Devi Gita · Chapter 2

iti devīgītāyāṃ prathamo 'dhyāyaḥ -
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe devīgītāyāmekatriṃśo 'dhyāyaḥ
atha dvitīyo 'dhyāyaḥ -
saptamaḥ skandhaḥ
atha dvātriṃśo 'dhyāyaḥ
śrīdevyuvāca
śṛṇvantu nirjarāḥ sarve vyāharantyā vaco mama /
yasya śravaṇamātreṇa madrūpatvaṃ prapadyate

aham evāsa pūrvaṃ tu nānyatkiñcinnagādhipa /
tadātmarūpaṃ citsaṃvit parabrahmaikanāmakam

apratarkyam anirdeśyamanaupamyamanāmayam /
tasya kācitsvataḥ siddhā śaktirmāyeti viśrutā

na satī sā nāsatī sā nobhayātmā virodhataḥ /
etadvilakṣaṇā kācidvastubhūtāsti sarvadā

pāvakasyoṣṇateveyamuṣṇāṃśoriva dīdhitiḥ /
candrasya candrikeveyaṃ mameyaṃ sahajā dhruvā

tasyāṃ karmaṇi jīvānāṃ jīvāḥ kālāśca sañcare /
abhedena vilīnāḥ syuḥ suṣuptau vyavahāravat

svaśakteś ca samāyogādahaṃ bījātmatāṃ gatā /
svādhārāvaraṇāttasyā doṣatvaṃ ca samāgatam

caitanyasya samāyogānnimittatvaṃ ca kathyate /
prapañcapariṇāmācca samavāyitvamucyate

kecittāṃ tapa ityāhustamaḥ kecijjaḍaṃ pare /
jñānaṃ māyāṃ pradhānaṃ ca prakṛtiṃ śaktimapyajām

vimarśa iti tāṃ prāhuḥ śaivaśāstraviśāradāḥ /
avidyāmitare prāhurvedatattvārthacintakāḥ

evaṃ nānāvidhāni syurnāmāni nigamādiṣu /
tasyā jaḍatvaṃ dṛśyatvājjñānanāśāttato 'satī

caitanyasya na dṛśyatvam dṛśyatve jaḍameva tat /
svaprakāśaṃ ca caitanyaṃ na pareṇa prakāśitam

anavasthādoṣasattvānna svenāpi prakāśitam /
karmakartrīvirodhaḥ syāttasmāttaddīpavatsvayam

prakāśamānamanyeṣāṃ bhāsakaṃ viddhi parvata /
ata eva ca nityatvaṃ siddhasaṃvittanormama

jāgratsvapnasuṣuptyādau dṛśyasya vyabhicārataḥ /
saṃvido vyabhicāraśca nānubhūto 'sti karhicit

yadi tasyāpyanubhavastarhyayaṃ yena sākṣiṇā /
anubhūtaḥ sa evātra śiṣṭaḥ saṃvidvapuḥ purā

ata eva ca nityatvaṃ proktaṃ sacchāstrakovidaiḥ /
ānandarūpatā cāsyāḥ parapremāspadatvataḥ

mā na bhūvaṃ hi bhūyāsamiti premātmani sthitam /
sarvasyānyasya mithyātvādasaṅgatvaṃ sphuṭaṃ mama

aparicchinnatāpyevamata eva matā mama /
tacca jñānaṃ nātmadharmā dharmatve jaḍatātmanaḥ

jñānasya jaḍaśeṣatvaṃ na dṛṣṭaṃ na ca saṃbhavi /
ciddharmatvaṃ tathā nāsti citaścinna hi bhidyate

tasmādātmā jñānarūpaḥ sukharūpaśca sarvadā /
satyaḥ pūrṇo 'py asaṅgaśca dvaitajālavivarjitaḥ

sa punaḥ kāmakarmādiyuktayā svīyamāyayā /
pūrvānubhūtasaṃskārātkālakarmavipākataḥ

avivekācca tattvasya sisṛkṣāvānprajāyate /
abuddhipūrvaḥ sargo 'yaṃ kathitaste nagādhipa

etaddhi yanmayā proktaṃ mama rūpamalaukikam /
avyākṛtaṃ tadavyaktaṃ māyāśabalamityapi

procyate sarvaśāstreṣu sarvakāraṇakāraṇam /
tattvānāmādibhūtaṃ ca saccidānandavigraham

sarvakarmaghanībhūtamicchājñānakriyāśrayam /
hrīṅkāramantravācyaṃ tadāditattvaṃ taducyate

tasmādākāśa utpannaḥ śabdatanmātrarūpakaḥ /
bhavetsparśātmako vāyustejorūpātmakaṃ punaḥ

jalaṃ rasātmakaṃ paścāttato gandhātmikā dharā /
śabdaikaguṇa ākāśo vāyuḥ sparśaravānvitaḥ

śabdasparśarūpaguṇaṃ teja ityucyate budhaiḥ /
śabdasparśarūparasairāpo vedaguṇāḥ smṛtāḥ

śabdasparśarūparasagandhaiḥ pañcaguṇā dharā /
tebhyo 'bhavanmahatsūtraṃ yalliṅgaṃ paricakṣate

sarvātmakam tatsamproktaṃ sūkṣmadeho 'yamātmanaḥ /
avyaktaṃ kāraṇo dehaḥ sa coktaḥ pūrvam eva hi

yasmiñjagadbījarūpaṃ sthitaṃ liṅgodbhavo yataḥ /
tataḥ sthūlāni bhūtāni pañcīkaraṇamārgataḥ

pañcasaṃkhyāni jāyante tatprakārastvathocyate /
pūrvoktāni ca bhūtāni pratyekaṃ vibhajed dvidhā

ekaikaṃ bhāgamekasya caturdhā vibhajedgire /
svasvetaradvitīyāṃśe yojanātpañca pañca te

tatkāryam ca virāḍdehaḥ sthūladeho 'yamātmanaḥ /
pañcabhūtasthasattvāṃśaiḥ śrotrādīnāṃ samudbhavaḥ

jñānendriyāṇāṃ rājendra pratyekaṃ militaistu taiḥ /
antaḥkaraṇamekaṃ syād vṛttibhedāccaturvidham

yadā tu saṅkalpavikalpakṛtyaṃ tadā bhavettanmana ityabhikhyam /
syād buddhisaṃjñaṃ ca yadā pravetti suniścitaṃ saṃśayahīnarūpam

anusandhānarūpaṃ taccittam ca parikīrtitam /
ahaṅkṛtyātmavṛttyā tu tadahaṅkāratāṃ gatam

teṣāṃ rajoṃśairjñātāni kramātkarmendriyāṇi ca /
pratyekaṃ militairtairtu prāṇo bhavati pañcadhā

hṛdi prāṇo gude 'pāno nābhisthastu samānakaḥ /
kaṇṭhadeśe 'pyudānaḥ syādvyānaḥ sarvaśarīragaḥ

jānendriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca /
prāṇādipañcakaṃ caiva dhiyāca sahitaṃ manaḥ

etatsūkṣmaśarīraṃ syānmama liṇgaṃ yaducyate /
tatra yā prakṛtiḥ proktā sā rājandvididhā smṛtā

sattvātmikā tu māyā syādavidyā guṇamiśritā /
svāśrayaṃ yā tu saṃrakṣetsā māyeti nigadyate

tasyāṃ yatpratibimbaṃ syādbimbabhūtasya ceśituḥ /
sa īśvaraḥ samākhyātaḥ svāśrayajñānavānparaḥ

sarvajñaḥ sarvakartā ca sarvānugrahakārakaḥ /
avidyāyāṃ tu yatkiñcitpratibimbaṃ nagādhipa

tadeva jīvasaṃjñaṃ syātsarvaduḥkhāśrayaṃ punaḥ /
dvayorapīha samproktaṃ dehatrayamavidyayā

dehatrayābhimānāccāpyabhūnnāmatrayaṃ punaḥ /
prājñastu kāraṇātmā syātsūkṣmadehī tu taijasaḥ

sthūladehī tu viśvākhyastrividhaḥ parikīrtitaḥ /
evamīśo 'pi samprokta īśasūtravirāṭpadaiḥ

prathamo vyaṣṭirūpastu samaṣṭyātmā paraḥ smṛtaḥ /
sa hi sarveśvaraḥ sākṣājjīvānugrahakāmyayā

karoti vividhaṃ viśvaṃ nānābhogāśrayaṃ punaḥ /
macchaktiprerito nityaṃ mayi rājanprakalpitaḥ