Dharmasamuccaya · અધ્યાય 19

॥ ઇતિ તિર્યગ્વર્ગો ઽષ્ટાદશઃ ॥
(19) ક્ષધાવર્ગઃ
ક્ષુધાપીડિતા નરા અશુભં કુર્વન્તિ
સંસારે પ્રાયશો દુઃખં ત્રૈધાતુકક્ષુધામયમ્ ।
યેનેમે પીડિતાઃ સત્ત્વાઃ કુર્વન્ત્યશુભમાત્મનઃ

સ્વદેહે યુક્તિતો વહ્નિર્બુભુક્ષેત્યધીયતે ।
શેષો દહતિ લોકાન્ વૈ કલ્પાનલ ઇવ દ્રુમાન્

લોકોત્તરમિમં વહ્નિં ગચ્છન્તમનુગચ્છતિ ।
નાત્મનિર્વાણસન્દૃષ્ટં કલ્પાન્તરશતૈરપિ

નાનલસ્ય હિ તદ્વીર્ય ક્ષુધાયા યાદૃશં બલમ્ ।
ત્રૈધાતુકમિદં કૃત્સ્નમાહારં પ્રતિ વર્તતે

મોહયેદ્ વિવિધા ચિન્તા લોકે મનુજસમ્ભવાઃ ।
તાઃ સર્વા ભોજનાર્થાય ભવન્તિ ત્રિભવાર્ણવે

દુઃખમનિર્વચનીયમ્
અન્તરાભવસંસ્થસ્ય કૃષ્યમાણસ્ય કર્મભિઃ ।
દીર્ઘાગમસ્ય યદ્ દુઃખં ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

અવિદ્યેન્ધનમગ્નસ્ય દહ્યમાનસ્ય ચોષ્મણા ।
ગર્ભસ્થસ્ય હિ યદ્ દુઃખ ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

આહારરસગૃદ્ધસ્ય નિત્યં તદ્ગતચેતસઃ ।
યદ્ દુઃખં પરગૃદ્ધસ્ય ન ચ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

દૃઢા વિદગ્ધમનસઃ કામે વા તપ્તચેતસઃ ।
યદ્ ભવત્યધિકં દુઃખં ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

અપ્રિયૈઃ સહ સંસર્ગો વિષયાસ્તસ્ય નિત્યશઃ ।
પ્રણષ્ટે હૃદિ યદ્ દુઃખં ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

તૃષ્ણાવિષવિદગ્ધસ્ય નિત્યં પર્યેષણાત્મકમ્ ।
આમૃત્યુ યદ્ ભવે દુઃખં ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

અવ્યુચ્છિન્નં બહુવિધં યદ્ દુઃખં પાપમિત્રજમ્ ।
અપાયજનકં યસ્ય ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

વ્યસનં પુત્રદારાણાં યદ્ દૃષ્ટ્(વા) હૃદિ જાયતે ।
નરકાણાં મહામાર્ગો ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

ક્ષુત્પિપાસાવિદગ્ધસ્ય દીપ્યમાનસ્ય વહ્નિના ।
યદ્ દુઃખં નષ્ટમનસો ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

અજસ્ત્રં પરિભૂતસ્ય મિત્રજ્ઞાતિસુહૃજ્જનૈઃ ।
યદ્ ભવેચ્છોકજં દુઃખં ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

દારપ્રલમ્બનગતં દુશ્ચલં પ્રિયચેતસઃ ।
યદ્ દુઃખં જીર્ણકાયસ્ય ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

મૃત્યુના હ્રિયમાણસ્ય તસ્માંલ્લોકાત્મનો રસાત્ ।
યદ્ દુઃખં જાયતે વૃત્તૌ ન તદ્ વર્ણયિતું ક્ષમમ્

દાનૈરશુભનાશઃ
યત્ કુર્વન્ત્યશુભં બાલા યચ્ચ ગચ્છતિ દુર્ગતિમ્ ।
તદાહરતિ દાનેન કથયન્તિ મનીષિણઃ

અતઃ સુકૃતેષુ મનઃ કાર્યમ્
પ્રતિદુષ્કૃતકર્માણિ વર્જનીયાનિ સર્વદા ।
સુકૃતેષુ મનઃ કાર્ય દાનશીલવિભૂષિતમ્