Dharmasamuccaya · Chapter 19
// iti tiryagvargo 'ṣṭādaśaḥ //
(19) kṣadhāvargaḥ
kṣudhāpīḍitā narā aśubhaṃ kurvanti
saṃsāre prāyaśo duḥkhaṃ traidhātukakṣudhāmayam /
yeneme pīḍitāḥ sattvāḥ kurvantyaśubhamātmanaḥ
svadehe yuktito vahnirbubhukṣetyadhīyate /
śeṣo dahati lokān vai kalpānala iva drumān
lokottaramimaṃ vahniṃ gacchantamanugacchati /
nātmanirvāṇasandṛṣṭaṃ kalpāntaraśatairapi
nānalasya hi tadvīrya kṣudhāyā yādṛśaṃ balam /
traidhātukamidaṃ kṛtsnamāhāraṃ prati vartate
mohayed vividhā cintā loke manujasambhavāḥ /
tāḥ sarvā bhojanārthāya bhavanti tribhavārṇave
duḥkhamanirvacanīyam
antarābhavasaṃsthasya kṛṣyamāṇasya karmabhiḥ /
dīrghāgamasya yad duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam
avidyendhanamagnasya dahyamānasya coṣmaṇā /
garbhasthasya hi yad duḥkha na tad varṇayituṃ kṣamam
āhārarasagṛddhasya nityaṃ tadgatacetasaḥ /
yad duḥkhaṃ paragṛddhasya na ca varṇayituṃ kṣamam
dṛḍhā vidagdhamanasaḥ kāme vā taptacetasaḥ /
yad bhavatyadhikaṃ duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam
apriyaiḥ saha saṃsargo viṣayāstasya nityaśaḥ /
praṇaṣṭe hṛdi yad duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam
tṛṣṇāviṣavidagdhasya nityaṃ paryeṣaṇātmakam /
āmṛtyu yad bhave duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam
avyucchinnaṃ bahuvidhaṃ yad duḥkhaṃ pāpamitrajam /
apāyajanakaṃ yasya na tad varṇayituṃ kṣamam
vyasanaṃ putradārāṇāṃ yad dṛṣṭ(vā) hṛdi jāyate /
narakāṇāṃ mahāmārgo na tad varṇayituṃ kṣamam
kṣutpipāsāvidagdhasya dīpyamānasya vahninā /
yad duḥkhaṃ naṣṭamanaso na tad varṇayituṃ kṣamam
ajastraṃ paribhūtasya mitrajñātisuhṛjjanaiḥ /
yad bhavecchokajaṃ duḥkhaṃ na tad varṇayituṃ kṣamam
dārapralambanagataṃ duścalaṃ priyacetasaḥ /
yad duḥkhaṃ jīrṇakāyasya na tad varṇayituṃ kṣamam
mṛtyunā hriyamāṇasya tasmāṃllokātmano rasāt /
yad duḥkhaṃ jāyate vṛttau na tad varṇayituṃ kṣamam
dānairaśubhanāśaḥ
yat kurvantyaśubhaṃ bālā yacca gacchati durgatim /
tadāharati dānena kathayanti manīṣiṇaḥ
ataḥ sukṛteṣu manaḥ kāryam
pratiduṣkṛtakarmāṇi varjanīyāni sarvadā /
sukṛteṣu manaḥ kārya dānaśīlavibhūṣitam
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0