દિવ્યાવદાન · અધ્યાય 26

277.013. તત્રાયુષ્માન્ વીતશોકઃ પ્રત્યન્તિમેષુ જનપદેષુ શય્યાસનાય નિર્ગતઃ।
277.013. તસ્ય ચ મહાન્ વ્યાધિરુત્પન્નઃ।
277.014. શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞા અશોકેન ભૈષજ્યમુપસ્થાયિકાશ્ચ વિસર્જિતાઃ।
277.014. તસ્ય તેન વ્યાધિના સ્પૃષ્ટસ્ય શિરઃ ખુસ્તમભવત્।
277.015. યદા ચ વ્યાધિર્વિગતઃ, તસ્ય વિરૂટાનિ શિરસિ રોમાણિ।
277.016. તેન વૈદ્યોપસ્થાયકાશ્ચ વિસર્જિતાઃ।
277.016. તસ્ય ચ ગોરસપ્રાય આહારો ઽનુસેવ્યતે।
277.016. સ ઘોષં ગત્વા ભૈક્ષ્યં પર્યટતિ।
277.017. તસ્મિંશ્ચ સમયે પુણ્ડ્રવર્ધનનગરે નિર્ગ્રન્થોપાસકેન બુદ્ધપ્રતિમા નિર્ગ્રન્થસ્ય પાદયોર્ નિપાતિતા ચિત્રાર્પિતા।
277.018. ઉપાસકેનાશોકસ્ય રાજ્ઞો નિવેદિતમ્।
277.018. શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞા અભિહિતમ્--શીઘ્રમાનીયતામ્।
277.019. તસ્યોર્ધ્વમ્ યોજનમ્ યક્ષાઃ શૃણ્વન્તિ, અધો યોજનં નાગાઃ।
277.019. યાવત્તં તત્ક્ષણેન યક્ષૈરુપનીતમ્।
277.020. દૃષ્ટ્વા ચ રાજ્ઞા રુષિતેનાભિહિતમ્--પુણ્ડ્રવર્ધને સર્વે આજીવિકાઃ પ્રઘાતયિતવ્યાઃ।
277.021. યાવદેકદિવસે ઽષ્ટાદશસહસ્રાણ્યાજીવિકાનાં પ્રઘાતિતાનિ।
277.021. તતઃ પાટલિપુત્રે ભૂયો ઽન્યેન નિર્ગ્રન્થોપાસકેન બુદ્ધપ્રતિમા નિર્ગ્રન્થસ્ય પાદયોર્ નિપાતિતા ચિત્રાર્પિતા।
277.022. શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞા અમર્ષિતેન સ નિર્ગ્રન્થોપાસકઃ સબન્ધુવર્ગો ગૃહં પ્રવેશાયિત્વા અગ્નિના દગ્ધઃ।
277.023. આજ્ઞપ્તં ચ--યો મે નિર્ગ્રન્થસ્ય શિરો દાસ્યતિ, તસ્ય દીનારં દાસ્યામીતિ।
277.024. ઘોષિતમ્।
277.024. સ ચાયુષ્માન્ વીતશોક આભીરસ્ય ગૃહે રાત્રિં વાસમુપગતઃ।
277.025. તસ્ય ચ વ્યાધિના ક્લિષ્ટસ્ય લૂહાનિ ચીવરાણિ, દીર્ઘકેશનખશ્મશ્રુઃ।
277.026. આભીર્યા બુદ્ધિરુત્પન્ના--નિર્ગ્રન્થો ઽયમસ્માકં ગૃહે રાત્રિં વાસમુપગતઃ।
277.027. સ્વામિનમુવાચ--આર્યપુત્ર, સંપન્નો ઽયમસ્માકં દીનારઃ।
277.027. ઇમં નિર્ગ્રન્થં પ્રઘાતયિત્વા શિરો રાજ્ઞો ઽશોકસ્યોપનામયેયમિતિ।
277.028. તતઃ સ આભીરો ઽસિં નિષ્કોષં કૃત્વા આયુષ્મન્તં વીતશોકમભિગતઃ।
277.029. આયુષ્મતા ચ વીતશોકેન પૂર્વાન્તે જ્ઞાનં ક્ષિપ્તમ્।
277.029. પશ્યતિ સ્વયંકૃતાનાં કર્મણાં ફલમિદમુપસ્થિતમ્।
277.030. તતઃ કર્મપ્રતિશરણો ભૂત્વા અવસ્થિતઃ।
277.030. તેન તથાસ્યાભીરેણ શિરશ્છિન્નમ્।
277.031. રાજ્ઞો ઽશોકસ્યોપનીતમ્--દીનારં પ્રયચ્છેતિ।
277.031. દૃષ્ટ્વા ચ રાજ્ઞા અશોકેન પરિજ્ઞાતમ્--વિરલાનિ ચાસ્ય શિરસિ રોમાણિ ન વ્યક્તિમુપગચ્છન્તિ।
277.032. તતો વૈદ્યા ઉપસ્થાયકા આનીતાઃ।
277.032. તૈર્દૃષ્ટ્વા <278>અભિહિતમ્--દેવ, વીતશોકસ્યૈતચ્છિરઃ।
278.001. શ્રુત્વા રાજા મૂર્ચ્છિતો ભૂમૌ પતિતઃ।
278.001. યાવજ્જલસેકં દત્વા સ્થાપિતઃ।
278.002. અમાત્યૈશ્ચાભિહિતમ્--દેવ, વીતરાગાણામપ્યત્ર પીડા।
278.002. દીયતાં સર્વસત્ત્વેષ્વભયપ્રદાનમ્।
278.003. યાવદ્રાજ્ઞા અભયપ્રદાનં દત્તમ્--ન ભૂયઃ કશ્ચિત્ પ્રઘાતયિતવ્યઃ॥
278.004. તતો ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારમાયુષ્મન્તમુપગુપ્તં પૃચ્છન્તિ--કિં કર્મ કૃતમાયુષ્મતા વીતશોકેન યસ્ય કર્મણો વિપાકેન શસ્ત્રેણ પ્રઘાતિતહ્? સ્થવિર ઉવાચ--તેન હ્યાયુષ્મન્તઃ કર્માણિ કૃતાનિ પૂર્વમન્યાસુ જાતિષુ।
278.006. શ્રૂયતામ્--
278.007. ભુતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ અન્યતમો લુબ્ધો મૃગાન્ પ્રઘાતયિત્વા જીવિકાં કલ્પયતિ।
278.008. અટવ્યામુદપાનમ્।
278.008. સ તત્ર લુબ્ધો ગત્વા પાશાન્ યન્ત્રાંશ્ચ સ્થાપયિત્વા મૃગાન્ પ્રઘાતયતિ।
278.009. અસ્તિ બુદ્ધાનામુત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોકે ઉત્પદ્યન્તે।
278.009. વિસ્તરઃ।
278.009. અન્યતરઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તસ્મિન્નુદપાને આહારકૃત્યં કૃત્વા ઉદપાનાદુત્તીર્ય વૃક્ષમૂલે પર્યઙ્કેન નિષણ્ણઃ।
278.010. તસ્ય ગન્ધેન મૃગાસ્તસ્મિન્નુદપાને નાભ્યાગતાઃ।
278.011. સ લુબ્ધ આગત્ય પશ્યતિ--નેઇવ મૃગા ઉદપાનમભ્યાગતાઃ।
278.012. પદાનુસારેણ ચ તં પ્રત્યેકબુદ્ધમભિગતઃ।
278.012. દૃષ્ટ્વા ચાસ્ય બુદ્ધિરુત્પન્ના--અનેનૈષ આદીનવ ઉત્પાદિતઃ।
278.013. તેનાસિં નિષ્કોષં કૃત્વા સ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ પ્રઘાતિતઃ॥
278.014. કિં મન્યધ્વે આયુષ્મન્તહ્? યો ઽસૌ લુબ્ધઃ સ એષ વીતશોકઃ।
278.014. યત્રાનેન મેગાઃ પ્રઘાતિતાઃ, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન મહાન્ વ્યાધિરુત્પન્નઃ।
278.015. યત્પ્રત્યેકબુદ્ધઃ શસ્ત્રેણ પ્રઘાતિતઃ, તસ્ય કર્મણો વિપાકેન બહૂનિ વર્ષસહસ્રાણિ નરકેષુ દુઃખમનુભૂય પઞ્ચ જન્મશતાનિ મનુષ્યેષૂપપન્નઃ શસ્ત્રેણ પ્રઘાતિતઃ।
278.017. તત્કર્માવશેષેણૈતર્હિ અર્હત્પ્રાપ્તો ઽપિ શસ્ત્રેણ પ્રઘાતિતઃ॥
278.018. કિં કર્મ કૃતમ્ યેનોચ્ચકુલે ઉપપન્નઃ, અર્હત્ત્વં ચ પ્રાપ્તમ્? સ્થવિર ઉવાચ--કાશ્યપે સમ્યક્સમ્બુદ્ધે પ્રવ્રજિતો ઽભૂત્ પ્રદાનરુચિઃ।
278.019. તેન દાયકદાનપતયઃ સંઘભક્તં કારાપિતાસ્તર્પણાનિ યવાગૂપાનાનિ નિમન્ત્રણકાનિ।
278.020. સ્તૂપેષુ ચ ચ્છત્રાણ્યવરોપિતાનિ, ધ્વજાઃ પતાકાઃ।
278.021. ગન્ધમાલ્યપુષ્પવાદિત્રસમુદયેન પૂજાઃ કૃતાઃ।
278.021. તસ્ય કર્મણો વિપાકેનોચ્ચકુલે ઉપપન્નઃ।
278.022. યાવદ્દશવર્ષસહસ્રાણિ બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા સમ્યક્પ્રણિધાનં કૃતમ્, તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાર્હત્ત્વં પ્રાપ્તમિતિ॥
278.024. ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને વીતશોકાવદાનમષ્ટાવિંશતિમમ્॥
********** અવદાન 29 **********
279.001. દિવ્29 અશોકાવદાનમ્।
279.002. યદા રાજ્ઞા અશોકેન અર્ધામલકદાનેન ભગવચ્છાસને શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા, સ ભિક્ષૂનુવાચ--કેન ભગવચ્છાસને પ્રભૂતં દાનં દત્તમ્? ભિક્ષવ ઊચુહ્--અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના।
279.004. રાજા આહ--કિયત્તેન ભગવચ્છાસને દાનં દત્તમ્? ભિક્ષવ ઊચુહ્--કોટિશતં તેન ભગવચ્છાસને દાનં દત્તમ્।
279.005. શ્રુત્વા ચ રાજા અશોકશ્ચિન્તયતિ--તેન ગૃહપતિના ભૂત્વા કોટિશતં ભગવછાસને દાનં દત્તમ્।
279.006. તેનાભિહિતમ્--અહમપિ કોટિશતં ભગવચ્છાસને દાનં દાસ્યામિ।
279.007. તેન યાવચ્ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્, સર્વત્ર ચ શતસહસ્રાણિ દત્તાનિ--જાતૌ, બોધૌ, ધર્મચક્રે, પરિનિર્વાણે ચ, સર્વત્ર શતસહસ્રં દત્તમ્।
279.008. પઞ્ચવાર્ષિકં કૃતમ્।
279.009. તત્ર ચ ચત્વારિ શતસહસ્રાણિ દત્તાનિ, ત્રીણિ શતસહસ્રાણિ ભિક્ષૂણાં ભોજિતાનિ યત્રેકર્મહતાં દ્વૌ શૈક્ષાણાં પૃથગ્જનકલ્યાણકાનાં ચ।
279.010. કોશં સ્થાપયિત્વા મહાપૃથિવીમન્તઃપુરામાત્યગણમાત્માનં કુણાલં ચ આર્યસંઘે નિર્યાતયિત્વા ચત્વારિ શતસહસ્રાણિ દત્ત્વા નિષ્ક્રીતવાન્।
279.012. ષણ્ણવતિકોટ્યો ભગવચ્છાસને દાનં દત્તમ્।
279.012. સ યાવદ્ ગ્લાનીભૂતઃ।
279.012. અથ રાજા ઇદાનીં ન ભવિષ્યામીતિ વિક્લવીભૂતઃ।
279.013. તસ્ય રાધગુપ્તો નામામાત્યો યેન સહ પાંશુદાનં દત્તમ્।
279.014. તદા સ રાજાનમશોકં વિક્લવીભૂતમવેક્ષ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કૃતાઞ્જલિરુવાચ--
279.015. યચ્છત્રુસંઘૈઃ પ્રબલૈઃ સમેત્ય નોદ્વીક્ષિતં ચણ્ડદિવાકરાભમ્।
279.017. પદ્માનનશ્રીશતસમ્પ્રપીતં કસ્માત્ સબાષ્પં તવ દેવ વક્ત્રમ્

279.019. રાજા આહ--રાધગુપ્ત, નાહં દ્રવ્યવિનાશં ન રાજ્યનાશનં ન ચાશ્રયવિયોગં શોચામિ, કિં તુ શોચામિ--આર્યૈર્યદ્વિપ્રયુક્ષ્યામિ।
279.021. નાહં પુનઃ સર્વગુણોપપન્નં સંઘં સમક્ષં નરદેવપૂજિતમ્।
279.023. સંપૂજયિષ્યામિ વરાન્નપાનૈરેતં વિચિન્ત્યાશ્રુવિમોક્ષણમ્

279.025. અપિ ચ રાધગુપ્ત, અયં મે મનોરથો બભૂવ--કોટિશતં ભગવચ્છાસને દાનં દાસ્યામીતિ, સ ચ મે ઽભિપ્રાયો ન પરિપૂર્ણઃ।
279.026. તતો રાજ્ઞા અશોકેન ચત્વારઃ કોટ્યઃ પરિપૂરયિષ્યામીતિ હિરણ્યસુવર્ણં કુર્કુટારામં પ્રષયિતુમારબ્ધઃ॥
279.028. તસ્મિંશ્ચ સમયે કુણાલસ્ય સંપદિર્ નામ પુત્રો યુવરાજ્યે પ્રવર્તતે।
279.028. તસ્યામાત્યૈરભિહિતમ્--કુમાર, અશોકો રાજા સ્વલ્પકાલાવસ્થાયી।
279.029. ઇદં ચ દ્રવ્યં કુર્કુટારામં પ્રેષ્યતે।
279.029. કોશબલિનશ્ચ રાજાનઃ।
279.030. નિવારયિતવ્યઃ।
279.030. યાવત્ કુમારેણ ભાણ્ડાગારિકઃ પ્રતિષિદ્ધઃ।
279.030. યદા રાજ્ઞો ઽશોકસ્યાપ્રતિષિદ્ધા (તસ્ય) સુવર્ણભાજને આહારમુપનામ્યતે।
279.031. ભુક્ત્વા તાનિ સુવર્ણભાજનાનિ <280>કુર્કુટારામં પ્રેષયતિ।
280.001. તસ્ય સુવર્ણભાજનં પ્રતિષિદ્ધમ્।
280.001. રૂપ્યભાજને આહારમુપનામ્યતે, તાન્યપિ કુર્કુટારામં પ્રેષયતિ।
280.002. તતો રૂપ્યભાજનમપિ પ્રતિષિદ્ધમ્, યાવલ્લોહભાજન આહારમુપનામ્યતે।
280.003. તાન્યપિ રાજા અશોકઃ કુર્કુટારામં પ્રેષયતિ।
280.003. તસ્ય યાવન્મૃદ્ભાજન આહારમુપનામ્યતે।
280.004. તસ્મિંશ્ચ સમયે રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય અર્ધામલકં કરાન્તરગતમ્।
280.004. અથ રાજા અશોકઃ સંવિગ્નો ઽમાત્યાન્ પૌરાંશ્ચ સંનિપાત્ય કથયતિ--કઃ સામ્પ્રતં પૃથિવ્યામીશ્વરહ્? તતો ઽમાત્ય ઉત્થાયાસનાદ્યેન રાજા અશોકસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્યોવાચ--દેવ, પૃથિવ્યામીશ્વરઃ।
280.006. અથ રાજા અશોકઃ સાશ્રુદુર્દિનનયનવદનો ઽમાત્યાનુવાચ--
280.008. દાક્ષિણ્યાદનૃતં હિ કિં કથયત ભ્રષ્ટાધિરાજ્યા વયં શેષં ત્વામલકાર્ધમિત્યવસિતમ્ યત્ર પ્રભુત્વં મમ।
280.010. એશ્વર્યં ધિગ્નાર્યમુદ્ધતનદીતોયપ્રવેશોપમં મર્ત્યેન્દ્રસ્ય મમાપિ યત્પ્રતિભયં દારિદ્ર્યમભ્યાગતમ્

280.012. અથવા કો ભગવતો વાક્યમન્યથા કરિષ્યતિ? સંપત્તયો હિ સર્વા વિપત્તિનિધના ઇતિ પ્રતિજ્ઞાતમ્ યદવિતથવાદિના ગૌતમેન, ન હિ તદ્વિસંવદતિ॥
280.014. પ્રતિશિષ્યતે ઽસ્મન્ને ચિરાદાજ્ઞા મમ યાવતી યથા મનસા।
280.015. સાદ્યૈવ મહાદ્રિશિલાતલવિહતનદીવત્ પ્રતિનિવૃત્તા

280.016. આજ્ઞાપ્ય વ્યવધૂતડિમ્બડમરામેકાતપત્રાં મહીમુત્પાટ્ય પ્રતિગર્વિતાનરિગણાનાશ્વાસ્ય દીનાતુરાન્।
280.018. ભ્રષ્ટસ્વાયતનો ન ભાતિ કૃપણઃ સંપ્રત્યશોકો નૃપહ્ છિન્નામ્લાનવિશીર્ણપત્રકુસુમઃ શુષ્યત્યશોકો યથા

280.020. તતો રાજા અશોકઃ સમીપો ગતં પુરુષમાહૂયોવાચ--ભદ્રમુખ, પૂર્વગુણાનુરાગાદ્ભ્રષ્ટૈશ્વર્યસ્યાપિ મમ ઇમં તાવદપશ્ચિમં વ્યાપારં કુરુ।
280.021. ઇદં મમાર્ધામલકં ગ્રહાય કુર્કુટારામં ગત્વા સંઘે નિર્યાતય।
280.022. મદ્વચનાચ્ચ સંઘસ્ય પાદાભિવન્દનં કૃત્વા વક્તવ્યમ્--જમ્બુદ્વીપૈશ્વર્યસ્ય રાજ્ઞ એષ સામ્પ્રતં વિભવ ઇતિ।
280.023. ઇદં તાવદપશ્ચિમં દાનં તથા પરિભોક્તવ્યમ્ યથા મે સંઘગતા દક્ષિણા વિસ્તીર્ણા સ્યાદિતિ।
280.024. આહ ચ--
280.025. ઇદં પ્રદાનં ચરમં મમાદ્ય રાજ્યં ચ તં ચૈવ ગતં સ્વભાવમ્।
280.027. આરોગ્યવૈદ્યોષધિવર્જિતસ્ય ત્રાતા ન મે ઽસ્ત્યાર્યગણાદ્બહિર્ધા

280.029. તતથા ભુજ્યતામ્ યેન પ્રદાનં મમ પશ્ચિમમ્।
280.030. યથા સંઘગતા મે ઽદ્ય વિસ્તીર્ણા દક્ષિણા ભવેત્

280.031. એવં દેવેતિ સ્ પુરુષો રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય તદર્ધામલકં કુરુકુટારામં ગત્વા વૃદ્ધાન્તે સ્થિત્વા કૃતાઞ્જલિસ્તદર્ધામલકં સંઘે નિર્યાતયન્નુવાચ--
281.001. <281>એકચ્છત્રસમુચ્છ્રયાં વસુમતીમાજ્ઞાપયન્ યઃ પુરા લોકં તાપયતિ સ્મ મધ્યદિવસપ્રાપ્તો દિવા ભાસ્કરઃ।
281.003. ભાગ્યચ્છિદ્રમવેક્ષ્ય સો ઽદ્ય નૃપતિઃ સ્વૈઃ કર્માભિર્વઞ્ચિતઃ સંપ્રાપ્તે દિવસક્ષયે રવિરિવ ભ્રષ્ટપ્રભાવઃ સ્થિતઃ

281.005. ભક્ત્યવનતેન શિરસા પ્રણમ્ય સંઘાય તેન ખલુ દત્તમિદમામલકસ્યાર્ધં લક્ષ્મીચાપલ્યચિહ્નિતમ્।
281.006. તતઃ સંઘસ્થવિરો ભિક્ષૂનુવાચ--ભદન્તા ભવન્તઃ, શક્યમિદાનીં સંવેગમુત્પાદયિતુમ્।
281.007. કુતહ્? એવં હ્યુક્તં ભગવતા--પરવિપત્તિઃ સંવેજનીયં સ્થાનમિતિ।
281.007. કસ્યેદાનીં સહૃદયસ્ય સંવેગો નોત્પદ્યતે? કુતહ્?
281.009. ત્યાગશૂરો નરેન્દ્રો ઽસાવશોકો મૌર્યકુઞ્જરઃ।
281.010. જમ્બુદ્વીપેશ્વરો ભૂત્વા જાતો ઽર્ધામલકેશ્વરઃ

281.011. મૃત્યૈઃ સ ભૂમિપતિરદ્ય હૃતાધિકારો દાનં પ્રયચ્છતિ કિલામલકાર્ધમેતત્।
281.013. શ્રીભોગાવિસ્તરમદૈરતિગર્વિતાનાં પ્રત્યાદિશન્નિવ મનાંસિ પૃથગ્જનાનામ્

281.015. યાવત્તદર્ધામલકં ચૂર્ણયિત્વા યૂષે પ્રક્ષિપ્ય સંઘે ચારિતમ્।
281.015. તતો રાજા અશોકો રાધગુપ્તમુવાચ--કથય રાધગુપ્ત, કઃ સામ્પ્રતં પૃથિવ્યામીશ્વરહ્? અથ રાધગુપ્તો ઽશોકસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કૃતાઞ્જલિરુવાચ--દેવઃ પૃથિવ્યામીશ્વરઃ।
281.017. અથ રાજા અશોકઃ કથંચિદુત્થાય ચતુર્દિશમવલોક્ય સંઘાય અઞ્જલિં કૃત્વોવાચ--એષ ઇદાનીં મહત્કોશં સ્થાપયિત્વા ઇમાં સમુદ્રપર્યન્તાં મહાપૃથિવીં ભગવચ્છ્રાવકસંઘે નિર્યાતયામિ।
281.019. આહ ચ--
281.020. ઇમાં સમુદ્રોત્તમનીલકઞ્ચુકામનેકરત્નાકરભૂષિતાનનામ્।
281.022. દદામ્યહં ભૂતધરાં સમન્દરાં સંઘાય તસ્મિન્નુપભુજ્યતે ફલમ્

281.024. અપિ ચ।
281.025. દાનેનાહમનેન નેન્દ્રભવનં ન બ્રહ્મલોકે ફલં કાઙ્ક્ષામિ દ્રુતવારિવેગચપલં પ્રાગેવ રાજશ્રિયમ્।
281.027. દાનસ્યાસ્ય ફલં તુ ભક્તિમહતો યન્મે ઽસ્તિ તેનાપ્નુયાં ચિત્તૈશ્વર્યમહાર્યમાર્યમહિતં નાયાતિ યદ્વિક્રિયામ્