃghaṃ samakṣaṃ naradevapūjitam/
279.023. saṃpūjayiṣyāmi varānnapānairetaṃ vicintyāśruvimokṣaṇam

279.025. api ca rādhagupta, ayaṃ me manoratho babhūva--koṭiśataṃ bhagavacchāsane dānaṃ dāsyāmīti, sa ca me 'bhiprāyo na paripūrṇaḥ/
279.026. tato rājñā aśokena catvāraḥ koṭyaḥ paripūrayiṣyāmīti hiraṇyasuvarṇaṃ kurkuṭārāmaṃ praṣayitumārabdhaḥ//
279.028. tasmiṃśca samaye kuṇālasya saṃpadir nāma putro yuvarājye pravartate/
279.028. tasyāmātyairabhihitam--kumāra, aśoko rājā svalpakālāvasthāyī/
279.029. idaṃ ca dravyaṃ kurkuṭārāmaṃ preṣyate/
279.029. kośabalinaśca rājānaḥ/
279.030. nivārayitavyaḥ/
279.030. yāvat kumāreṇa bhāṇḍāgārikaḥ pratiṣiddhaḥ/
279.030. yadā rājño 'śokasyāpratiṣiddhā (tasya) suvarṇabhājane āhāramupanāmyate/
279.031. bhuktvā tāni suvarṇabhājanāni <280>kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.001. tasya suvarṇabhājanaṃ pratiṣiddham/
280.001. rūpyabhājane āhāramupanāmyate, tānyapi kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.002. tato rūpyabhājanamapi pratiṣiddham, yāvallohabhājana āhāramupanāmyate/
280.003. tānyapi rājā aśokaḥ kurkuṭārāmaṃ preṣayati/
280.003. tasya yāvanmṛdbhājana āhāramupanāmyate/
280.004. tasmiṃśca samaye rājño 'śokasya ardhāmalakaṃ karāntaragatam/
280.004. atha rājā aśokaḥ saṃvigno 'mātyān paurāṃśca saṃnipātya kathayati--kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? tato 'mātya utthāyāsanādyena rājā aśokastenāñjaliṃ praṇamyovāca--deva, pṛthivyāmīśvaraḥ/
280.006. atha rājā aśokaḥ sāśrudurdinanayanavadano 'mātyānuvāca--
280.008. dākṣiṇyādanṛtaṃ hi kiṃ kathayata bhraṣṭādhirājyā vayaṃ śeṣaṃ tvāmalakārdhamityavasitam yatra prabhutvaṃ mama/
280.010. eśvaryaṃ dhignāryamuddhatanadītoyapraveśopamaṃ martyendrasya mamāpi yatpratibhayaṃ dāridryamabhyāgatam

280.012. athavā ko bhagavato vākyamanyathā kariṣyati? saṃpattayo hi sarvā vipattinidhanā iti pratijñātam yadavitathavādinā gautamena, na hi tadvisaṃvadati//
280.014. pratiśiṣyate 'smanne cirādājñā mama yāvatī yathā manasā/
280.015. sādyaiva mahādriśilātalavihatanadīvat pratinivṛttā

280.016. ājñāpya vyavadhūtaḍimbaḍamarāmekātapatrāṃ mahīmutpāṭya pratigarvitānarigaṇānāśvāsya dīnāturān/
280.018. bhraṣṭasvāyatano na bhāti kṛpaṇaḥ saṃpratyaśoko nṛpah chinnāmlānaviśīrṇapatrakusumaḥ śuṣyatyaśoko yathā

280.020. tato rājā aśokaḥ samīpo gataṃ puruṣamāhūyovāca--bhadramukha, pūrvaguṇānurāgādbhraṣṭaiśvaryasyāpi mama imaṃ tāvadapaścimaṃ vyāpāraṃ kuru/
280.021. idaṃ mamārdhāmalakaṃ grahāya kurkuṭārāmaṃ gatvā saṃghe niryātaya/
280.022. madvacanācca saṃghasya pādābhivandanaṃ kṛtvā vaktavyam--jambudvīpaiśvaryasya rājña eṣa sāmprataṃ vibhava iti/
280.023. idaṃ tāvadapaścimaṃ dānaṃ tathā paribhoktavyam yathā me saṃghagatā dakṣiṇā vistīrṇā syāditi/
280.024. āha ca--
280.025. idaṃ pradānaṃ caramaṃ mamādya rājyaṃ ca taṃ caiva gataṃ svabhāvam/
280.027. ārogyavaidyoṣadhivarjitasya trātā na me 'styāryagaṇādbahirdhā

280.029. tatathā bhujyatām yena pradānaṃ mama paścimam/
280.030. yathā saṃghagatā me 'dya vistīrṇā dakṣiṇā bhavet

280.031. evaṃ deveti s puruṣo rājño 'śokasya pratiśrutya tadardhāmalakaṃ kurukuṭārāmaṃ gatvā vṛddhānte sthitvā kṛtāñjalistadardhāmalakaṃ saṃghe niryātayannuvāca--
281.001. <281>ekacchatrasamucchrayāṃ vasumatīmājñāpayan yaḥ purā lokaṃ tāpayati sma madhyadivasaprāpto divā bhāskaraḥ/
281.003. bhāgyacchidramavekṣya so 'dya nṛpatiḥ svaiḥ karmābhirvañcitaḥ saṃprāpte divasakṣaye raviriva bhraṣṭaprabhāvaḥ sthitaḥ

281.005. bhaktyavanatena śirasā praṇamya saṃghāya tena khalu dattamidamāmalakasyārdhaṃ lakṣmīcāpalyacihnitam/
281.006. tataḥ saṃghasthaviro bhikṣūnuvāca--bhadantā bhavantaḥ, śakyamidānīṃ saṃvegamutpādayitum/
281.007. kutah? evaṃ hyuktaṃ bhagavatā--paravipattiḥ saṃvejanīyaṃ sthānamiti/
281.007. kasyedānīṃ sahṛdayasya saṃvego notpadyate? kutah?
281.009. tyāgaśūro narendro 'sāvaśoko mauryakuñjaraḥ/
281.010. jambudvīpeśvaro bhūtvā jāto 'rdhāmalakeśvaraḥ

281.011. mṛtyaiḥ sa bhūmipatiradya hṛtādhikāro dānaṃ prayacchati kilāmalakārdhametat/
281.013. śrībhogāvistaramadairatigarvitānāṃ pratyādiśanniva manāṃsi pṛthagjanānām

281.015. yāvattadardhāmalakaṃ cūrṇayitvā yūṣe prakṣipya saṃghe cāritam/
281.015. tato rājā aśoko rādhaguptamuvāca--kathaya rādhagupta, kaḥ sāmprataṃ pṛthivyāmīśvarah? atha rādhagupto 'śokasya pādayor nipatya kṛtāñjaliruvāca--devaḥ pṛthivyāmīśvaraḥ/
281.017. atha rājā aśokaḥ kathaṃcidutthāya caturdiśamavalokya saṃghāya añjaliṃ kṛtvovāca--eṣa idānīṃ mahatkośaṃ sthāpayitvā imāṃ samudraparyantāṃ mahāpṛthivīṃ bhagavacchrāvakasaṃghe niryātayāmi/
281.019. āha ca--
281.020. imāṃ samudrottamanīlakañcukāmanekaratnākarabhūṣitānanām/
281.022. dadāmyahaṃ bhūtadharāṃ samandarāṃ saṃghāya tasminnupabhujyate phalam

281.024. api ca/
281.025. dānenāhamanena nendrabhavanaṃ na brahmaloke phalaṃ kāṅkṣāmi drutavārivegacapalaṃ prāgeva rājaśriyam/
281.027. dānasyāsya phalaṃ tu bhaktimahato yanme 'sti tenāpnuyāṃ cittaiśvaryamahāryamāryamahitaṃ nāyāti yadvikriyām